زراعت یا مبارزه با گرسنگی

نبات رشقه

مقدمه

تاریخ کـشــت رشقـه تابه حال معـلوم نیسـت زیرا انســانهای قبلی به این نبـات ضرورت نداشــتـن بخا طریکه زندگـــی را به میوه جات کنونی ، ریشـــه های گوشتی نــباتات، شـــکارماهـی ، حـیـوانات وحـشی وغـــیره صرف مـیکردند.وقــتیکه انســــانها به اهــلی ساختن حیوانات شروع کردن به نباتات علوفه ٔی ضرورت پیدا نمودند׳  حــیوانات همان زمان که در جــنگل ها زندگی میکردند ازعـلـوفـه جات تـغـذیه می نمـودند بدین ملحوظ در کشت این نباتات رونق قابل ملاحظه رونما گردید . رشـــقه که بــنام مـلکه عـــلـوفه جات یاد میشوددر سنه   490 قبل ازمیلاد   توسط ایرانیها به یونان برده شده، ودر سنه 146 وقتیکه رومی ها  یونان  رافتح کرد ن رشقه را ازیونان به ایتالیا انتقال دادند که بعداً آهسته آهسته به اروپایی غربی ترویج یافت.  درقرن 14 میلادی استیلاگران هسپانیه آنرابه امریکا بردند.  رشقه کبود در روسیه قبل از انقلاب بار اول در سال 1879 ــــ 1880 پیدا شد.رشقه یکی از نباتات زراعتی چندین ساله خوراکه مواشی است که در زمانهه ی قدیم و زمان کنونی  به صورت وسع انتشار نموده است. رشقه کبود از دورگه آن بارشقه ذرد درصد سال اخیر درتمام پنج قاره جهان منتشر گشته است . ساحه تحت زرع  رشقه در جهان تقریباً به 25 میلیون هکتار میرسد(دراضلاع متحده امیریکا 5, 10 میلیون هکتار ، درارجنتاین 5, 7 میلیون هکتار وهمچنان ساحه وسیع درفرانسه زرع میشود).ساحه تحت بزر رشقه در اتحاد شوروی نزدیک به 4 میلیون هکتاراست .مرکز اساسی زرع رشقه را جماهر آســـیای میانه تشکیل میدهد. آسیای جنوب غربی که قسمت مرکزی وشرقی آسیای صغیر ایران   افغانستان ترکستان وهندوستان شمال غرب رادربر میگرد  مرکز اساسی اپیدایش رشقه وشبدر میبا شند  مناطق فوق محل بخصوص رشقه کوهی عربی متمایز میشود به عقیده (واویلوف ) درجمهوری های آسیای میانه رشقه  2 ـــ 5 ِ2 هزار سال قبل بحیث نبات زراعتی درآمده است . درحدود 400 سال قبل از میلاد جنگ جویان فارس آنرابه یونان انتقال داده است .نبات علوفه یی عمده به دو فامیل بزرگ بنام های  Grass  و Legume   تقسیم شده است ، که رشقه به فامیل  Legumin aceae  تعلق میگیرد . در حدود 500 جنس و 1100  اسپیشس در خاندان لیگیوم شناخته شده است ،  خصوصیات عمومی لیگیوم ها با یک دیگر مشابه می باشد . لیگیوم ها نباتات د و مشیمه بوده که از نگاه دوران حیات دو ساله ویا چندین ساله میباشد   میوه این گونه نباتات دارای پلی بوده و این نباتات نایتروجن آزاد هوا رابه کمک باکتریای Rhizobia  نصپ زمین می نما ید. رشقه درمدت سه سال مقدار  400 ـــ 500  کیلوگرام نایتروجن بیولوژیکی را در یک هکــــتار خاک نصب می نماید .

ریشه رشقه: رشقه ریشه اصلی ضخیم وپرقوت تولید کرده و عمیقاً زیرخاک فرومیرود قسمت عمد ه ریشه تا 80  فیصد آن درعمق 40 ــ 35 سانتی متر طبقه خاک جای گرفته ویک قسمت از ریشه رشقه پیر (چندین ساله) تا دو متر در خاک فرو میرود.از ریشه های کوچک وباریک غده هارا تولید میکند (جهت نصب نمودن نایتروجن بوسیله بکتریای Rhizobia ) که نایتروجن آزاد هوا درآن ها نصب میگردد.

ساقه رشقه:ساقه رشقه مدور یا مربع شکل سیر شاخ بوده و نظر به شــرایط پرورش وانواع آن طول قد رشــقـه به 6ــ 160 سانتی متر میر ســد. ســـاقـه آن میان خالی ازنسج کاواک ممــــلو بوده ودرآن 7ــ 10 بـنـد میباشـد.

برگ رشقه:برگ رشــــقـه مرکب و دارای ســـه برگ کوچک بوده که در دنبـاله های کوچک و کوتاه جای گرفــتـه اند. اشـکال برگ متـنـوع بوده و معـمـولاً کلوله دراز رویه بیـضـوی شـکل چــپـه و نشسته ما نـند ه وغیره میباشـنـد .(1)

گل رشقه : گل رشقه دنباله کوتاه داشته و 12ـ 16 گل دریک توده گل قراردارد. گل رشقه دو جنشه میباشد . نام انواع رشقه از رنگ تاج گل آن گرفته شده است . مثلاً رشقه کبود ، زرد ، آسمانی رنگ . تعداد آله تذ کیر آن ده عدد بوده که القاح غیر خودی درآن به وسیله حشرات،زنبور،زنبورعسل، والقاح خودی درآن صورت گرفته میتواند .

میوه رشقه: میوه رشــقـه تخـم زیاد  داشــته وشکل پـلی های آن متـنوع اسـت. در رشــقـه کـبود وآسمانی رنگ پـلی آن فـنری یا سـپـیرالـی بوده وتـعداد تاب خورده گی های آن مـتـفاوت می باشــد . پـلی های رشـــقـه زرد رنـگ بوده شـکل داس وشـمشـیر را داشــــته و نمی ترکند .  رنگ پلی ها از قهوی روشـن تا قهــوی ســـــیاه به ملا حــظه میرســــــد .

تـخـم رشقه :تخم رشـقه کواچک بوده   وزن هزرا دانه آن 5 ِ1 – 3 ِ2 گرام ومعـمولاً گرده شــکل ویا لوبیا مانــند می باشــد . رنگ تـخم آن زرد  ولکه هـای ســـــیاه دارد.

تعریف مارفولو جی: عبارت از مطالعه ساختمان ظاهری همان ماده راگویند.

رشقه یک نبات زراعتی سریع النمو میباشد  . رشقه باهمین خصوصیت از سایر علوفه جات خوراک مواشی فرق دارد. رشقه همساله بعد ازکشت گل کرده و تخم آن پخته  میشود ک. رشقه درخاکهای سست حاصل خیزیا خنثی (پی ، اچ  7ــ 8 ) خوب نموکرده ولی درزمین های نمکی با تلاقی مقاومت ندارد .درزمین های کمی نمکی خوب سبزشده وازنمکی شدن دوباره خاک جلوگیری مینماید . رشقه یک نبات چندین ساله است که برای مدت 4 ـــ 6 سال وحتی زیاد تر ازآن حاصل میدهد .  رشقه یک نبات گرمی دوست، درمقابل ســـردی مقاوم،  رطوبت دوست و مقاوم دربرابر خشکی وگرمی میباشد . تخم رشقه در حرارت 2 درجه به جوانه زدن آغازکرده ودر حرارت 5 درجه جوانه های قابل حیات بوجود آورده، به سردی 5ــ 6 در تحت صفر مقاومت می نماید . در بهار رشقه به حرارت 7 درجه سبز شده و مجموع حرارت شبانه روزی آن از ابتدای سبز شدن تاگل کردن 800 ــ 850 درجه وتا پخته شدن تخم 1200 ــ 1250 درجه می با شد.  رشقه به حرارت 35 ــ 40 درجه تابســــــــــتان مقاومت دارد .رشقه در زمســــــــــــتان به  سردی 10 ـــ 20 درجه تحت صفر مقاومت داشته وهر گا ه روی زمین رابه عمق 30 ــ 40 سانتی متر برف بپوشاند در آن صورت رشقه تا حرارت  40 درجه تحت صفر مقاومت کرده میتواند . باید متذکرشد که تمام انواع رشقه دربرابر سردی یکنوع مقاومت ندارد .رشقه زرد و دورگه در مقابل سردی زمســـــــــــتان نظربه رشقه کبود بیشتر مقاوم اســـــــت . رشقه یک نبات روشنی دوست و تیپ بهاری و روز دراز می باشد . هرگا رشقه پرکاشته شود حاصل برگ و ساقه  تخم و بیده آن کم گردید و برگهای قسمت پاًین ساقه تلف می شود.زرع رشقه در زمین های آبی نظربه پخته  50 ـــ 40  فیصد آب زیادتر ضرورت دارد . هرگاه رطوبت خاک 70 ــ 80 فیصد (ظرفیت آب مزرعه) باشد نمو خوب می کند .  همچنان رشقه در زمین که آب زیر زمینی آنها نزدیک به سطح زمین (5 ِ1 ـــ 2 ) مترباشد مقاومت ندارد.رشقه به استعمال کود عضوی وکودهای منرالی منجمله فاسفورس و پتاشیم ضرورت زیاد دارد.

ترکــیب  کیمیاوی   برگ وسـاقـه   ســبز و بـیده  رشــــقه

نوع خوراک

پروتین

نشایسته

مواداگسترکتی

بدوننایتروجن

روغن

سلولوز

خاکستر

آب

برگ وسا

قه سبز

6 ِ5

6 ِ4

9 ِ11

8 ِ0

4 ِ8

0 ِ3

3 ِ70

بیده

7 ِ14

5 ِ11

8 ِ33

2 ِ2

9 ِ30

9 ِ7

0 ِ10

اهمیت غذایی رشقه درخوراک مواشی به اساس معلومات انستیتوت تحقیقات علمی عمومی شوروی بنام  و.ر. ویلیمز:

نوع خوراک

مواشی

یک کیلوگرام خوراک مواشی دارای مواد ذیل است

واحدخوراکی

پروتین قابل

هضم به گرام

نمک کلسیم

به گرام

نمکفاسفورس

به گرام

کروتین

به میلی

کرام

برگ وساقه

سبز

سایلج رشقه

بیده رشقه

کاه رشقه

22 ِ0

 

15 ِ0

52 ِ0

20 ِ0

53

 

26

6 ِ13

33

 

4 ِ4

 

3 ِ5

9 ِ12

8 ِ8

2 ِ1

 

9 ِ0

6 ِ2

0 ِ1

 

70

 

25

90

5

رشقه یک نبات زراعتی چند ین سا له ازفامیل پلی دارها می با حاصل شدبلندوصفات خوب غزای, ساقه سبز,بیده ,اردبیده وتربیده رشقه رابه یک نبات زراعتی خوب خوراک مواشی تبد یل کرده است.بیده خشک رشقه درحدود 18 فیصد پروتین وکتله تازه آن بیشتر از20 فیصد پروتین دارد،برعلا وه آن درعلف جوان رشقه مقدار زیا د ویتامین های  A ،B  ، D ، E ،  C وغیره موجوداست  این ارقام خاصیت بلند ارزش نباتی رشقه راواضح میسازد وخوراک مواشی که ازرشقه بدست میآید مواد غذائی مورد ضرورت مواشی را در خود احتوامینماید .قابلیت هضم رشقه خوراک مواشی بلند بوده وبه 70ــ 80 فیصد میرسد بااستفاده ازاگروتخنیک خوب رشقه را د ریک فصل نمویی 6ــ 7 مرتبه درو نموده میتوا نیم برعلاوه ازنگاه اقتصادی  رشــــقه از سایر مواد خوراکی مواشی ارزانتراست. تولید بیده میده شده از کتله تازه رشقه ارزش زیاد دارد . این نوع رشقه میده شده را توسط طریقه مصنوعی خشک نموده وعملیه های لازم را بالای آنها تطبیق می نماید . رشقه رامیتوان بعنوان علوفه سبز برای تغذیه حیوانات بکار برد. طوریکه  قبلاً تذکر یافته رشقه منبع سرشار پروتین بوده  لذا اگر یکجابا نبا تات خاندان گراس به حیوانات داه شود مفید یت آن زیاد است. گاو های شیری رانباید تنها با علوفه سبز رشقه تغذیه زیاد نمود  پروتین علاوه از اینکه از نقطه نظر اقتصادی  وتولید رشقه مناسب  نیست ، چه بســـــاممکن اسـت خطر ناک هم باشد . چنانچه سابت شده است که 100 کیلو گرام رشقه سبز درحدود 20 کیلوگرام مواد خشک و یا 6 ِ3 کیلوگرام پروتین دارد  اگــر یک گاو شیری روزانه 10 ـــ 20 کیلوگرام شــیر بدهد وشیر آن 5 ِ3  فیصد روغن داشته باشد  15 کیلو گرام رشقه خشک راضرورت دارد .به این ترتیب 15 کیلوگرام رشقه خشک تقریباً از 75 کیلوگرام رشقه تازه بدست می آبد که این مقدار احتیاج حیوان را پوره مینماید .   بصورت عموم   1Kg رشقه خشک خوب تقریباً برای بدست آوردن Kg 2 شیر مقدار کافی پروتین دارد. برای بدست آوردن مقدارمناسب شیربا ید به گاوهای شیری روزانه  Kg 9 ــ 5 رشقه خشک داده شود. حیوانات که رشقه تغذیه شده باشند ، ساختمان بدن شان قوی مقاومت شان زیاد ونوزاد خوب بار می آورند . از آنجایکه رشقه حاوی کلسیم و فاسفورس زیاد می باشد تغذیه آن برای گاوهای شیردهی وبارداراهمیت فو ق العاده دارد.یک کیلو گرام رشقه خشک مقدار 25 -50 ملی گرام منگنیز قابل جزب حیوان رادارد. گو ساله،وگوسفند که ازرشقه تغز یه شده باشد حاصل گوشت وپر وزن وخوب راتولید میکند ومر غها راازرشقه تازه وبیده وخشک،آردشده هم برای گوشتی وتخمی شدن شان تغزیه میکنند. اشکا ل خوراک مواشی که از رشقه بد ست میی آیند تمام آنها تقریبآ مقدار لازم مواد غزای وویتا مین های مورد ضرورت خوراک مواشی دارد درخود احتوا مینمایند قابلیت هضم رشقه حوراک مواشی بلند بوده وبه 70- 80 فیصد میرسد،وازسا یرمواد خوراکه مواشی ارزا نتر است. رشقه علوفه بسیار خوب ومفید برای گا وهای شیری،گوشتی،حیوانات پروری ودرحال رشد است. دررشقه با پیشرفت رشدونمو مقدار پروتین وقابلیت هضم پروتین موجود درآن در دروهای دوم رفته رفته بیشتر می شود ودررشقه های که به تخم نشسته باشد علا وه برافز ایش سلو لوزوکا هیش قابلیت هضم پروتین ماده تلخ مزه ای بنام الفا سا یو نین • که ما ده مضری است وسبب اثرات منفی درگاو میشود تو لید میشود ( سا یونین سبب تولید نفخ کف دار میشود.) حیوا ناتکه بتغزیه رشقه عادد ت نکرده اند دراول بهار علف تازه سبب نفخ وناراحتی های گوا رشی درانها میشود. بخصوص رشقه درحال رشد وشبنم نشسته در روی آن ازاین نظر بسیار خطرناک است،این مسله درنشخوار کننده گان نسبت به حیوانات معده ساده بیشتر سبب ناراحتیهای گوارشی میشود یکی ازفکتور های که سبب نفخ بوسیله رشقه میشود انزایم♠ است که با مقدار آب مو جود دررشقه نسبت مستقیم دارد، ومقدارش باافزایش درصد آب دررشقه زیاد میشود،بدین سببت توصیه میشود که رشقه درحال رشدرادروکرده وپس ازپلا سا ندن دراختیار حیوان قرار دهند.جلو گیری میخا نیکی ازنفخ شدن حیوان بایدرشقه رامخلو ط با بروم گراس ویاعلف باغی استفاده گاووگوسفند قرار میدهند 

• Bloat : از اثرارت بد نفخ تولیدگازهای سمی مثل گازکاربونیک سلفیدهایدروجن است که درشکمبه در اثرتخمرات تولید میشود. Pectin metal esteraz تقریباً تاآخیر قرن 19 انواع  مختلف رشقه در بین زارعین  دنیا شناخته نشده بود.  کشت رشقه در مناطق مختلف و شرایط گو نا گو ن اقلیمی سبب شد که تا برای مناطق مختلف مطابق به شرایط محیطی آن انواع رشقه تشخیص شود ـــ الگرین در سال 56 19  میلر درسال 50 19 حانسون در سال 60 19 انواع موجوده رشقه بازار های دنیا را بر حسب مناطق جغرافیایی  نام گذاری نموده اند .

1ــ رشقه ارجنتاین: رشقه یکه برای اولین بار در ارجنتاین بزر گردیده تا اندازه زیاد محدود به مناطق بخصوص است که زمستان بسیار سرد نداشته با شد .

2ــ رشقه افریقای جنوبی: رشـقه هایکه مبده آن ها جـنوب افـریـقا بوده ودر مـقابل سـتردی زمسـتان حساسیت دارد.

3ــ رشقه پراونس: رشقه یکه برای اولین بار در حصه جنوب شرقی فرانسه کشت شده که هم  در بهار وهم بعد از هر درو نموی بسیار سریع دارد.

4ــ رشقه بیفالا: رشقه یکه برای اولین بار  در ایالات متحده امریکا بزر گردیده است در مقابل مرض پژمورده گی بکتریایی مقاومت داشته وبعد از هر درو رشت و نموی سریع دارد.    

5ــ Williamsburg :این نوع رشقه در ایا لات کنذاس اضلاع  امریکا انتخاب شده و در مقابل مرض گندیده ساقه  Solereinia مقاومت دارد .

6ــ رشقه Talent: نژاد است که اخیراً در ایا لات اوری گن  Oregon امریکاه در اثر انتخاب از رشقه معمولاً فرانسه بدست آمده برای بار اول در فرانسه بزر گردیده  و در مقابل نیما تودهای ساقه مقاومت دارد این نوع  بیده و تخم زیاد تولید  می نماید .

7ــ رشقه ترکستان: مبده آن ترکستان است گلهای آن رنگ ارغوانی دادر بعد ازهر درو بطی رشد ونمو می نماید این رشقه معمولا ً گسترده شده و قد کوتا دارد این نوع رشقه در مقا بل مرض پژمر ده گی بکتر یایی و نیماتودایً مختلف مقاومت داشته اما در مقابل مرض قهویی شدن برگها بسیار حساس است در مقابل سردی نیز مقاومت دارد.

8ــ رشقه Nemostan : برای اولین بار در عشق آباد ترکمنستان بزرگر دیده است و درمقابل نیما تود ساقه مقاومت دارد  و در مقابل مرض لکه های قهوی رنگ برگ حساس بوده و حاصل آن نیز پاین است .

9ــ رشقه Hardistan : مبده آن ترکستان بوده و حاصلات آن چندان قناعت بخش نمی باشد در مقابل سردی و مرض پژمرده گی نسبتاً مقاوم است مقدار زیاد این نوع در ایالات لبراسکا اضلاع امریکا کشت میشود.

10ــ رشقه نورستان:برای اولین بار در ترکستان  کشت شده و یکی از نواقص آن این است که تخم تولید می کند.انواع رشقه های که در ذیل تشریح میگردد از دورگه سازی رشقه معمولی ورشقه گل زرد  بدست آمده است و در مقابل درجه حرارت پایی یعنی سردی زیاد مقاومت دارد.

11ــ رشقه Grim : این نوع از طریق انتخاب بدست آمده است و برای اولین بار در آلمان کشت شده این نوع رشقه در مقابل سردی مقاومت زیاد داشته مگر در مقابل مرض پژمرده گی بکتریایی حساس یت دارد دارای ساقه نرم وبرگهای زیاد می باشد این رشقه به مقدار زیاد در امریکا کشت می شود.

12ــ رشقه Cossack : برای اولین بار در اتحاد شوروی سابق پیداشده و دارای گهای سفید و زرد می باشد.

13ــ رشقه Varuigeted : بار اول در کانادا پیدا شده و شباهت زیاد به  Grim دارد.

۱۴ــ رشقه Ladak: این نوع رشقه در شمال هند در نتیجه انتخاب بدس آمده است و در مقابل سردی و مرض پژمردگی بکتریایی نسبتاً مقاومت دارند این و رایتی گلهای رنگا رنگ دارد ولی فیصدی گلهای زرد در آن بیشتر است در ابتدا به کندی رشد می نماید و در اواخیر تابستان واوایل زمستان دوره استراحت را سپری نموده بعداً به زنده گی بطی خود آغاز می نماید.

15ــ رشقه Baltiec : برای اولین بار در حوزه بالکان اوروپا یافت شده وبا  Grim  شباهت دارد.

16ــ رشقه Hardigan : برای اولین بار در پوهنتون مسیگن از رشقه نوع Baltic   انتخاب شده وبرای مناطق مرطو ب بسیار مناسب می باشد درصورت موجودیت شرایط مناسب حاصلات فراوان تولید میکند .

17ــ رشقه Ranger : عبارت از رشقه مصنوعی می با شد که توسط نسگیری ازچندین نوع رشقه دیگر (%50 کوساک، %45 ترکستانی و %10 هراک بدست آمده ). این نوع رشقه بعد از هر دفعه درو کردن نسبت به وابسته گان خود زود وسریع منو میکند ودر مقابل سردی و مرض پژمرده گی مقاومت داشته ولی در مقابل مرض لکه قهویی برگ نسبتاً حساس است ، این رشقه دارای گلهای رنگا رنگ بوده رنگ زرد در آن کم به مشاهد میرسد  این ورایتی در شمال امریکا توافق خوب داشته وزیاد هم کشت می شود .

18ــ رشقه Atlantic: برای اولین بار در نجیوس اضلاع امریکا پیداشد و با رشقه نوع hardigan شباهت زیاد دارد .

19ــ رشقه Narragansett : این نوع بواسطه انتخاب بدست آمده که برای سالهای زیاد حاصل فراوان میدهد. انواع دیگر رشقه که بنام رشقه معمولی بدست آمده و تا وقت زیاد نمو و انکشاف می نماید در روز های کو تا خوب نمو کرده وبعد از هردفعه درو نمو سریع دارد . از اینک درمقابل سرد ی مقاومت ندارند لذا بنام رشقه های حساس یاد می شود. فصل کشت وبزر کاری بر حسب موقعیت وآب و هوای محل متفاوت است در مناطق گرم  درفصل خزان  و در نقاط سرد و کوهستانی بهار مناسب تر خواهد بود  بطور کلی کشت بهاره بهتر از خزان است اگر در خزان کاشته می شود باید قبل از رسیدن سرماه بحد کافی رشدکرده باشد تابتواند در مقابل سرماه مقاومت کند  بهاره راهم پس از رفع خطریخبندان شروع مینمایند .  ومعمولاً رشقه را در زمین های کشت نشده میکارند و بزر آن هم به دست پاشیده می شود. اول زمین را باید بوسیله تراکتور شخم عمیق زده شود لا اقل به اندازه 60 سانتی خاک رانرم ساخته و بعد کود را با خاک داخل کرده وبرای بزر کاری آماده نمایند پس از انجام اینکارتخم را با دست پاشیده و با شن کش دستی بزر را در عمق کم داخل خاک مینمایند و بعد آب میدهند البته اگر بزرا قدری پرتر بپاشند بهتراست زیرامحلی برای رشد علف هرزه باقی نمی ماند. مقدارتخم 20 الی 30 کیــــــلو در هکــــــــتار می باشد وبهتر است تخم را در ابتدا پر بپاشند و آب اول باید کم و نرم آبیاری شود منتها مدتی دوام داشته باشد .مواظبت آن را چنین باید کرد  اولین درو رشقه را باید با دا س تیز انجام دهند بخاطریکه از ریشه کنده نشود  دروقت خزان سال هم برای چرا حیوانات اهلی را نباید داخل زمین  کند زیرا بته های رشقه خوب قوی نبوده و از ریشه کنده شده و یا بواسط لگه مالی خراب می شود .بعد از بزر پاشی موقع آب دادن باید دقت کرد حریان تند آب بزر را نشسته با خود نبرد وبا ین علت آب باید تند نبوده ونرم آب باشد .اگر قبل از کشت به زمین کود نداره پاشند برای جبران این عمل باید تا دو سه نوبت هر دفعه موقع آبیاری مقدار کود را داخل آ ب کرده ودر کرد ها بپاشند ، باید بعد از هر مرتبه درو آبیاری صورت بگیرد واگر در آبیاری تاخیر ویا غفلت نمایند از تعداد درو رشقه کم خواهد شد سال سوم مجدداً کود پوسیده خواسته اگر کود فراوان موجد باشد به نسبت هردو متر مربع یک بار  و در غیر این صورت از 4 متر مر بع یکبار کمتر نباید داده شود .طرق کشت رشقه مربوط به هدف مورد استفاده  حاصل آن برای مستهلکین  در نظرگرفته شده متفاوت است .

1ـ کشت رشقه در گندم و جو :

در بعضی مناطق در بین جو که در خزان کشت شده باشد ، در بهار رشقه کشت می شود ، بشرط اینکه جو چپه نشده باشد وهم مقدار نایتروجن زیاد نباشد .در مزاریکه خاک آن زیادحاصل خیزباشد مگر آب وهوای آن چندان مناسب نباشد رشقه را بصورت عموم همرابا نباتات دیگر مثال نخو ، جو ، گندم ، لوبیا میکارند . بخاطر زیاد نمودن حاصل پروتین از این روش کشت استفاده می شود . 

2ـ کاشت رشقه بصورت خالص :

در اینجا رشقه به مقصد تولید  تخم ورایتی مقاوم و اهداف مشخص دهقان کشت می شود . قبل از کشت بستر خوبتر مراقبت شده باشد چند بار قلبه شده باشد تا بخاطری جلوگری از گیاهان هرزه و دگر امراض آن . خد رشقه در چند ماه اول به مراقبت  و مواظبت جدی ضرورت دارد .

3ـ کاشت رشقه بصورت مخلوط :             

در زمین های سخت و نمنا گ ویا زمین های که دارای خاک کلی بوده وبرای کشت تنهایی رشقه مساعد نمی باشد ، رشقه با بعضی نباتات علوفه یی دیگرمخصوصاً نباتات خاندان گراس ها بشکل مخلوط کشت میشود . در این صورت  10 فیصد گراسها و 90 فیصد تخم رشقه مخلوط شود تا از فشار و غلبه نبات دگر در امان  بماند . پرورش دوامدار رشقه در یک ساحه باعث انتشار امراض وحشرا ت  مضره میگر دد بنابر آن رشقه را ممکن است دریک میدان بعد از 4ـ5 سال تکرار زرع نمود. رشقه را بشکل تناوب زراعتی در ساحا ت  هموار وعاری از علف های هرزه باید کاشت . رشقه در زمین های آبی بهتر  پیشینه کشت پخته ، جواری وباجره ودر زمین های للمی پیشینه کشت غله جات تیرماهی و نباتات زراعتی قطاری بزر میشود. در شرایط تاجکستان رشقه را اکثراً قبل از جو ، گندم ، یولاف میکارند . زمین را عمده تاً بوسیله ماشین مقداری یا ماشین دو طبقه ای به عمق 30 ــ 35 سانتی مترشدیار میکنند . در هر حکتار زمین رشقه یا در پیشینه کشت آن مقدار 15ــ 20 تن پاروی پوسیده شده می اندازند. به اساس معلو مات استیشن تجربوی تحقیقات علمی زراعتی تاجکستان هرگاه در سال اول و دوم کشت رشقه مقدار 150 کیلو گرام فاسفورس و 50 کیلو گرام نایتروجن و درخاک های غیر نمکی 60 کیلو گرام فی هکتار پتاشیم انداخته شود حاصل رشقه بلند می رود . با استفاده ازهر کیلوگرام فاسفورس مقدار 55ـ 75 کیلوگرام بیده علاوه گی میتوان بدست آورد . نایتروجن را تنها در شدیار قبل از کشت به مقصد زود بلند شدن رشقه 40ــ50 کیلوگرام فی هکتار می اندازد . در و قت شدیار اساس در هر هکتار زمین مقدار 250ـــ300 کیلوگرام فی هکتار سوپرفاسفیت باید استعمال کرد . سال های بعد نیز ممکن است قبل از سبز شدن رشقه عین مقدار سوپرفاسفیت را در ساحه استعمال کرد باسیخ ماله با خاک مخلوط کرد .تخمی را به منظور بزر انتخاب میکنند  که قدرت جوانه زدن آن زیاد تر از 90 فیصد بوده و پاکی آن زیاد تر از 90 فیصد باشد .قبل از کشت تخم  رشقه را از تخم علف های هرزه مخصوصاً زرد پیچک  غمی و تلخک باید پاک نموده  متعاقباً تخم را با ماده کیمیاوی گرانازون 200 گرام فی 100 کیلوگرام تخم مخلوط میکنند . رشقه را تیرماه در آخرماه  اگست و اول ماه سپتمبر میکارند . کشت این وقت سال نسبت به کشت بهاری سال اول حاصل زیاد تر مید هد . تخم را به عمق 5 ِ1 ـــ 2 سانتی متر و در خاک های سبک تا 3 سانتی متر عمق میکارند .جلوگیری ازگیاهان هرزه از مزرعه رشقه از موادهای کیمیاوی اپتم ، دکتال ، دایوران ، دلپان  استفاده مینمایند . اپتم را در ساحه 2ــ 3 هفته قبل از کشت در و قت قلبه نمودن به مقدا ر  3ــ 4 کیلوگرام فی  هکتار و دکتال را 5ــ 6  کیلوگرام فی هکتار استعما ل  می نمایند .رشقه را بعد از 15 فیصد گل کردن بته ها درو میکنند  .به منظور تخم هنگام درو میکنند که 90 فیصد پلی هایش سیاه گردید ه باشد . اگربخواهند رشقه سبز را مصرف نمایند وقتی آن را باید درو کرد که نبات میخواهد به گل بنیشیند ولی برای علوفه زمستانی وخشک کردن بعد از گل کردن درو میشود  تعداد درو ها به نسبت آب و هوای محل ونوع کشت تفاوت میکند  درنقاط سرد کشور 2ــ 3 درو ودر نقاط گرمتر 4 الی 5 درو محصول بدست می آید . فاصله بین درو ها هم متفاوت است وبه نسبت سرعت رشد وآب  و هوای منطقه کشت از 25ــ 40 روز تجاوز نخواهد نمود بطور کلی تا علایم گل کردن ظاهر نشود نباید چید . رشقه را با ید تمیز تر درو کنند که از ساقه باقی نماند  و پس از درو هم پشته های رشقه را نباید روی هم قرار دهند تاســــیاه وخراب نشود بلکه بسته های کوچک را روی مزرعه هاقرار مید هند تا باد خورده وخشک شود البته نباید  مدت زیاد ی هم در برابر آفتاب بماند تابکلی زرد شده و مقداری از خاصیت خود را از دست بدهد بلک باید (سبزخشک باشد ). بهترین طریقه آن است که پس از چند ین دو روز در برابر نور آفتاب قرار گرفته و روز سوم آن راپشت و رو کنند روز چهارم یا پنجم بانبار حمل نمایند در تابستان فقد سه روز کافی خواهد بود موقع حمل به انبار باید مراقبت نموده برای اینکه برگ و گل رشقه ریخته نشود زیرا تمام مواد غذایی در برگ و گل آن است وخاصیت ساقه آن باکاه برابر است . رشقه تر وقتی خشک شد رطوبت حودرا از دست داده و 70 در صد از وزنش کم میشود به طوریکه محصول متوسط یک هکتار مزرعه رشقه 25000 کیلو سبز یا 7000 کیلو خشک خواهدشد. جهت تهیه علوفه خشک رشقه در تعین زمان درو باید چندین نقطه را در نظر گرفت زیرا در محصول تولید شده تنهانباید کیفیت را در نظرگرفت بلکه طول عمر نبات نیز باید مد نظر باشد در تحقیقات ثابت شده که درو رشقه قبل از گلد هی و یا در شروع گلدهی سبب ضعیف شدن نبات شده و عمر نبات کم میشود. علت این امر در این است که درو زود تر و پی در پی سبب کاهش مواد مغذی زخیره شده در ریشه ها میشود ،  زیرا که زخیره شدن مواد مغذی (پروتین ) در چیدن سوم می باشد .

رشقه خشک :  به نبات خشکی که در حدود 15 ـ 8 %  رطوبت دارند  علوفه خشک اطلاق میشود. رشقه خشک بطور متوسط در حدود 3 ــ 15  در صد پروتین قابلیت هضم بالایی دارد . بدین جهت در موقعی که حیوان با رشقه خشک تغذیه می شود احتیاجی به مکمل پروتینی ندارد. رشقه خشک به مقدار زیاد کلسیم دارد ولی از نظری فاسفورس فقیراست  .وجود کلسیم خصوصاً در تغذیه گاوهای شیری و حیوانات جوان در حال رشد لازم وضروری است ، رشقه خشک بارنگ سبز خوب  بدون باران خور دگی و یا حد اقل ریزش برگها بالا ترین ارزش غذایی را دارد . وتنها برگها ی آن دو برابر ساقه آ ن پروتین دارد ، رشقه نارس خشک شده سبب مرض اسهال گوساله ها میشود وقابلیت هضم پا ین وپروتین کم را دارا می با شد . رشقه خشک ممکن است به عنوان مکمل پروتین همراه باعلوفه کم پروتین در تغذیه زمستانی گاوهای جوان ویا داشتی مورد استفاده قرار گیرد درچنین شرایط 3 کیلوگرام رشقه خشک معادل یک کیلوگرام کنجاله پنبه است . پودر رشقه مرغوب بعنوان مکمل ویتامین بطور وسیعی در جیره طیور مورد استفاده قرارمی گیرد و ویتامین A و ویتامین های ب کمپلکس وبعضی دیگری ویتامین های مورد نیاز طیور مانند ویتامین K راکه در جلوگیری از خون ریزی برای طیور ضروری است برطرف میکند  تنها یک تا دودر صد پودر رشقه مرغوب در جیره غذایی کافی است .پودر رشقه سبب زر دی رنگ پوست بدن وساق پای حیوان میشود که در بازا ر یابی گوشت مرغ فکتور مطلوبی بحساب می آید . بقلمون نسبت به طیور میتوان از مقدار بیشتر پودر رشقه استفاده کرده .افزودن پودر رشقه به جیره مرغان تخمگذار ضمن خوش رنگ شدن زرده تخم مرغ وسبب افزایش خاصیت جوجه در آوری تخم مرغها میشود.

رشقه را قارچ های زیادی تحت حمله در می آرد و از آن جمله بصورت مختصر بعضی امراض مهم آن رایاد آور میشویم:

1ـ مرض سفیدک داخلی رشقه یا  Peronospora aestivalis syed.

این بیماری یکی از مهم ترین مرض در رشقه بوده که درسالهای اخیر در بعضی از رشقه کاری های مناطق مختلف کشور دیده شده است وخسارات آن نیز قابل ملاحظه است . این مرض ابتدا در سال 78 12 (ش) توسط Magnus  گذارش شده این بیماری علاوه بررشقه روی شبدر نیز دیده شده است . خسارات مرض مخصوصاً روی چین های اول و دوم زیاد و روی چین های تابستانی دیده نمی شود .

علایم مرض : نشانی های معین این بیماری ایجاد لکه های زرد یا سفید رنگ درسطح برگها است ودر پشت برگها و درمحل زرد شده پوشش قارچ به رنگ سفید متمایل به خاکستری به وجود می آید . فواصل گره ها روی ساقه کم شده وساقه کوتاه تر وبرگهای جوان پیچیده ولوله ای می شوند . چنانچه بیماری بصورت سیستمیک و داخلی در آید ساقه ها متورم ، کوتاه وبرگها به طور عمومی تغیر رنگ می دهند.

عامل مرض سفیدک رشقه: عامل سفیدک داخلی قارچ رشقه عبارت ازPronos pora aestiva lisمی باشد . این قارچ احتمالاً عامل سفیدک داخل در مزارع شبدر نیز دیده می شود.

دوران مرض سفیدک داخلی رشقه : قا رچ عامل بیما ری زمستا ن رابصو رت اسپو رروی نسج ها ی مرده یابه شکل مسلیوم روی جوانه های طو قه رشقه بسر می برد.گا هی مسلیوم نیز ممکن است ازراه تخم وبه اصلاح الو دگی داخل منتقل گردد.انتشا رقا رچ بار دوم توسط کنیدی هادراوایل بها روبخصوص درماه ثور شیوع می یابد.

مبا رزه: چو ن محصول رشقه راهر 15-20 روزبا یدبرداشت نمود،لزاتوصیه می نماید برای جلو گیری ازگستر ش بیما ری چین های بهاری رشقه به موقع وحتی کمی زود تر بر داشت شود تا به این وسیله کانون آلوده از زمین خارج گردد . در صورت ضرورت میتوان از قارچ کش های مانند دیتان ام ـ 45 به نسبت دو در هزار استفاده نمود وسم پاشی را در سه نوبت نیز تکرار نمود اول چین را برداشت نمود وبعد سم پاشی را استعمال کرد .

2ـ مرض لکه قهوه ای برگ رشقه  یا Pseudopeziza medicaginis lib sacc.

بیماری لکه قهوه ی رشقه درکشور ایران ابتدا در سال 78 12 (ش) توسط ماگنوس گذارش شده است این بیماری در تمام دنیا شیوع در کشت رشقه نموده است این بیماری در وقت آخیر فصلها بصورت واضع معلوم میشود .

علایم مرض: بر روی برگهای جوان رشقه نقاط کوچک ، گرد وقهوه ای رنگ ب وجودمی آید ،بر اثر حمله بیماری برگها اغلباً میریزند .

عامل مرض : قارچ است بنام Pseudopeziza medicaginis آپو تسیوم های قارچ روی استرومائی که در زیر اپیدرم وسط لکه برگ تشکیل شده به وجودمی آید .

دوران مرض : قارچ درنسوج برگها باقی مانده وزمستان را به همین ترتیب روی برگهای افتاده و پوسیده می گذراند و سپس در بهار روی برگهائی که هنوز نپوسیده اند مجدداً آپوتسیوم هائی به وجود می آید و در حرارت 16 ـ  24 درجه سانتیگراد جوانه می زنند .

مبارزه مرض : بهترین راه مبارزه آن است که برداشت محصول سبز رشقه به موقع انجام گیرد .

3ـ مرض لکه آجری برگ رشقه یا Stemphylium botryosum wallr.

  یکی از بیماری های مهم رشقه است که اخیراً بالای ورایتی های مائوپای افریقائی 25%  وحد اکثر روی ورایتی بغدادی 88 در صد تعین گردیده است .

علایم مرض: بارز ترین نشانه های این بیماری ظهورلکه های آجیری رنگ با حاشیه قهوه ی روی برگهای رشقه است . درشدت آن بوته های زرد و خشک می شود .

عامل مرض: قارچ است بنام Stemphylium botryosum  یاد می شود .

دوران مرض : انتشار وگشترش بیماری در مزرعه به وسیله کنیدی ها انجام میگردد .

مبارزه مرض : بهترین راه مبارزه با بیماری لکه آجری برداشت محصول دراولین فرصت پس از پیدایش اولین لکه روی برگ می باشد .

4ـ مرض موزائیک رشقه یا  Alfa alfa Mosaic virus (AWV).  

 این مرض بار اول توسط منوچهری درکرج شیراز در سال 42 13 کشف شد وبعد درسال های نذدیک در تمام مزرعه رشقه کاری انتشارکرده است .

علایم بیماری : علایم مرض بصورت لکه های تیره وروشن همراه با چروکیدگی و کوچک ماندن برگها می باشد.

عامل بیماری :ویروس موزائیک رشقه یک ویروس چندپیکره ای است که درسراسر دنیا پراگنده است این ویروس22 نوگیاهی علفی را آلوده می سازد.

دوران مرض :این ویروس موزائیک رشقه دارای نژادهای مختلف است و از طریق میکانیکی ،از راه تخم ، از طریق زرد پیچک وبه و سیله شته سیاه باقلا و شته سبز شفتالوقابل انتقال می باشد .

مبارزه بیماری :تخم گیری از مزرع  غیر آلوده ومبارزه با ناقلین و یروس از قبیل زرد پیچک وشته ها نقش مهمی در کنترول بیماری دارد.

5ـ نیما تود ساقه رشقه یا Ditylenchus dipsaci filipjev
نیما تود ساقه رشقه توسط امیدوار درساوه از روی رشقه در سال 45 13 گذارش شده است ،حمله آن بالای بیش از60 نوع نبات بالاخصوص پیاز می باشد .

عامل مرض:
این نماتود کرمی شکل وفاقد دو شکلی جنسی است .فرم بدن دوکی شکل به طوری که در دوانتهاکمی باریک می شود.

عــــــلایم مــــرض نـــمـاتود رشــــــــقــه :

توقف رشد ،کم شدن فاصله جوانه ها وبعضی مواقع مرگ  گیاه از علایم آلوده گی گیاه به این نماتود می باشد ،بنابرین نبات پژمرده ومرده نمونه خوبی برای باز یابی نماتود وتشخیص بیماری نمی باشد.

دوران  مــــرض :

این نماتود پرازیت مهاجر داخل نبات بوده ونر و ماده آن در تمام طول زندگی به صورت کرمی شکل باقی می مانند .وجود نر آن برای تولید نسل ضروری است ، دوران حیات آن 20تا 30 روز طول میکشد و ماده آن بین 45 تا 70 روز زنده گی می کند هر نماتود بین 500 ـ 200 عددتخم می گذارد. اگردر این زمین ها کشت رشقه مجدداً صورت گردد  جمیعت نیماتود  در آن جاه زیاد تر دیده میشود و به سرعت افزایش میآبد .

مـــبارزه مـــرض :

در رابـطـــه با مــبارزه کیمیاوی با اســـتــــــــفاده از گاز مــیتایل برومایــد  می توان تخم های آلوده به نماتود راضد عفونی نمود . ضمناً برای استحصال تخم عاری از نــیـماتــود سمـپاشـی مــزرعه با دیــمـتـوآت % 40 به مــیزان 400 گرام درهکتار مــواثــربـوده اســــت ،این سمپاشی در دونوبت یکی در موقع برداشت چین اول ماه ثور و دومی در زمان وجود حد اکثرنماتود در نباتات تعین شده است. ایــن جــاه تـــنــاوب زراعـــتــی هـــم مـــواثــرمی بــاشـــــــد . ورایــــتی های مـــقاوم در مـقـابـل ایــن مـرض رشــــقـه مــائو پا وافــریــقـائـی را انــتـــخــاب کــــرده اســـــــت.

+ نوشته شده در  90/09/13ساعت 9:28  توسط ايمل " نظري "  |