زراعت یا مبارزه با گرسنگی

نبات زعفران

تاریخچه:

درمورد مبدا ومنشأ پیدایش نبات زعفران نظریات گوناگون درکتب ورساله های تحقیقاتی  ازعلما ودانشمندان ابراز گردیده است که بعضی ازاین نظریات چنین تذکرمیگردد که  منشأ اصلی زعفران نواحی مختلیف آسیا بوده ولی امروزباتوسعه که پرورش آن پیدا نموده درنواحی مختلیف جهان یافت میشود .زعفران نباتی است مخصوص منطقه حاره که بصورت وحشی ویاکشت شده درآب وهوای مدیترانه ای مانند اسپا نیا ،ایتالیا،قبریس،ایران ،افغانستان و هندستان وجود دارد . کشت زعفران به وسیله اعراب دراسپانیا رواج یافت وازآنجا به فرانسه وکشورهای دیگر اروپائ رسیده است .مصریان قدیم نوع زعفران رامی شنا ختند وچنین به نظرمیرسد که این نوعی زعفران زینتی بوده استکه مصریان قدیم آنرادرباغ، لوکسور کشت میکردند . عبریهاباکشت زعفران باغ حضرت سلیمان "ع "را زیبا ونما یشی کرده بوداند .درترانه های حضرت سلیمان "ع" از زعفران دربین گلهاوعلفهای خوش بوی ذکرشده است ، عمده تا"شهرت دارد که منشأ زعفران ازمشرق زمین بوده است ولی کشت آن درکوهای جنوبی اروپا بصورت خود روئ وجود داشته است به نظرمیرسد که زعفران درعهدی عطیق شناخته شده است و خصوصا"در لبنان خیلی فروان میباشد .عراب درزمان حکومت عبد الرحمن اول قرن هشتم "م"تسلط کامل برردریای مدیترانه داشتن وازینرومحصولات زعفران رامستقیماًبه تمام بنادراروپا وافریقار صادر میکردند .مطابق مستنداد تاریخی اکثرمناطق زعفران خیز گذشته وکنونی جهان درفاصله عرض جغرافیای 29تا42 درجه شمالی دربین آسیای مرکزی درشرق تا اسپانیا، درغرب درفرانسه  درناحیه  gatine  به روی عرض جغرافیای 24 درجه کاشت زعفران معمول بوده هنوز هم رایج است.دربرخی منابع مثلا"     American eneyclopediaذکرشده که نام زعفران ازکلیمه Corycus که ازنام منطقه در Clicia واقع درشرق مدیترانه میباشد گرفته شده است .عد ه ای هم مبداً زعفران را ایالت ماد ایران میـپندارند وبرخی ازمحققین نیزمنشاًزعفرانرادرمنطقه وسعترازکره زمین، شامل یونان،ترکیه،آسیا صغیر وایران میدانند. تاریخ بیان گری این واقعیت است که مردمان شرق زمین ازروزگاری کهن به زرع زعفران علا قه وتوجه بلیغ داشته اند بطوریک درجشن ها ،سرودها، درمجا لس بزم ها ونشاط،مانند عروسی ها واعیاد بااستقبال از بزدگان وزیران،  زرو زعفران نثار قدم ها میکردن .دربرخی ازمراسم زعفرانرابه تنهای یا همرابامشک وعنبرعروس وداماد را دود ، وگلاب پاشی می نموداند .دربخش تاریخچه بادرنظرداشت مستنداد تاریخی تاریخچه زعفران را درافغا نستان چنین گذارش داده اند که :

درافغانستان زعفران ازسالهای قدیم کشت میگردید بنابرمعلومات دست داشته حتی 180سال قبل ازامروز درافغانستان رواج داشته وزرعه میگردید، که دررابطه ازگفته های ســـــعید نفس نیزضمن شرح مقداری مالیات نقدی وغیرنقدی درسال 213-211 برای قمــــروعبــد الله طاهر، توسط دار الخلافه عباسیان که مشخص شده بود درباره کابل می نوسید .مالیات کابل درهمان سال 2000500 درهم نقد میشد. درآن زمان کا بل انتهای خاک تخارستان به شمار میرفتِِِ، چون همسایه هندستان بود ازآنجا نارگیل ، زعفران وهلیله های ایرانی را میآورند .  در واقع زعفران در زمره مالیات کابل به دارالخافه بغداد حمل می شد .قسمی که گفته شد زعفران از قرن های قبل در افغانستان کشت میگردید ولی تحقیقات علمی پیرامون توسعه و فراگیر کردن آن 30 سال قبل از سوی وزارت زراعت در فارم تحقیقاتی اردوخانی ولایت هرات شروع شد بدین ترتیب در سال 91 19 م بنا بر سع وتلاش کارمندان زراعت کشور زعفران از پوهنتون واشینگتن ایالات متحده امریکا به کمک مهاجرین کشور نیز وارد گردید اما این سع و تلاش وتحقیقات در فارم های افغانستان به علت ناامنی های کشورناتمام وبی نتیجه گردید .بعداً در سال 70 13 توسط موسسه داکار مجدداً ترویج یافت ودر ماه سنبله 81 13 هجری شمسی باخریدن یک محموله 28 تن از پیاز زعفران در ولسوالی های چون غوریان ،انجیل و زرغون برای دهاقین بااستفاده از توضع رایگان از سوی وزارت زراعت آغازگردید ، که فعلاً به 17 ولایت کشور گسترش پیدانموده است .

معــرفی نبـــات زعـــفران

زعفران نبات بانام علمی Crocoussitivus   ازخاندان زنبقیان  Irridaceae  میباشد این نبات چندین سال دارد. پیازکوچک تقریباً کروی پوسیده شده ازغشائی قهوه ای رنگ میباشد . این نبات قدیمی ازنواحی مختلف آسیاه به ویژه جنوب غرب آسیا ، جنوب اروپا و جنوب اسپانیا است. ولی درحال حاضر در نقاط دیگری ازجهان نیز کاشت وبر داشت میشود.     ارتفای قسمت های بیرونی و هوائی این نبات حدود 10تا 30 سانتی متر بوده دارای ساقه و برگهای باریک است . ازوسط برگها ساقه ها تولید شده وگل خارج میشود که در ماه های میزان تا ماه قوس گلها به تعداد سه عدد دیده میشود .پیاز زعفران از نوع ساقه های زیرزمین بنا م Crom  وتقریباً کروی شکل دارای قطر 3 الی 5 سانتی متر باپوش قهوه ای رنگ به ملاحظه میرسد  هر پیاز به تعداد 6تا9 برگ باریک مانند علف های چمن تولید مینماید . ریشه های زعفران از نوع سیستم افشان Fibrousrootsystem هستند.  پیاززعفران درماه های تابستان بصورت غیرفعال وراکید درزمین باقی میماند ورشد دوباره خودرا درحدود پایان فصل تابستان شروع مینماید .

گل زعفران بسیارزیبا به رنگ بنفش مائیل به ارغوان است پوش گل زعفران شامل سه کاس برگ Sepal وسه گل برگ Petale  هم شکل وهم رنگ است که تشخیص آنها به سهولت میسرنیست،مگر از اول  بساکها که در مقابل گل برگهاجاگرفته اند در داخل گل سه عدد پرچم Stamens قرار دارد . هرپرچم شامل بساک ( Anther) به رنگ زرد کوتاه به اندازه نصف طول بساک است . آله تأنیث Pistil شامل تخمدان Ovary سه خانه متورم وخامه Stile دراز وباریک به طول  5الی 20 سانتی متر که قسمت عمده آن سفید وبه طرف بالا به تدریج رنگ کاهی تازرد نارنجی دلچسپ میگردد، تابه کلاله ها Stigma سه شاخه به رنگ سرخ تند به طول 2 الی 3 سانتی متر وگاهی بیشتر است .هر شاخه کلاله درحالت خشک 5 ِ1 الی 5 ِ 2 طول دارد قطرآن درقسمت اتصال به خامه در حدود 2-3 سانتی متر میباشد واین طول وقطر بیشتر به اقلیم حاصل خیزی خاک ،کود ،درشتی پیاز ،سالهای حاصل دهی خشاوه وآبیاری وتنظیم نمودن دهاقین بستگی دارد .درابطه به جوانه زدن باید افزود  تحی تحقیقات که دررابطه به جوانه زدن زعفران انجام گرفته است  دردانشکده بیوشمی،بیو فزیکی دانشگاه تهران ایران به اثبات رسیده است که عملیه جوانه زدن نبات زعفران درماه ،اخیر  واول عقرب گاهی هم درنیمه ماه میزان صورت میگرد ودرماه ثور درفصل بهار نموی آن راکید گردیده بخواب میرود واین استراحت درحدود سه ماه راسپری مینما ید دراوخر ماه سرطان پیاززعفران به بیدار شدن آماده میشود وحجره نموی آن به فعالیت آغازمیکند .برخی اززعفران کاران درهمین موقع یعنی دراواخر ماه سرطان تااوائیل ماه اسد به آبیاری مزرعه میپر دازند .بااین اقدام فعالیت حجرات نموی تسریع وتشدید میشود ودرنتیجه موقع به کانشستن مزرعه وبرداشت محصول زعفران اند کی جلومی افتد .

انـــواع زعــفـــران

جنس زعفران (Crocus) از نقطه نظر نبات شناسی دارای انواع مختلف است که تا کنون 80-100  نوع آن را شناسایی کرده اند. مهمترین آنواع آن قرار آتی اند:

1-  زعفران آلمه یا زرد (Crocus almehensis) : این نوع در سال 1352 (1973) در آلمه در نزدیکی جنگل گلستان ایران شناسایی و جمع آوری شده و رویشگاه طبیعی آن دامنه های 1300-1600m متری از سطح دریا است . گل زعفران آلمه زرد رنگ با خطوط نارنجی تا قهوه ای بر روی کاسه گلی است و معمولا گل آن در زمستان می روید. برتفاع بوته آن در حدود 10cm میرسد.  

 2 - زعفران بنفش ( Crocus michelsonii): ارتفاع بوته آن در حدود 8cm  و کاسه گلی آن بنفش کمرنگ مایل به آبی، رویشگاه طبیعی آن همراه باه با رستنی های استیپی خشک شمال شرق خراسان در ارتفاع 12000 m  - 1300 از  سطح دریا است. 

3-  زعفران سفید (Crocus biflorus) :  کاسه گلی آن سفید بارگهای بنفش در سطح خارجی و محل رویش طبیعی آن دامنه های 800-2700m  از سطح دریا است 

Crocus caspius Fisch: - 4   گلپوش های آن سفید رنگ ، و از بیرون بنفش کمرنگ و کلاله های آن زرد رنگ است. محل رویش طبیعی آن حاشیه جنگل های منطقه دریای خزر تا ارتفاع  1300m  است.

 Crocus speciosus -5: نام لاتینی این نوع به معنی زعفران زیبا است. با گلپوش زیبا آبی کمرنگ مایل به بنفش بر شش قطعه، با خطوط یا رگهای بنفش رنگ و خامه نارنجی رنگ سه شاخه است که در خزان به گل می نشیند. محل رویش طبیعی آن در ارتفاع 1000-1800m  از سطح دریا است.

Crocus gilaniscus -6 : در خزان به گل مینشیند، کاسه گلی آن به طول 3-4cm  ،بنفش رنگ با خطوط  بنفش سیر، طول میله  پرچم 5mm   و بساک آن نیز 5mm ، خامه یا کلاله آن 3 تا 4 شاخه ای ، محل رویش طبیعی آن تا ارتفاع حدود 2400m  است.

Crocus concellotus - 7  : گلپوشهای آن به رنگ های سفید تا بنفش رنگ و در سطح با رنگهای بنفش مایل به ارغوانی و کلاله آن چند شاخهً زرد تا نارنجی است. محل رویش طبیعی آن دامنه های البرز در ارتفاعات 1000-2500m  ، و موسم نموی آن اوایل خزان است.

8- Crocus korokovii : محل رویش آن هرات و شمال شرق ایران  گزارش شده است.

خواص کیمیاوی زعفران:

زعفران بنا بر ارزش غذایی، صنعتی و طبی (دارویی) که دارد، همواره مورد مطالعه دقیق در مراکز تحقیقاتی کشورهای مختلف جهان قرار گرفته است. برخی ترکیبات تجزیه شده از کلاله(stigma)خشک زعفران شامل موارد زیر است:

1-کاربوهایدریتها (carbohydrates) : شامل قندهای مانند گلوکوز، فرکتوز و گلایکوز که بیشتر از 20-26%)  وزن) خشک زعفران را تشکیل میدهد.

1-      مواد معدنی( minerals) : شامل Cl2 ، P2O5،Na2O  که در حدود 4-8%)) وزن خشک زعفران را تشکیل میدهد.

2- ویتامین ها ( vitamins ) : مانند ویتامن های B1 ( Thiamin ) و ویتامین B2 ( Riboflavin) .

3-شحمیات ( fats ) : مانند استگما سترول، کاپتا سترول و سیتروسترول ( (4,69-8,75% .

4- رنگدانه ها ( pigments) : شامل کروتینویید های منحل در شحم مانند کروتین و لیکوین. و کروتینویید های منحل در آب مانند کروسین و انتوسیانین که کروسین (crocin ) عامل اصلی رنگ زرد زعفران است و فورمول کیمیاوی آن C44H64O24 میباشد که فیصدی آن در هنگام گلدادن بین 1,9-15%) ) متغیر است.

5- گلایکورند (picrocrocine): ماده فاقد رنگ است که طعم زعفران را باعث میشود و فورمول کیمیاوی آنC16H26O7 و نقطه ذوبان 156C0 میباشد که در زعفران تازه حدود 4%  گلایکورند وجود دارد.

6- روغنهای فرار کننده : عامل عطر و بو در زعفران سافرانول با فورمول کیمیاوی C10H16O میباشد.

7-  پروتین: در حدود 13% .

8-  رطوبت ( آب): حدود 16% .  

اگـــروتــخـــنیک نبـــات زعــــفــــران

طرز کاشت زعفران :

برای کاشت زعفران ابتدا چاله های یک ردیف رابابیل درمیآورند ودرداخل هرچاله 1تا5 پیازقرار میدهند .درکاشت زعفران 2تا3 نفرشرکت میکند ،یک نفراول ابتدا چاله ها رادرمی آورد ،نفردوم پیازهای انتخاب شده رادرداخل چاله بصورت های که گفته شده قرار میدهند. ونفر سوم درجابجائ وانتخاب پیازها کمک مینماید .وبعداً انجام کاربه همین صورت ادامه میآبد تاتمام زمین کشت گردد، سرانجام که سطح زمین نامسطح گردیده است بابیل یامالهً که با گاوکش میشود، صاف ومسطح بسازند. تاپیازهابه خاک بچسپد، بعداًزمین کشت شده به همین صورت تاموقع آبیاری خزان رها میشود .قبل ازآبیاری درحدود 5تا10 بار الاغ کود حیوانی پوسیده، درصورت که قبل ازکشت پیازدرزمین اضافه نشده باشد درسطح هر 100 مترمربع خاک پخش نموده، بابیل چهارشاخ بااستفاده ازتراکتورهای سبک باغی کودراباخاک مخلوط میکنند .دراسپانیا زعفران بصورت دایم کشت میگردد وپیازهای زعفران را بجای تپه کاری در داخل شدیار هایکه با فرو رفتگی اند در یک ویا دو ردیف میکارند . در طریق یک ردیفه، فاصله پیاز ها از یک دیگر 10الی15سانتی متر میباشد، بناً پیا ز هارابصورت متناوب میکارند فواصل کاشت از یکدیگر 30تا35 سانتی مترمیباشد. پس ازانجام عمل کشت روی شدیا رها باماله پوشیده میشوه وزراعت بصورت خطی بنظر میرسد، در بعضی از نقاط ایران کشت زعفران بطریقه صورت میگیرد که یک نفریک گاو آهن شدیار راعمق 15الی 20 سانتی متر در زمین ایجاد میکند و دونفردیگر بامحارت پیاز ها رادر داخل شدیار به صورت دسته های یکتای ، سه تائی ، پنج تائی ، به فاصله 25 سانتی متر ازیکدیگر قرار میدهند. وقتی شدیار اول تمام شد شدیار دیگر را در پهلوی شدیار اولی به فاصله cm 30 – 25 ازآن ایجاد میگردد شدیار دوم وسایرشدیار ها مانند شدیار اول کاشته میشود وقتی شدیار دوم ایجاد گردد با گاو یا پای خود شدیار اول رامی پوشانند، وسرانجام به زدن ماله سطح زمین یک نواخت میشود برای انجام شدیار از گاو آهن میتوان استفاده کرد. درکاشت ماشینی پس ازقلبه عمیق خزانی وقلبه متوسط بهاری هنگام کشت بعدازنرم کردن سطح خاک مسطح آن بادیستیک وماله ویاتراکتورمعمولاً که عرض چرخهای آن  35الی 40سانتی میباشد فروآورد که عرض پشته آن40الی45 سانتی مترمیباشد .عرض جوئ آن درحدود20الی 15سانتی متر درمیاورند آنگاه درداخل جوئ ها،وتپه هاراهم عوض میکند یعنی دروسط پشته هایک جوئ درمیاورد .خاک این جوئ درمحل جوئ قبلی انداخته میشود وپیازهازعفران درعمق 15الی 20 سانتی مترقرار میگرد .هرگاه بجای تراکتورمعمولی ازتراکتورهای باغی باچرخ های باریک به عرض20 سانتی متراستفاده شود .دراین صورت فاصله جوئ هاویادرواقع فواصل خطوطی کشت را تا25 سانتی مترمتوان تنظیم نمود.درطرزکشت زعفران عناوین ذیل شامل است که میتواند طرق وچگونگی علمی کشت این نبات را ایرایه مینماید :

  1- تـهـیه زمین زعـفران .     

 2- آب وهوا ونوع زمین برای کاشت زعفران .

 3- زمان وموقع کشت زعفران .

 4- تهیه مقدارتخم وانتقال آن .

 5- عمق کشت زعفران.

 6- آبیاری زعفران .

 7- نرم کاری وخشا وه مزارع زعفران .

 8- کود دهی زعفران .

 9- آفات وامراض زعفران .

تـهـیـه زمیـن زعـفـران :

درتهیه زمین زعفران باید پس ازقطع بارانهای بهاری زمین را با گاوآهن قلبه زده وبعد از 10-15 روز به قلبه زنی مجدد اقدام نمود .همچنان اگر کلوخ های آن باقی باشد باید همراه ماله کاملا"کلوخهارا خورد ونرم ساحته واگر زمین لاغر باشد، درهر بسوه زمین 10تا15 بار الاغ کود حیوانی اضافه نمود ه ونیز مکررا" قلبه زده تاکود اضافه شده همراه زمین کاملا"مخلوط گردد. وزمین آماده شده رابه اندازه دلخواه بستگی به شیب زمین وجهت حرکت آب 4x100و10x100 وهر مقدار دیگر باید کرت بندی نمود .

تهیه زمین برای کشت زعفران بطوری ذیل خلاصه میشود .

°زمین آبیاری گردد .

°زمین درصورت که آماده قلبه گردید ،سه مرتبه در صورتیکه خاک نرم وملایم باشد دو مرتبه قلبه کافی است .

°درصورت موجودیت کلوخ درزمین – باید کلوخ آن میده گردد .

°بعدا"زمین مذکور ماله گردد.

°مقدار هشت تن پاروی پوسیده حیوانی یا تعداد یک صد مرکب پاروی حیوانی درفی جریب زمین علاوه گردد.

°مقدار40کیلو گرام کود سیاه (DAP)نیزدر فی جریب زمین استعمال گردد .

°بایدزمین بشکل بلاتها دیزاین گردد. 

آب و هــوا وجــنس زمـیـن :

زعفران گیاه نیمه گرم سیراست ودرنقاط که داری زمستان ملایم وتابستاهای گرم وخشک باشد به خوبی میروید زعفران درمقابل سردی زیادمقاوم است ولی چون رشدآن درخزان و زمستان واوایل بهار منتهی میشود تبعیا"دراین وقت به هوای معتدل نیاز مند می باشد .

زمان کشت زعـفـران :

پیاز زعفران رااز موقع خزان تااوسط میزان میتوان کشت نمود از کشت نمودن پیاززعفران درسرطان واسد خود داری شود. چراکه دراین فاصله هوا وزمین بسیار گرم ورطوبت نسبی هوا فوق العاده کم است. وبیم آن میرود که رطوبت پییازها به هنگام جابجای وکشت برچیده شود وبه آ ن آسیب رسد وخشکی جهت کشت نگهدار کنند بایددرنظرداشت که تآخیردربیرون آوردن پیازهااز خا ک ونیز تاً خیر در کشت پیازهای نگهداری شده چناچه گفته شده موجب ظهوررشیه هادرپیاز میگردد ورشد بته پیازهارابه مخاطره می اندازد .حداکثر گرمی برای زعفران بین 35-42 درجه سانتی گراد  وسردی منفی 15درجه سانتی گراد وارتفاع ازسطح بحر 300-2300 متر میباشد .

مقد ارتخمــریز وانتقـال پــیــاز زعفران به مزرعه :

زعفران به وسیله غدهً ساقه که عبارت ازپیازهای تیوبر(بنه)میباشد ازدیاد حاصل میکند پیازهای بالغ برای کاشت مناسب است وحاصل خوب میدهد.قبل ازکاشت پیاززعفران،پیازهارا به موادسموم قارچ کش باید ضدعفونی شود .مقدارتخم برای کشت بستگی به کوچک ودرشتی وتعداد پیازمورد کاشت درهرچاله (چقوری)که پیازکشت میشود ،دارد .درهریک جریب 100تا200 کیلوگرام پیاززعفران کشت میشود.  وهمچنان هرمقدارکه کشت پیازها درچاله بیشترشود، مقداربیشترازپیاز زعفران در یک جریب جهت کشت نیازمیباشد .باید گفت که پیازهاکه درزمین کاشته میشود مقدارآن بستگی نیزبه هدف کشت که برای چند سال درزمین باقی میماند دارد ،درین صورت مقدارتخمریزفرق میکند .دریک هکتارزمین زعفران مقدار3تا10 تن پیاز کشت میشود .

 °اگرهدف باشد که کشت بالاتر ازهفت سال حاصل بدهد مقدار3تن پیاززعفران درهرهکتارزمین مناسب است  .

◦ اگرهدف کمترازهفت سال بوده باشد مقدارتخم ریزدرین صورت بیشتر

ازمقدارفوق الذکر (از 3 بیشتر) تا10 تن درهرهکتارزمین میباشد .

 ◦بایدازیادنبرد که فواصل کشت زعفران معمولا"3- 20 ازهرطرف میباشد.

 ◦وتعداد پیازانتخا بی جهت کشت درهرچقوری سه پیاز باوزن متوسط 6گرام میباشد وازنوع پیاز،پیازهای که دارای درشتی ازخود داشته باشند بهترنوع آن است.ودرصورت که پیازها ردیف کشت شود به صورت منفرد بافاصله 8 تا 9 سانتی مترازیک دیگر به مقدارسه تن درهرهکتارزمین  پیاز زعفران ضرورت است وبهترین پیاز برای بذر وزن آن به اندازه بیشتر از8 گرام میباشد .

دررابط به انتقال پیـازبه مزرعه باید یاد آورشد که :

◦ غوزه داخل کارتن سوراخ دارانتقال گردد .

◦ مقدار 25 کیلوگرام غوزه زیاد تردریک بوجی انتقال نگردد وبوجی هم باید داری سوراخ باشد .

◦ زمان انتقال بایدمتوجه شد که مستقیماً شعاع آفتاب بالای غوزه هاقرارنگیرد .

◦ درصورت مواجه باگرمی هواانتقال غوزه ها از 1-2 روزبیشتر وقت رادربرنگیرد .

◦ انتقال غوزه ها باید ازطرف شب نسبت موجودیت سردی هواصورت بگیرد .

◦ درجریان انتقال غوزه هامراقبت گردد تاگرم نشود بخاطریکه غوزه گرم شود فاسدوخراب میشود .

◦ بوجی های که دارای پیاززعفران است باید بالای یک دیگرقرار نگیرد .

◦ هرگاه به غوزه های بوج نشده درهوای آذاد گرمی میرسد باید غوزها سرازیر گردد .

عـمــق کشت زعــفــران :

عمق کشت پیاززعفران طوری باشد که روی پیازها 15الی 20 سانتی متر ازخاک پوشیده شود درموقع کشت سرپیازهاباید بالا قراربگیرد .کشت پیازها درعمق 20سانتی سبب میشود که پیازهادرزمستان ازیخبندان سرما درتابستان ازگرمازدگی مصًون باقی میماند ،ضمنا"درمناطق گرم سیرعمق کمی پیازهاموجب میشود که دوره خواب تابستانی پیازها طولانی گردیده احتمالا"زمان گل کردن پیازهابایخبندان مواجه شود .  بطوری خلا صه باید تذ کرگردد که پیازهای زعفران به فاصله وعمق مختلیف کشت میشود :عمق پیازهادرخاک به اندازه 15تا 20 سانتی متر میباشد .فاصله بین دوقطار 25 تا 30 متر میباشد . 

آبیــاری زعــفــران :

زعفران گیاهی است که نیازبه آبیاری کم دارد ودرمناطق که باکمبود آب روبرواست بسیارمناسب است .زیراپیازهای زعفران ازنیمه ثوربابارند ه گی های بهاری قطع میشود،مدت پنج ماه به خواب میرود واحتیاج به آبیاری ندا رد ولی باید زعفران رابه موقع خودش یعنی باتوجه به وضیعت اقلمی منطقهً آبیاری نمود . آبیاری ازاوسط میزان تادهه اول عقرب شروع میشود ،اما اگرهواگرمترباشد زمان آبیاری دیرتراست درصورت که سرمازود رس باشد دراوایل میزان مزرعه آبیاری میشود .لازیم به تذکراست که رشد زعفران بادادن اولین آب شروع شده باعث رشدوگل دهی درزعفران میشود .اگرزراعت کاری زعفران زیاد باشد ولی کارگرکم دردست رس داشته باشیم باید که اولین آب مزرعه بصورت مرحله به مرحله داده شود ناگهان دراوج خود همزمان نباشد . اولین آبیاری به مزرعه دروقتی انجام میگردد که سطح مزرعه کاملا"بدون گیاه باشد ،بادادن اولین آب به مزرعه ابتدا گلهاوبعد ازآن برگهادر روی مزرعه ظاهرمیشود .آبیاری دوم کمتراز4الی5 هفته صورت میگرد آبیاری های بعدی بستگی به وضعیت آبی وزرع دارد. واز 12الی 14 روزشروع میشود .

آبیاری زعفران به سه یاچهار بخش تقسیم میشود :

آبیاری اول: این آبیاری قبل از شدیاردادن سطح زمین صورت میگرد که برا ی ر شد گلها وپته های زعفران مناسب است .شروع این آبیاری مهم است .درصورت که به موقع آب داده شود اول گلهابیرون آمده وبعد برگها ازمین خارج میشود درغیرآن رشد گلها اگرکه همزمان بابرگها ازمین انجام شود چیدن گلها ازدرون برگهابامشکل روبرو خواهد شد .

آبیاری دوم : آبی ست بعدازچیدن وپاک نمودن سطح مزرعه ازوجود علفهای هرزه وتقویت مزرعه یعنی کودهای موردنیازبه مزرعه داده میشود .

آبیاری سوم : آبی است که درپایان فصل نموی اش یاماه ثورداده میشود ،آب دادن زعفران درفصل تابستان صورت نمیگرد ولی آزمایشات که درایران استان خراسان توسط برخی ازمحقیقان صورت گرفته حاکی عمل آب دهی درین فصل انجام شود درمزرعه تازه کاشت 17 فیصد ودرمزرعه چندین ساله 40 فیصد عملکرد گلهاراافزایش می دهد درکشورهای چون جام وکشمیر،اسپانیاوبخش ازایتالیا این صنعت باارزش به صورت دایم انجام می شود ونیازی به آبیاری ندارد .

نرم کاری وخشاوه زعفران :

نرم کاری بعدازآب اول به مجرد آماده شدن زمین انجام میگرد این عمل باعث میگردد که رشد گلهاسریع تروآسانتر اززمین صورت گیرد ولی باید درنظرداشت که عمق عملکرد از 5تا 10 سانتی متر تجاوزنه نماید .چراکه باعث ضربه زدن خراب شدن ویاازجادرآمدن پیازها می شود، وسایل که باآن نرم کاری انجام میشود ،عبارت انداز:

کج بیل،چهارشاخ فلیزی،کاوآهن ویاکلتواتور میباشد .

نرم کاری نیزباعث میگردد که کود های که همراه خاک مخلوط شود که باعث رشد ونمودرزعفران میشود . وهمچنان اگرنرم کاری باتاًخیرانجام شود ازرشدونموً،جوانه های زعفران کاسته میشود  .بعضی دهقانان عملیه نرم کاری زعفران را یک امری  ضروری نمی پندارند ،درحالیکه این امرمیتواند بسیارضروری برای دهیاقین بوده باشد . عملیه نرم کاری نتنهاباعث افزایش حاصل درمزرعه زعفران میشود بلکه این عمل میتواند درسایًرموارد ازقبیل درختان باغ،گلهاهای پارک،تمام سبزیجات مخصوصا"خربوزه،بادنجان رومی،کچالو وغیره میباشد .

نرم کاری وخشاونمودن زمین زعفران راچنین خلاصه میتوان نمود: 

  نرم کاری: بعدازآبیاری اول موقع که زمین کاوروشدسطح زمین مزرعه(بلات زعفران)باید نرم کاری شود . طوری که غوزه زهای کشت شده صدمه وآسیب نبیند ،که این عملیه هامیتوان فوائید ذیل رادرقبال داشته باشد :

°نرم کاری باعث میشودکه کودحیوانی باخاک مخلوط گردد .

°گلهای زعفران به آسانی بیرون شده میتواند .

°باعث حفظ رطوبت درخاک میگردد .

°این عمیله فوق میتواند دررشد زعفران کمک نماید

خشاوه: عبارت ازدورنمون گیاهان هرزه ازقطعات مزارع زعفران میباشد که آنها رقابت بانباتات زعفرانراازنظرآب،موادغذای،نورخورشید داشته که باعث کاهش درمحصول دهی نبات زعفران میگردد .

،برعلا وه گیاه هرزه :

°باعث تولید بعضی بیماری ها درنبات زعفران میگردد .

Ø    دررفع حاصل وزمان برداشت محصول زعفران مشکل ایجاد میکند .

°ازهمه مهمترخشاوه میتواند که درمزرعه زعفران از نباتات میزبان که باعث امراض قارچی میشود ، جلوگیری نما ید .

کـــــود دهــی زعـفــران :

برای کاشت زعفران کود حیوانی بهترکودشناخته شده چراکه همه دهاقین وزارعین بانهوه استفاده آن بخوبی آشنائ دارند، وهم آنکه دردسترس شان میباشد .بهترین روش برای این کاراین است که مقدارزیاد ازخاکسترویاخاک بکرتپه ها (خاک که کاشت نشده باشد )است رامخلوط کرده وبرسطح زمین پخش گردد .اگراین عمل قبل ازکاشت زعفران صورت گیردباعث میگردد که کود خوب درزمین جذب، ورشد زعفران رادرمزرعه یکسان میسازد .درصورتیکه قبل ازکاشت زعفران موفق به کود دهی درزمین نشویم باید ازدادن آب اول به سطح زمین کود اضافه گردد تا آنکه درزمان نرکاری زمین،کود همراه خاک زمین مخلوط شده وکمبود تغذیه زعفران تاًمین گردد .درسالهای بعد نیزهمین منوال یعنی قبل ازآب اول کود به زمین داده وبعدعمل نرم کاری آغازمیگردد. قابل یادآوری است که درمزرعه زعفران هریک سال درمیان مقدارخاک بکر همراه خاکستربه زمین اضافه گردد، این عمل باعث میگردرکه درضمن آنکه تغذیه زعفران کامل میگردد،وازبیرون آمدن بته زعفران ازخاک جلوگیری میشود .

مقداروچگونگی استعمال کودرا بطوری ذیل میتوان خلا  صه کرد :

°پاروحیوانی بعد ازآماده ساخته زمین قبل ازکشت به مقدار8 تن درفی جریب استعمال میشود .

° کود کمیاوی سیاه(DAP) همزمان باکشت غوزه زعفران به مقدار40 کیلوگرام درفی جریب علا و ه میگردد .

° کود یوریا،مرتبه اول به مقدار 20 کیلوگرام درفی جریب درزمان آبیاری اول استعمال صورت میگرد . کود یوریا،مرتبه دوم به مقدار20 کیلو گرام درفی جریب بعد ازتخم وگلدهی درزمان آبیاری دوم وسوم استعمال گردد .سالانه باید پاروحیوانی وکود یوریاباتناسب فوق (پاروحیوانی،کود سیاه قبل از کاشت وکود یوریا ،بعدازکاشت دروقت آبیاری داده شود تاکه بتواندخوب جذب شود ومورد استفاده درست قرارگیرد .

آفات وامراض زعفران

اگرچه زعفران یک گیاهً مقاوم است اماعلت های چون سرما زدگی برگها ،سرما زدگی پیازها، آبیاری زیاد وبی موقع آن، درهنگام رشد زعفران چراندن حیوانات اهلی ،چون ( گاو،گوسفند وغیره ) باعث میشود که مزرعه زعفران به تدریج نابود وازبین میرود چنانچه که درزمستان هوا خیلی سرد شود،اگرچه باعث سرما زدگی برگهامیشود ولی این سرمازدگی باعث ازبین رفتن پیازها نمی گردد. پیازها را ضعیف نموده ودرحاصل دهی سال بعدی کاهش ایجاد میکند . برای رفع خطراین نوع سرمازدگی کافی است، که مقدارکود حیوانی رادر سربته هاپوشیده شود .این عمل باعث میگردد که خطرسرمازدگی تاحدود رفعه گردد .آفات زعفران بر اثر تحقیقات که درمزرعه های ایران انجام گرفته آفات جدید دیده نشده تنها درروی بقایائ زعفران کرمهای کوچک بنام اگونیلول angiolol  دیده شده اند ،این کرمهامحط مساعد برای پذیرش امراض قارچی را فراهم میسازد . برای جلوگری بایدمزرعه را سلفور کاربن(S2C) آبیاری نمود .مقدار استعمال ( 5کیلو گرام فاسفور کاربن رادر هشت -8-لیترخون) مخلوط ویا حل نموده درمزرعه استعمال میگردد .

جونده گان :

1.ازآنجایک درفصل زمستان تنهانبات سبز قابل توجه گیاه زعفران است . خرگوش علا قه زیاد به خوردن این گیاه دارد، که باید ازروش های تله گذاشتن ویا محصور نمودن زمین بران جلوگیری ازنابودی مزرعه استفاده نمود .

2.موش کور: این حیوان علاقه زیاد به خوردن پیاززعفران دارد که باعث خرابی شدید درمزرعه میشود .درصورت دیده شیدن این حیوان دراطراف مزرعه باید به روش زیر این عمل اجراشود :

a.استفاده ازگازخفه کننده وگازشهری(گازبنزین)درداخل سوراخهای آن .

b.انداختن آب درسوراخ آن وکشتن آن .

c. قراردادن طمعه سمی درمسیر رفت وآمد حیوان .

3. همچنان حیوانات وحشی مانند :آهو،به علت نبود عفوفه درکوه ها به مزرعه زعفران نزدیک میشودکه بایدمراقبت جدی ازمزرعه صورت گیرد.(5)

جمع آوری و پرو سس زعفران

دروقت جمع آوری وپروسس زعفران نکات ذیل را باید درنظرگرفت :

1.   طرزوموقع چیدن گل .

2.   بازکردن گل زعفران .

3.   جداکردن گل زعفران .

4.  خشک کردن زعفران .

5.  بسته بـندی زعـفـران .     

 طرزوموقع چیدن گل زعفران

آبیاری اول بعد از2- 3 هفته بستگی به درجه حرارت وهوا دارد .اگرهواگرمترباشد دیرتر،واگرهواسردباشد زود تربیرون میآید مدت گل دهی 15تا20 روز میباشد. روزهای اول و آخر  گل دهی گلهاکم بوده ودر روزهای اوسط گلهادراوج خود میرسد ،که حتی روزی دوبار باید برای گل چیدن اقدام نمود . هرپیاززعفران در 1تا3 گل میدهد که بستگی به خوردی ودرشتی پیازوقدرت خاک دارد .برای چیدن گلها بایدهمراهً دست وازصبح ذود شروع تا 9بجه صبح ادامه دارد . چون درموقع گلهابصورت غنچه است آسیب به کلا له ها نمیرسد، وخامه به آسانی ازکلا له هاجدامیگردد،ونیزبوی عطروخواص زعفران محفوظ میماند ولی اگرگلهادر روزهای اول چیده نشود تاسه  روزمیتوان آنراچید .برای چیدن گلها زعفران باید نوک گل را گرفته وبطرف بالا بکشید وبعد داخل سطل یاسبد که همراه تان است ریخته وبه منزل برده وکلا له هارا از خامه ها جدا نما یند

بازکردن گل زعفران :

برای جداکردن کلاله ها ازگل باید ازهمان روز اول اقدام شود، باید لوله سفید رنگ زیر گل را پاره کرده میله سفید رنگ که دو ویا سه کلاله سرخ رنگ از درون آن بیرون نمایند . اگر زمان گل چینی بهمان صبح زو د باشد بهتر است گلهای زعفران بصورت غنچه و ضایعات ندارد زعفران ماهمان کلاله های سرخ رنگ می باشد .  

جداکردن کلاله ها از گل :

بعد از جدانمودن کلاله ها از گلها باید کلاله را از خامه ها جدانمود،چراکه از کیفیت زعفران کاسته وارزش آنرا در بازارها  برای فروش کم میسازد . روش جدا نمودن  طوری است،که سه برگچه سرخ  به یک میله سفید رنگ چسپیده است. همان فاصله بین   سرخی سه بر گچه وسفیدی میله را از هم جدانموده، و بر گچه های سرخ که  همان کلاله  ها میباشد،جدا گذاشته وخامه هارا جداقرار مید هیم .

جداکردن تار زعفران از گل را چنین خلاصه میشود :

الف : پوش گل از سه کاس برگ  وسه گل برگ همرنگ بنفش تشکیل شده،  بطوریکه تشخیص کاس برگ از گل برگ مشکل است .

ب: درحصه وسطی سه کلاله (تارمانند)به رنگ قرمزدرحدود 2الی 3 سانتی مترنمایان است که تارزعفران نامیده میشود .

ت: گل زعفران رابه دست راست گرفته به کمک دست چپ سه تارزعفرانراازداخل مثـل  جدا مکنیم که بین دو انگشت شهادت قرارداده وبه همین ترتیب پروسه ادامه داده میشود .

ث:تارهای مطلوب را بالای یک پارچه پاک هموارنموده بعدازاین که 75 فیصد رطوبت آن خشک گردیده باشد دسته بندی نموده ودرحدود50الی60د انه تاررا به نخ بسته بندی مینمایم .

خشک کردن کلا له های زعفران :

کلاله های زعفران را درداخل آب کشهای که دارای سوراخ خورد باشد،ویاداخل سبد توری که داخل آن پهن شود قرارداده ودرمحل سایه ویا درسقف اتاق که درآن زندگی میکنیم با توجه به فصل سرما،حرارت مناسب راایجاد نموده وآویزان کنید وباید هرچند روزدسته های زعفران ران رابرگردان کنید .چنانچه رنگ کلاله های زعفران تیره شده ویادربین دست قراردادید خورد شد زعفران کاملا"خشک گردیده است.

 درنتیجه زعفران میتوان بطوری ذیل خشک کرد:

1.  توسط دستگاه عصری خشک کننده زعفران که تقریبا"حدود یک ساعت رادربر میگرد،درمجاورت هوای آزاد .

2.  سنگهای اعیارشده که توسط حرارت ویا آتش داغ میگردد،زعفران هاراباروی آن بطوری هموار قرارداده به کمترین وقت خشک میگردد .

3.  هرقدر که زعفران ذودتر خشک گردد وحفظ الصیحه ومراقبت جدی درمراحل آن درنظرگرفته شود، بعدا" زعفران خشک بدست آمده مرغوب،وباطعم وباارزش میباشد .

بسته بندی زعفران :

معمولا"بعدازخشک کردن بسته های کلا له زعفران،آمادهً بسته بندی وعرضه به بازارجهت مصرف داخلی وصادرات به خارج می باشد. دراین موقع اغلبا" زعفران رادرظرف های مختلیف که محفوظ ومطمین که نوروهوا به آن راه نداشته باشد قرارمیدهند. زیراکه زعفران درای روغن فرارکننده بوده ودرمقابل هوا،نور،رطوبت ،وگرمی زیاد فساد پذیرمیباشد وخصوصیات خود را ازدست میدهد . پس به منظور جلوگیری ازفاسدشدن، همچنان محفوظ ماندن خواص وویژگی های زعفران، بسته بندی های مطمین ضرورت است . اگراین بسته بندی ازنظرشکل وحجم ظاهری زیباوجالب توجه باشد دربازارهای داخلی و جهانی میتواند موقیت مناسب برای مواد زراعتی بوجود آورد .ظرف ها یا قطی های بسته بندی زعفران طوری طراحی ودیزایًن گردد که دریک طرف آن گل زیبا زعفران،رسم وطراحی درطرف مقابل آن ،خواص ومواد مصرف آنرابه زبان های مختلیف خطا طی گرده ،درزیر آن وزن خالص زعفران قید شود،این امرمیتواند که توجه خریدار راجلب نماید. ودر اخرباید یاد آور شویم که این قطی ها بسته بندی شده زعفران باید بارنگ های جالیب دیدنی ونوع فلیزی باشد . (1)

مقدارتولید ومصرف آن درجهان

دراین بحث نکات عمده ایکه ذیلا ً شرح گردیده است درنظرگرفته شود:

a.وضع تولید .

b.وضع مارکیت .

c.موارد مصرف زعفران .

وضع تولید زعفران :

تولید زعفران چه ازلحاظ جهانی وچه ازنیگاه سویه ممالیک تولید کننده نوساناتی مواجه گردیده است. احصایه های تازه تولید جهانی زعفران دریک ساحه 45000 هکتار200 تن درسال راپور داده است که ازآنجمله 100تا 150 تن آنرا ایران درولایات خرسان تولید مینماید، که درحدود 89 تن آن به ارزش $ 37 میلون دالر صادرگردیده است . که بدین حساب حاصل فی هکتار زعفران به 5 ِ3 تا 6 ِ3  کیلوگرام  ، وارزش هرکیلوگرام آن $400 دالرتخمین شده است.هند،یونان ،اسپانیا،چین ،ترکیه ،نیوزیلان،ارجنتاین جمعا"50 تن درسال تولید دارند .در جدول زیر وضعیت وکشت وکار سطح زیر کشت ، مقدار تولید ، عملکرد ، درسال 2002 میلادی در کشور های زعفران خیز عمده جهان در ج گردیده است . ار مقام مر بوط به افغانستان بنا بر گزارش و اقتباس از سایت انتر نیتی خبرگذاری پژواک از سال 2005 میلادی است که جهت ارا یه معلومات به خوانده گان این رساله پیشکش می گردد .  امید است کشور عزیز ما افغانستان جایگاه مناسب ودر خور شان خویش را درمیان کشور های عمده تولید کنندگان زعفران کسب نماید ودر آمد سر شار از این نبات ار زشمند بدست آورند .شماره (1) وضعیت تولید زعفران درچند کشور جهان را بطور نمونه نشان میدهد.

          مقادیر

کشورها

 

سطح زیر کشت

    (هکتار)

 مقدار تولید

    (تن)

مقدار محصول در هکتار (kg)

ایران

  51500

      185

            3,6

اسپانیا

   125

        1

             8

چین

    500

        1

             3

مراکش

    2500

        3

            1,2

هندوستان

   1000

         3

            3

یونان

   1750

          7

            4

افغانستان

     60

     0,834

       10-8 

وضع مارکتینگ :

مارکیت جهانی زعفران بین 200تا 250 تن درسال تخمین گردیده است که درحدود90تا100تن آنرا ایران تهیه میدارد . اگرچه ایران تقرایبا" 90 فیصد زعفران جهان راتولید میکند مگرمارکیت جهانی زعفران درکنترول ایران نبوده اسپانیا کنترول بیشتر به مارکیت زعفران دارد . درفروش دربازار های بین الملی کیفت ،خشک کردن، بسته بندی (paking) نقش کلیدی را دارد .

° بامراعات این شراط زعفران رامیتوان تا$ 2000 دالرامریکائ فی کیلو به فروش رساند .

° محدودیت تقاضای جهانی زعفران بالای انکشاف وتولید آن تاًثردارد .

ایران بحیث اولین کشوروبزرگرترین تولید کننده زعفران هم از نیگاه آبیاری وهم ازلحاظ پروسس وبسته بندی واموری مارکتینگ مشکلات زیاد دارد .آینده کشت زعفران وموقف رقابتی آن درافغا نستان جای شک نیست زیراکه قسمت زیادی از افغانستان مانندی هراتّّ، باولایت خراسان ایران ازنیگاه شرایط اقلمی یک اندازه مشا بهت های دارد ،مگر ازنیگاه شرایط اگروتخنیک ،کیفت وتولید وسابقه کاری ولایت خرسان ایران دروضع بهتر نسبت به افغا نستان قرار دارد .بزرگترین مشکلات برای افغانستان اطمینان ندادن فروش محصولات زعفران برای دها قین است ،دها قین افغا نستان این اطمینان رادر دست ندارند ، مقدارزعفران که تولید میکند (که خریداری میکند ،بکدام قیمت  ،چه وقت ودر کجا ؟ این راهم کس نمیداند وگفته نمیتواند. نظر به رقابت شدید که درعرصه جهانی زعفران موجوداست ، اضافه گی محصول زعفران افغانستان توسط کی ،به کدام قیمت ،چه وقت،ودرکجا فروش خواهد شد ؟زیراکه زعفران افغا نستان بصورت قاچاق مانند دیگر اقلام مهم افغانستان به نام دیگر کشورها دربازارهای دنیا به فروش میرسد . به باور آگاهان امورتجارتی درحال حاضر هرکیلو گرام زعفران افغا نستان درقسمت های ولایات هرات ،قندهار دربازارهای داخلی (درافغانستان ) 282 دالر امریکای به فروش میرسد که بعد ازانتقال قاچاق به کشورهای چون ایران،پاکیستان ویا هندوستان به 600 دالر فروخته میشود .وازآنجا با بسته بندی مارک  ونشان کشورمتبوع خود درممالیک اروپائ وامریکای بین 1000تا 8000 دالر به فروش میرسد .  پس چنین نتیجه گیری میشود که تا دولت جمهوری اسلامی افغانستان خود بصورت مستقلانه درامری جلوگیری ازقاچاق، ونداشتن مارکیت خوب جهت فروش محصول زعفران  اقدام جدی نه نماید ،وبه دهاقین خود این اطمینان را ندهد که ماهمکاری همه جانبه د رعرصه بازار گذاری محصولات زعفران تان مینما یم .بناءً دراین حالت های فوق،نمیتوان توقع بیشتر ازمارکیت زعفران درافغانستان داشت .

موارد مصرف زعفران:

گرچه موارد مصرف زعفران زیاد است اما بطور خلاصه میتوان از سه مقصد عمدهً غذایی، طبی و صنعتی نام برد.

1- مصارف غذایی: بر اساس قانون سازمان نظارت بر مواد غذایی امریکا (FDA) زعفران به جهت طعم،بوء و رنگ که دارد، در غذاها به عنوان عطر و طعم دهنده طبیعی محدودیتی ندارد. زعفران در تهیه مواد خوراکی مانند سوسیس،ماکارونی،مسکه،پنیر وصنایع لبنی، انواع کیک و شیرینی، سوهان، انواع نوشابه ، چای و دیگر نوشیدنیها، سوپ، برنج و مرغ استفاده میشود. 

2-مصارف طبی(درمانی): چرا امروزه زعفران در بازارهای جهانی اهمیت بالای دارد؟  سالهای متمادی زعفران به عنوان یک رنگدهنده، ادویه و یک مطبوع کننده غذامورد استفاده قرار می گرفت، اما مطالعات اخیر نشان داده است در زعفران مواد وجوددارد که نشاط آور بوده و خاصیت آرام بخشی قابل توجه در انسان دارد. در آزمایشات مکرر طبی دریافته اند که مصرف زعفران انسانرا از حالت غم و اندوه خارج میکند و حالت مفرح و شادی به او دست میدهد. صنایع ادویه سازی درسطح جهان در صدد هستند تا دواهای ضد افسردگی از زعفران بدست آورند.زعفران خواص دیگری مانند اشتها آوری و تقویت کننده سیستم هاضمه دارد، و باعث سلامتی انسان میشود. زعفران به علت دارا بودن مقدار غنی ویتامینهای B1 و B2  و مواد تلخ موجب سهولت هضم غذا میشود. تحقیقات  سالهای اخیر نشان میدهد که ترکیبات فعالی چون Crocetin و Crocin و انواع دیگری از کروتینواید ها در زعفران حالت توموری انساج را کاهش داده و خاصیت ضد سرطانی دارد، و نیز میتواند مقدار چربی سیروم (پلازمای ) خون، و ازایجاد حالت Hypolipemic (بلندی مقدار چربی) در پلازمای خون جلو گیری نماید. همچنین از زعفران جهت تداوی بسیاری از اختلالات جسمی مانند ذکام،نقح، سوً هاضمه، هپاتیت و دیابت و غیره نیز به عنوان یک ماده اشتها آور، نشاط آور ،محرک معده و ... ...میتوان استفاده کرد. زعفران را بصورت دم کرده آن 0,5-2gr در هر لیتر مورد استفاده قرارمیگیرد.ریموند دگستریت (Raymond Dextreit) دانشمند فرانسوی ، ضمن تشریح کلی در باب "نباتات معطر" استفاده اززعفران وزیره و برخی نباتات معطر را در سالاد های تهیه شده با مواد غذایی پختنی توصیه کرده و از خاصیت ضد عفونی کننده مواد معطرهً آنها سخن گفته است، بنا" ، علت اصلی اثرات غیر قابل تردید مواد معطر برای ما شگفت انگیزی مینماید و میتوان آنرا سبب تاثیر بر روی غده کوچک داخلی بدن دانست که موجب تسریع ترشحات هاضمه میشود . چنین تجربه شده است که مواد معطرهً طبیعی، حس بویایی و برجستگی های روی زبان را که دارای حس ذایقه هستند ، تحریک کرده  و موجب افزایش اشتها ، و در نتیجه افزایش ترشحات بزاق و شیره معده میشود.

3- مصارف صنعتی: در فرش های ابریشمین که با رنگهای طبیعی در اقصی نقاط جهان شهرت جهانی دارند، از زعفران به عنوان رنگ طبیعی و با ثبات استفاده گردیده  و همچنان در کتب خطی در خوشنویسی های مختلف از زعفران به عنوان یک مرکب با جوهر ارزشمند و با دوام استفاده میگردد. در گذشته ها برخی از سلاطین به دلیل اعتقادی که به برکت زعفران داشتند، دستور میدادند که فرامین ، احکام و سایر موارد مهم  بازعفران نوشته شود. کما اینکه این باور در ذهن بسیاری از مردم عادی نیز ریشه دوانیده است. مثلا در نوشتن بعضی از ادعیه مورد اعتقاد مردم  در پوستهای مختلف وپارچه ها از زعفران استفاده میشده است. در سالهای اخیر هم از این ماده ارزشمند در نقاشی ،مجسمه سازی و هنرهای دیگر بهره گرفته میشود.

سمیت زعفران:

مصرف زعفران  به مقدار زیاد آن سمی است و باعث استفراغ، خونریزی رحم، اسهال خونی ، خونریزی بینی، سرگیجی، بی حالی، زردی پوست و تحریکات شدید ماهیچه های صاف و حتی گاهی مرگ نیز میگردد. با تحقیقاتیکه  به عمل آمده ، مصرف حد اکثر تا 1,5gr درروز برای یک فرد بالغ بلا مانع است ولی باید سعی گردد که برای جلو گیری از عوارض و مشکلات بعدی، کمتر ازاین مقدار مصرف شود.

+ نوشته شده در  90/09/20ساعت 15:38  توسط ايمل " نظري "  |