مقد مــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــه

ازوقتکه انسان خود راشناخته تا به امروزکه عصراتم وفن اوری نام گرفته ،باگرسنگی وقعطی دست به گریبان بوده است . مطالعات که توسط دانشمدان دراین زمینه انجام گرفته ، نشان داده است که بیشتراز3/1 حصه مردم دنیا ازگرسنگی رنج می بردن  وشاید دچارسوء تغزیه می باشند . بشرهمواره کوشش نموده که باید کارگیری فن اوری نوین ، اززمین واب اکثر استفاده رابنمایند وبابه کارگرفتن ماشین الات زراعتی پیشرفته ومبارزه باافات وبیماریها ی میزان تولید محصولات زراعتی رابالا ببرد . همچنین بااستفاده از فنون وروشها گوناگون ، مثلا اختراع وساختمان سردخانه های بزرگ ومدرن برای نگهداری محصولات مختلف زراعتی واستفاده ازانها اززمان مناسب واحداث کارخانه های به منظور طولانیترتلا ش کردن اندازه ای بامسله گرسنگی وقطی مبارزه کنند ولی این کوشش هابالارفتن روبه جمعت کشورهابی نتیجه ماندن به طوری که درحال حاضربیش از30 درصد مردم جهان ازنظرتهیه موادغزای بامشکل روبروهستند.

بادرنگ

بادرنگ  (کوکومبر) درجمله سبزیها حساب می شود وبه مقاصد مختلف مانند خوراک تازه ، سلاد وتهیه کردن اچار تربیه می شود .به شمول  افغانستان در بعضی کشورهای دیگر نیزبادرنگ راپخته کرده ازان سبزی مزدارتهیه می نمایند. دراروپا با درنگ به انازه زیاد دراطاق های سبزتولید می شود . واقسام انکه دراطاق های سبزتربیه شده است بدون القاح وکمک حشرات میوه های بی تخم وطویل تولید می نماید. همچنان درامریکا بادرنگ به اندازه زیاد درتیار کردن اچاراستعال می شود . وحال دربعضی کشورهای خارجی ماشین های اختراع شده است که بادرنگ هاراازبته های ان جمع اوری می نماید .تاکهای بته بادرنگ به هرطرف پخش شده برگهای مثلث مانند دارد . که طول ان به (8 الی 14 ) سانتی متر میرسد . تقریباً برگهای بادرنگ سه گوشه ای بوده ودربته های بادرنگ گهای برنگ زرد مونث ومزکر به وجود می اید . گلهای مزکرزیادمی باشد این میوه ها ( بادرنگ ) طویل بوده . از10 الی 30 سانتی متر طول دارد .همچنان مقطع عرضانی ان تقریباُ گرد،ساقی ومودار برگهای ان طویل می باشد .

تاریخچه وطبقه بندی بادرنگ

پیدایش احتمال بادرنگ درکشورهای جنوب مرکزاسیا ، افریقا وهندوستان شمرده می شود ازهزاران سال به این طرف بادرنگ کم ازکم تاریخ( 3000 ) هزارساله دارد . رومی ها یونانی های قد یم بادرنگ رامی شناختند وپلیی (پلیی )  درموسم های نامناسب ( غیرعادی ) ازتولید ان به وسایل مصنوعی یاد اوری کرده است . درقرن نهم  مردم فرانسه هم با بادرنگ اشنای داشتند ودرسال 1327 عیسوی درانگلستان هم ان معمولا رایج بود . نامی علمی بادرنگ (کوکیوفیستیفس) است که دراسیای وافریقا باد رنگ (کوکیومس) به جینیتس تقریباَ (30 ) SSP اسپیشزموجود است .بادرنگ یکی ازسبزیهای معروف دنیا ست . مبد اٌ ومنشاٌ اصلی ان کاملاُ مشخص ومعلوم نیست ، ولی به احتمال زیاد بومی مناطق گرمسیر اسیا وافریقا می باشد ، زیرابیش از( 3000 ) سال است به عنوان غزا دران مناطق کشت می گردد ( 114 ) نوشته ها نشان می دهند که در ( 100 ) سال قبل از میلاد مسیع بادرنگ به وسیله سفیر چین ازایران به کشورچین برده شده است . در( 36 ) یونانی ها ورومیها ان رامی شناختن ( 84 ) این گیاه درقرن نهم به فرانسه معرفی شد واز ان پس درانجا کشت گردید . سپس درقرن چهاردهم کشت بادرنگ درانگلستان مند اول کشت شد اسم علمی بادرنگ (Cucumissativus. L.) بوده ومربوط خاندان (Cucrbitaceae) می باشد .بادرنگ یک نبات بسیارقدیمی بوده که کشت ان در روم ویونان قدیم ازمد تهاپیش مروج بوده .بادرنگ رابعضی ها بیش از(5000 )سال پیش تخمین می زنند . مبد اُ پیدایش این نبات بدرستی مشخص نیست عد ه ان را نبات وحشی می دانند که درنواهی گرم شمال شرق هندوستان پیدا می شود . وبغضی ها به این عقید ه اند که به قسم خود رو در ارتفاعات همالیا یافت شده است .به عقیده (murty )   گسترش بادرنگ از هندوستان به سمت شرق (چین )   وبه سمت غرب  (اسیا صفیر )بوده است . انچه واضع است این نبات از طریق مصر به مناطق ساحلی دریای مدیترانه (یونان و ایتالیا ) برده شده از انجابه اروپا شمالی راء یافته است .زیراطبق گزارش پرورش بادرنگ در گلخانه ها اول در قرن 19 درانگلستان بااستفاده از تخمی هندوستان اورده شده بود انجام یافته.

رورش بادرنگ درگلخانه ها

تاریخچه تاسیس گلخانه :

بنابراصلا عات که امروزدر د سترس است ، سیتم گلخانه درعصرکلالی یعنی حوالی سالهای (1600 ) درکشور هلند پا به عرصه وجود نهاد خاندان سلطنتی اروپا درین زمان گریش به پیش امد نهای ظاهری داشته اند ولی کوشیدن تاحدی این مقصد برسند. وجودگلخانه بهاری در زمستان میوه جات وسبیزیجات غیر فصل برای انها بسیار جزاب بود همچنین تواناهی تولید تعداد زیادی از مرد م طبقه متوسط جامعه تجاریرای انقال این محصولات به نقاط دیگرباحث بوجود اورد ن چیزی شد که امروز به ان سیستم گلخانه می گویند .اولین گلخانه درامتداد دیوارهای جنوب درغرب هلند ایجاد شدند که منبع گرمای انها انرژی افتاب بود که با زخیره کردن هوای گرم افتاب باحث تولید محصولات خارج ازفصل رشد طبعی می باشد .  اروزگلخانه ها وسیع از سبزیجات ، گل ومیوه ها در سطع جهان وجود دارد که نتیجه شکل تکاملی یافته همین گلخانه ها ی اولیه است . (3).

ضرورت هـــــــــــــــــای اقلیمی

بادرنگ ازجمله سبزی های موسم گرم بوده که به واسطه هوای سرد متضررمی شود. چنانچه که بادرنگ زوتر حاصل میدهد ازاین دوران  منا طق نیزقابل تربیه می باشد تابستان کوتا دارد.همچنان به اساس گرمای متوسط ماهانه بادرنگ در18 الی 24 درجه سانتی گراد. یعنی نموکه این گرما باید از 5 الی 9  روزبدون کدام تغیردوام داشته باشد . ازطرف شب درجه حرارت بلند (گرمی زیاد ) درزیادکردن حاصل بادرنگ ارزش خاصی دارد. که دران وقت دونوع بادرنگ ( 27.MR.OHIO . SR6 )که هر دوی ان برای تهیه کردن اچارمناسب است در درجه های(21.1   و . 6.15 )  سانتی گراد در روشنای 11.الی 15 ساعت تربیه شد ن بته های بادرنگ حاصل زیاد داشت که ازطرف شب در درجه حرارت (1. 21 ) سانتی گراد وازطرف روز در روشنای (11) ساعت تحت مراقبت وتربیه قرارداشت . بته های بادرنگ درمقابل هوای سرد به طریقه های مصنوی حفا ظت شده نمیتواند . حتی درمقابل هوای تقریبا کمی سرد هم مقاومت خودراازدست می دهد. همچنان نیم زیاد اتموسفیریکی در امراض بادرنگ رول داشته به خصوص مرض برگهای ان را زیادمی سازد تخم های بادرنگ در (11) درجه سانی گراد سبزنمی شود(سرنمی زند)مگر این تخم ها درهوای ســـــــــــرد تامد تی زیاد زنده باقــــــــــــــی مانده و هروقت که گرمی مساعد شود به ســــــــــــرزدن (سبزشدن ) شروع می نماید. حد پاهین سرزدن ( سبزشدن )  ان در حدود (18) درجه سانی گراد (68) % درضد تخمی بادرنگ سبزشده (سرمیزند). پروسه سبزشدن سریع این تخم ها در (25.30) درجه سانتی گراد زیاد می باشد نسبت به (18) درجه سانی گراد. پروسه کشت کردن بادرنگ باید تال (معطل) داده شود تا شرایط محیطی ان از طریق سرزدن مساعد شود .دربحضی کشورهای را بغیرازموسم عادی ان دراطاق های مخصوص سبز پرورش می دعد وازحاصل ان استفاده می نماید .یکی از عوامل اصلی در افزایش رشد رویشی ، شروع گلدهی ، رشد میوه وکیفیت میوه می باشد ، سرعت رشد درمحصول به متوسط گرمی بالای (24) درجه سانتی گراد ومتوسط گرمی یادرجه حرارت هوای در زما ن رشد سریع وابسته است،تغیرات زیادی در درجه هوای شبانه اتفاق می افتد .بیشترین تولید میوه در درجه حرارت شبانه (20.21) ودرجه حرارتروزانه (22.2) درجه سانی گراد بدست می اید .

خـــــــــاک و تـــــیارکردن خــــــــــــاک

بادرنــــــــگ درمناطق ریگی ویاهم (کلی) قابل تربیه و کـــــــــشت می باشد برای انکه بادرنــــــــــــگ حاصل زوتر (کمی پیش از وقت) بدهــــــــد از این خاکهای ریگی که دارای مواد زیادعضوی می باشـــــــــــــــــد مناسب معلوم می شود. واگرحاصل فراوان مقصد باشد درانصورت خاکهای لوم ، سیلت لوم یا کلی لوم بسیار مفیـــــــــد به نظر می سد .ان خاکهایکه بادرنــــــــــــــــگ دران قابل زرع وتربیـــــــــه می باشد معلوم میشود که به اندازه زیاد ( زهکشی ) شده است تیار کردن خـــــــــاک در تربیه ونمـو بادرنگ رول مهم داشته  باید گفـــــــت که بادرنــــــــــگ دران خــــــــــاکها باید کشت نشود که در مد ت کم تربوز ، خربوزه و کدو دران کشت شده باشـــــــــــــــــــد بخاطریکه دران افات باقی مانده نباتی وجود داشته برای کشت بادرنـــــــــــــــگ باحث افات وامراض می شود بایدن درتـــــــــناوب زراعتی بدون خـــــــــاند ان کیوکی بیتاسی بته هی دیگرمانند لگیومــــــی ، ســـــــــبزی ، سیلری ویا دیگربته های خاکی اصلاح شده شامل شود .انوع بادرنـــــــــگ که برای تهیه کردن اچار اســـــــــــــتعمال می شود در خاکها ی تقریبا کمی سخت می شود بخاط یکه مقصد ازگرفتن حاصل زوتر (پیش از وقت ) نمی باشد.

شرایــــــــــــط محیطی گلــــــــــــــــــخانه

مهم است که در رشد گیاه بادرنگ تحت کنـــــــــترول قرار گیـــــــرد این شراـــــیط شامل نور ، رطوبت ، عناصر غزای ،افتاب عوامل بیماری وافات باید تحت برسی قرار گیرد .کشت میتوان بعد از انتخاب گلد ان یا پیت ویا مخلوط  خاک برگ و کود حیوانی کاملا بوسیده به این صورت کشت وبستر کشت تیار به بزر می شود .بته به نوع ان به نیم سانتی متر تا یک سانتی متر درعمق گلدا ن مورد کشت نمود مجموعه خاک داخل گلخانه باید دارای زهکشی قوی بافت یکنواخت دارای مواد کافی وبا چسپند گی لازم که با استفاده از فورمول های مختلف و مواد قابل حصول تهیه می گردد .خروج اب اظافی :ا بیاری گلدان باید از طریق رطوبت هروزه مورد برسی قرار گیرد . درصورت نیاز ابیاری گردد در تا ستان مکن روزانه چند بار و درتا بستان چند روز یک بار ابیاری می شودد .

استـــــــــــــــعمال پاروکــــــــــــــــود

بادرنگ از جمله ان سبزی است که نمو ان سریعــــــــترمی باشد بخاطر نمو سریعتـــــــــــران باید مواد غزای کافی درخاک موجود باشد . برای نموی بادرنـــــــــگ پاروی حیوانی و کیمیاوی استعمال می شود مگر بعضی از دهاقیــــــــــن به اندازه نسبتا کم از پاروی حـــــــــــــــیوانی (در یک جریب زمــــین  ،5 ،2 ، تن ) استفاده می نماید. پاروی حیوانی منبـــــــــــع خوبی برای مواد عضــــــــــــوی و خاک می با شد بعضی اوقات پاروی ســــــــــــــــبزبا پاروی حیوانی یکجا ویا جدا از ان اســــــــــــــــــتعمال میشود . پاروی ســــــــــــــــبزازبوسیده شد ن ( گنده ) بته ها مانند سایــــــــبـین ، لوبیا چشــــــــم سیا ه ، لوبیا بخملی ، شبت و شبـــــــد ربه دست می اید. برای یک جریب زمــــــــــین از ( 9 الی 13 ) کیلو گرام نایـــــتروجن از(7 الی 11 ) کیلو گرام فاســــــــفورس و از (8 الی 13 ) کیلو گرام پتاســــــــتیم  شاید اندازه خـوب ( معیـن ) پارو باشـــــــــد . اما شـــــــــــرکت کـــــیمیاوی افــــــــــــغان پارو برای یک جریب زمیـــن از (20 )  کیلوگرام یوریا (40) کیلو گرام دای امونــیم فا ســـــــــــــــــــفید رامفید ســــــــــفارش کرده است . در خاکهای که دارای ســــــیلت لوم و کـــــــــــلی لوم است نسبت به خاکهای ریگی استعمال پارودادن کم می باشد . وهمچنـــــــــــان نایتروجن برای نــمووانکشــــــــاف بد نه بادرنـــــــــــــگ به شکل دوامدار بســــــــیار مهم بونده و تغــــــــــم این میـــــــوه هم به نایتروجن زیاد ضرورت دارد . کود دهی بادرنـــــــــگ درگلــــخانه به کود زیاد ضرورت دارد تنــاسب باشـــــــــــد ، زیرا مقدار محصول گلــــــخانه در واحد وسطع بوته های بادرنگ جزب می شود و مصرف می شود .

نایـــــتروجن: ازمهمترین کود بوده جهت رشد در صورت کمبود ان ابتدا برگ پاهینی بوته کمرنگ شده در صورت ادامه کمبود نایتروجن تمام برگ ها زرد می شود و میوه کوتاه میشود .

فاســـــفورس: توسعه ریشه رول دارد . کمبود ان در گیاه بادرنگ به اسانی قابل تشــــخیص است کوچک ماند ن برگ ها انتهای در ینها لکه های قهوه ای کوچک روی برگها مسن از علا یم کمـبود است .

پـتاســــــــیم : کمبود ان از زرد شد ن حاشیه برگ های مسن ترمی توان تـــشخیض نمود زرد بداخل برگ سراحیت نموده وحاشیه برگ دو چار سوختگی میشود .

مگـــــــنزیم : فا صـــله در برگ ها ویا برگ رگها زرد می شود لکه های قهوه ای وسوختگی مانند برگ های مسن دیده میشود .

اهـــــــــــن : درصورت کمبود ان برگها ودررگبرگها زرد شده از پاهیـــــــــن توســــــــــعه پیــــــــدامی کند .

سیستم ریشه بادرنـــــــــــگ

ریشه ها در بادرنگ قوی هستند و ممکن است تا عمق 1 متری رشد کنند ،سیستم ریشه بادرنگ تقریباً گسترده ولی نازک می باشد که ممکن است بصورت افقی در سطح وسیعی گسترش یابند و بطور مکرر تولید ریشه های انبوه در عمق 3 سانتی متری خاک بکنند .بعضی از ریشه های جانبی معمولاً به سمت پائین بیشتری نسبت به ریشه های اصلی در جذب مواد دارند ، وقتی ریشه گیاه در شرایط رطوبت کافی قرار گیرد ریشه های جانبی به آسانی از هیپوکوتیل خارج شده و مثل بقیه اندامهای گیاه رشد می کنند

هدایت بوته بادرنگ در گلخانه

زمانی که گیاه کاملا رشد کرده و به سقف گلخانه رسیده باشد می بایست بوبه در سقف هدایت شود .این کار به سه روش می تواند انجام شود .

1-به دو شاخه فرعی اجازه رشد داده می شود تا ضمن رشد دوباره به سمت پائین حرکت کنند ، و جوانه انتهایی ساقه اصلی نیز قطع می گرددد .

۲- با حذ ف برگهای پائین گیاه و قطع کردن ریشه های باریک متصل به سیمهای سقف گلخانه ، ساقه ها روی زمین به صورت حلقه روی هم قرار می گیرد .

3- در پائین فصل کشت می توان به جای پائین کشیدن بته ها ، آنها را روی سیم ها عیار به گونه ای هدایت کرد که به صورت سایبانی در سقف رشد کنند (6) .

کشـــــــــــت و فاصـــــــــــله

چنانچه می دانیم بتـــــــــه بادرنـــــــــــگ نازک بد ن بوده و تــــــــــخم ان در خاکهای  سرد سبز نمی شود .باید کشت کردن ان تا وقتی معطل شود که هم خطرات هوای سرد از بین برود . باانکه  می دانیم کشت کردن وقتی این میوه اهمیت فراون اقتصادی دارد از این روبعضی از دهاقین با وجود خطرات هوای سرد بازهم بادرنگ را کشت کرد ه وبرای بدست اوردن حاصلی وقتی ان کوشش می نماید . اما این فـــقد شکل قمار دارد.ولی بعضی از دهاقین بادرنگ را سه مرتبه با وقفه یک هفته ای کشت می نما یند .که کشت اولی ان با احتمال یخ زده گی اخری (10) روز پیش می باشد . اگر یخ زده گی به وجود نیاید . دران صورت از حاصلی وقتی استفاده می کنند واگریخ زده گی به و جودامد . دران صورت ازحاصلی وقتی استفاده می کند واگر یخ زده گی به وجود امد بازهم حاصل ان به کلی متضرر نشده از بادرنگ کشت انری هم استفاده می شود .وهمچنان بعضی از دهاقین تخم های بادرنگ را در دو عمق مختلف کشت می نمایند.ان تخم هایکه سطعی کشت شده باشد . زود سبز می شود اگر همین تخم های سطی به وسیله یخ زده گی از بین برود . بعد تخم ها یکه عمق کشت شده سبز می شود . اگرتخم ها درچند ین وقفه در یک جای کشت شده وسبزشود ان وقــتدر بین انها باید بته ها برای حاصل انتخاب شود . که بسیارخوب نمو کرده با شد باقی بته باید اززبین برده شود .اما در نقاط مختلف جهان بعد از سبز شدن بالای بته ها کلاه گرم ( Hot Cap ) می گزارند همان است که زوتر حاصل برمی دارند از ین حاصلات بادرنگ از(1 الی 4) بدون انکه ازیخ زده گی اسیب پزیر شود وقتر به مارکیت ها اورده می سود . در نقات استواهی و نیه استواهی جهان بادرنگ در ان زمان کشت میشودکه برای حاصل ان نقاط زیاد موجود است . تخم بادرنگ گروپ ، گروپ دربین قطار ها از (120 الی 150 ) یا (180 ) سانتی متر به فاصله کشت می شود فاصله بین قطارها از(201 ) الی (240) سانتی متر بوده درهرگروپ چندین تخم انداخته میشود وقتی تخم سبزشد در هرگروپ دو وسیله دست و یا ماشین در قطارهای دوامدارکشت می شود .بدین ترتیب دریک جریب زمین از (1000 ) الی (1200 ) گرام تخم انداخته میشود . از این دوفاصله در بین قطارها از ( 120 ) الی (150 )یا(180 ) سانتی متر می رسد. وفاصله بین بته های این قطار ها به ( 45 ) الی (90 ) سانتی متر میرسد . بعضی اوقات بته های بادرنگ در اطاق های سبز یا اطاق های گرم از ( 3 ) الی (4 ) هفته پیش ازانتقال به زمین ( کورد ) دربکس های چوبی محکم ، گلدان ها ویا قطی ها کشت می شود ودروقت کشت کردن ان بته ها طوری از قطی ها جدا می شود که به ریشه های ان اسیب نرسد .باید گفت که تمامی سبزیهای خاندان کیوکربیتاسی بدون چایئتی به وسیله تخم تکثیر می نماید .(چایوتی به واسطه ان میوه ها که تخم های خاص دران بوده خوب پخــته شده (سرزده باشد ) سبز می شود ) چایوتی بعضی اوقات به وسیله قلمه از بیخ بته ها گرفته شده وسبز می شود . قلمه ها ساختما ن تکثیری ریشه کشیده و بعد به جاهای مناسب انتــــــــقال می شود .چایوتی ســـــــبزی منـــــــــــــــاطق استواهی و نیمه اســـــــتواهی می باشــــــــــــــد .

خیــــــــــــــــــــــــشاوه

به خاطرکنترول گیاه هرزه بادرنـــــــــــــــــــگ به خیشاوه سطی ضرورت دارد .دروقت خیشاوه شاید به تاکها ضرررسد . بعد از ان که تاکها در زمین کورد پت شود شاید بته های بزرگ وگیاه هرزه به وسیله دست کشیده شده و دورمی شود . همچنان به استعمال مواد کیمیاوی هم گیاه هرزه تحت کنترول قرار می گیرد .

اَبیاری

برای بد ست اورد ن حاصل با کـــــــیفیت خوب لازم است برای کشت بادرنـــــــــگ اب کافی داد ه شود. دروقت اب دادن خیشاوه کردن باید ریشه های ســــطی بادرنگ در نظر گرفته شود . اگرجلوگیری از طبقه سخت بادرنگ صورت نگیرد امکان دارد طول ریشه های بادرنگ به عمق ( 120 ) سانتی متر برسد .عموما در فصل بادرنگ باید به اندازه ( 45 )الی (60 ) سانتی متر اب برای این میوه داده شود .اب داد ن برای این میوه به شکل قطره ای جوچه . موج .بسیار معمول می باشد . مگراندازه ان محدود بوده درصورت امکان اب داد ن به شکل سپرینکل(Sprinklar) بسیار مفید می باشد  .

گــــــــــرد ه افشانی و القـــــــــــــــاح

درهــــــــر بتــــــــه بادرنـــــــــگ دو نوع گل به وجود می اید یک نوع ان مزکربود ه که گرده تشکیل می دهد .ونوع دیگران گلهای مونث بوده که میوه تولید می نماید . هردونوع گلهای به اسانی تشخیص می شود . تخمدان گلهای مزکربدون انکشاف می ماند به طورعموم گلهای مزکربه پیش روی گلهای مونث تشکیل می شود بعد انهار از بته ها می ریزد ومرد م طوری نظرمی دهد . که شاید بادرنگ انها میوه نمی گیرد . اما بعد از گلهای مونث به وجود امده ومیوه تشکیل می دهد .معمولا درهوای سرد گلهای مزکرنسبت به گلهای مونث بلند می باشد و به افزایش گرمی هواگلهای مونث به اندازه زیاد تولید می شود که نسبت بین گلهای مونث ومزکرمساوی می شود .با ان هم عموما اندازه گلهای مزکرنسبت به مونث چندین مرتبه زیاد می باشد چنا نچه انتقال گرده والقاح گلهای مونث توسط زنبورعسل صورت می گیرد . باحث به وجود اورد ند ن میوه میشود .همچنان گرده بادرنگ وسبزی های مشابه ان چسپناک بوده و به واسطه یک پرده چرب احاطه شده بدین منظورتوسط باد نتقال یافته نمیتواند بلکه انتقال ان توسط زنبورهای عسل صورت پزیر می باشد هر قدرکه انتقال گرده توسط زنبوعسل زیاد باشد به همان انازه میوه های بزرگ تشکیل می شود .بدون القاح مناسب میوه  بادرنگ بد شکل وبد قواره یا بسیارکوچک بارمی اید. ین کاردر زمین هابه افزایــش زنبورهای عــــسل امـــــــــکان پزیراســــــــــــــت باید گفت که دربادرنــــــــــــــگ وبـــته های مشابه ان ساخـــــــــتار طبــــــــــــــعی گلها وموازنه ان توســــط بعضی مواد کیمیاوی تــــــنظیم کننده تغیر می یابد به طــورعموم هارمون های اکسین وایتلین دربته های خاندان کوکربیــــــــــتاسی سب به وجود امدن گلهای مونث می شود. درحالیـــــــــکه هارمون جبرلین باحــــــــث بوجــــــــودامدن گلهای مزکرمیـــــگردد

شاخـــــــه بری                                   

شاخه بری نقش بسیار مهمی در رشد و باردهی بوته بادرنگ دارد بنابراین برای انجام صحیح آن نیاز به دقت و تجربه کافی می باشد . تا زمانی که ارتفاع بوته به 30 سانتی متر برسد ، شاخه بری انجام نمی گیرد . پس از آن بسته به رقم تعدادی از شاخه های فرعی ، گلها و یا میوه ها به تدریج از بوته حذف می گردد . این عمل باعث افزایش توان گیاه برای رشد شاخه های اصلی خواهد شد . در نتیجه با افرایش انرژی گیاه برای تولید ساقه و برگهای اولیه ، گیاهی شاداب وقوی خواهیم داشت در فصل بهار نیز بعنوان شاخه بری ، جوانه انتهایی در شاخه های فرعی بوته بادرنک بعد ار ظهور برگ پنجم حذف می گردد. نوع دوم شاخه بری در بادرنگ مربوط به حذف برگهای مسن گیاه می باشد و در طول دوره رشد به صورت تدریجی انجام می گیرد . در انجام این شاخه بری برگهای پیر و مسن از پائین بوته به تدریج حذف می گردد . البته در هر نوبت شاخه بری نباید بیش از 2-3 برگ از گیاه حذف شود و به طور تقریبی 20 تا 25 برگ روی بوته باقی بماند . باید دقت شود در طول دوره رشد تعادل بین برگ تولید شده توسط گیاه و برگهای شاخه بری شده به هم نخورد .

جمــــــــع اوری بادرنــــــــگ ازبــــــــــته ها

شاید بادرنــــــــگ به کـــــــمترین وقفه ها از زمین جمــــــــــــع اوری شـــــــود تا جلوگیری از پخته شدن و کلان شدن بیش ازحد انها شود جسامت بادرنــــگ نشان دهنده مقـــــصد استـــــعمال انها را نیز نشـــــان می دهد .بادرنگ مطابق شرایط اقلیمی در ظرف ( 3 _4 ) روززمین جمع اوری شده ودر وقت حاصل فراون انهارا بدون وقــــفه جمــــع هرروز جمـــع اوری کرده می تواند. این میوه سبز ( 3 الی 5 ) سانتی متر قطر داشته به زیبای مارکیتها می افزاید. برای تهیه کردن اچار طول بادرنگ ( 6 الی 10 ) سانتی مترمی باشد دروقت جمع اوری هرروزبادرنگ میوه های بد قواره وزیاد پخته شده راجمع ودور می اندازد تا از میوه باقی مانده به شکل دوامدارحاصل به دست اورد .اقسام مناسب بادرنگ که برای تهیه اچارانتخاب شده چند روزپیش نسبت به بادرنگهایکه به خوراکه تازه جداشده است پخته وکاری جمع اوری ان به فرمایش فابریکه ها به پیش می رود . همچنان حاصل بادرنگ های کوچک برای دهاقین نسبت به حاصل بادرنگ های بزرگ به قیمت های بلند فروخته می شود مگربازهم این قیمت برای کمی مقدار ان کفایت نمی کند .میدانیم که جمع اوری بادرنگ توسط دست صورت می گیرد مگردربعضی کشور های خارج ماشین های مخصوص برای جمع اوری بادرنگ استفاده می شود. که میوه را به جاهای خاص ان انتقال می دهد . درانجا کارگران تجربه کارمیوه داشته به اساس درجه انهارا از هم جدا کرده در وسایل مناسب ومخصوص جابه جا می نماید. بعدان میویکه برای خوراک تازه جدا شد بعد شستن موم زده میشود با انکه استعمال موم مصارف ازیاد کرده امادرنگـــــــــــهداشت وانتقال میوه بسیارموثر واقع می شود. عموماً با درنگ به مارکیـــــــــت های دور دست تحت شرایط مخصوص فرستاده می شود به اساس شرایط جوی و مصافه راه برای انتقال میوه از موتر های مخصوص و مجهز به یخ استفاده صورت می گــــــــیرد .

نگـــــــــــــــــــهداشــــــــــت 

میدانیم که بادرنگ از جمله سبزیهای موسم گرم اســـــــــت به همین سبـــــــب برای مد تی زیادی این مـــــــــــــــیوه در ده (10) درجه ســـــــــــــــانتی گــــــــراد نگــــــــهداری میشود . اگر گرما ازاین درجه پائین نشود در انصــــورت این مـــــــــــیوه به خطــــــــرات فزیولوجیکی مواجه میـــــــــشود و هـــــــــمان است که اثرات یخ زده گی به ســــــــــــطح این میوه دیده میشود . این اثرات یخززده گـــــــــی در وقــــــــــت انـــــــــــــــتقال میوه از جای مـــــــــناسب ان ممکن می باشد یا نه مــــــــــــگر با گذشت زمان این اثرات نمایان می شود . بــــــــــــرای نگهداشــــــــت ، آمـــــــاده کردن و ترانزیـــــــــت مناسب درجه سانتی گراد به دوام واســــــــــتعمال بادرنگ ضروری دانســـــــــــته شده است . بخاتریکه بادرنگ اضـــــافه از (2) روز نگـــــــــــــهداشته نمی شــــــــــود .به هـــــــــــــمین علت درجه گرما قابل ارزش زیــــــاد شمرده می شــــــــود.این مـــــــیوه در گرمای نزدیک به (10) درجه سانتی گراد نگــــــــــــــهداشته می شـــــــود ان هم به وســـــــــــیله وسایل مخصوص یخ که از تخریب بادرنگ جلو گـــــــــیری می کــــــــند . اگر بادرنگ از جـــــــــــای سرد و مخصوص ان انتقال داده شود بعد بدون وقفه اســـــــــــــــتعمال گردد . تا مــــــــد ت  ( 16 )روزنگـــــــــــــهداری شده می تواند. در این صــــــــــورت اگر گرما از ( 10 ) درجه کمـــــــــتر هم باشد اثـــــــرات زیادی خطر دیده نمـــــــــیشود .و اگر خواسته باشیم که برای مــــــــــدت زیاد از این میوه مزه دار اســـــــــتفاده نمائیم پــــــــــس  ( 10 ) درجه حرارت حتمی و ضـــــــــروری می باشـــــــد برای نگــــــــــــــــــــهداشت آن  .

مقدمه:

پيش بيني ميشود درسال( 2015) م جمعت دنيا به هشت مليارد نفرودرپايان نيمه اول قرن حاضربه ده مليارنفر افزون گرددبه اساس اين پيش بيني بايد توليد محصولات زراعتي درسال (2015) به دوبرابرافزايش يابد باسعي وتلاش متخصصين زراعت درده هاي آخير باعث افزايش مواد غذائي ومحصولات گرديده است . در فصل های چندین ساله هارتیکچرخصوصأ باغات میوه جات یک فاصله وسیعی در بین قطارهای درختان وجود دارد .که این درختان ازدوره ازدحام حاصل دهی(Juvenile stage) خورد بوده ،ساحه بین قطارها را زیاد مورد استفاده  خود قرار نمیدهد که شاید به نباتات فصل کوتاه اجازه میانه کاری را بدهد.بهر صورت به مفکوره اساسی باید هیچگاه نگذاشت تا نبات موأقت با نبات اصلی یا دایمی رقا بت کند.زیرادهاقین میخواهندازقطعه زمین محدودوکم خویش استفاده اعظمی بدست آرند.درحالیکه محققین وتجربه کاران متیقن اند که فاصله بین درختان جوان بمنظورایجاد یک ساحه خوب جذب موا دغذائی برای ریشه ورشد سالم درختان است.باغبانان مترقی وماهرین موافق اند که محصولات گندم،پنبه،جواری،رشقه ونیشکر که رقابت کننده خطیری در جذب فکتورهای نموئی(موادغذائی،آب ونورآفتاب)ازکاشتن میانه کاری(Intercropping)آنها جلوگیری شود.با وجودیکه میانه کاری ستیزه جوورقیب است ، ولی باید به طریقه احسن و علمی استفاده گردد.میانه کاری  یک ذریعه خوب بدست آوردن درآمد اقتصاد از فا صله های بین قطارهای درحتان جوان میباشد .بنأٌ خوشبختانه که افغانستان یک کشور زراعتی بوده خصوصاٌ برای کاشتن سبزیجات، ومیوه جات بستر خوب بشمار میرود. لذا نسبت خشکسالی ها وقلت آب ومحدودیت ساحه زمین زراعتی باید از طریقه وسیستم میانه کاری (Intercropping) مستفید گردیده تا از ضایعات آب جلوگیری شود  واستفاده مؤثراز فاصله های محدود صورت بگیرد .

تاريخچه ميانه كاري :(Intercropping )

بعد ازاحداث باغهاي مدرن دراوخر قرن شانزده واويل قرن هفده درممالك چون انگلستان ،يونان،فرانسه ،امريكا،مصر،چين وغيره ممالك .متخصصين به اين عقيده بودن كه براي بوجودآوردن يك باغ استندرد بايد فاصله معين بين درختان ميوه جات گذاشته شود .تانباتات مورد نظرباهم ديگربه رقابت نه افتيده وتمام فكتورهاي نموئي به صورت درست ومنظم  براي تمام درختان موردنظربرسد .تادرختان ازكميت وكيفيت خوب محصولات برخوردارشود بعدازاينكه فاصله بين درختان گذاشته شد حاصلات درختان مثميربه دوبرابرافزايش يافت .ولي دهاقينكه زمين هاي كم يعني بخورونميرداشتند بابه وجود آوردن باغ هاي استندرد موافق نبودند به خاطريكه ازقطع زمين كم خود نميتوانستند نيازمنديهاي سالانه خودرا مرفوع سازند .بنابرآن متخصصين بعد ازتحقيقات زياد راه حلي را براي دهاقين كم زمين پيداكردن . كه آن عبارتند ازطريقه ميانه كاري(Intercropping) بودكه مورد پسند دهاقين كم زمين قرار گرفت   كه دهاقين توانستن ازفاصله بين درختان نيزاستفاده نمودن وانواع واقسام نباتاتيكه ريشه سطحي داشتن دراين فاصله ها زرع وازمحصولات آنها براي مواشي وهمچنان براي نيازمنديهاي خود استفاده نمايند .ونيزپول هنگفت راازاين طريق به دست آوردن وبراي اشخاصكه زمين كم داشتن يگانه راي معيشت شد است

ارزش و اهميت اقتصادي Intercropping:

براي اينكه دهاقين بتوانند ازفاصله بين درختان باغ خود استفاده نمايند.Intercroppingيك روش بسيارخوب وموثربراي دهاقين كم زمين وهمچنان براي دهاقين كه داراي زمين زياد ميباشند است . كه ميتوان انواع واقسام نباتات كه ريشه سطحي دارند وهمچنان نباتات چندين ساله كه عمرشان نظر به نبات اصلي باغ كمتر است از حاصلات آن براي رفع نيازمندي وهمچنان براي به دست آوردن يك مقدار پول ازاين طريقه استفاده نمود .مثلأ نبات كه دربين درختان باغ سيب زرع ميشود نباتات خاندان ليگيومي بوده كه هم نايتروجن هوارا به زمين باغ نصب وهمچنان ازمحصولات آن براي مواشي استفاده ميشود .كه بعدأاز فروش محصولات حيواني ازقبيل شير،مسكه ،چكه ،ماست ،گوشت ،پشم پول هنگفت را  بد ست مياورند وهمچنان ازقوه حيواني مانند گاو براي پيش برد امورفارم استفاده مينمايند ونيز ميتوان شفتالوراكه عمرش نظر به سيب كم است باهم دريك باغ زرع نمود وقبل ازاينكه سيب سر حاصل آيد شفتالو (Peach) سرحاصل آمده وازطريق فروش ميوه شفتالو يك مقدارپول هنگفت به جيب دهاقين سرازيرميشود .گفته ميتوان كه Intercropping يك روش بسيار مطلوب بوده كه ميتوان دربلند بردن سطح زندگي دهاقين وهمچنان درباند بردن سطح اقتصادي يك جامع موثرواقع شود 

کشت جورئي (Multiple cropping):

عبارت از کشت نمودن دویا چندین نوع محصولات  در عین مزرعه در یک سال میباشد . اصطلاح عمومی کشت مضاعف (Multiple cropping) میباشد که تحت همین عنوان میانه کاری(Intercropping) وکشت منظم (Sequential cropping) است .کشت جورئي یکی از ارزان ترین وقابل دسترس ترین روشهای افزایش تولیدات ومحصولات زاعتي بوده واز   سیستم کشت جورئي (Multiple cropping) کار میگیرند .ولی اگر از سیستم کشت جورئي بشکل درست وعلمی استفاده نشود نواقص وخسارات گوناگون را ببارمیآورد . 

نواقص سیستم کشت جورئي :

1- رقابت بین نبات اصلی ومؤقتی در اخذ نور دارد .

2- رقابت بین نبات دایمی ومؤقتی در گرفتن مواد منرالی از خاک .

3- رقابت بین نبات دایمی ومؤقتی درجذب آب وجود دارد.(5)

4- تبخیر وتعرق (Evapotranspiration) زیاد واقع میشود . 

5- پرابلم عملیات زراعتی (Mechanization) پدید میآید .

6- جمع آوری نبات مؤقت باعث تخریب نبات دایمی میگردد.

7- رطوبت نسبتی بلند باعث پخش امراض وآفات میشود .

نواقص اقتصادی کشت مضاعف :

1- این سیستم بسیار مغلق وکم فهم است .

2- در بعضی موارد حاصلات پاین دارد .

3- معمولاٌ ضرورت زیاد برای مزدور های دست کار دارد .

4- کمبود اشخاص فنی دارد .

کشت حاصلات منظم (Sequential cropping):

یکی از جمله کشت مضاعف بوده که عبارت از کشت کردن دو یاچند نوع محصولات متوالی درعین مزرعه دریکسال میباشد .این طریقه آنقدر عام نبوده وقابلیت  استعمال ندارد .

میانه کاری (Intercropping)

میانه کاری عبارت از کاشتن دو یا چندین نوع یا ورایتی های همزمان درعین مزرعه در فاصله های بین قطارها میباشد.

تحت کتگوری عمومی میانه کاری چهارکتگوری فرعی وجود دارد:

میانه کاری مخلوط (Mixed intercropping) : عبارت از کشت کردن دو یا زیاده محصولات در عین وقت بدون جدا ترتیب نمودن قطار ها میباشد .

میانه کاری قطاری (Row intercropping): عبارت از کاشتن نباتات مؤقتی درعین وقت  درعین مزرعه بین نبات دایمی یااصلی  درمیان قطارها میباشد .

میانه کاری خطی (Strip intercropping): عبارت از کشت کردن دویا چند نوع نبات درعین وقت به قسم را ه یا خط که اجازه کشت مستقل را بطور پهلو در پهلو بدهد میباشد .

میانه کاری  عوضی (Relay intercropping):          

عبارت از کشت کردن دو یا زیاده نباتات درعین وقت درجریان یک قسمت دوره حیات بطور مستقل است تشکیل این میانه کاری شاید واقعاٌ شامل دیگردرختان بطور سیت فرعی از ابتدائی کتگوری اوقات مختلف میباشد .

اهداف میانه کاری:

1.بدست آوردن یکمقدار درآمد وبلند بردن اقتصاد از طریق میانه کاری قبل از اینکه درختان به مرحله ازدحام حاصل دهی برسد.

۲.مقصد مهم دیگر میانه کاری استفاده بهتر از زمین زراعتی وبدست آوردن مواد غذائی برای حیوانات و مصارف انسانها میباشد.

3.استفاده وبهره برداری اعظمی از فاصله های بین قطارهای درختان میباشد.(2)

فاصله بین درختان مربوط فکتور های ذیل است:

.-ورایتی (Cultivar)

.-پایه مادری (Root stock)

.-عملیات زراعتی (Mechanization)

·-درختان مؤقتی (Filler tree)

·-حاصلخیزی خاک (Soil fertility)

·- میانه کاری (Intercropping)

میانه کاری مخلوط(Mixed Intercropping)

در کشت کردن پهلو در پهلوی محصولات زراعتی نباتات مختلف رقابت سنگینی را در تهیه و جذب فکتورهای نموئی مانند نور ، آب و مواد غذائی متحمل میگردند.پس باید در میانه کاری نباتات اصلی همرای نباتات مؤقتی در  رقابت و اثرات منفی بالای نبات اصلی نداشته باشد .

از کشت مخلوط در ممالک ذیل توقع بهره برداری بدست آمده است:

·در مالیزیا بادام زمینی درزیر درختان رابر کشت میگردد.

·همچنان از کاشتن تنباکو درزیر درختان رابر حاصلات خوبی بدست آورده اند.

·در هندوستان سویابین زیر درختان وبین قطارهای نیشکر کشت میشود.

·در یونان حبوبات وباقلی دربین قطار های میوجات زرع میگردد.

·کشت مخلوط تحت شرایط نامساعد (یخی ها (Frosts)،  جمع شدن کثافات و اذیت گیاهان هرزه(Weeds).مثلاٌ در فلپین نشان داده شده که اگر لوبیای ماشدانه همرای جواری مخلوط کشت گردد مانع رشد و رو ئیدن گیاهان هرزه میگردد.

میانه کاری قطاری (Row Intercropping)

چون درین طریقه انواع سبزیجات  یامیوه جات کوتاه مدت در بین قطار های درختان طویل مدت یا نباتات مؤقتی درمیان نباتات دایمی کشت میگردد.بنآٌ اگر از روش میانه کاری قطاری استفاده درست و علمی صورت بگیرد مفاد بیشتر دارد ، ولی در صورت بی اعتنائی وعدم توجه مثلاٌُ کنترول نکردن گیاهان هرزه ، رعایت نکردن کود گذاری درست و آبیاری غیر منظم وغیره نواقص را برای درختان ببار میاورد.

مفیدیت میانه کاری قطاری :

·استفاده معقول از خالیگاها یا قطارهای بین درختان .

·بدست آوردن یکممقدار هزینه ودرآمد هنگفتی .

·کنترول گیاهان هرزه و امراض وآفات  در بین قطار ها .

·ثابت کردن مواد کمک کننده  (humus) در خاک .

·کاهش درجه حرارت از محیط درختان در ایام گرمای شدید .

·نصب نایتروجن در بعضی موارد توسط نباتات لگیومی .

·تحفظ رطوبت خاک و رطوبت نسبتی .

وسعت میانه کاری در اروپا وسطح جهان :

میانه کاری (Intercropping) در اروپا یک عمل عامیانه قبل از ماشینی شدن ، نسلگیری نباتی واستعمال کودهای مصنوعی وآفت کش ها وسیله زیاد تشدیدی شدن آغاز تولیدات زراعتی بود.چون میانه کاری شبدر وعلف ها در چراگاه های زراعت اروپا هنوز هم قابل استفاده است .ومیانه کاری قابل زرع مانند حبوبات ، نباتات لگیومی وتخم های تیلی برای تغذیه حیوانات ومصرف انسانی تا حال عام نیست.ولی بصورت خصوصی در ولایت پیریگورد سرزمین فرانسه میانه کاری نباتات تیلی (Soybean) تحت درختان چارمغز قابل یادآوریست.

میانه کاری درافغانستان :

در افغانستان چون زمین زراعتی کم بدسترس قرار دارد ، بنأ دهاقین ما میخواهد تا از قطه زمین محدود خویش حاصلات گزافی را بدست آورد وآن طور است که در بین قطارهای درختان میوه جات سبزیجاتی را کشت میکنند که دارای ریشه های سطحی وضعیف باشد .البته تا وقتیک درختان جوان به ازدحام حاصل دهی نرسیده باشد وسایه آن مانع رشد سبزیجات نگردد مفیدیت میانه کاری را نشان میدهد .طوریکه بهترین میانه کاری زیر  درختان میوه جات چون سیب وزردالو کاشتن سبزیجات خصوصاٌ پیاز است .زیراکه پیاز دارای ریشه سطحی بوده وبادرخت رقابت نموئی نمیکند وهمچنان انواع دیگرسبزیجات از ساحه ریشه های تغذیوی (feeder roots) فاصله داشته باشد .وسیستم آبیاری آن نیز باید از درختان فرق داشته باشد .

سیستم آبیاری میانه کاری :

طوریکه باغهای تک کشتی (monoculture) 2-3 هفته بعد به آبیاری ضرورت دارد، ولی سبزیجات به 4-5 روز بعد به آبیاری ضرورت دارد .بدین سبب آبیاری ورطوبت زیاد مانع جذب مواد منرالی از طریق ریشه ، بند شدن مسامات (stomata) یا قطع تنفس ریشه باعث گندیدن ریشه میگردد .پس درباغاتیکه از سیستم میانه کاری استفاده میشود باید سیستم آبیاری  آن نیز مدنظر گرفته شود یعنی جدائی فزیکی (physical separate) را درنظر گرفت .

طرز العمل : به قسم حلقه اطراف درخت (Inline basin system) ساخته شود . وحلقه ها باید هرسال مطابق ریشه های تغذیوی (feeder roots) کلان ساخته شود. بخاطریکه ریشه های سطحی تغذیوی درختان هر سال بزرگ وطویل شده توسط بیل زدن یا قلبه کردن ریشه های آن قطع میشود. وامکان انتقال امراض توسط تماس آب بادرخت از این طریقه جلوگیری میشود .

انتخاب روش احداث باغ برای میانه کاری:

چون روش احداث باغ میتواند به اشکال (نقشه ) مربع ، مستطیل و مثلث باشد .بناٌ روش کشت مربع برای مناطق گرمسیر که تابش آفتاب بیشتر داشته باشد مناسب است .درین روش کشت درختان میوه در هنگام صبح و بعد از ظهربیشترین سایه اندازی را روی همدیگر دارند ، از معایب طرح مربع ، اتلاف فضأ و حذف کار آمد درختان مؤقت است که در طول ردیفها غرس میگردد.

طرح مستطیل:

این طرح رضایتخشتر از طرح مربع بوده واز فاصله بین ردیفهای کشت به منظور کار آمد ترین استفاده از زمین برای درختان مؤقت استفاده می شود.در طرح مستطیل میتوان به باروری زودتر درختان میوه رسید وروش کشت مناسب درمناطق سرد سیر است.در کشت مستطیل درختان دایم از همدیگر فاصله  بیشتری دارند. فاصله درختان در روی ردیفها کمتر از فاصله بین ردیفهای کشت میبا شد.و بین طول مستطیل درختان مؤقت را که زود تر بار میدهند ، درنظر گرفته می شود وبعد از مدتی که ازدحام حاصل دهی واقع میشود درختان مؤقت حذف میگردد.

میانه کاری نهال بین درخت(Interplanting)

از جمله میانه کاری قطاری (Row intercropping) میباشد که چند نمونه آن قرار ذیل است :

کاکائو(COCOA) بین ناریال (COCONUT):-

کاکائو مواد غذائی را در خاک غنی میسازد ، رطوبت خاک را حفظ میکند و نموی گیاهان هرزه  را سرزنش میکند. کشت تجارتی کاکائو درسال 1970 در هندوستان آغاز گردید.کاکائو یک میوه خوبی برای کارخانه جات چاکلیت سازی بشمارمیرود که میتوان طور هماهنگی با دیگر نباتات کشت گردد. کاکائو به روشنی یا نور آفتاب کم (%50) ضرورت دارد.بنأٌ باغهای اریکانوت (ARECANUT) ونارگیل (COCONUT) برای میانه کاری درختان کاکائو موقعیت مناسب میبا شد.درباغهای (ARECANUT) درجائیکه فاصله آن 2.7*2.7 باشد کاکائو میتواند در قطار های متناوب در فاصله 2.7*5.4 متر غرس گردد.و درباغهای ناریال نیز در بین قطارهای آن به فاصله 2.7*2.7 متر یا به سیستم پشته دبل به فاصله 2.7 متر میانه کاری میگردد.

میانه کاری درخت کیله  بین قطارهای درخت ناریال :

میانه کاری درخت کیله دربین قطارهای درختان نارگیل (Coconut) درممالک افریقای وهندوستان تطبیق گردیده است. چون درخت کیله نسبت به درخت ناریال قد پخش بوده وبه آفتاب یا روشنی ضرورت زیاد ندارد . زیرا که کیله درحالت نارس (Immature) جمع آوری میشود . اگر کیله دردرخت پخته گردد دروقت جمع آوری  و انتقال به مارکیت %50 یا زیاد تر آن تلف میشود .

میانه کاری درخت شفتالو بین قطارهای  درختان سیب :

میانه کاری درخت شفتالو دربین قطارهای درختان سیب درکشورما مروج میباشد . واین طور است که در فاصله های میان دو  درخت که از آن استفاده نشده یا خالیگاه میان درختان توسط غرس نمودن نهالهای شفتالو مستفید ومملومیگردد . واین استفاده بهتر ازمیانه کاری قطاری میباشد . بخاطر درخت شفتالو دارای قد کوتاه بوده ، عمر کم داشته وزود سرحاصل میآید . بناًٌ درختان شفتالو بطور مؤقت دربین درختان سیب غرس میگردد . وهر گاه که حجم درختان سیب بزرگ شده و در موسم ازدحام حاصل دهی برسد و برای درختان شفتالو مزاحمت ببارآورد و درختان شفتالو نیز در اخذ مواد غذائی ،جذب آب وترکیب ضیائی رقابت نماید دراین صورت درختان شفتالو قطع شود . وهمچنان دربین قطارهای درختان زردالو وسیب تاک  انگوربه شکل بته ئی تربیه میشود. واین چنین است که تاک انگور عمر کم داشته و اگر به شکل بته ئی تربیه شود بهتر خواهد بود وجای را نخواهد گرفت وبا  درختان سیب وزردالو رقابت کم خواهد داشت .

: میانه کاری به طوری خطی

شامل کشت محصولات مضاعف پهلو درپهلوی خط های باریک میباشد .درینجا یک قوه مؤثریت بیولوژیکی در بین خط های باریک ساخته شده است .آن قوه باید با سرحدات بین خطس ها عمل کند طوریکه محصولات همجوار از منابع نور ، کود و رطوبت خاک بطور کامل استفاده بتواند. محصولاتیکه ازین منابع در اوقات مختلف موسم مستفید گردند بعضاٌ همسایه خوبی برای نبات همجوار شده می تواند.مثلاٌ جو در ماه جولای جمع آوری میگردد منابع تولیدی زیاد را برای قطارهای نبات همسایه خود می گذارد.این سیستم اکثراٌ در بین دو سرحد  جواری کشت میگردد.چنین سیستم طریقه مغلق بوده  و به اداره و منجمنت دقیق وکنترول ومراقبت جدی ضرورت دارد. 

پرابلم میانه کاری  :

دربعضی موارد از اثر استفاده نادرست وغیر علمی نباتات که بین لین ها یا قطارهای درختان کشت میگردد  رقابت های غذائی ونموئی را ببارمی آورد.وعلاوتاَ انتقال امراض وحشرات که ارزش تحفظ درختان را کاهش میدهد بمیان می آید .مثلا درپاکستان علت اصلی کم شدن درختان به طور عموم وتقلیل درختان ستروس بطور خاص از سبب کاشتن زیاد شبدر مصری (berseem ) زیر درختان ستروس میباشد .بخاطریکه محیط مرطوب ریشه درزمستان یک عامل کشنده ومخرب برای درختان ستروس میباشد  . درحالیکه علوفه شبدر مصری به آبیاری هفته وار درهمین موسم ضرورت دارد .بناًٌ آبیاری شبدر مصری  درموسم مرطوب زمستانی باعث انتقال امراض (Root-rot & soil-borne) میگردد. همچنان فرق داشته اوقات دواپاشی باعث پرابلم ومشکلات میگردد .قسمیکه پنبه به سپری (spray) کردن آفتکشها (pesticide) پنج بار در دو ماه از 15 اگست الی 15 اکتوبر ضرورت دارد ، ولی برخلاف درختان ستروس به دواپاشی کم ضرورت دارد .لذا سپری کردن کثیرالوقوع پنبه باعث تخریش پوست وضخمی شدن درختان ستروس میگردد.

مقدمه

وقتیکه یاد اززراعت میشود درفکر آدمی سوال خطور میکندکه چی وقت انسان اززراعت ومحصولات زراعتی استفاده نمود. اگرچی پاسخی چنین سوال مشکل وحتی نا ممکن است . بازهم میتوان گفت که اززمانیکه انسان خودرا شناخت ومسولیت خوددرمقابل زندگی را دانست ازین نعمتی خداوندی که همانا محصولات زراعتی است استفاده را آغاز نمود که امروز به پیمانه وسیعی از آن استفاده میشود که سبزیجات هم یکی از بخشهای مهم زراعت بوده ودرزندگی انسانها رول اساسی را دارا میباشد که مارچوبه جزء از فامیل سبزیجات به شماررفته که دارای اهمیت خوراکی ،اقتصادی ، طبی وغیره میباشد. که انسانها از زمان قدیم این سبزی را میشناختند وبا طرز استفاده وپرورش آن آشنایی داشتند.                                                                                                           

طبقه بندی ،مبداء و تاریخچه

مارچوبه

نام انگلیسی: Asparagus – Sparrow grass

نام علمی   : Asparagus officinalis L.   

فامیل        :  Liliaceae

مارچوبه Asparagus officinalis  یکی از اعضای خانوادهء لاله (liliaceas)  است. منشاء اصلی آن قسمت های از روسیه نوایی مدیترانه یی و جزایر انگلیسی میباشد. به عنوان غذا توسط رومیان، یونانی ها و سایر مردمان قدیم مورد استفاده قرار میگرفت.یونانیان 200 سال قبل از میلاد مسیح نوع کشت و پرورش آنرا شرح داده اند، تا مدت ها از مارچوبه به عنوان یک نبات طبی استفاده میشده است. این سبزی از سالهای قبل در اروپا بخصوص انگلستان کشت میگردید. بوسیلهء مهاجران ازاروپا به امریکا انتقال داده شده است. 

مشخصات بوتانیکی

نام علمی مارچوبه  Asparagus officinalis  است، که جزء تیرهء سوسنی ها (liliaceous )  محسوب میشود، بیش از 300 نوع آن متعلق به جنس Asparagus  وجود دارد. مارچوبه یک نبات علفی چندین ساله دوپایه یی یا Diecous  بوده  و گل های بسیار کوچک آن در روی پایه های مذکر و مؤنث آن قرار دارند. گلهای آن دارای کاسبرگ ، گلبرگ و آلهء تانیث و تذکیر میباشد. گلهای مذکر به رنگ زرد مایل به سبز بوده وکاملاََ از گلهای مونث که معمولاَ به رنگ قرمز بوجود میاید قابل تشخیص است . مارچوبه دارای دونوع ریشه است: یکی ریشه های معمولی که جذب آب ومواد غذائی را به عهده داردند دیگرریشه های متورم وگوشتی که برای ذخیره مواد غذائی هستند ودرآنها سوکروز ذخیره میشوند. قطرریشه های گوشتی ممکن است به اندازه یک نی یا کمی ضخیم ترباشند. ریشه های معمولی ازقسمت های جوان ریشه های ذخیره ای بوجود می آیند. ریشه های مرچوبه میتوانند تاعمق 1.5 متردرخاک رشد کنندو سیستم ریشه بندی مارچوبه را تاج مارچوبه Asparagus. Crown میگویند. تاج مارچوبه برای تکثیرغیرزوجی مورد استفاده قرارمیگیرد .مارچوبه دارای دونوع ساقه است: اول ساقه های هوائی نازک  به رنگ سبزبوده که بعدازبرداشت ساقه های جوان بوجود می آید وارتفاع آن بعضی اوقات به 5 مترمیرسد دیگرساقه های جوان است که قسمت های قابل استفاده مارچوبه را تشکیل میدهند. این ساقه ها ازروی Rhizomes ظاهرمیشود وقبل ازاینکه ازخاک خارج شوند باید قطع گردند، طول این ساقه ها بین 15 تا 25 سانتی مترمتغیراست. ساقه های هوائی وبرگه ها دراثرسرمای زمستان خشک میشوند .میوه مارچوبه به رنگ قرمزدرمی آید ودرخزان ظاهرمیگردد وبصورت سته (Berry) کوچک سه حجره ای است که دارای یک یا چند تخم میباشد. گلهای ان بصورت چندتائی است که شاید تا چهارعدد نیزبرسند که آنها دریک محل ظاهرمیشوند. حشرات بخصوص زنبورعس2،4 ل درانتقال دانه گرده آن ازپایه های مذکربه پایه های مونث نقش عمده دارند.

انواع مارچوبه:

ارقام مارچوبه عبارتند از: مری واشنکتن،ردینگ ژا لت ،مارتا واشنکتن،والت هام واشنکتن وویکینک میاشد.ارقام آن به اساس رنگ جوانه های خوراکی بدودسته تقسیم می شوند: دسته اول دارایی رنگ سبزودسته دوم سبزروشن مایل به سفید است. ازمهمترین ارقام مارچوبه یکی مری واشنگتن است زود رس میباشد.

اهمیت اقتصادی:

تولید تجارتی مارچوبه درامریکا عمدتا درطول سواحل شرقی وغربی ونوا حی پنج دریاچه بزرگ متمرکزگردیده است.مارچوبه محصول متداول اول بهاربرای مصرف خانگی وبازارهای محلی درقسمتهای زیادی امریکا میباشد از22سبزی عمده مارچوبه دردرجه دوازدهم ازلحاظ سطح زیرکشت وهجدهم ازنظرارزش درسال 1977بوده است. سطح زیرکشت مارچوبه از51544هکتاردر1949به 65265هکتاردرسال 1959افزایش یافت وسپس به 14580هکتار درسال 1977کاهش یافت درطول این دوره 28ساله تولید به میزان جزیی نوسان پیداکرد درحالیکه عملا کل ارزش دوبرابرگردیده کالیفورنیا باتفاوت زیادی ایالت پیشتازبوده که پس ازان ایالت واشنکتن ، میشیکان ،قرارگرفته است.

جدول -1 پراگندگی سطح زیرکشت ، تولید وارزش مارچوبه کل ایالات متحده

درحالیکه برداشت درسال 1977 ازنظرزیرکشت ، تولید وارزش آن درایالات پیش تازدرجدول ارائیه گردیده است .

عمل کرد، تولید وارزش درایالات پیش تاز  1977

کشت مارچوبه :

میتوان مستقیما به کشت مارچوبه اقدام نمود . تهیه گلخانه وسپس انتقال بوته هایکه یکسال ازعمر آنها میگزرد به محل اصلی .روش دیگری تکثیر مارچوبه میباشد البته روش دوم بشتر مروج است. اگر قصد آنست که به کشت مستقیم اقدام شود، بعد ازآماده کردن زمین ؛ زمین به جوی وپشته تبدیل میگردد. عرض پشته بین 1—1.5 متر درنظر گرفته میشود . سپس درپشته جوی کاشته میشود. بهتر است به منظور سرعت بخشیدن به سبز شدن تخم ، تخمها قبل ازکاشت به 24 ساعت درآب انداخته شوند. آنگاه شدیارها ی به عمق 1 سانتمتر درکف جویها ایحاد میکنیم وتخمها را درشدیار آنها میکاریم . بوسیله خاک سبک ومرطوب آنها رامی پوشانیم، تاسبز شدن تخم جویها مرطوب نگهداشته می شوند. آبیاری باید به روش بارانی صورت گیرد. مدت جوانه زدن تخم طولانی میباشد وبه عوامل مثل دما ورطوبت خاک بسته گی دارد وشاید بین 15تا 40روزمتغیرباشد. بته هادرفاصله 10سانتی مترطاقه میشوندو به تدریج که رشد میکند روی بته واطراف آن خاک نرم همراه با کود حیوانی پوسیده داده میشود. بدین ترتیب درسال اول بته رشد کامل نمی نماید ومحصول برداشت نمی شود.اندازه تخم مورد احتیاج درکشت مستقیم بین 1تا 2کیلوگرام می باشند.روش مروجه ودوام دارکشت مارچوبه تهیه گلخانه وانتقال بته های یکساله به محل اصلی میباشد درین روش باید سعی شود که درهنگام انتقال بته ها به محل اصلی به ریشه ها صدمه نرسد درهنگام تهیه گلخانه باید دقت شود که زمین کاملا آماده ویا کودهای حیوانی وکیمیاوی تقویت شده باشد زمین به شدگارتبدیل میشود عمق شدگار20تا25 سانتی متروفاصله دوشدگار40تا60سانتی متردرنظرگرفته میشود. تخمها درته شدگارکاشته میشوند با رشد بته ها روی آنها خاک داده میشود.بدین ترتیب بته ها درسال دوم آماده انتقال به محل اصلی میگردند موقع انتقال اوایل بهارمی باشد درهنگام انتقال ابتدا زمین اصلی به جوی وپشته تبدیل می شود سپس بته ها به فاصله 40تا50سانتی مترازیکدیگردرروی ردیفهای که 90 تا150سانتی مترازیکدیگرفاصله دارند کاشته میشوند بته های آماده شده درگلخانه راتاج  یا Crown میگویند. نحوه ای انتقال تاج به محل اصلی بدین ترتیب میباشد، که دراویل بهار درته جویها کودحیوانی پوسیده همراه باما سه وخاک نرم به عمق 5تا 7سانتی مترریخته میشود سپس تاجهای یکساله درته جویها روی کود پوسیده طوری قرارداده می شوند که فاصله آنها ازیکدیگرحدود 30تا 50سانتی متر باشد ریشه های بته روی خاک نرم پخش میگردند. سپس روی ریشه ها به وسیله خاک وکود پوشیده میشود. به تدریج که تاج شروع به رشد می کند اطراف بته ها وروی انها خاک وکود قرار داده میشود بنابرین تاآخرفصل رشد جویها ازخاک وکود پرمیگردند، بدین تربیب بته مارچوبه درسال اول رشد کافی کرده هیچ گونه برداشت محصولی صورت نمی گیرد. شاید درسال دوم تعداد کمی Sperتولید وبرداشت شود. برداشت ازسال سوم شروع میگردد. معمولا مقدارتاج آماده شده ازیک هکتارگلخانه برای کاشت حدود ده هکتارزمین اصلی کفایت میکند.درهنگام انتثقال تاجهای یکساله باید دقت شود که تاجهای ضعیف حذف شوند تاجها ی دوساله ویا سه ساله برای انتقال مناسب نیستند.

آب وهوای مورد نیاز:

مارچوبه یک سبزی فصل سردمیباشد مارچوبه بهترین رشد وبالاترین محصول را ازنظرکیفیت خوب درآب وهوایی تولید میکند که زمین حاوی مارچوبه کمی یخ بزند درمناطق که درطول فصل رشد(تابستان)هوا گرم میشود محصول ازکیفیت خوبی برخوردارنیست چون مواد غذایی درریشه های ذخیره ای آن اندوخته نمی گردند درزمستان بهتراست آنقدرهوا سرد شود که قسمتهای هوایی(ساقه وبرگها)خزان کنند درمناطق که زمستان یخ بندان ندارند ودارای سرمای ملایم هستند توصیه می شود قسمتهای هوایی قبل ازفرارسیدن فصل زمستان ازفاصله 10تا 20سانتی متربلند ازسطح خاک قطع گردند بهترین هوا درطول مدت رشد بته برای مارچوبه بین 16تا24درجه سانتی گراد میباشد.

خاک مناسب وتهیه زمین:

مارچوبه بهترین محصول رادرخاکهای عمیق،حاصلخیز،آفتابگیر،قوی بازهکشی خوب میدهد. همچنان ازحیث مواد عضوی غنی باشد رشد میکند ومحصول میدهد ولی برای مارچوبه خاکهای سندی لوم ولوم بسیارمناسب میباشند مارچوبه درخاکهای اسیدی نمیتواند مگرانکه خاکها بوسیله آهک اصلاح شوند مناسب ترین PH برای رشد مارچوبه بین 6 تا 6.7میباشد درخاکهای که کمی قلوی باشند کشت با مؤفقیت انجام میشود ومحصول خوب میدهد.مارچوبه یک سبزی چند ساله است ومیتوان از10تا 20سال درزمین باقی بماند باید زمین صاف،نرم وبدون کلوخ باشد.شخم باید عمیق زده شود وبعد ازان کلوخها بوسیله دسک یادندانه ها نرم شود.

استعمال کود:

درصورت موجودیت کودحیوانی برای بدست آوردن حاصل خوب دریک جریب از5-10تن کود حیوانی بایک اندازه کود کیمیاوی حاصل خوب بدست آوریم دریک تجربه که صورت گرفته باعلاوه نمودن 5 تن کودحیوانی ویک اندازه ازکودفاسفورس داردریک جریب حاصل خوب بدست آمده است .دریک جریب زمین از11 الی 23 کیلوگرام نایتروجن از9 الی 23 کیلوگرام فاسفورس واز19 الی 45 کیلوگرام پتاثیم نظر به حاصل خیزی خاک استعمال میشود. شاید یک اندازه خوب باشد وبرای مارچوبه هرسال کودداده شود ؛ کودحیوانی برای بهترشدن ساختمان فزیکی خاک مهم است . همچنان بعد ازجمع آوری حاصل بلافاصله کودداده میشود.زیرا نموی بالای را برای حاصل سال آینده تحریک میکند.بطورکلی هرنوع مواد عضوی که باخاک مخلوط شود وسبب بالارفتن هوموس خاک گردد برای مزرعه بسیار مفید وسودمند خواهد بود ومصرف کود کمیاوی ضروری میباشد زیرا مارچوبه یک سبزی چند ساله است وممکن است بین ده تا بیست سال زمین را اشغال کند . آزمایش نشان داده است که مارچوبه زمین را ضعیف میکند بنابرین مصرف کودهای حیوانی وکمیاوی برای تقویت زمین توصیه میشود(1،2).  

مراقبت ازمزرعه مارچوبه

چون مارچوبه یک سبزی چند ساله است بنابرین مراقبتهای ویژه لازم دارد . باعلفهای هرزه جدامبارزه شود این مطلب درمورد علفهای هرزه چندساله جدیتر است . درغیر اینصورت علفهای هرزه به طرق مختلف ریشه ، ریزوم ، غده وتخم ایجاد مزاحمت میکند ومبارزه با آنها  ضروری میباشد. دروقت آماده کردن زمین استفاده از انواع مختلف علف کش ها توصیه میشود .نرم کردن دراوایل بهار یکی از کارها ی است که درمورد مزرعه مارچوبه باید انجام گیرد. بدین جهت دراوایل بهار به منظورمبارزه با علفهای هرزه ونرم کردن سطح خاک با دیسک ، بدین ترتیب چناننچه قسمتهای هوای بوته هاازسال قبل باقیمانده باشند ازبین خواهند رفت . اگربخواهیم کودکمیاوی بزمین بدهیم باید اینکار درهنگام دیسک زدن صورت گیرد. برای این هدف مقدار 200 کیلوگرام ازکودهای کامل توصیه میشود. به منظور سفید کردن ساقه های مارچوبه دراوایل بهار ، پای بوته وروی آن با کود پوسید ه وخاک نرم پوشیده میشود. این کار درسطح وسیع با ماشین آلات انجام میگردد. اگر درآخر فصل بزمین کود کمیاوی داده شود بهتر است آنرا با خاک مخلوط وبین ردیفها پاش گردد میزان مصرف آن 200 کیلوگرام در هکتار میباشد. مزرعه مارچوبه باید مرطوب ونمدار باشد، ازینرو آبیاری باید مرتب صورت گیرد این مسله درمناطق خنک ازاهمیت بشتری برخوردار است .

جمع آوری وبرداشت :

معمولآ جمع آوری مارچوبه از سال سوم شروع میشود یعنی دوسال ل بعد از انتقال نهالی ها به محل اصلی. اگر کاشت ونگهداشت از مزرعه به خوبی انجام گیرد شاید درسال دوم تعداد کم ازspear  قابل برداشت باشند ولی بهتر است که درسال دوم محصول برداشت نشود. در اینصورت بته ها قوی شده ومواد غذایی در قسمت زیر زمینی بته زخیره میگردد.ودر طی این مدت به بته فرصت داده میشود که رشد ریشه هایش کامل گردد.وبراین ترتیب بته برای سال سوم آماده بهره برداری میشود. قاعدتاً جمع آوری ازبهار سال سوم آغاز میگردد. جمع آوری وقت شروع میشود که طول spear بین 10-25cm باشد spear  هارا میتوان از روی سطح خاک ویا از دو تا پنج سانتی متر زیر خاک قطع نمود این کار باید بادقت انجام شود که به ساقه های که هنوز ازخاک خارج نشده اند صدمه وارد نگردد برای قطع ساقه های مارچوبه ضرورت به یک چاقوی تیز میباشد برای این کار با یک دست ساقه را گرفته با دست دیگرچاقورا درزمین فرو کرده وبه این ترتیب ساقه را قطع نمود.برداشت مارچوبه از اوایل بهار شروع شده شش الی هشت هفته به طول می انجامد چنانچه عمل برداشت بیشتر ادامه یابد مواد غذایی درریشه های متورم ذخیره نمیشوند وبته برای سال آینده ضعیف باقی ماند بمنظور سفید کردن ا سپی یر ها باید در اوایل بهار روی ساقه به وسیله خاک وملچ پوشانیده شود. هنگام برداشت میتوان خاک های اطراف اسپی یر ها را عقب زد سپس به برداشت اقدام کرد بهتر است  بعد ازبرداشت مارچوبه بلا فاصله مورد استفده قرار گیرد برای این کار آنرا شسته دوطرف سا قه رابه اندازه 1سانتی متر قطع میکنند وبه صورت آب پز یا پخته شده به مصرف میرسانند میتوان آنرا در یخچال نگهداری کرد وبعدا مورد استفاده قرار داد. درشرایط مناسب 30-40 درجه سانتی گراد وبا رطوبط نسبی 70-80 درصد، میتوان مارچوبه را برای چندماه نگهداری کرد .  برای نگهداری وعرضه به بازار باید اسپی یرها دسته بندی گردد برای دسته بندی مارچوبه معمولآ spear های هم اندازه وهم قطررا بصورت دسته های 10 تاهی، 15، تاهی 20 تاهی، یا بیشتر بسته بندی کرده آنها را جهت فروش به بازار میفرستن درهنگام بسته بندی ابتداآنها شسته میشوند.سپس آنه را بسته بندی میکنیم چنانچه درفرستادن مارچوبه به بازار حمل شود. در صدتعدادزیاد قند های آن از بین میروند بنا براین برای جلوگیری از این موضوع باید آنهادر محل خنک نگهداری شوند .

آفات وبیماریها :

بته مارچوبه مورد حمله حشرات وامراض زیاد قرارمیگیرد.ازمهم ترین آنها حشره ای بنام سوسک یا Crioceris aspuragi یاد میشود که مخصوص بته ماچوبه میباشد.سوسک درروی ساقه های جوان مارچوبه دیده شده است هنگامیکه رشد کامل کرد نبات را متضررمیسازد بیشترخسارات عمده به جوانه های خوارکی که قابل استفاده است میرساند وقتیکه بالای نبات حمله نموده دربعضی موارد آنهارا بی رنگ کرده وسبب تغیررنگ وعقب افتاده گی نبات میگردد. عمل کردان باحث کاهش در فصول بعدی میباشد. سوسک ها درهوای داغ رشد نمی نمایند با وجود اینکه درحالات خاصی این حشره سبب خسارات قابل توجه میشود ممکن است حشره را ازطریق دواپاشی نباتی که با روتتن ومقدار 335 گرام کارباریل با 18 کیلو بامالاتیون با 1.37 کیلو درهیکتارکنترول نمود.

زنگ مارچوبه :

عامل بیماری قارچ  Puccinia asparagi  میباشد. یکی ازبیماری مارچوبه بیماری زنگ مارچوبه میباشد که به اثرحمله این قارچ قسمت های هوای نبات بی رنگ میشوند. زنگ درابتدا بصورت لکه های کوچک زرد مایل به  سرخ رنگ بروی ساقه اصلی وانشعابات آن ظاهرمیشود برای مبارزه با این بیماری میتوان ازانواع مقاوم استفاده کرد جمع اوری بته آلوده وسوزاندن آنها یکی ازمبارزه های با این بیماری وجلو گیری ازگسترش آن میباشد معمولاً دوا پاشی به اندازه کافی مؤثرنیست تا استعمال آنها توسعه شود به هرحا ل دواپاشی نباتات جمع آوری نشده دربهارممکن است .

مقدمه :

درآغازخداوند منان را بخاطرنعمت های فراوانش سپاس میگویم . پروردگارجهارا شاکرهستیم که به ما توفیق داد تا این مجموعه را تقدیم دوستداران علم ودانش نمایم .درکشورما افغانستان به سبب شرایط متنوع آب وهوای ،کشت وپرورش انواع سبزی درفصول مختلف سال امکان پذیرمیباشد . به همین دلیل عرضه سبزی های گوناگون به بازاردرهیچ موقعی ازسال متوقف نمیشود .محصولات سبزی قسمت مهم ازرژیم غذائی مارا تشکیل میدهند ویکی ازمهمترین مواهب الهی برای حفظ سلامتی وتندرستی انسان بشمارمیرود . به همین دلیل پروردگارجهان درکتاب های آسمانی به اهمیت بعضی ازاین سبزی ها اشاره کرده است .مواد کافی وانواع ویتامین ها دررژیم غذائی انسان ازاهمیت خاصی برخورداراند . بامصرف آن روزبروزبسیاری ازبیماری ها ناشی ازفقرغذائی جلوگیری میشود . چون امکان توضیح تمام انواع سبزیها یک بحث بسیارپیچیده وبزرگ است ما دراین سمینارتنها کشت وپرورش تربوزرا که یکی ازجمله مهمترین سبزیها بشمارمیرود انتخاب نموده ایم تاخوانندگان محترم دررابطه به کشت وپرورش آن دروطن عزیزما افغانستان معلومات کافی پیدا نموده وذریعه آن بتوانند محصولات خوب وبا کیفیت ازآن بدست بیاورند .

تاریخچه :

تربوزبومی مناطق افریقا است ودرقرن شانزدهم ازآنجا به اروپا آورده شد ، سپس ازاروپا به امریکا منتقل گردید وبه کشت آن شروع گردیده وازبعضی نوشته ها چنین به نظرمیرسد که مصریان قدیم واسپانیا ئی ها تربوزرا میکاشتند وازمیوه آن استفاده  میکردند .تاقبل ازدهه 60 تربوزبه ندرت درمیوه فروشی ها یافت میشد . علاقه مندان باید خود شان آنرا پرورش میدادند که مدت طولانی ادامه نیافت . سپس یکی ازپرورش دهنده گان سازمان کشاورزی امریکا طرح تولید هندوانه ائی را بهترتهیه کرد . نتیجه این کاراین بود که تربوزسفید چارستون بود که رسما ً آنرا charlestonuray نامیدند . شکل مستطیل وقشربیرونی محکم آن چیدن وجابجائی آنرا آسان میساخت . سازگاری این میوه بدان معنی بود که دریک بخش جغرافیائی وسیعا ً قابل کشت بود . این میوه به مقدارفروان تولید میشد ودربرابربسیاری ازبیماری ها مقاوم بود.نوع هندوانه که اکنون رایج است به مقدارفراوان وجود دارد به قسمیکه یک نوع ازتربوزفعلی را تشکیل میدهد . برعلاوه قسم دیگری ازتربوزوجود دارد که گرد وکوچک است وگوشت آنها قرمزوزرد میباشد .

مشخصات بوتا نیکی این نبات

نام علمی تربوز Cucurbita citruaus ذکرگردیده است . میوه تربوزنارس قابل خوردن نیست که قسمی گوشتی آن بسیارسخت میباشد که مناسب خوردن بصورت خام نیست وباید آنرا بصورت پخته ویاتغیرشکل یافته مصرف نمود .سرخ پوستان امریکائی ازمدت ها قبل ازتربوزاستفاده میکردند . تربوزگیاه است یک ساله متعلق به تیره کدویان یا Cucurbita  ceae میباشد . تربوز نبات است که طول شاخه های آن شاید به 4 تا 5 مترمیرسد .ریشه تربوزرشد عمیق دارد ودربعضی ازخاک های شدید تاعمق یک متری رشد کند برگ های آن قلبی شکل میباشد . نبات نروماده آن ازهم جدا هستند ، ولی روی یک پایه قراردارند به عباره دیگرتربوزیک نبات یک پایه ائی است . رنگ پوست میوه آن ازسبزخیلی روشن که تقریبا ً سفید است تاسبزخیلی تیره که نزدیک به سیاه است دیده میشود .دربعضی ازمیوه ها رنگ پوست روشن است که بوسیله رگ های سیاه که شکل جالبی را به تربوزمیدهد . رنگ گوشت میوه درانواع مختلف متفاوت میباشد ممکن است رنگ گوشت میوه بصورت های سفید ، مایل به زرد لیموئی صورت کمرنگ ، صورتی پررنگ وبالآخره قرمزی کمرنگ وقرمزی پررنگ دیده میشود . میوه تربوزممکن است دارای تعداد زیاد تخم باشد که به رنگ های سفید ، زرد ، قهوه ائی ،سیاه قرمزدارد داخل تربوزوجود داشته میباشد .البته تربوزبدون تخم هم وجود دارد . این نوع تربوز( ترپیلوئید ) نام دارد که معمولا ً بدون تخم میباشد . جاپانی ها برای اولین بارتربوزترپیلوئید تولید کردند . بذرترپیلوئید پس ازسبزشدن تولید بته میکند که دانه گرده عقیم است وتولید میوه بدون بذزاست .  بابذردیپلوئید بصورت یک خط کش درمیان میکارند ودراثرالقاح دونوع بذرتراپیلوئید بوجود میآید که باکاشتن آنها میوه بدون بذرحاصل میشود . شایان ذکراست که بذرهای دیپلوئید که شاشته میوشد بابذردیپلوئید باشد که به آسانی به تتراپلوئید تبدیل میشود به همین علت به آن ارقام ( استاندارد) گویند. زیرا این نوع ازتربوزتولید گرده میکند که باچشم دیده میشود بزودی ترپیلوئید که تولید تربوزتولید بدون بذرمیکند خیلی گران است .پلک تربوزبشکل افتاده بروی زمین 4 تا 5 مترطویل میشود بته تربوززیاد شاخ داشته وتمام بته با مویک ها پوشیده شده است . پلک تربوزدارای پیچک های پیچک های مرکب سیرشاخ وپیچان است . پلک تربوزدارای پیچک های مرکب سیرشاخ وپیچان است .ازپوست تربوزمربا یا ترشی میسازند دربعضی ممالک تربوزخام وکوچک را کنده وبقسم سبزی پخته میکنند . درعلم نباتات تربوزوخربوزه را بحیث سبزی تصنیف بندی نموده اند ولی تعداد زیاد مردم این دورا بنام میوه میشناسند . درابتدا نموی بیره های تربوزمانند تمام نباتات باید دارای یک اندازه آب باشند تربوزدرمناطق گرم خا ک های ریگی با وجود تغیرات برگ حاصل خوب میدهد نباتات مذکوربرای نموی خود حد اقل به سه تا چهارماه تابستان گرم ضرورت دارد ازهمین سبب استکه تربوز دروادی های مرتفع دربین کوهستان ها نتیجه خوب نمیدهد .چون بیاره های تربوزطویل وهرطر میرویند پس دهاقین باید تخم این ها را درپشته ها به فاصله دوربذرنمایند درغیر آن بته هایکه بادیگری پیچیده وحاصل خوب نمی دهد . تربوزمانند دیگرنباتات فامیل   cucurbita ceaeدااری ریشه های غلووسطحی بوده وبه مواد غذائی بیشترنسبت به خربوزه ضرورت دارد . استعمال کود حیوانی برای نموی نباتات مذکورمفید ثابت شده است درصورتیکه  خوب با خاک زمین مخلوط گردد تاریشه های نازک وکوچک آن به تماس آنها آمده وبتواند تربوزاگر درخاک های تیزابی کشت شود حاصل خوب میدهد . دانشمندان خا ک شناسی عقیده دارند که حتی زمین هایکه PH آن 5  باشد قابل استفاده برای کشت تربوزمساعد میباشد .

برگ : پلک معمولا ً به پنج حصه وسیع جداگانه تقسیم شده است که بالای هم قرارگرفته ویا باهم رسیده استاده میشود . برگ انواع گوناگون تربوزازروی اندازه شکل وتعداد حصه های خود ازهمدیگر فرق میشوند بعضی برگ ها به شکل یک لخته بوده وبرگ ها 15 تا 20 برای مشخص ساختن انواع اهمیت خاص دارند .

گلها : گل های تربوززرد بوده دنباله کوتاه دارد . گل های مونث آن نظربه گل های مذکربزرگتراست هم چنان گل های مذکرنظربه گل های مونث بیشتردیده می شود .

میوه : میوه تربوزبزرگ بوده اندازه آن تا cm35 وبیشترازآن میرسد . شکل آن معمولا ً درازیا مدوراست سطح آن لشم بوده رنگ آن سبزروشن وسبزتیره وهمچنان رخ ها وشبکه ها وخال های گوناگون دارد . وزن میوه آن 8 تا 10 کیلوگرام بعضا ً تا 30 – 20 کیلوگرام میرسد . پری مغزمیوه آن متنوع ورنگ آن سفید ، زرد ، نارنجی وسرخ میباشد .

تخم : تخم آن پهن وبیضوی شکل ونسبتا ً بزرگ است ( 5 – 1 سانتی متر) رنگ تخم آن سفید ، زرد خاکستری ، سبز، سرخ وسیاه میباشد .

کشت تربوزوطریقه های آن

کشت بذرتربوزوخربوزه همانند بادرنگ است وبه همان ترتیب پشته های فالیزرا تهیه نموده وروی داغ آب فاصله 50 الی 75 سانتی متر4 – 3 تخم تربوزوخربوزه را درحفره که تهیه شده ریخته روی آنرا خاک میدهند به این تفاوت که چاله های به عمق 30 تا 40 سانتی مترکنده خاک آنرا بجای اولیش برمیگردانند بعدا ً تخم تربوزرا به عمق 16 – 15 سانتی متردرهمین چاله میکارند .تربوزرا از15 به بعد میتوان کاشت ولی خربوزه دیرترکاشته میشود وبرای محفوظ ماندن ازآفت ناوقت ترمیکارند . تربوز، خربوزه وبادرنگ کود فراوان میخورند وبدون کود محصول آن کمباروضعیف میشود بادرنگ وکدو نسبت به تربوزوخربوزه باید گل گیری بکند مواظبت کمتری لازم دارد.ولی نسبت به حبوبات به مراقبت بیشتری ضرورت دارد تا 30 روزبعد ازکاشتن نباید آب داد وبعد ازآن هم نباید درآبیاری غفلت نموده یا نوبت آن کم یا زیاد شود وبا همه دقت های که به عمل میاورند فاصله بته ها ازیک دیگر درروی 50 الی 75 سانتی متروفاصله مرزها ازیک دیگرازیک متر کمترنخواهد باشد وقتیکه بته ها رشد نمود باید خاک زیرآنرا زیاد ترنموده تاساقه ها درآب نیفتاده وسبب گندیده گی وبروزامراض قارچی نشود وجوی های آب باید ازبته های تربوزدورباشد .بذرتربوزهمانند بادرنگ مستقیما ً که درمحل اصلی کاشته میشود تنها تفاوت که بین کشت تربوزوبادرنگ وجود دارد این است که تربوزاحتیاج به فضای بیشتری دارد . رشد طول بته تربوز زیاد ترازسایرگیاهان میباشد وهمچنین رشد عرض بته زیاد تراست . لذا فاصله دوخط کشت یعنی (عرض پشته ) بیشتردرنظرگرفته میشود . همچنین فاصله دوبته بیشترباید باشد بذردرعمق یک تادو سانتی مترکشت میگردد وبعد ازسبزشدن تعداد بته بدو تاسه عدد تقلیل یابد دربعضی مناطق تعداد بته را به یک عدد میرساند وفاصله دوبته روی پشته به 60 تا 90 سانتی متر میرسد .لازم به یاد آوری است درمناطق که طول دوره رشد کوتاه است ویا میخواهیم محصول زود رس داشته باشیم تخم ها را به داخل گلدان ها ی کوچک کاشته می شوند بعد ازآنکه بته ها چهاربرگه شده فقط یک یا دوبته را باقی مانده سپس بته با گلدان به محل اصلی انتقال میشود .تخم تربوزرا موقع میکارند که درحرارت محیط بدودرجه سانتی گراد رسیده باشد نظربه اینکه تربوزبه سرما حساس است بنا براین تا برطرف نشدن کامل سرما باید ازکشت بذردرهوای آزاد خود داری کنیم میزان مصرف بذر برای یک هکتار2 تا 3 کیلوگرام میباشد .

انواع میوه

اززمان های قدیم انواع مختلف تربوزرا بدودسته تقسیم میکردند یکی تربوزهای پوست نازک ودیگری تربوزهای پوست ضخیم . دسته اول بیشترمصرف محلی دارد چون صدمات میخانیکی را تحمل نمکند ازاین رو نمیتوان آنرا به نقاط دورانتقال نمود . دسته دو به خطرپوست ضخیم آن قابل حمل ونقل به نقاط دوردست میباشد . امروزارقام تربوزرا به اساس زود رسی ودیررسی به سه دسته تقسیم میکنند بطورکلی درموقع انتخاب رقم باید ذایقه محلی به فاصله محل تولید تا بازار، مصرف بازار، نوع وسیله حمل ونقل ، طول فصل رشد ، نحوه نگه داری وانبارداری درنظرگرفته شودازارقام خارجی که معروفیت جهان دارد وکشت آنها درایران نتایج خوبی داده است میتوان ازچارستون گری وغیره نام برد .

آب وهوا

تربوزیک نبات فصل گرم میباشد نسبت به گرمای بیشترازسایرنباتات مقاوم است . تربوزمخصوص مناطق است که دارای تابستان طولانی وگرم هستند ازاین روتابستان های خشک ونسبتا ً مرطوب برای آن مناسب میباشد . شیوع بیماری هایکه به برگ آن حمله میکند درنواحی خشک است باید ازارقام استفاده گردد که بین زود رس ودیررس باشد درغیراین صورت میوه نارس باقی می ماند وشیرین نمیشود میتوان تربوزرا درمکان های سرپوشیده وگرم ذخیره کرد وبه محل مساعد شدن هوا به محل اصلی منتقل نمود . آزمایش های مختلف نشان داده است که تهیه مالچ واستفاده ازآن (بخصوص پلاستیک سیاه ) به زود رسی محصول دراین مناطق کمک میکند . ارقام زود رس به مدت 70 الی 80 روزبه میوه مینشیند این مدت درارقام میان رس به 80 الی 90 روزمیرسد . تربوز( چارسئون کری) که درایران به تربوز( مهندسی ) معروف است ،یک رقم میان رس میباشد این تربوزنسبت به انتارکتوزوپژمرده گی فوزاریومی مقاوم است .رنگ پوست میوه سبزروشن است رنگ گوشت میوه قرمزی ومزه آن بسیارشیرین است شکل میوه کشیده ودرازمیباشد .  

اهمیت غذائی : تربوزمقدارناچیزمواد کافی وویتامین است ولی بخاطربالابودن میزان آب وشیرین بودن آن ومزه خوب مورد توجه مردم دنیا قرارگرفته است .

خاک وتهیه زمین : تربوزخاک های شنی وسبک را که ازنظرمواد عالی قوی بوده واززهکشی خوبی برخوردارباشند می پسندد . درخاک های رسی هم محصول خوب میدهد به شرط آنکه آب تحت الارضی درپائین نگه داشته شود خاک های شنی ، رسی ولومی شنی بهترین خاک برای رشد تربوزاست درخاک های حاصلخیزوزهکشی شده شنی لومی نتیجه مطلوب میدهد خاک های کمی تیزابی تا PH  بین 6 تا 7 برای کشت تربوزبسیارمناسب است .

احتاجات کود : تربوزمانند خربوزه وبادرنگ یکسان به کود ضرروت دارد البته تربوزاحتاجات به  کود کمتردارد . میزان مصرف کود حیوانی بین 5 تا 10 تن درفی هکتاراست . کود های شیمیاوی کاملا ً برای تولید حد اکثرمحصول توصیه میشود . کود سفید درزمان شروع رشد ساقه های خزنده ضروری است وکود سبزبرنامه رشد عملکرد را افزایش میدهد .

خشاوه کردن وجلوگیری ازگیاهان هرزه

دارسکاله نمودن سطحی تا وقتیکه بته ها بزرگ شود لازم میباشد . طریقه مدرن آن پوشانیدن زمین اطرف بته ها ذریعه یک پلاستک سیاه میباشد که این طریقه تنها ازگیاهان هرزه جلوگیری مینماید بلکه ازضایع شدن آب نیزخود داری میکند .

آفات ودفع آنها

انواع مختلف آفات بالای تربوزحمله ورمیشوند . مرض پژمرده شدن  درآنها بسیارمعمول است . امراض چیچک مشلات زیاد را خلق مینماید ، استعمال پودرکاپر اکثرا ً این امراض را دفع مینماید لیکن بهترین راه حل آن استعمال جنس هایست که به مقابل این امراض مقاومت داشته باشند .

برداشت میوه تربوز

برداشت میوه تربوزباید زمان صورت گیرد که رسیده بودن میوه مشخص باشد . برداشت میوه هنگام است که گوشت میوه رسیده ومیزان قند آن حد اکثرباشد تشخیص میوه رسیده ازنارس احتیاج به تجربه دارد بهترین روش برای اینکه مشخص شود میوه رسیده است یا نو صدای ضربه است که با انگشت شصت به میوه وارد میکند . اگرمیوه نارس باشد این صدا رنگ داروفلزی میباشد . ولی درمیوه های رسیده صدا خفه گرفته است خشک شدن پیچک نزدیک میوه میتواند راهنمای خوب برای رسیدن میوه باشد ، البته شاید این موضوع دربعضی موارد صحیح نباشد ، تغیررنگ پوست میوه بتواند ما را درتشخیص میوه رسیده ازنارس کمک کند . چنانچه رنگ پوست میوه روشن باشد دلیل به رسیدن میوه است ، برجسته شدن خطوط روی پوست میوه نیزمیتوان رهنمای خوب برای این مسله باشد .

علایم مرض

همه اندام گیاه به بیماری آلوده میشوند نشانه های بیماری ارتباط به میزبان سن نبات وزمان آلوده گی دارد درروی تربوزعلایم مشخص شامل است بشکل برگ لکه های سبزروشن درزمینه برگ وکلوروزحاشیه آن ازعلایم مشخص بیماری است اگرگیاهان جوان به بیماری مبتلا شوند بته ها کوچک باقی مانده تعداد میوه کمی تولید میکند . میوه های تربوزتولید شده کوچک باقی مانده ولکه ها درروی آنها مشاهده میشود .  علایم آن درکدو بدین صورت است که برگ ها نیزکمرنگ یازرد شده وضمنا ً بدشکل وحالت تاوی پیدا میکند . گیاهان ممکن است شدیدا ً شکل عادی خود را ازدست بدهند ویا اینکه تحت تاثیرقرارگیرند میوه های کوتاه وکمانی میشوند وگاهی هم درروی آنها برآمدگی های بوجود میآید .

مقدمه:

دانه نباتا ت زراعتي مهمترين اعضاي نباتي (اجزاي مهم نباتي)هم از ديدگاه بشر وهم براي خود نبات است. نقش دانه از نظر نبات تداوم وبقاي نسل واز ديدگاه بشر تامين نياز هاي غذايي خود وتامين علوفه براي (حيوان) واستحصال محصولات مختلف دارويي ، آرايشي ، صنعتي وصحي است. از طرف ديگر چون تخم ميراث جنيتکي نسل قبلي نبات است جز مناسبي برای مطالعه وانتخاب صفات مطلوب است.توليد تخم در نباتات بدين دليل است که نبات نميتواند براي هميشه در سطح زمين زنده بماند و معمولا عوامل نامساعد محيطي مثل حرارت ، سردي ، خشکي ، آفات وامراض همه دشمنان نباتات بوده وموجب نآبودي آن ميگردند. لذا تخم مطمئين ترين رويش انتقال حيات از نسل به نسل ديگراست. روي اين منظور دهقان از تخم خوب اميد حاصل بهتر توقع داشته وبر علاوه تخم مذکور بايد يک نبات را بميان آورد تا نسل وبقاي نسل خودرا در آن حفظ نمايد.از يک دانه تخم تعداد زيادي تخم هاي همان نبات بميان آمده وهم چنان تخم بيشتري را توليد مينمايند . يکي از خواص ديگري تخم انتشار آن توسط خودش بوده که از هم پاشيده شده بهر طرف تيت وپاشان ميگردد وعوامل ديگري طبيعت است که تخم را انتشار مينمايد مانند باد ، آب ، پرندگان ، حشرات وساير حيوانات ميباشد. تخم اکثر نباتات بواسطه وزش باد از يک منطقه به منطقه ديگري انتقال ميگردد واين نوع تخمها در باد هاي تند بفاصله هاي دور انتقال ميگردد. واين نوع تخمها از قبيل تخمهاي خار، رشقه وغيره ميباشد.نخستين تمدن زراعت بواسطه تخم بميان آمده از تخم بذري مردم اولي طريقه زراعت ، درو ونگهداشت را آموختند ، اين حادثه سبب شد که در طرز زندگي مردم تغير رونما گردد. تا از سيستم خانه بدوشي وکوچ کشي به زندگي دائمي ومسکن گزيني دريک جا مبدل گرديد. تمدن زراعت از کشت نمودن غله جات آغاز شد. زيرا غله جات داراي اهميت غذايي بلند تر بوده وبه طريق آسان حاصل ميدهد وذخيره شده ميتو

تعريف:

تخم نتيجه نهايي فعا ليتهاي يک نسل نبات وهم چنين آغازي براي نسل جديد ميباشد. اين عضو نبات حاوي جنين بوده ک يک نبات کوچک است وتوان رشد ونمو وتبديل به يک نبات بالغ را دارد. در عين حال اين توانايي رشد ونمو به علت از دست دادن آب ، متوقف شده است. درچنين حالت تخم از نبات مادري جدا شده وتبد يل به يک واحد عمل کننده ميگردد. وبالاخره چنانچه در شرايط مساعدي قرار گيرد شروع به رشد ونمو ميکند سوالي که ميتواند مطرح شود اين است که چگونه اين ساختمان نباتي قآبل توجه بوجود مي آورد؟ لازمه پاسخ به اين سوال، بررسي مختصر اعضاي زايشي نبات ، بخصوص در مورد ، نهان دانگان (نبات گلدار) ميباشد.­

اهميت وعلل استفاده ازتخم

تخم عامل مهم در توليد محصولات زراعتي بشمار ميرود زيرا هنگاميکه تخم ها در زمين کشت شده وبراي آنها ، آب مواد غذايي ، نور وساير نياز ها تامين ميشود ، براي نباتات وتخمهاي توليدي که منبع تغذيه براي انسان يادام هستند. اکثر نباتات يکساله تنها با تخم قآبل تکثير اند وتخم است که بقاي آنها را حفظ ميکند. همانطوريکه قبلا بيان شد جنين نباتات در طي چند ماه توليد گل ، ميوه وبذر کرده وسپس مي ميرند. بعنوان مثال غلات وحبوبات غالباً نباتات يکساله است که به علت دارآبودن ارزش غذايي فراوان براي بشرارزشمند هستند هم چنين بسياري از گلها وسبزيها که يکساله بوده ويا بصورت نباتات يکساله پرورش مي يآبند توسط تخم تکثير ميشوند وبراي آنها ارزان ترين روش محسوب ميشود هم چنين تخم را ميتوان بمدت طولاني انبار کرد. از نهالهاي بذري (Seedling) در خزانه هاي درخت ميوه بمنظور ايجاد پايه جهت انجام پيوند بطور وسيعي استفاده ميشود.معمولا نباتات حاصل از تخم، عاري از بيماريها هستند درحاليکه در قلمه هاي تهيه شده از نباتات احتمال آلودگي به بيماري بيشتر است.در نهايت اينکه تکثير با تخم نياز به هزينه ومراقبت هاي کمتري نسبت به رويشهاي تکثير غير جنسي نباتات دارد.

اعضاي تکثری وگرده افشاني:

تخمدان در نبات (با توجه به نوع نبات) حاوي يک يا چند تخمک ميباشد. هر تخمک داراي يک سلول تخم هيپلوييد (Ovum) وپنج سلول هيپلوييد ديگر ، به همراه هسته هاي قطبي شامل يک سلول مرکزي داراي دو هسته هيپلوييد است. پس از گرده افشاني لوله گرده درحال رشد ، دوهسته زايشي را وارد تخمک ميکند. يکي از آنها با سلول تخم وديگري با دوهسته قطبي پيوند مينمايد.

جوانه زدن تخم های بذری:

حوانه زدن تخم عبارت از مجموعه فعاليتهاي است که در نتيجه آن جنين رشد خودرا شروع کرده ، پوشش تخم را شگافته ونبات جديدي ايجاد ميشود. که ميتواند طور مستقل به زندگي خود ادامه دهد. جوانه زدن تخم بستگي به قوه نموئی تخم ، از بين رفتن استراحت (Dormancy) تخم (در صورت موجود بودن) وشرايط مناسب محيطي دارد. مراحل سبز شدن تخم بدين ترتيب است که تخم آبتدا آب جذب ميکند ودر نتيجه در داخل انزايمهاي توليد ميشود که مواد غذايي غير محلول را به مواد غذايي قآبل جذب تبديل ميکند. اين موا دبه نقاط مرستيم جنين انتقال مي يآبند وانرژي ومواد لازم براي رشد را تا مين ميکند.

فيصدي جوانه زدن تخم:

آبتدايي ترين رويش ارزيا بي کيفيت تخم تعيين فيصدي جوانه زدن آن تحت شرايط لابراتواري ميباشد ، تخمها يکه داراي قوه نمويي  خوب باشد بين %100 – 90  در لابراتوار جوانه ميزند وفيصدي سبز نمودن آنها در مزرعه حدود %90 – 85 خواهد بود. هرچه فيصدي جوانه زدن تخم در لابراتوار پائين تررود ، از فيصدي سبز شدن آنها در مزرعه باشدت بيشتري کاسته ميشود. مثلا چنانچه تخم حدود %60 در لابراتوار جوانه زند، ممکن است فيصدي سبز شدن آن در مزرعه با شدت تحت %25 برسد. معياربهتر براي ارزيآبي کيفيت تخم جوانه زدن آن است. براي اين منظور ميتوان تعداد روز تا %50 جوانه زدن را اصل قرار داد.تخمها يکه کيفيت پائين دارند دربرآبر امراض و وضعيت ناگوار بيشتر حساس ميباشد. بستر نامساعد تخم موجب نقصان شديد فيصدي تخم ميگردد. تخمها يکه به کندي ويا با فيصدي پائيني جوانه ميزنند وهم چنان تخم هاي کوچکترازحدمعمول وتخمها يکه تغذيه نامناسب داشته اند نباتچه هاي کوچک وضعيف توليد ميکند.

عوامل موثر درجوانه زدن تخم:

براي آنکه تخم بتواند جوانه بزند بايد عوامل داخلي تخم وشرايط محيطي مناسب باشد اين شرايط عبارت اند از:

الف – عوامل داخلي: نباتچه سالم بوده وذخيره مواد غذايي کافي داشته باشد. نبات تازه برامده تازمان که قادر شود مواد غذايي لازم خودرا توسط عمل فتوسنتيز تامين کند بايد از مواد ذخيره تخم بهره بگيرد. معمولا اگر رشد نهال تخمي زياد تر باشد تخمهاي کوچک ، چملک و نارس بوده معمولا مواد غذايي کافي ندارد.

ب – عوامل محيطي: مهمترين عوامل محيطي عبارت اند از رطوبت ، اکسيجن ، حرارت ونورميباشد.

1- رطوبت: آب براي نرم کردن پوست تخم وفعال ساختن سيستم هاي داخلي آن ضروري است وتر کردن تخمها در آب جوانه زدن آنهارا تسريع ميکنند ، به علاوه رطوبت باعث ميشود که تعويض کارها درتخم با آساني صورت پذيرد. ومحيط آبي لازم براي تعامل کيمياوي را فراهم سازد. بنا بر اين تنفس وفعاليت هاي ميتابوليکي تخم همراه با جذب آب افزايش مي يآبد. مقدار آب لازم براي اشباع شدن تخم بسته به نوع تخم متفاوت است. واز حدود تقريبي %43 وزني برا ي تخم جواري تاتخم لبلبو متفاوت است . حذب آب توسط تخم باعث زيادشدن حجم آن وترکيدن پوست تخم ميشود.

2- اکسيجن: تخمهاي کليه نباتات (به استثناي نباتات آبزي) براي جوانه زدن نياز به اکسيجن فراوان دارند. اکسيجن براي سوزانيدن قند ها وچربي ها وساير مواد ذخيره تخم وتوليد انرژي لازم است. بنا براين محيطهاي کشت بايد داراي هواي کافي بوده سخت  نباشد. تخمهايکه درخاکهاي سنگين ويا در عمق زيادي خاک کاشته ميشوند بويژه در فصول باراني ممکن است خوب جوانه نزنند.

3- حرارت: حرارت نه تنها روي فيصدي جوانه زدن بلکه روي سرعت آن نيز اثر ميگذارد. ميزان حرارت لازم با نوع تخم متفاوت است. حد اقل آن حدود صفر وحد اکثر آن حدود 45 وحد متوسط آن از 20-30^ċ است. در درجات حرارت پائين تر يا بالاتر از حد متوسط ميزان رويش عموماً کاهش مي يآبد.رويش بعضي دانه ها مانند نخود ، کاهو ، ترب ، گندم به حرارت حدود10^ċ حرارت نيازدارد.

4 – نور: تحقيقات انجام شده نشان ميدهدکه نور، تخم بعضي از نباتات باغباني را براي جوانه زدن بر مي انگيزد وجوانه زدن گروپي ديگر را کاهش ميدهد. براي مثال طول موجهاي از قسمت قرميز طيف مرئي 660 نونو متر تخم تاز کاهو ، کرفس ر آبراي جوانه زدن بر مي انگيزد. درحاليکه نور کلا از جوانه زدن تخم پياز ، سير وتاج خروس جلوگيري ميکند.

نموي تخم های بذری

نموي تخم با توليد گلهای اولی (Leaf primordial) در مرحله قبل از شگفتگي گل (Anthesis) يعني طول دوره اي که گل آماده پذيرش دانه گرده است ، آغازميشود.گل درحال نمو حا وي نسجهاي است که درنهايت جزئي ا زميوه را تشکيل خواهند داد. ديواره هاي پوست بيروني تخمدان (برچه ها) در ميوه هاي باقولات وپوست ميوه يعني پوست دانه درگند مه غلات از نموي تخمدان ايجاد ميشوند. پوسته بذر نيز از پوسته هاي اطراف تخمک شکل ميگرند. بنا براين "تخم" که جز اقتصا دي عملکرد را تشکيل ميدهد ، مخلوط از نسجهاي جنيني ونسجهاي مادري است. تخم رسيده ميتواند تحت تاثير محصول نمويي قرارگيرد که قبل از گل شگفتگي اتفاق مي افتد اما بطور کل گفته ميتوانيم که نموي تخم به دوره آغاز باروري محدود ميشود.

نموي تخم ا زمرحله باروري تا تخم رسيده ، را ميتوان به سه دسته يا مرحله تقسيم نمود.

1- Adams

2- Rinne

3- Fraser

1- مرحله باروري ودوره تقسيم سريع سلولي است واين مرحله اي  است که تمامي ساختارهاي بذري شکل گرفته اند.

2- مرحله است که تخم مواد اندوخته را که ارزش اقتصادي دارند در خود انباشته ميکند.

3- اين مرحله اززمان آغاز ميشود که تجمع مواد اندوخته قبل از آنکه درمرحله رسيدگي فزيولوژيک متوقف شود ، درين مرحله به آرامي کند ميشود.(6)

آماده ساختن تخم براي نمو Stratification or Prechilling

عبارت از پرکتس بالاي تخم بذري بوده که جهت نمو آنرا عيار ميسازد. جذب وقبول نمودن رطوبت درحالت که گذاشته ميشود وذخيره ميگردد ، براي نگهداشت تخم ويا قلمه درحالت سرد وباز مواجه ساختن آن به رطوبت وحرارت بلند بنام Maximum tempratureيادميشود. اين عمليه درخور اهميت براي کسانيکه قلمه درختان را زمستان زير خاک نمناک ومرطوب ويا براده چوب وريگ ميده جهت بذر بهاري نگهداري ميکند وبر علاوه براي لابراتوار چيان حايز اهميت است. زيرا يکتعداد تخمها دوره استراحت داشته وبه نمو آمادگي ندارند. بناً آنرا درشرايط گرم وسرد قرارداده تا دوره مذکور به سرآيد وتخم جهت بذر ونمو آماده شود که اين پروسه را بنام استرا تيفکيشن ياد ميکنند. تخم پنبه دانه ولوبياي گرده مانند درحالت خشک به درجه 5-15^ċ قرارداده شده وضرر نقصان در آن مشاهده شده که اين حادثه را پولک وتول درسال 1960 م  وکرستين من درسال 1968 م  ملاحظه فرمودند. شايد اين قسم ضرر ونقصان به ديگر انواع نباتا ت نيز برسد مواجه ساختن تخم به درجه حرارت پائين تر احتمال دارد ،متضرر گردند که درنتيجه اهميت غذايي ومواد غذايي آن از بين ميرود. اگر به تخميکه درعين شرايط گذاشته نشده باشد ، کمتر ميباشد  يعني بحالت بطي گذاشته شود.(8)

 دوقسم نباتات که به حرارت بالا وپائين توافق دارد قرارذيل شرح داده ميشود.

گروپ اول شامل نباتات است که بحرارت بلند 25-40^ċ بصورت صحيح نمو ميکند. اگر حرارت از 40^ċ بالا برود نمو پائين مي آيد. وروي همرفته بکلي متوقف ميشود.

گروپ دوم شامل نباتاتي است که بين حرارت صفر درجه سانتي گريت الي 7 درجه سانتي گريت ميرويند. اگر حرارت بلند شود نمو کمتر وبالاخره سقوط ميکند. لهذا عکس العمل انواع مختلف به حرارت يکسان نبوده از هم متفاوت است.نباتات که به حرارت بلند توافق دارد . به درجه حرارت پائين نمو مي کند زمانيکه حرارت مساعد ميسر گرديد . به نشو و نموآغاز مي کند . به همين ترتيب نباتات سردسير به مجرد ه هوا گرم شود . نمو نمي کند . و از بين ميرود . عده از نباتات و علف هاي چمن عين خصوصيات را دارا است تخم آن را در چمن و پارک ها مي کارند . در تابستان يک نوع و در زمستان نوع ديگري سبز مي شود . که گويا چمن و پارک مذکور در چهار فصل سر سبز و تازه به نظر مي رسد .

توليد تخم بذري: Seed Production

توليد تخم بذري اصلاح شده عبارت از عمليه است که ذريعه آن تخم خوب و مطمئين از هر حيث قآبل اعتماد بوده به منظور بلند بردن سطع توليد في واحد زمين از آن کار گرفته و طي يک سلسله تحقيقات علمي حاصل مي شود  . در سالهاي اخير بدست آوردن جنسيت عالي تخم اصلاح شده نباتات همراه با عصري ترين ماشين آلات و هم چنان بکاربردن کود کيمياوي ، کنترول نبات هرزه وآفات زراعتي رونق بهتر براي فارم داري داده است و نيز صنايع تکنالوژي تخم اهميت روز افزون کسب نموده است .انواع تخم جديد که قدرت توليد و حاصل دهي آن به مراتب زياد تر است تاثيرات مثبت و سريع را در مصرفي آن که از هر حيث قآبل قبول مي باشد . جاه نشين تخم سابقه گرديده و يک انقلا ب سبز را به ميان آورده اند از نقطه نظر ارثي و خواص جنتيکي تخم مطلوب و خوب آن است که به مقآبل امراض ، حشرات و کم آبي مقاومت داشته و از موجوديت موادات خاکي استفاده اعظمي نمايند. اين چنين نبات با ساقه قوي که به ميان مي آورد که ازچپه شدن ممانعت نموده و حاصل فراوان مي دهد . تخم بذري از نگاه محصول مطلوب و خوب بوده تقاضاي زارعين همه ساله به آن بيشتر ميگردد ، در توليد و مصرفي تخم بذري اصلاح شده نکات آتي رعايت گردد.

1.بکاربردن تخم خالص و داراي حاصلدهي بيشتر

2.کشت نمودن تخم و آماده ساختن زمين به وقت و زمان مناسب

3.پاک بودن تخم و زمين از نبات هرزه ،حشرات وامراض نباتي

4.استعمال مقدار معين کود کيمياوي به وقت و زمان مناسب

5.براي بدست آوردن تخم بذري خالص در مزرعه که در سالهاي قبل از انواع ديگري همان جنس کشت شده باشد خود داري شود .

6.آبياري ، روکينگ (دور کردن نبات غير مطلوب ) بکار بردن ادويه ضد آفات و امراض در وقت و زمان مناسب.وهمچنان روشن است که سيستم هاي توليد زراعتي فقط به رويشهاي علمي نمي پردازند. زيرا براي اينکه مهارتهاي در مديريت ، اقتصاد ، جامعه شناسي و بازار يابي نيز لازم است. آميختن تمام اين عوامل دريک مجموعه قابل اداره اساس موفقيت در توليد زراعتي است واينکه چگونه کار برد اين اصول ميتواند نتيجه کار را بهبود بخشند ، با اين حال لازم است اثر هر نظام علمي در برابر زمينه گسترده اي موضوعات ديگري که سيستم بطور کلي به آنها درگير است مورد برسي قرار گيرد. تغيري دريک زمينه ممکن است برساير اجزا تاثير داشته باشند. برا ي مثال اگر ميزان کود نايتروجن براي نبات زراعتي خاصي افزايش يآبد ممکن است نتايج زير را در بر داشته باشد.

1- افزايش محصول

2- افزايش بارزه اقتصادي محصول

3- افزايش هزينه هاي کاشت

4- تغيرات کيفي

5- افزايش نياز به ساير مواد غذايي وآب

تکثير تخمهاي بذري

درمورد تکثير تخمهاي بذري با يد يک سيستم چارنسلي را تعقيب نمايد. که شامل چار صنف (کلاس) تخمهاي بذري بنام هاي :  تخم مادري (بريدر) ، تخم بنيادي (اساسي) ، تثبت شده (راجسترشده) وتصديق شده ميباشد.تخم بريدرخلف يانسل بعدي تخم هاي بذري هسته ای(Nucleus seed)  ميباشد. تخمهاي بذري بريدر تحت کنترول مستقيم بريدرها (نسلگيرها) ويا مراکز نسلگيري قرارداشته وبراي توليد تخمهاي بنيادي بکارميرود.تخم بذري بنيادي خلف تخمهاي بذري بريدر (تخم مادري) است. تخمهاي بذري بنيادي تحت کنترول بريدر يا تحت نظارت تکنالوژيست با دانش تخم بذري مطآبق پرکتس هاي عمومي قبول شده به منظور حفظ ورايتي به مقصد توليد کلاس هاي تخم راجستر شده بذر ميگردد.تخم بذري تثبت شده يا راجستر شده عبارت از خلف تخم بنيادي است که از تخم بنيادي تحت نظارت وتائيد شعبه ملي تصديق تخم که خالص بودن وهويت جنيتکي را تامين مينمايند ، توليد گرديده ويا بميان مي آيد.تخم هاي بذري تصديق شده از تخم ها ي بذري بنيادي ويا راجستر شده بميان آمده وتوليد آن بطور کلي توسط دهقانان قراردادي تخم هاي بذري صورت ميگرد.بهمين قسم تمام انواع تخمهاي بذري را نميتوانيم از تکثير آن صحبت بعمل آوريم ، بعنوان مثال در باره تکثير تخم گندم روشني مي اندازيم.هر پلات گندم داراي يکنوع گندم بوده که برخي خواص خوب داشته با نوع ديگر القاح ونسلگيري ميگردد. از يکجا کردن دو يا چندين نوع گندم وحاصل نمودن تخم آنرا بنام تخم ها يبرد گندم ياد ميکند. باز چندين نوع هايبرد مجدداً باهم کراس که بنام دبل کراس يعني دونوع گندم ها يبرد را يکجا نموده حاصل بدست آمده را بنام دبل کراس ياد مينمايد. در وطن عزيز ما افغانستان نسلگيري گندم به پيمانه وسيع آغاز نيافته صرف در فارمهاي تحقيقاتي وزارت زراعت برخي از انواع تحت کنترول ومراقبت بوده وهم چنان  گندم نسلگيري شده مکسيکو را تحت آزمايش قرر داده اند که کدام نوع آن به شرايط افغانستان تطآبق دارد.نخست تخم اصلاح شده گندم نوع لارماهو توريد و تکثير گرديد بعد از چند سال تخم نوع مکسی پک ترويج يافت. دهاقين که کودکيمياوي را استعمال مينمودند از حاصل بلندتر گندم مذکور ضايت نشان داده اند که بعداً آن تخم بنام محوه کننده نيستي وقحطي ياد شده و چندين سال دوام نمود. اکنون تخم مذکور بکلي تخليط جنس گرديده حاصلاتيکه از آن توقع برده ميشد گرفته نميشود . هم چنان از استيشن (Station)هاي تحقيقاتي تخمهاي اصلاح شده ديگري معرفي و ترويج شدند که بنام گندم اصلاح شده نوع 1700 – جيناب ،دارلامان يک پي جي 64 – سونارام براي مناطق گرم سير کشور و گندم بنام قفقاز – بزوستايا – وستراتفسکايا 42 براي مناطق سرد سير کشور توليد و تکثر گرديد. وهم چنان ملل متحد از طريق FAO به کمک موسسات غير دولتي بمنظور بلند بردن حاصلات زراعتي بالخصوص برخي از انواع گندم اصلاح شده پاکستاني که در اکثر لايات کشور نتيجه خوب داده تهيه نمود . وبالاي زارعين ولايات کنر ،لغمان و جلال آباد توزيع نمودند که عبارت اند از: گندم نوع پاک 81 –pak       پيرسباک 85 .... گندم نوع پنجآب 85 وغيره گندم Darantanan طي سالهاي 1989-1995 صرف جهت تخم  توزيع شده البته دراحصائيه وارقام گندم خوراکه شامل نميباشد.  وشايد درنشرات ملل متحد وسائير موسسات مذکور انعکاس يافته باشد. اقسام گندمهاي اصلاح شده معمولي و مروجه پاکستان زياد است ولي علاوه ازگندم فوق ميتوان از گندم 87 خيبر Blue silver – پاون Pavon نام برد براي منطقه سردسيرگندم نوع اصلاح شده بنام ليلپور 73 lylpur مورد استفاده قرار گرفته است احصائيه دقيق بدسترس قرارندارد.قرار مشاهده يک احصائيه قبلي در کشور ما سالانه ساحه يکنيم تا دوصد هزار هکتار زمين براي کشت گندم آماده ميگردد. اگر براي هر هکتار زمين مذکور مقدار 150-100 کيلو گرام تخم بذري آماده شود در اينصورت سالانه مقدار 25-20 هزارتن ضرورت محسوس است. برآوردن اين ارقام از قدرت يک مملکت جنگ زده بکلي خارج بوده لهذا اگر تخم بذري بمقدار کم توزيع شود دهاقين را براي نگهداشت تخم وتبادله تخم خوب بين شان تشويق شوند.يکعده دهقانان وطن عزيز ما تخم گندم را از خوراکه گرفته و زرع مينمايند که اين چنين انتخاب تخم بکلي غلط است . يعني اينکه تخم را که دهقان برحسب دلخواه اش جهت بذر از گندم خورا که انتخاب نمايند ضرربه بنيه مالي خويش ميرساند. (سطح توليد في واحد زمين کمتر ميشود) واز زحمت فراوان حاصل کم بدست مي آورند برعلاوه شايد محصول بدست آمده مملو از تخم نبات هرزه وغيره باشد. پس بهتراست براي تخم انتخاب شده شرايط وضع شده محلي وبين المللي را مد نظر گرفته ودر انتخاب وبذر آن اقدام نمايد تا حاصل عاری از گيا ه هرزه ، سياقاق وعاري از تخليط باساير انواع وداشتن مواد اجنبي بدست آورده  ورضايت کامل مؤلد وخريدار را فراهم سازد.استعمال تخم بهتر اصلاح شده سبب ازدياد حاصلات از %30- 20 بوده وبلند بردن سطح توليد في واحد زمين رول مهم داشته بناءً اگر همين محصول اضافي را از يک دهقان شروع وبه سويه ملي محاسبه نمايم سالانه مليونها دالر تنها از استعمال تخم خوب عائيد حاصل ميشود.

شرايط نگهداري تخم

بطور عموم پس ازينکه تخمها رسيده وآماده شدند بايستي به جمع آوري کردن ، بسته بندي وانبار کردن آنها اقدام کرد. تا در زمان مناسب براي کشت مورد استفاده قرارگيرند. توليد تخم درمورد هر نوع نبات نياز به شرايط ، امکانات ورويشهاي خاص دارد. که از بحث ماخارج است ، ازين رو درينجا فقط به ذکر شرايط کلي براي نگهداري غالب تخمها اکتفا ميشود.عوامليکه قوه نموئی تخم را در انبار حفظ مينمايد شرا يطي هستند که ميزان تنفس وساير اعمال ميتابوليکي تخم را بدون لطمه زدن به جنين کند ميکند.مهمترين شرايط براي رسيدن به اين هدف عبارت از کاهش گرمي انبار ، کاهش رطوبت بذر وتغير درهواي انبار (ميزان گازها) دوعامل حرارت ورطوبت اهميت بسياري در شرايط انبارکردن ونگهداری تخم دارند فيصدی مناسب رطوبت داخلی تخم برا ی نگهداری وانبار کردن آن بسته به نوع تخم تا حدی متفاوت است. بطور يکه درتخمهائيکه عمر کوتا دارند ونميتوان آنهارا بمدت حد اکثر چند ماه نگهداري کرد ، فيصدي رطوبت بالا توصيه ميشود. معمولا چنين تخمها ي را زياد خشک نمي کنند. وياتخم بلوط که درتخمهاي متوسط وبلند عمرشامل اند ، برخلاف گروپ اول در برابر خشک شدن مقاومت دارند ، رطوبت داخلي تخم حدود %6-4 براي انبار درازمدت مناسب است. برای تخم اغلب سبزيها وگلها رطوبت نسبي حدود %20 در نگهداري طولاني اين تخمها مناسب است. معمولا با افزايش رطوبت داخلي تخم مشکلاتي هم چون فعاليت حشرات و قارچها ميتواند رخ دهد. پس رطوبت داخلي هيچ وقت بايد از حدود %8 بيشتر نشود. وهم چنين حرارت پائين نيز سبب کاهش تنفس وطولاني کردن عمر تخمها ميشود. بطوکلي حرارت صفر تا منفي ċ18 طول عمر بيشتر تخمها را درانبار زياد ميکند. در حرارت زير صفر بايد رطوبت داخلي تخم حدود %15-12 باشدکه اين ميزان درحال تعادل با حدود %70 رطوبت نسبي محيط است. زيرا  اگر رطوبت بيش ازين حد باشد آب تخمهارا يخ زده  وتخمها صدمه مي بيند. معولا تخمهاي خشک را بايد درظروفهاي سربسته که در برابر رطوبت غير قابل نفوذ هستند انبار گردد. اين ظروفها ميتواند از جنس شيشه ، آلو مينوم يا پلاستيک باشد. ومهمتر اينست که تخمها ئيکه براي مدت طولاني انبار ميشود نبايد رطوبت شان از % 8-5 بيشتر باشد. قرار جدول ذيل که مقدار رطوبت متعادل موجود درتخمهاي برخي از نباتات را نشان ميدهد.

استراحت تخم (Seed dormancy)

استراحت تخم شرايط  درداخل تخم زنده موجود است که باوجود شرايط مناسب محيطي تخم جوانه نميزند. اگر استراحت در تخمها وجود نميداشت هر تخم که ازنبات مادري جدا ميشد ممکن بود بلا فاصله شروع به رشد مي نمود ويا حتي احتمال جوانه زدن تخم پيش از برداشت تخم نيز ممکن بود. لذا  اين نوع استراحت که استراحت اوليه نام دارد ، عامل اصلي براي جلوگيري از جوانه زدن تخم درهنگام رسيدن تخم ها  بلا فاصله پس از برداشت آن است. که در داخل تخم وجود داشته وارتباط با شرايطي محيطي ندارد.

۱-استراحت پوسته تخم:

به دو صورت فزيکي وکيمياوي ممکن است وجود داشته باشد. در استراحت فزيکي غالباً پوسته تخم وگاهي پوشش هاي آن در برآبر آب غير قابل نفوذ است. در طبيعت پوشش هاي تخمي در اثر ساييدگي ميکانيکي ، منجمد شدن وآب شدن مداوم ، حمله مايکروارگانزمها ي خاک ، آتش وگذشتن ا زدستگاه هضميه پرندگان وپستانداران نرم ميشوند. براي حذف استراحت فزيکي ، از خراش دهي (Scarification) تخم به روشهاي مختلف استفاده ميشود. در روش ميکانيکي ساييدن تخم با سلفوريک اسيد غليظ  بمدت چند دقيقه تا حد اکثر 6 ساعت ممکن است. درين رويش ابتدا تخمها را تر کرده وپس از چند ساعت آنها را درمحلول اسيد غليظ قرار ميدهند.هم چنان علاوه بر رويش فوق خراش دهي را ميتوان با ترکردن تخمها به مدت چند ساعت در آب داغ ċ100-80 وسپس کاهش حرارت يعني به حرارت محيط انجام داد.(6)

2-استراحت جنين رشدنکرده(Rudimentary embryos):

دراثر عدم توسيعه کامل جنين به هنگام رسيدن تخم جنين تخم داراي اين نوع استراحت ميشوند. چنين تخمها بايد به مدت چند هفته در انبار نگهداري شوند. تا رشد جنين آنها کامل شود در طي دوره نگهداري تخم تغيرات فزيولوژيکي در داخل تخم اتفاق مي افتد. که تخم قادر به جوانه زدن ميشود. به اين تغيرات فزيولوژيکي در اصطلاح پس رسي گويند. بطور عموم براي رشد جنين حرارت گرم (حدودċ50) لازم است ويا ميتوان بامراقبت تخم با جبراليک اسيد يا پتاشيم نايتريت اين استراحت را حذف کرد.(1)

3-استراحت جنين:

استراحت جنين حالت است که اگر جنين تخم جداشده ودر شرايط مناسب قرارگيرد ، جوانه زني د رآن رخ نميدهد.  در واقع براي رفع استراحت جنين بايد تخم تحت يک دوره سردي دهي (Moistchiling) قرا گيرد. براي تامين سردي دهي مرطوب بايد عمل (Stratification) بر روي تخمها انجام پذيرد. بدين معني که تخمها را بين لايه هاي از خاک يا ماسه مرطوب درزمين ، جعبه کاشت يا کيسه پلاستکي قرارداده وآنها را درمعرض هواي سرد(درهواي آزاد يا يخچال نگهداري ميکند). سردي مناسب براي اين کار بين (ċ7-2) است ومدت زمان لازم براي مراقبت تخمها بسته به نوع تخم متفاوت بوده وبين 5-1 ما ه طول ميکشد.

زمان کاشت تخم

زمان کاشت تخم در نباتات علفي وچوبي متفاوت بوده وهر کدام شرايط مختلفي براي جوانه زني نياز دارد. معمولا زمان کاشت تخم نباتات علفي به برنامه توليد ومهمتر از آن حرارت لازم براي جوانه زني تخم بستگي دارد. ازين رو حد اقل حرارت لازم براي جوانه زدن تخم اين نباتات از اهميت بسياري برخوردار است واين نياز اساسي بشمارميرود. بعنوان مثال حد اقل حرارت لازم براي جوانه زني تخم کاهو ، کرم برگي ومرج سبز به ترتيب برابر با صفر ، 10 و16 درجه سانتي گريت است . زمان کاشت تخم در نباتات چوبي ­(دايمي) به عوامل متعد دي مانند شرايط استراحت تخم ، حرارت لازم براي جوانه زني ومديريت ومحل جغرافيايي خزانه بستگي  دارد. بنابراين تفاوت هاي بين زمان کاشت اين نوع تخم ها مشاهده ميشود. نباتات چوبي ازين نظر در چهار گروپ زير تقسيم بندي ميشود.

1- تخمهايکه فوراً بايد کاشته شوند: اين تخمها دربهار يا اوايل تابستان ميرسند.

2- تخمهايکه بايد دربهار کشت شوند مانند کاج اروپايي ودرخت نويل اين تخمها در حرارت ċ32-15 جوانه ميزنند.

3- تخمهاي سوزني برگان مانند کاج وبسياري از نوعهاي چوبي خزاني که به سردي مرطوب براي جوانه زني نياز دارند. اما پس از سردي تا هنگاميکه حرارت خاک بالا نباشد ، آنها جوانه نميزنند. حرارت لازم براي جوانه زني اين نوع تخمها ċ30 - 20 است وزمان کاشت آنها در پائيز است.

4- تخم برخي نوعها مانند سيب گلابي وميوه هاي هسته دار براي جوانه زني نياز به سردي مرطوب دارند. وپس از تامين سردي کافي درحرارت ċ17- 10 قادر به جوانه زني هستند. اين   تخمها را درپائيز کشت ميکنند. اما تخم ميوه هاي نظير گيلاس وآلوبالو که داراي پوسته سخت وجنين راکد هستند در اواخر تابستان يا اوايل پائيز بايستي کشت شوند تا به مدت 8 - 6 هفته (قبل از رسيدن سردي زمستان) در معرض هواي گرم قراربگيرند. ويا اينکه تخمها را قبل از رسيدگي کامل ميوه برداشت کرده وپيش از خشک شدن کشت شوند تا بدين طريق فيصدي تخمهاي جوانه زده افزايش يابد.(8)

امتحان نمودن تخم

امتحان کردن تخم علم است که بواسطه آن تخم خوب براي زراعت دريافت ميشود.ارزيابي اول از بذر نباتات خوب در مزرعه شروع ميشود وهم چنان معلوم نمودن اوصاف خوب سبزيجات ، چمن ، گلها ، درختان نظر به مشاهده آن که چگونه نمايش دارد.آيا مورد پسند بوده ياخير؟ درساحه که بذر ميشود توافق درارد يانه ؟ بهرصورت بشر از ابتداي پيدايش خويش به آزمايش تخم خوب آگاهي داشته اند اولين لابراتوار تخم درسال 1869 در جرمني تاسيس گرديد. شعبه امتحان نمودن تخم درسال 1869 دريکي از لابراتوار زراعت در ايالات متحده امريکا تاسيس وشروع به فعاليت نمودند. امروز درتمام امريکا وممالک جهان لابراتوار تخم شکل عمومي را بخود اختيار نموده است.

طريق نمونه گيري تخم:

هيج تخم بدون نمونه گيري بطريق آسان وبهتر ارزيابي شده نميتواند ونمونه بايد بصورت واقعي اخذ گردد. تاهمين نمونه نعني سمپل نماينده گي ازتمام تخم کرده بتواند وبدو طريق گرفته ميشود.(Submited simple)

1- نمونه که براي تجزيه لابراتوار ازحجم مجموعي خرمن اخذگرديده بنام نمونه تقديم شده ياد ميگردد.

2- همين نمونه که به لابراتوار آورده شده به چندين حصه تقسيمات تا براي تجزيه مساعد گردد. که نمونه را بنام نمونه ای کار ياد ميکند.(Working simple) نمونه نقديم شده از هر جا وهر وقتيکه خواسته باشد يعني از خرمن يا از ذخيره گاه ويا وقتيکه تخم جهت فروش آماده ميگردد. هم چنان فروشنده گان وخريدار از جنس وتوده مورد بحث نمونه گيري نموده جهت تجزيه با لابراتوار تخم ميبرد. نمونه ها توسط دست با ظرف خورد گرفته ميشود اما در گدامهاي بزرگ آله نمونه گيري موجود بوده که بقسم ميخانيکي از ميان توده برداشته وغرض تجزيه حاضر مينمايند. اين نمونه ها از پاکت هاي خورد شروع الي ذخيره خانه هاي کلان از هم متفاوت اند. (5)

پروسس ومراقبت تخم بذري  Seed conditioning and handling 

پروسس ومراقبت تخم بذري بخش عمده تکنالوژي است که يک تخم جنس خوب ، داراي صفات عالي واصلاح شده باشد دهقانان به آن علم آوري کامل داشته که محصولات شانرا بلند ميبرد ودر آن تقلب مشاهده نشده اين چنين تخم تحت مراقبت قرارداده ميشود. واين عمليه را در سابق بنام پراسس تخم بذري ياد مينمودند. ولي امروز شکل ديگري بخود گرفته وعبارت اند از پاک کاري ، بسته بندي ، ذخيره وبالا خره آماده ساختن تخم بذري برا ي مارکتينک وفروشات تخم بذریميباشد که بنام Seed conditioning and handling مينامند. در تخنيک معاصر اين پروسه شکل بهتر بخود کسب نموده است.چارت حالات بعدي تمام وقايع که تخم را به دستگاه مي آورند وبراي ارسال آماده ميسازند بوضاحت نشان داده که چگونه مراحل را طي مينمايند. تخميکه به دستگاه آورده ميشود ، دو مرتبه وزن ميگردد يکي در وقت انتقال تخم بداخل دستگاه که توتسط لاري ، واگون ، تيلر وغيره انتقال ميشود.و وزن مجموعي آن بواسطه ترازوهاي کلان وزن ميشود. وديگراينکه در تحت دستگاه تخم پاکي قرار داشته که قدرت وزن کردن الي يکصد پوند (50 کيلو) زمانيکه تخم در بارجامه انداخته ميشود وزن تخم معلوم گرديده وبالاي بوجي وبارجامه ارقام ميگردد. تخم زمانيکه بدستگاه تخمپاکي ميرسد قيد راجستر گرديده تمام عمليات بالاي آن انجام ميگردد. وسپس براي ارسال وبيرون کشيدن جهت استفاده آماده ميگردد.

1- جابجا ساختن تخم بداخل بوجي هاي سندي ، پلاستکي ، فيته اي ، قطي ها ، خريطه هاي کاغذي وغيره بسته بندي ميشود. بالاي آن وزن تخم در وقت پرکاري وزن بارجامه تاريخ بسته بندي نوع تخم واينکه چگونه پراسس با آن انجام گرديده بالاي بارجامه نوشته ميشود برعلاوه استعمال ادويه جا ت ضد امراض وآفات بايد برنگ سرخ وبرجسته با علامه (X) ارقام کلمه زهر دارذکر تا از استعمال آن جهت خوراکه جلوگيري بعمل آيد

کيفيت تخم بذري در دستگاه عموماً از دو نگاه اصلاح ميشود:

1-جداساختن تخم از ساير نباتات مانند تخم نباتات هرزه ، مواد اجنبي ، خاک ، سنگ ريزه وغيره مواد.

2-جدا ساختن جنس خراب تخم که داراي عين جسامت وحجم نبوده تخم مطابق هدف تعيين شده که داراي اوصاف عالي بوده وقدرت فيصدي بلند نمو را داشته باشد. مطلب آتي را افاده ميکند.

1- تخم خالص به اساس فيصدي 95 فيصد.

2- نموي تخم به اساس فيصدي93

توسط آله مخصوص برقي ازهم جداگرديده يعني آنعده تخميکه نظر به خواص فزيکي وخصوصيات ديگر باهم متفاوت بوده وتخم که قدرت نمويي بيشتر را داشته باشد دروزن دانه وجسامت از هم فرق  داشته باشد بزودي زريعه ماشين جدا شده ميتواند.

مقدمه :

قسمیکه خاک منبع مهم طبعی درکشوربشمارمیرود ودرعصرحاضر تخریب خاک نسبت به تمام مشکلات هایک مشکل بزرگ بشمارمیرود که این مشکل مانع پیشرفت درساحه زراعت وحتی مانع پیشرفت درصنعت هم تاجای گردیده است .تخریب خاک عموماً درممالک زیاد ی میباشد که عقب مانده باشند که یکی ازآنجمله ممالک افغانستان نیزمیباشد. که به پیمانه زیاد خاک هاتخریب میگردد وتاحال کدام اداره یا کمسیون ایجاد نگریده که ازتخریب خاک جلوگیری کند . طوریکه خاک یکی ازمنابع طبعی هرکشورمیباشد پس لازم است که ازآن منابع بقسم درست استفاده کرده تابتوانیم ازتخریب آن جلوگیری نمایم بطورمثال : تونس زمانی یکی ازحاصلخیزترین ایالات امپراتوری روم بوده است که بتدریج دراثرتخریب خاک حاصلخیزی خاک ازبین رفته وامروزه بصورت یک استیب یا نمونه بیابانی میباشد .

تاریخچه مبارزه باتخریب خاک :

فرسایش یاتخریب خاک ازحدود 7000 هزارسال پیش سبب سقوط تمدن های بزرگ شده اما انسان درگذشته ازپدیده تخریب اطلاعی نداشت بعدها درکتاب تورات اشاره ائی به خشک شدن نهرها ووقوع قحطی شده است اما دراین کتاب هیچ گونه راهنمائی درمورد جلوگیری ازوقوع این بلا یاد نشده است .تعدادی ازیونانی های باستان درنوشته های خود مطالبی درمورد تخریب زمین بیان کرده اند مثلا ً افلاطون اظهارمیدارد که جاری شدن سیل وتخریب به علت ازبین رفتن پوشش گیاهی است . اکثربررسیها درمورد تخریب ازکشورامریکا شروع شده درقرن نزدهم الیوت واین ازنخستین افرادی بودن که به تخریب خاک توجه زیادی داشتند ودراین زمینه نیزبررسی های انجام دادند .اولین تحقیقات علمی درزمینه تخریب خاک درسالهای 1877 و 1895 توسط walny دانشمند برجسته المانی انجام گرفت این دانشمند اثرپوشش گیاهی را درجلوگیری ازبرخورد باران باتخریب خاک را بررسی نمود وبدین نتیجه رسید که تاثیرعمده پوشش گیاهی خاک مربوط به خاصیت حفاظتی آن دربرابرقطرات باران است .اوهمچنین تاثیرعوامل متخلف مانند پوشش گیاهی ، شیب زمین ونوع خاک را روی روان آب سطحی وتخریب مختلف مطالعه قرارداد. تاپان قرن نزدهم گاه گاه پشنهاد های پراگنده ائی درمورد مبارزه باتخریب خاک داده میشد ولی آگاهی همه جانبه ازمسله تخریب وجود نداشت وازآن پس بود که تحقیقات درزمینه تخریب پیدا کرد متخصصین حفاظت خاک روشهای پیشین را مطالعه کردن موثربودن آن شرایط مختلف آنها را آزمایش کردند وعلاوه برآن روش های جدیدی برای کنترول تخریب پیشنهاد کرد اولین آزمایش کمی درمورد تخریب درسال 1915 درایالت یونای امریکا توسط سازمان جنگل ها انجام شد وپس درسال 1917 میلرMiller درایالت میسوری آزمایشهای مشابهی را انجام داد ، اولین نتایج آزمایش های را که عرضه کرد اونیزمانند walny دریافت که تخریب رابطه مستقیم بامقدارپوشش نباتی خاک دارد اودریافت که مصرف کود مقدارتخریب را به نحو قابل ملاحظه کاهش میدهد .به تدریج باافزایش میزان کمک های دولت تحقیقات دایرنمود ند که درآنها آزمایش های درمورد کنترول میخانیکی تخریب را انجام میدادند . اولین سالهای 1928 و 1933 استگاه تحقیقات ایجاد نمود وبدین ترتیب به تدریج به مسله حفاظت خاک اهمیت بیشتری داده شده .زیرا دراین زمان حدود 20 ملیون هکتاراراضی سطح الارضی شان ازبین رفته بود ونیززمین ها بقدری خندق شده بود که عملا ً غیرقابل استفاده برای تولید محصول بود. حدود 314 ملیون هکتاراراضی چنان فرسوده شده بود که برای کشت درآنها کنترول تخریب ضروری بود برای جلوگیری ازگسترش تخریب دراین کشورابتدا درسال 1933 سرویس تخریب خاک وسپس درسال 1935 سرویس حفاظت خاک که هدف اصلی آن حفاظت خاک وآب بود شروع به کارکرد . پس ازایجاد این مراکزتحقیقات گسترش یافت بطوری که مرض چند سال تعداد این رقم تحقیقات را به 44 عدد رسانید که روش های مختلف حفاظت خاک را درآبخیزی های کوچک انجام دادند . باگذشت زمان اهمیت بیشتری به تحقیقات داده شد درپرتواین تحقیقات وضع ایالت متحده امریکا که روزی که تخریب خاک درآن مشکل بزرگی بود تغیرکرد بطوریکه امروزازجمله کشورهای پیشرفته ازنظرحفاظت خاک بشمارمیآید .دانشمندان عامل عمده تخریب را آب روان سطحی میدانستند وبنابراین  برای کاهش که تخریب به جدی مبارزه میکردند ولی درسالهای اخیراین نظریه که ضربه قطرات باران نیزمیتواند فرسانیده باشد مورد توجه قرارگرفت ودرنتیجه عده ائی ازدانشمندان بطورجداگانه تاثیرفرسانیدن قطرات باران بروی خاک های سخت را مورد مطالعه قراردادند . البون درسال 1944 نیزدراین زمینه مطالعه انجام داد وبرای اولین بارمتوجه شد که عامل اصلی فرسایش ضربه قطرات باران درخاک سخت است بنابراین نتایج مطالعات این دانشمند بخصوص البون نشان دادند که فرسایش آبی تنها دراثرآب روی نسب بلکه بویژه دراثرضربه قطرات باران به خاک سخت میباشد باکشف اثرضربه قطرات باران محققین را ه حل موقعیت را برای مبارزه با تخریب را بدست آورند .روش نبودن نقش قطرات باران درفرسایش یکی ازدلایلی بود که اقدامات بیشتررا درطی 7000 هزارسال برای حفظ زمین دربرابرتخریب آبی شکست مواجه میساخت. اگرعلل باستانی به نقش قطرات باران بروی خاک های سخت آگاه بودند پی گمان زمینهای متعلق به این نمونه ها نابود نمیشد وامروزه تااین حد اراضی بایروفرسوده وجود نداشت . باید نظرداشت که برخی ازمحققین برجسته حاضربه پذیرفتن این آمد که ضربه قطرات باران عامل عمده تخریب بارانی است نبودند برای نمونه میتوان Bant اولین سازمان حفاظت خاک امریکا راخدماتش به علم حفاظت خاک همچنان بی همن نام برد اواظهارداشت برخی تصورمیکند که عمل قطرات باران مهمترین عامل درپدیده تخریب است درحالیکه تنها یکی ازعوامل موثراست اثربرندگی وسایندگی ابروی بوجود آمدن ازباران باذوب برف بسیاری مهمترین ازعمل جداسازی قطرات باران میباشد .البته امروزه شواهد کافی دردست داریم که نشان میدهد عمل پراگنده شدن ذرات بوسیله ضربه قطرات باران مهمترین عامل درتخریب آبی است . بعد ها wischmerier بابکارگیری تکتیک های پیشرفته برای تجزیه وتحلیل داده ها ونتایج آزمایشهای مزرعه ائی توانست تخریب را بطورکمی تعین نماید . بعد ازایالت متحده امریکا بتدریج درسایرنقاط جهان نیزبه مسله حفاظت خاک توجه شد برای نمونه درالجزایرموسسه دی .آر.سی  Defence at Restauration du soil   (D.R.C ) تاسیس شد البته تاسیس آن کمک شخصی بنام Loueder milk که درحفاظت خاک درامریکا فعالیت داشت صورت گرفت پس ازایجاد این موسسه بود که Saccardy پس ازپنج سال برسی توانست سیم یانکت بندی را درشرایط محلی الجزایرپیاده کند ازروش حفاظت خاک دی.آر.سی الجزایر بعد ها درسایرکشورها ازجمله مراکش ، تونس ، یوکسلاوی ، ترکیه ، ایران ، فرانسه نیزاستفاده شد ازسال 1960 عده ائی به ایران آمدند تاتکتیک فرانسوی ، الجزایری ، احداث بانکت دراحیای خاک را به ایرانیان ارایه دهند . کوتامنحنی اتخازتحقیقات تخریب خاک تنها به 90 سال پیش بازمیگردد وقسمت اعظم تحقیقات عملی ومزرعه ائی در50 سال اخیرصورت گرفته است مطالعات درمورد اثرضربه قطرات باران درتخریب ازآن جدید تراست .

تعریف تخریب خاک :

کلمه تخریب که درانگلیسی وفرانسه به آن اووژن واروزیون میگویند ازریشه لاتین Eroderi به معنی سائیدگی میباشد وعبارت است ازسائیده شدن سطح زمین Zachar اظهارمیدارد که این اصطلاح برای اولین بارتوسط پنک (penk ) درسال 1894 اززمین شناسی وبرای توضح فرایند شکل گیری دره ها بکاررفته است درآن زمان عوامل ناشی ازآب شستگی سطحی را ابلیشن (Ablation) ازدسترس خارج شدن مینامیدند. اما بتدریج دراوایل قرن 20 اصطلاح تخریب خاک توسط دانشمندان نظیرBennelt امریکا  کوزمنکو(Kozmenko ) ، روسیه Schultze ، آلمان Baulig فرانسه بکاررفت . بطورکلی تخریب به عامل گفته میشود که طی آن ذرات خاک ازسیراصلی خود جدا شده وبه کمک بد عامل انتقال دهنده به مکان دیگری حمل میشود ، درصورتیکه عامل جداکننده ذرات ازبستروانتقال آنها آب باشد به آن تخریب آبی گفته میشود . اگرعامل جدا کردن ذرات وانتقال آنها زیاد باشد وتخریب بادی واگریخچال باشد تخریبت یخچالی نامیده میشود .

تخریب خاک توسط قطرات باران (Rain drop Erosion)

تخریب خاک توسط قطرات باران وقتی به میان میآید که قطرات باران بطورمستقیم باخاک به تماس شود . وزمین خش باشد وپوشش نباتی اوکم باشد ویاهیچ هم نباشد . بعد ازاینکه قطرات باران باخاک درتماس شود درقدم نخست قطرات آب به خاک جذب میشود . وقتیکه توان یا قدرت جذب آب خاک کم گردد بعدا ً آب درزمین دند شده ویا جمع میگردد. بعد ازدند شدن آب یا جمع شدن آب به روی زمین راه میکند وهمان ذرات خاک که باشدت باران ازیک دیگر خود جدا میگردد به همراه خود میبرد یعنی تا وقتیکه آب اززمین خارج نگردد ما نمیتوانیم بگویکم که خاک تخریب گردیده است بخاطریکه تخریب خاک وقتی معلوم میگردد که اززمین تخت کشت ذرات تخریب شده خاک همراه آب خارج گردد.ودیگراینکه وقتیکه باران دوام دارباشد هماه مواد چسپنده خاک که ذرات خاک را یکی بادیگر می چسپاند ازبین میرود یعنی باعث خراب شدن structure خاک میگردد. وهم باعث بند شدن منفذ های که هوا وآب جذب میگردد هم میگردد .بخاطریکه وقتی ذرات توسط آب شسته شود وآن حرکت کند ودرداخل سوراخ ها میگردد وقتیکه این آب داخل سوراخ های خاک گردد باعث بند شدن سوراخ های زمین میگردد. پس یعنی علت میباشد که همان زمین که خاک هایشان مدیا گل نباشد بعد ازباریدن باران وقتیکه ما به زمین بیل بزنیم پس برای ما معلوم میگردد که این زمین آب کافی نگرفته است اگر هم بسیارآب گرفته باشد بذر 4 – 3 ملی مترآب را بخود جذب کرده باشد وساحه پاین آن خاک خشک میباشد وعلت آن همان بند شدن منفذ یا هواکش های خاک میباشد .همچنان تحقیقات دراسرائیل انجام گردیده نشان میدهد که وقتی یک زمین hour / mm 3 وزمین دیگر hour / mm 100 دریک ساعت توان جذب آب را داتشه باشد درصورت دوام داربودن باران همین اندازه hour / mm 8 پائین میآید . که همین تحقیقات نشان میدهدکه دریک زمین باران دوام دارباشد پس توان جذب آن بسیارکم میباشد وعلت آن بند شدن منفذ های یا سوراخ های خاک میباشد. ذرات همان خاک که mm2 باشد توسط ضربه قطرات باران ازیک دیگر خود جدا میگردد وازذرات خاک که ازmm 2 کلان باشد جدا شده نمیتواند مگراینکه سست میگردد یعنی مقاومت شان کم میگردد وهم قطرات باران میتواند که همان دیگر یکه قطرات شان به mm10 برسد به همراه خود ببرد به شرط اینکه بخش ریگ درآب روان ویا درگل واقع گردد . تحقیقات Farmer نشان داده که فقط ذرات متوسط به اندازه سلیت ودرشت خاک جدا میشود وذرات کوچک درمقابل جدا شدن مقاومت نشان میدهند بطورکلی باسیب نشان داده است که بین ذرات مختلف ذرات باقطربین 63 الی 250 میکرون بیش ازهمه جدا میشود وذرات باقطر 120 میکرون به کمترین مقدارانرژی جنبشی برای جداشدن نیازدارد جدا شدن انتخابی این ذرات باعث میشود بافت خاک ها پاین دست تغیرکند مطالعات اخیرنشان داده است که قابلیت جدا شدن ذرات خاک دراثرقطرات باران بستگی به مقاومت برشی خاک دارد . مگربطورعمومی تمام تحقیقات این را نشان میدهد که جدا شدن ذرات خاک مربوط میشود به اندازه باران وشدت قطرات باران که بالای خاک میبارد. وقتیکه شدت باران زیاد باشد ویا قطرات باران کلان باشد نسبت به آن باران که شدت آن کم باشد یا قطرات آن کم باشد تخریب شان هم زیاد است . تخریب ورقه ای یا صفحه ائی : که سپگش اروژن یا گالی اروژن ویا رایل اروژن یا sheet Erosion میباشد وغیره . تخریب ورقه ائی ممکن است دراثرآبروی حاصل ازباران ویا ذوب برف بوجود آید دراین تخریب آبروی نقش کوچکی درجدا سازی مستقیم ذرات دارد مگر درموارد که سرعت جریان آب زیاد باشد وذرات که دراثرعوامل مختلف مانند ضربه قطرات باران به یخبندان تغیرات شدید درجه حرارت وشخم ازخاکدانه ها جدا شده وباید بصورت سست وناپایداردرآمده  اند یاخود عمل میکند بنا براین عامل عمده ائی بوجود آمدن تخریب ورقه ائی ضربه قطرات باران است دربوجود آمدن این نوع تخریب دوعامل بیشترین تاثیررا دارد :

اول : فقدان پوشش گیاهی که کافی برای جلوگیری درانرژی سینیتک قطرات باران .دوم : وقوع رگبرگ های شدید درفصول خشک . درتخریب ورقه ائی شیارها با آبراه های مشخص درسطح زمین مشاهده نمیشود بنا براین آثاراین نوع تخریب پس ازیک بارش به سادگی قابل تشخیص نیست ولی وجود آنرا میتوان با مشاهده کشت گل آلودی که ازمزارع زراعتی یا زمین های سخت جریان میابد تشخیص داد . البته عمیق ترشدن خاک درپای شیب ها نیزوجود این تخریب را درمنطقه نشان میدهد این تخریب بکند این عمل میکند وسرانجام زمانی میرسد که قسمت اعظم خاک سطحی حاصلخیزازبین رفته وخاک تحت الارض فقیر ظاهرمیشود بااینکه این نوع تخریب کمترمحسوس است تخریب حاصل ازآن زیاد است مثلا ً اگر درهربارندگی ازهر هکتارزمین 10  مترمکعب  خاک خارج میشود (خاک ضخامت mm1 ) خیلی محسوس نخواهد بود حال اگر به بطورمتوسط سالانه 10 بارندگی داشته باشیم پس از 30 سال خاکی به ضخامت 30 سانتی مترازبین خواهد تشخیص نمیباشد علایم فرسایش یا تخریب عبارت است از :

1 – وجود لکه های رنگ روشن که دراثرتخریب لایه سطحی خاک ظاهرمیشود .

2 – وجود سنگریزه وقلوه سنگها درروی سطح خاک زیرا ذرات ونیزخاک به سهولت دراثرآب ویا باد ازبین رفته ودرنتیجه سنگهایکه دراسکلیت خاک وجود دارند درسطح جمع میشوند .

3 – شسته شدن ذرات ایزوباقی ماندن مواد درشت سنگرفرشی تخریب بافرسایش باسنگفرش بیابانی با ورنی بیابانی یا Erosion  pavemeat را بوجود میآورند .

4 – لخت شدن پای درختان وظاهرشدن ریشه آنها درباغها ومناطق درخسکاری شده .

5 – یکدست نبودن پوشش گیاهی وگیاهان کشت شده درمزارع .

بطورکلی علایم تخریب ورقه ائی اینرا دربالا ترین قسمت های شیب های ملحدب ظاهرمیشود زیرا خاک که ازآنجا برداشته میشود دیگر جاگزین جبران نمیشود درحالیکه خاک برداشته شده ازقسمت های پائین بوسیله خاک بالادست جبران میشود . تخریب ورقه ائی معمولا ً دراراضی باشیب کم اتفاق می افتد ومیتواند درهرقسمت ازشیب صورت گیرد ولی توقع آن درشیب تپبه ها معمولا ً بصورت زیراست درقسمت بالای شیب که معمولا ً فاقد جریان سطحی است تخریب انجام نمیگیرد درفاصله معینی ازخط الرس نقطه ائی وجود دارد که درآنجا آب ها به اندازه کافی تجمع پیدا می نمایند تا بتواند جریان سطحی را بوجود آورند . هرچه به قسمت پائین تربرویم عمق جریان بتدریج افزایش می آبد تا جایکه دریک فاصله بحرانی ازنوک تپه جریان سطحی کانالیزه شده وبه داخل شیارها هدایت میگردد . کلمه تخریب ورقه ائی معمولا ً این هلب را درذهن مجسم میکند که دراثرجریان آب درسطح زمین خاک بصورت ورقه های نازکی اززمین جدا میشود . درحالیکه این تفکرصحیح نیست وصلاح تخریب ورقه ائی اشتباه است زیرا همان طوریکه عکس برداری سریع درزمان های متناوب نشان میدهد تقریبا ً هم زمان باجدا شدن وبه حرکت درآمدن اولین ذرات خاک شیارهای بسیارکوچکی درسطح خاک ایجاد میشود این شیارهای باریک میکروسکوپی را به علت پیچ وخمداربودن انها وتغیرات مداوم شان نمیتوان باچشم مشاهده نمود ، علت اینکه دراین تخریب خاک بصورت ورقه های جدا نمیشود آنست که ازسوین سرعت معمولی آب نمی تواند سطح زمین را بخراشد ( برای خراشیدن زمین سرعت جریان باید بیش ازآنچیکه درشرایط مزرعه است باشد ) وازسوی دیگر جریان آب درسطح زمین معمولا ً نامنظم ومتلاطم است وبه ندرت بصورت یک لایه یکنواخت با عمق یکسان میباشد . مگر درموارد استثنای که سطح خاک کاملا ً سطح وشیب زمین یکنواخت باشد بطورMorgan اظهارمیگردد . موادیکه باجریان سطحی انتقال میابند بندرت قدری بیش ازmm1 دارند وعملا ً ازمواد ریزبه قطر 0،1 الی 0،3 ملی مترتشکیل میشود بنا براین درطول زمان دراثرتخریب خاک موجود است .

تخریب خاک بشکل جویچه ائی یا Rill Erosion

وقتیکه ازیک زمین زراعتی میلان slape موجود باشد پس وقتیکه ماهمین زمین را آب بدهیم پس آب ازطرف بالابطرف پاین روان میگردد ودرزمین که جای کمی پاین باشد همانجا آب استاده وبعد ازاستاده شدن بادند شدن آب بشکل نیزبطرف پاین حرکت میکند همین آب به تیزی باعث این میگردد که خاک را به همرای خود انتقال میدهد . پس همان است که اززمین جویچه های خورد پیدا میگردد پس اینطورتخریب را که دریک زمین موجود باشد یعنی بشکل جویچه ائی یعنی تخریب خاک بواسطه آب زمان ما به این نام مسمی کرده میتوان که همین تخریب بدست آمده یعنی جویچه ایکه توسط عملیه کشت کردن دوباره جورگردد .  بعد ازآن که جویچه به میان آمد جویچه ها گرد بغل خود را انکشاف میدهد ودربعضی حالات همین جویچه ها بطرف پاین حفرمیگردد .تخریب های مانند این مربوط میشود به سرعت اندازه باران جریان آب سرنشیبی زمین یا slope ومقاومت خاک درمابل تخریب . اگروقتیکه همین تخریب دوام پیدا کند بعد ازیک وقت بعضی منطقه جویچه زمین متتلف میشود که آن منطقه زمین بقسم محکم میباشد که امکان تخریب آن مجازنیست . پس همان استکه برای یک مدت کوتاه آب کم میگردد ودرمقابل تخریب مقاومت شان کم میگردد . همین جویچه ها که بمیان آمده است اگر درمنطقه سرزمین باشد یعنی دربین پلوان پس آنقدر چقوری حفرنخواهد بود مگر تخریب شان نسبتا ً زیاد میباشد که تخریب آنرا Rill Erosion  میگویند . مگربقسم علمی میتوانیم که بقسم جویچه تخریب خاک زمان به میان میآید که مقاومت آب به وقت تخریب خاک زیاد ومقاومت ذرات خاک درمقابل تخریب کم باشد.به همین قسم تخریب خاک بواسطه قطرات باران صورت نمیگیرد اگر چه به همین قسم تخریب خاک بواسطه قطرات باران بقسم مستقیم زرات خاک ازهم جدا نمیگردد مگر وقتیکه مقدارباران زیاد گردد همان زرات خاک را با همراه خود انتقال میدهد ودرجویچه ها میندازد که بعدا ً بواسطه جریان آب اززمین زراعتی خارج میگردد . مگرقابل یاد آوری است که همین قسم تخریب خاک درزمین های شیب داربسیاررول مهم را دارد وهمین قسم تخریب معمولا ً درزمین های به میان میآید که خاک هایشان نرم باشد ویا نباشد مگر تحت کشت آمده باشد .  علایم این تخریب خاک درزمین بوجود میآید جویچه های خورد خورد میباشد .

تخریب خاک بشکل خندقی یا Gully Erosion

این تخریب را تخریب گودالی یا آبکنده نیزمیگویند خندق به آبروها ایجاد است نسبتا ً دایمی که جریان های موقت آب درهنگام بارندگی ازآن میگردد ومقداربسیارزیادی مواد رسوبی را درخود حمل میکند بطورکلی وقتیکه آبرو های تخریب یافته موجود درسطح زمین به اندازه بزرگ باشند که وسایل کشت وزرع نتواند بطورعمودی ازآنها عبورکند یا به عباره دیگر نتوان آنها را بوسیله عملیات کشت وزرع معمولی سطیح کرد خندق نامیده میشود باید درنظرداشت که تخریب گودال ازبسیاری شبیه تخریب خندقی است به عباره دیگر درتخریب خندق وشیاری دراین است که تخریب خندقی عرض وعمق خند ق هاخیلی باهم اختلاف ندارند . فوستر(foster) فرق بین شیاروخندق را براساس تعداد وتراکم انسانها درسطح زمین بیان میکند اواظهارمیداردکه فرق شیاروخندق علاوه براندازه انها به تعداد وتراکم آنها درسطح زمین مربوط میشود یعنی شیارها مجاری کوچکی هستند که دریک منطقه به مقدارزیاد وبطورمتراکم وگسترده وجود دارند درحالیکه تعداد خندق ها دریک سطح کمترمیباشد اوهم چنین فرق شیاری وخندق هارا براساس مقداررسوب حاصل ازآنها به رسوب کل منطقه بیان کرده است به این صورت که مقداررسوب منطقه بوسیله آبرا هه نیست بامقدارکل رسوب حوزه قابل توصیه باشد تخریب ازنوع خندق است ودرغیراین صورت شیاری است .تخریب خندق معمولا ً مرحله پیشرفته تخریب شیاری است دراین مرحله آبرو بزرگترازآبرو های تخریب شیاری درسطح خاک بدو جورمیاید باید درنظرداشت که خندق ها ممکن است گاهی بطورناگهانی بوجود آیند وآن هنگامی است یک طغیان شدید زمین را بطورعمیق کنده وبصورت گودال درآورد. خندقها برعلاوه ممکن است دراثرتمرکزجریان آب سطحی درهرگونه فرورفتگی سطح زمین مانند فرورفتگی های طبیعی جاده های مال رو ویا مسیرماشین های کشت مزارع نیزدراثرفروریختن تونل های زیرزمینی بوجود نمونه زیادی ازاین نوع خندق ها درمناطق مختلف جهان مانند سودان ، مجارنسان ، مناطق سی ایالات متحده امریکا وخاکهای سدیمی غرب امریکا وجود دارد . تخریب خندقها غالبا ً درمناطق باخاکهای فقیرغیرمستعد برای کشاورزی خوب وباپوشش گیاهی پراگنده وهمچنین درتشکیلات مارنی وشیل دیده میشود دراین نوع تخریب علاوه به عوامل زمین شناسی وآب وهوای عوامل انسانی بويژه راه سازی وبهره برداری های نادرست کشاورزی نقش عمده دارد تخریب خندق همچنین ممکن است دریک آبرو طبیعی رخ دهد آن هنگامی است که آبروکشش آبروی وارد شده به آنرا نداشته باشد . عدم کشش آبرو ممکن است به دلیل افزایش خود باشد. افزایش آبرودریک نحرمعمولا ً درنتیجه تغیرنحوه استفاده اززمین دراراضی بالا دست میباشد برا ی نمونه میتوان تبدیل جنگل به اراضی مزروعی را نام برد . دراین حالت آبراهه ها واقع درپاینی است جنگل کشش آبروی را ندارد وتخریب خندق بوجود خواهد آمد افزایش آبروی دریک نهر همچنین ممکن است دراثرافزایش مصنوعی سطح آبخیزآن بوجود آید .برای هریک ازآبراهه های کوچکی که جاده را قطع میکند پلی سازند وبا لوله های اززیرجاده عبوردهند  بلکه می باید آب برخی ازآنها درنزدیکی جاده منحرف کرده وبه نهرها یکه برای آن پلی ساخته خواهد شد منتقل سازند . مثلا ً آب نهربوسیله آبراهه ای به نهروصل میکند ومجموعه آب دوآبراهه را اززیر جاده بوسیله آبراهه ای رد میکند . آبراهه که قادربه حمل آب بوده است قادرنیست آب اضافی حاصل ازآبخیزرا نیزازخود عبود دهد بنا براین درهمین نقطه تخریب خندقی بوجود میآید .

اثریا تاثیرات تخریب خاک های زراعتی

وقتیکه خاک های زمین زراعتی تخریب شود پس اثریاتاثیرات بسیارزیاد منفی را ببارمیآورد که ازآن عملیه شان قرارذیل است .

1 – ازبین رفتن خاک : ازبین رفتن خاک تاثیرات ذیل را ببارمی آورد.

الف – کم شدن زمین های زیرکشت یا محدود شدن آنها .

ب – ازبین رفتن حاصلخیزی خاک . به اثرتخریب خاک حاصلخیزی خاک ازبین میرود ویا هم کم میگردد مثل تخریب ورقی .

2 – ازبین رفتن آب : بواسطه تخریب خاک آب هم ضایع میگردد اززمین های زراعتی .

3 – خزیدن آب :آن آب هایکه ذرات خاک را باخود نداشته باشد یعنی خاک همراه خود نداشته باشد آن مورد استفاده حیوانات میباشد . مگروقتیکه ذرات خاک را با خود داشته باشد قابل استفاده حیوانات نمیباشد .

جلوگیری ازتخریب خاکهای زراعتی

درجلوگیری ازتخریب خاکهای زراعتی بسیارطریقه هاموجود است که بعضی ازآنها قرارذیل میباشد .

1 – اززمین های زراعتی به طرف صحیح استفاده کردن . اززمین به طرف درست یا صحیح استفاده منطقی این است که باید برای زمین توجه خواصی صورت بگیرد وهم کوشش گردد که دروقت آبیاری بطوردرست یا صحیح آبیاری گردد .بخاطریکه درآبیاری نادرست با خراب یک اندازه خاک هم تخریب میگردد .

2 – کشت نبات cover crop : پوشش زمین توسط نباتات هم به عنوان ازتخریب خاک بواسطه قطرات باران به میان میآید ازآن جلوگیری میکند یعنی که اگرقطرات باران هرقدرشدید ویا قوی باشد بازهم تخریب کرده نمیتواند بخاطریکه قطرات باران مستقیماً به همراه خاک به تماس نمیگردد . وتوسط قطرات باران زمان تخریب بمیان میآید که قطرات باران بقسم مستقیم به همراه خاک درتماس باشد . 

۳ – انداختن پارو حیوانات درزمین های زراعتی . انداختن پارویا بقایای نباتی یا حیوانی درزمین های زراعتی ازیک طرف حاصلخیزی خاک را بلند میبرد وازطرف دیگر باعث خوب شدن ساختمان یا structure زمین میگردد .

مقدمــــــــــه :

    افغانستان یک کشور زراعتی است که میوه وسبزی قسمت مهم باغداری را تشکیل مید هد .یک سکتور مهم زراعت به حساب میرود ودر اقتصاد ملی کشور رول بسزای دارد در نیمه ای اول سال 1350  ه ش صادررات میوه های افغانستان در مجموع صادرات کشور ، بیشتر است %37 سهم داشته بشمول بته های طبی ، در مجموع صادرات کشور ، و %100 ، تقریباً %45 را تهیه میکرد میوه ها در افغانستان به پیمانه  های وسیع تجارتی پرورش میابند .در پرورش میوه های افغانستان ، تکنالوژی عصری بکار نیفتاده ، بازهم میوه های زیاد تولید میشود .زیرا اقلیم و آب و هوای افغانستان ، برای تولید میو ه بسیار مساعد است . میوه ها خصوصا ً میوه های برگریز به اقلیمی ضرورت دارند که در تابستان هوا خشک و از طرف روز آفتاب فراوان داشته باشد . و زمستان نسبتاً سرد باشد . در ختان میوه از گل کردن تا پخته شدن میوه به رطوبت و هوای بارانی حساسیت دارند . بعنی به امراض گوناگون و فنگسی مصاب میگردند ، خو شبختانه افغانستان همین طور اقلیم دارد که در تابستان هوای خشک و گرم می باشد ، باران نمی بارد ، آفتاب فراوان میباشد و زمستان بدون تکنالوژی جدید زراعتی هم ، میوه ها به پیمانه بزرگ تجارتی پرورش میابد میوه ها در افغانستان در تمام ولایات پرورش میشود .مگر در بعضی از ولایات در مفایسه با و لایات دیگر بیشتر پرورش و تو لید میگردد . بطور مثال در ولایت کندهار ، هرات ، ارزگان ، زابل ، غزنی ، وردک ، پروان و غیره در مقایسه با دیگر ولایت شهرت زیاد دارند .و مقار زیاد میوه ها را تولید میکنند برای اینکه با غداری بتواند در افغانستان شکل علمی را کسب کند باید برای پرورش ، نگهداری و اصلاح آنها از تکنا لوژی عصری زراعتی استفاده نمود

تاریـــــــــــخ باغ :

باغ و با غکاری 3000 سال قبل از میلاد در مصر و جود داشت مدار ک و شواهد تاریخی نشان مید هد که در آن زمان بساری از نباتات باغی مانند انگور ، خرما، زیتون ،پیاز ، بادنگ ، کشت میشده است .مصریان قدیم برای تولید این نباتات به عملیات مانند چپه کردن ، آبیاری ، آماده سازی زمین شناخت داشته اند بعداً باغبانی در روم و یونان قدیم رواج یافت این و قت بعد از گذشت 500 سال بر میگردد . رومیان به عملیات پیوند زدن ، تناوب کشت و مصرف کود و استفاده از گلخانه ها آشنا بو دند . در آخیر قرن پنجم میلادی و با گسترش اسلام و پیشرفت علمی مسلمانان بر خوردار شد بسیاری از کشورهای اسلامی آن زمان مانند عراق ، شام ، ایران و هند به تولید نباتات مختلف باغی میپرداختند حدود 6000 هزار سال قبل ، ایرانیان از سیستم  های زراعتی گوناگونی استفاده میکردند در او ایل قرن چهارم میلادی در ارو پا ، باغبانی در ایتالیا و فرانسه پیشرفت چشمگیری داشت . بعدا ً کشف سلول توسط رابیرت هوک ،طبقه بندی علمی نباتات توسط کارللینه از مهم ترین کشفیات این دوره در طی قرون 16 تا 19 میلادی محسو ب میشد . در طی قرن بیستم با پیشرفت در رابطه های مختلف علوم به و یژه تو لید کشت اصلاح شده ، کودها و ادویه های کمیاوی و ماشین آلات زراعتی تغیرات بسیاری در باغ صورت گرفت به طوریکه پیشرفت باغ در 100 سال گذشته ( بخصوص در 30 سال اخیر ) بیشتر از 100 قرن آن بوده است .

پیدایش باغ :

باغداری یکی از شاخه ها ی زراعت است که در زند گی انسان از زمان قدیم اهمیت فراوان داشته است .  انسانهای اولیه برای بدست آوردن غذای خود به شکار و جمع آوری نباتات و حشی میپرداختند اما در اثر زیاد شدن جمعیت و بو جو د آمدن اجتما عات بزرگ ، هر گرو ه مصروف به انجام کار خاصی شدند و از این سبب برای تهیه غذای خود شان به سایر افراد اجتماع متکی شده اند و از آن زمان بو د که کشت کار نباتات مختلف بصورت ابتدائی شرو ع شد . از آن جایکه کشت نباتات باغی نسبت به نباتات زراعتی در سطح کمتر ضرورت داشت ، نباتات باغی در سطح کمتر و در محیط احاطه شد ه با دیوارهای بلند در داخل شهر پرورش یافته اند و کشت نباتات زراعتی به زمین های دور از شهر ها انتقال داده شدند بنا بر این منظور از باغبانی پرورش نباتات خاص در یک منطقه نگهبانی شده ای است که باغ نامیده میشود باغداری امروزه را میتوان تکنالوژی و دانش تو لید و تجارت میوه ها ، سبزی ها و نباتات زینتی نامید .

در باغداری نباتات زیاد تحت کشت و پرورش قرار داده میشود که آنها را میتوان در یکی از سه گروه ذیل تقسیم بند ی نمو د .

1- نباتاتیکه  به خاطر بر آوردن غذا و یا ویتامین و مواد معدنی کشت میشوند مانند سیب و کرم .

2- نبا تا تیکه به منظور تهیه نوشیدنی ها پرورش میشوند  مانند چای و قهوه .

3- نباتاتیکه برای زیبایی محیط زیست تو لید میشوند مانند ساختن چمن در فضای سبز .باغداری یا باغبانی «1» از ترکیب دو لغت لاتینی حاصل شده است . hortus  به معنی باغ و cultura  به معنی کاشت و پرورش نباتات در فرهنگ ها کلیمه Horticulture  به باغکاری یا باغبانی علمی یا دانش رویانیدن یا سبز کردن گلها  سبزی ها و  میو ه ها تعریف شده است .دانشمندان علم با غبانی در باغبانی امروزه میگویند چهار شاخه اصلی زیر و جود دارد که عبارت اند از .

1- میوه کاری 2: یادانش وفن تولیدمیوه جات.

2-سبزیکاری 3:که عبارت از کاشت وبرداشت هرنبات علفی که بخشی یا تمام آن بصورت خام وپخته به مصرف تغذیه ویاغذا میرسد.

3-گل کاری 4:شامل عملیات لازم برای کشت وپرورش نباتات گلدار یانباتات زینتی است .

4-فضای سبز 5: هنر اولیه پرورش گلها و در ختچه ها برای استفاده در فضای سبز و پارکها .

پلان ایجاد باغها :

قبل از آنکه در یک ساحه باغها ایجاد شود ، نخست باید در رابطه ساحه مو رد نظر معلومات مختصر جمع آوری شود ، و بعداً در معلو مات متذکره نکات زیر ذکر شود .

1-  در ساحه مورد نظر با غهای میوه دار مو جود است .

2- کدام میوه ها در این ساحه زیاد است ، و کدام میوه حاصل بیشتر میدهد .

3-  منابع آبخوری و آب کافی و جو د دارد یانه ؟

4-  بدست آوردن نهالهای میوه دار و تولید آن .

5-  در ساحه متذکره ، امراض در ختان میوه دارومو جودیت آفات .

6- نزد یک بود ن به بازار برای فروش و عرضه میو ه ها و و سایل ترانسپورت آنها .

7 – مناسب بودن خاک برای ایجاد باغ .

بعداز بدست آوردن معلو مات با لا و در پهلوی آن با متخصصان با غداری و میو ه ها  و ماهران خاک و کود مشوره کردن ، در ایجاد، پرورش و ساختن باغ ، نا رسایی های زیادی را از بین میبرد.و درنتیجه آن در ختان میوه دار پرحاصل و باغها بدست میاید . همچنان ، برای بدست آوردن نهالهای مطمئن و شاداب با باغداران در مورد نهالهای سبزشده از تخم ها و پرورش آنها  در قوریه معلومات و تجربه کافی داشته باشند .(9)

انتخاب محل یا جای باغ :

برای به عمل آوردن میوه ها باید توجه به نواحی و مناطقی کرد که جهت کشت میوه مخصوص مناسب باشد . شرایط آب و هوا و سر مای زمستان و در جه حرارت بهاری و رطو بت و همجنین سایر شرایط محلی در انتخاب نوع در خت میوه مو ئثر است .همچنین و ضعیت حمل و نقل و بازار فروش نبات در اخذ تصمیم تأثیردارد و یکی از عوامل عمده بشمار میرود همچنان عوامل محیطی در و ضع انتخاب منطقه بسیار مو ئثر است حرارت بزرگترین عامل است که روی تقسیم جغرافیایی مناطق در میوه جات و انواع آن موئثر است ، سرمای زمستان اگر یک نواخت باشد برای در ختان میوه مناسب است . گرمای طولانی و خشک تابستان برای اغلب انواع میوه جات مضر است .سرمای بهاری یخ بندان مختصریکه در مو قع گل کردن در خت به و قوع میپیوندد خطرناک ترین و مهم ترین اتفاقی است که برای نبات پیش میا ید .این یخ بندان بسیار خطر ناک تر از یخ بندان خز ان است . بادها ی سنگین و شدید نیز اثرات بسیار بدی داشته و به هیچ و جه مطلو ب نیستند .بادهای خشک در مو قع گل کردن در به بار نشستن در خت موئثر است و از مقدار حاصل کم میکند و مخصوصا ً در درختان سیب اثر مو ئثر دارد . بادهای شدید برای نهالهای جوان مضر است و در خت را به یک طرف خم میکند . بر علاوه اشعه نور آفتاب برای ساختن غذا توسط برگ نقش دارد به رنگ و اندازه میوه نیز مودئثر است . همچنان خطر ژ اله نیز مد نظر گرفته شود در بعضی نواحی این خطر برگهارا پاره کرده و پوست درختان را صدمه میرساند بطور عموم در خت را از رشد باز میدارد . روی هم رفته انتخاب محل باغ بسیا رمهم است زمین شیب بسیارزیاد نداشته باشد برای احداث باغهای میوه و عملیات باغبانی مناسب بو ده و بهترین زمین میباشد . کاشت در ختان داخل دره  های وسیع و در یاچه ها به علت سرمای شدید ویخ بندان مناسب نیست  و در نزدیکی در ختان انبوه اقلا ً باید با 200 متر فاصله با غ احداث کرد .زیرا اولاً انبوه در ختان باعث سردی هوا میشو د  و ثانیا ً در ختان میوه با انبوه زیاد همیشه برای جستجوی غذا و آب و نور در مبارزه و نبرد می باشند . هر چند محل بلند از نظر جریان هوای خوب وسالم برای درختان میوه منا سب است ، ولی کاشتن بالای بلندی این عیب را دارد که جریان باد ، خشکی هوا وکمی حاصل خیزی زمین به در خت ضرر میرساند جهت شیب زمین معمولا ً روی حاصل میوه تأ ثیر دارد در هر حال اگر باد دایمی باشد باید در خت میوه را در شیبی که پناه گاه باشد بکارند این مو ضوع  محقیق است که شیب بطرف شمال رشد جوانه گلها را به تأخیر می اند ازد در صورت که شیب بطرف جنوب باشد رشد را زیاد مینماید .در شیب بین مشرق و مغرب آن خیلی کم است . یخبندان های بهار ی که معمو لا ً در مو قع  شب به و قوع میپیوندد گل را از بین میبرد و به همین دلیل مجدداً یا د آور میشو یم که در ختان در شیب بلند کاشته شوند خوب خو اهد بود زیر ا هوای گرم چون سبک تر است بطرف بالا سعود کرده و هوای سرد جای آنرا میگرد و هوای سرد سنگین است به قسمت ها ی تحتانی در مجا ورت سطح زمین باقی میماند و در صورتیکه در جه حرارت آن 0 یا کمتر باشد باعث سرما زدن پندکها و گل های درختان در فصل بهار میشود . حال اگر قطعه زمین که برای کاشت در نظر گرفته ایم دا رایشیب باشد هوای سرد مانند آبیکه روی سطح مایل بریزند بطرف پایین ترین نقطه سطح زمین جاری میشود و در آنجا جمع میشوند و هوای گرم بطر ف دامنه یعنی بالا ی شیب صعود میکند

انتخاب زمین :

اساسا ً درختان میوه طالب زمین های مرغوب هستند و لی در جه احتیاج آنها متفاوت است ، گروهی خوشدار اراضی عمیق و نمدار بوده و تعداد دیگر ی در زمین های گرم و نسبتا ً خشک بهتر نمو میکند .پاره نیز اراضی چونه دار را میپسندند و بعضی از درختان میوه در زمین ها ی سلت میوه مرغوب مید هند زمین باغ باید باید زهکشی شده باشد  و اگر سلت باشد قادر است که آب باران و آب آبیاری را سریعتر جذب نماید و همچنین سنگلاخی و سلت زمین را گرم میکندو برای فعالیت ریشه ها مناسب است . درختان میوه در طول مدت استراحت زمستانی میتوانند در آب غوطه ور باشند مشروط بر اینکه در و قت شروع رشد بهار آبها به و سیله زهکشی به بیرون برو ند. مو قع باز شدن جوانه گل و بالا  آمدن شاخه ها غرق آب خطر ناک است و اگر بیش از یک هفته باران ببارد و زمین پر از آب شو د برای رشد نبا ت مضر است اراضی حاصل خیز بسیار مرطوب را میتوان تا اندا ز ه به و اسطه اعمال زراعتی اصلا ح نمو د یعنی روی این زمین ها را همیشه مرطوب نگهداشت که هوا در خاک بتواند نفوذ کند و لی بهتر است زهکشی نمایند تا آب اضافی از زمین خارج شود . جهت اصلاح اراضی لازم است ریگ درشت و مقداری چونه و کو د حیوانی به آن اضا فه نمایند تا برای کاشت در خت آماده شود و لی اصو لا ً بسیار پر مصرف تمام میشود لذا باد ر نظر گرفتن تمام مراتب بالا بهتر است زمین های انتخاب نمایم که برای انواع درختان مناسب باشد و حا صل خوب از آن بدست آید 

پرورش و ساختن قوریه :

محلی راکه برای کشت تخم نباتات تخصیص داده میشود بنام قوریه یاد میگردد . و پس از آن سبزشد نهال جوان را پیوند کرده وبعداً در موقع مناسب به محل اصلی منتقل و غرس مینمایند . در صورت که زمین شرایط لازم را نداشته باشد باید که به و سیله عملیات زراعتی و دادن کود یوانی و کود کمیاوی آنرا اصلاح و آماده کرد .زمین قوریه را باید دو مرتبه زیر و روی نمود . دفعه اول به عمق 60-50 سانتی متر چپه نماید و بهتر است این عمل با بیل انجام گیرد .کشت تخم در ختان میوه میتواند در دو فصل انجام گیرد در فصل بهار و خزان چنانچه باغدار بخواهد تخم را در خزان سال بکارد باید زمین رادر تابستان پشت وروی نموده و آماده سازد .و اگر در بهار سال بخواهد کشت نماید در خزان سال قلبه کرده و یا بیل گردان نماید بعد در بهار به حدود 20 روز قبل از کاشت مجددا ً زمین را چپه نماید تا علف های هرزه زیر خاک شد ه میپو سد . اصو لاً فواید قلبه کردن زمین در خزان مفید تر از تا بستان است زیراکه زمین ها را نرم و آب باران و برف را خوبتر جذب مینما ید.برای کاشت خسته های درشت و سخت میوه جات در محل قوریه مانند زردالو ، شفتالو ، بادام و امثال آنها بهتر است در خزان سال اقدام شود . زمین قوریه باید هموار باشد برای هر هزار متر مربع باید 4 تا 5 تن کو د حیوانی پو سید ه داده شود . ضمنا ً در خزان سال برای هر هزار متر مربع  25 تا 30 کیلو گرام سو پر فاسفیت و به کو د  حیوانی اضا فه کرد ، کو د خو ب باید به زمین پاشیده تو سط قلبه  باید زیر خاک کرد . طوریکهگفته شد چپه نمودن زمین بهتر است با بیل انجام شود گرچه گرانتر تمام میشود و لی کاری به دلخواه انجام میکیرد .

روش احداث باغ :طرق احداث باغ میتواند به شکل و یا سیستم مستطیل ، سیستم مربع ، سیستم ذوذنقه و سیستم مرتبه دار میباشد .   

سیسم مستطیل :

در این سیستم نهال طوری غرس میشود که فاصله یک قطار نسبت به فاصله قطار دیگر دراز تر بو ده و در بین هردو قطار نهال میتواند intercropمثل سبزیجات و غیره کشت شود .

سیستم مربع :

در این طریقه نهال را روی خطوط شمال و جنوب به فو اصل مساوی بین خطوط میکارند.درخت کاری به طریق مربع آبیاری وسایر عملیات مربوط به نگهداری و مراقبت در خت به آسانی و سهولت انجام میشود ولی در سطح معین تعداد درختان کمتر نسبت به طریق مثلث کشت میشود .و همچنان اگر فاصله درختان به اندازه کافی نباشد سایه هر درخت مانع رشد درخت دیگر میگردد .در این طرز هر درخت در گو شه مربع قرار میگیرد و تمام سطح باغ به و سیله کرد های عمودی بر یک دیگر از شرق به غرب و شمال به جنوب تقسیم میشوند .

سیستم ذوذنقه :

در این طریقه نهال قسما ً به شکل سیستم مربع غرس میشود فرقیکه باسیستم مربع دارد این است که نهال اضافه در مرکز مربع نیز شاند ه میشود.سیستم مرتبه دار یا contorcystem  در این طریقه در زمین ها ی که میلان  و شیبی داشته باشد بکار میرود که در این سیستم درختان که دارای میوه سنگی اند مثل زردالو ، شفتالو و غیره توافق دارد .

Ph  و نو عیت خاک :

خاک زمین که برای احداث باغ در نظر گرفته میشو د باید قابل نفوذ به هوا و آب بو ده و دارای تحت العرضی سالم و بدون مانع برای رشد ریشه ها باشد ( حد اقل تا عمق 2 الا 3 متر ) بهترین خاک برای احداث باغ خاک ها ی عمیق یا تحت العرضی آزاد سلت و کلی که دارای مقادر کافی مواد هیو مس باشد یا   ph حدود 7 یا کمی کمتر ، برای اکثریت درختان میوه سرد سیر است . Ph خاک مربوط به تیزابی و یا قلوی بو دن محلول خاک میباشد در محلول خاک کالوئید های خاک (چسپنا کی زرات خاک ) اشباع شده با هاید روجن در جه ph  تعین میکند برای مثال یک زره کلی که مقدار زیادی آیون هایدروجن جذب میکند یک اسید ضعیف تو لید میکند و با عث ph   پایین میگردد . قراریکه در فو ق ذکر شد ph    مناسب برای اکثر در ختان باغ بین 6-7 میباشد خاکها ی قلوی یا ph  بزرگتر از 9 و خاک های خیلی تیزابی یا ph   کو چکتر از 4 محیط نا مناسب برای ریشه ایجاد میکند . برای مثال در ph  های زیاد ، آهن غیر قابل جذب شد ه و نبات دچار زردی برگها همراه با سبز ماندن رگبرگها میگردد و فعالیت مایکرو او رگانیزم ها ی خاک ، بخصوص باکتر یا ها ی مو جود در خاک ، نیز زیر تأثیر ph   خاک وا قع میگردد . بعضی نباتات تیزاب دوست هستند و در ph  بین 5.5-4 بهترین رشد را مینمایند . نباتات مانند( جو ، لبلبو و در ختان مانند ناک ، چهار مغذ ، گز) و غیره نیز میتواند ph های نسبتا ً با لا را تحمل کند .کار آسان برای قلوی نمودن خاک انداختن چونه به خاک میباشد مقدار علاوه کردن چونه به اندا زه ph مورد نظر ، نوع ماده چونه و قدرت کتیون خاک بستگی دارد . بطور مثال ، خاکهای ریگی در مقایسه با خاکهای کلی با مقدار کمتر چونه تغیر ph  مید هند برای تیزابی نمودن خاک ، میتوان از مواد ی چون گوگرد ، سلفوریک اسید و سلفیت آهن استفاده کرد . از کود های نایتروجنی ، چو ن نایترایت ، امونیم و سلفیت واز  امونیم نیز برای تیزابی کردن خاک میتوان استفاده نمود .(4)

کشت تخم :

در صورتیکه از تخم یک نوع میوه برای تولید میوه های مختلف و متفاوت قو ریه ساخته شود باید زمین انتخاب شد ه به بخش های کو چک جداشود و تعداد این بخش های جدا شده به تعداد میوه ها مربوط است . در قوریه تخم هر میوه در کرد های جداگانه و در پلوان ها ی ساخته شد ه زرع درختان و نها لهای خسته سنگی ( زردالو ، آلو ، شفتالو ، گیلاس ، بادام) به خاک نم ناک و آب حساسیت دارند و به زودی به امراض فنگسی مصاب میشوند . از این رو تخم های آنها باید در پهلو های پلوان کاشته شود وتخم میوه های سیبی به شکل کرد در قطار زرع شود و هم میتواند در کنارهای پلوان کاشته شود .

مشکلات درجه حرارت های بالا و پائین :

انواع مختلف درختان میو ه برای رشد و نموی بهتر به در جه حرارت متفاوت نیاز دارند . افز ایش درجه حرارت در تابستان و کم شد ن رطوبت باعث استراحت تابستانی درختان میوه میشود . مقا و مت درختان در برابر گرمی را تحمل حرارتی میگو یند. در جه حرارت های بالا ، تأثیر بد در قسمت های مختلف درختان میو ه دارد . باغهای میوه جات ستروس خاک آنها بدون پو شش نباتی میباشد در اثر تابش مستقیم آفتاب گرم شدن خاک از رشد ونموی تابستان باز میمانند . اما پوشش نباتی رشد باغها را تو قف نمی دهد . پوشش نباتی روی زمین در با غهای جوان تو سط ملچح کمک خوبی در کم شدن حرارت زیاد از اندازه در قسمت ریشه نموده و رطو بت خاک را محافظت میکند . از مشکلات حرارت بیش از اندازه ، گسترش رشد آفات و امراض میباشد با زیاد شدن حرارت فصل رشد ، تو لید نسل کرم سیب بیشتر میگردد. و در شب های که حرارت بیشتر از 17 در جه سانتی گرید باشد ، تخم گزاری این حشره زیاد میشود . اما در منا طق با شب ها ی خشک تو لید نسل کرم سیب کاهش میا بد .   حرارت از اندازه زیاد باعث زیاد شدن در جه حرارت تنه درختان میو ه منا طق معتله و آسیب دیدن آنها میشود . زیاد شدن حرارت باعث ریزش گلها در خو شه ها ی انگو ر میگردد . نبات در حال رشد قدرت و توان مقاو مت در مقابل سردی را ندارد . در درختان مقاوم به سردی میکانیزم های فزیو لو ژیکی سازگار حاصل میشود که در مقابل سردی مقاومت دارند . در ضمن عملیات زراعتی از قبیل انتخاب انواع مناسب با منطقه ، پایه های مقاوم به مقابل سردی ، آبیاری و کو دهی منظم که مو جب کاهش رشد در او اخر فصل میشود ، در مقاو مت درختان میوه به سردی تأثیر بارز دارد .(8)

آمادگی برای غرس :

در صورت امکان اگر چقرکها قبلا ً آماده گردد نتیجه آن بهتر است که عوامل جوی تغیرات فزیکی و کمیا وی اثرات خو بی با لای خاک چقرک  ودر فر جام با لایی نمو ی نها ل دارد .ابعاد یا قطر و عمق چقرک کلانتر بو ده و یا طوری عیار گردد که شکل منظم را دا را بو ده قطر سطح چقرک و قطر دهن چقرک یک اندازه نبوده قطر دهن چقرک نسبت به سطح آن کو چک تر باشد .چقرک به اندازه حفر گردد که ریشه نهال آزادانه در آن جا بجا شد ه  پیچ و تاب نخورده که معمو لا ً از 60-50 سانتی متر قطر و از 60-50 سانتی متر عمق میباشد و اگر بزرگتر باشد بهتر است . در نظر باید داشت خردی و بزرگی چقرک به خردی و بزرگی نها ل تناسب مستقیم دارد تمام اشجار چه مثمر و چه غیر مثمر برای نموی بهتر خو د به خاک های که دارای مواد عضوی یا مواد غذایی بهتر باشد ضرورت دارند ، بناً در مو قع کندن چقرک باید در نظر داشت  قسمت سطحی آن که خا ک زراعتی میباشد به هر طرف چقرک و قسمت پایانی آ ن جانب دیگر انداخته شود .

غرس نهال :

بعد از آنکه چقرک آماده شد به نهال مورد نظر تو جه شو د اگر ریشه های شکسته پوسیده و خراب مو جو د باشد آنرا زریعه آله قطع کننده که عبارت از قیچی شاخه بری یا چاقو باشد قطع و دور ساخته شود ، زیرا این ریشه ها علاوه از اینکه میزبان خوبی برای امرا ض و حشرات بو ده آب و مواد غذایی را بی فایده جذب میکند و فراموش نباید کرد که آله مذکور تیز و برنده باشد که ریشه ها را صاف قطع نمو ده و با عث زخم شدن دو باره ریشه نگردد .و قتیکه یک تعداد ریشه نهال قطع گردید طبعا ً تناسبیکه بین ریشه و شاخچه های نهال مو جود است بر هم خورده و از بین میرود ، غرض بر قرار نمودن دو باره این تناسب لازم می افتد تا شاخه  بر ی در نهال صورت چو کات بند ی اساسی نهالی میوه دار از همین جا آغاز میگردد و در نهال های غیر مثمر فقد شکل دادن و مر غوبیت آینده آن در نظر خواهد بود.نهال های مثمر به ارتفاع 30-25 سانتی متر از سطح زمین قطع میگردد ، هدف از این قطع بو جود آمدن درختان قوی ، قد کوتاه و مناسب که شاخه بری ، ادو یه پاشی ، چیدن میوه و غیره آن در آینده در آنها به آسانی صورت میگیر د ،میباشد . ( اگر این شاخه بری قبل از شاندن و یا بعد از غرس نها ل صورت گیرد تفاوت ندارد ) بعداً درخت در بین چقرک قسمی قرار داده میشود که دایره درخت نزدیک بروی زمین قرار گرفته خاک روی زمین بالای ریشه ریخته و بعد از آن خاک زیر بالای آن انداخته میشو د ، در صورت سخت بودن  چقرک اول مقدار خاک ملایم یا نرم را کف آن ریخته و بعد اً با احتیاط تمام که ریشه پیچ و تا ب نخورد در و سط چقرک گذاشته و به ترتیب خاک  اولی و دومی با لای آن انداخته شود . پس نها ل به آهستگی تکان داده شود تا ریشه جا بجا شد ه و خاک در تمام  قسمت آن برسد و کدام خلای باقی نماند که باعث داخل شدن هوا و در نتیجه منجر به خشک شدن درخت میگردد .  و قتیکه در جای اصلی خود جا بجا و غرس گردید اطراف آن خو ب لگد شود تا از یک طرف نها ل به زمین قایم شد ه واز طرف دیگر از داخل شدن هوا به ریشه نها ل جلو گیر ی گردد . که این عمل با عث خشک شدن درخت میگردد . به تعقب آن هر چه زو د تر به نهال آب داده شود و یکی دو روز بعداطراف آن دیده شود ، در صورت کفیده گی ها و فرو رفتگی های مو جو د باشد با  لگد کردن  و یا انداختن دو باره خاک اصلاح شود. (6)

آبیاری :

امکان دارد قطعه زمین تمام شرایط خوب را داشته باشد و لی امکان رسانیدن آب به آنجا نبوده ویا خیلی مشکل و پر خرچ باشد احداث باغ در چنین مناطق یکه بارند گی کافی ندارد غیر منطقی خوا هد بود.کیفیت آب نیز عامل دیگر ی است که باید به آن تو جه بسیار زیاد داشت آبیکه برای درختان میوه مصرف میشود با ید فاقد مواد مضر برای درخت باشد (1)

بازار یابی :

باغ باید در جای قرار داشته باشد که امکان حمل و فروش حاصل در حد اقل و قت و مصرف کم مقدور باشد و الا بهره برداری تجارتی از اکثریت میوه آب دار امکان زیر نبوده و باید در این منا طق اقدام به کشت میو ه جات کرد که بتوان آنها را گدام یا خشک کرد مثل انگور برای کشمش ، زردالو برای کشته ، چهار مغذ ، پسته ، و بادام ، جلغوزه ، شفتالو برای کشته و غیره .(1)

قوای بشری :

مصرف برای استخدام باغبان در ار تباط با حاصل قابل پیش بینی از نظر دست مزد و همچنین امکان پیدا کردن آنها در مو قع ازدیاد کار ، بخصوص در رفع حاصل البته بکارگیری ماشین آلات میکانیزه برای اکثر کارهای زراعتی در با غها ی امروزی رو به پیش رفت است و سعی میشو د تا بکار گرفتن ماشین آلات کاملتر و جدید تر ضرورت و نیاز با غداری را به با غبانی مو فق تا آنجای که ممکن است ، کمتر گردد.

انتخاب انواع دیر گل :

در مناطق که امکان خطر سردی در بهار مو جو د است باید تو جه جدی به و قت گلدهی نمود .در آن مناطق از ارقام و انواع دیگر گل استفاده نمود.این ارقام با توجه به دیر باز شدن گل ، کمتر با سردیهای دیر رس بهاری مواجه میشوند . اخیراً در بعضی از منا طق از با دام های دیر گل استفاده به عمل میا ید.

دادن کود به درختان باغ :

از میان مواد غذایی اصلی ( یعنی نایتروجن ، پو تاشیم ، فاسفورس )  درختان میوه ، بطور دایم تا آغاز حاصل دهی و باروری ، صرف به نایترو جن اضافی ضرورت دارند و مقدار فاسفورس و پوتاشیم مو جود در خاک برای بر آورده ساختن نیازهای آبها تا آن زمان کافی است مگر اینکه از نظر دو عنصر ، کمبودی داشته باشد . برای اضافه کردن نایتروجن به خاک فور مول کلی و بسیار تقریبی توسط با غداران بکار گرفته میشود . طبق این فورمول باید بر حسب اندازه رشد در هر سال 90-60 گرام نایتروجن خالص تا حد اکثر 500 تا 1000 گرام نظر به عمر در خت ، به هر در خت داده میشود . به این ترتیب یک در خت قد کو تا ه به هر سال سن خو د 60 گرام ( تا حد اکثر 500 گرام ) و یک درخت قوی و پر رشد در هر سن و سال خو د 90 گرام تا (حد اکثر 1000 گرام) نایتروجن در سال در یا فت مینماید  و بعد از رسیدن به اندا زه حد اکثر ، اندازه کود در یافت سالانه آنها بترتیب در 500 و 1000 گرام ثابط خواهد ماند که باید 2 یا 3 نو بت یکی در اول بهار و یک تا دو بار در طو ل فصل به در خت کو د پاشیده شود . اندازه مصرف کو د های فاسفو رس و پتاشیم نظر به نو ع در خت و مقدا ر این کود ها در خاک ، 15-10 کیلو گرام در سال در هر جریب میباشد برای مصرف باید کو دها به زیر خاکهای اطراف درخت مخلو ط گردند و درخت مو رد نظر آبیاری شود .

- عناصر کم مصرف مانند آهن ، مگنیزیم و غیره را با ید تنها در صو رت به خاک اضا فه کرد که علایم خاص آنها در باغ دیده شو د .

- کو د های حیوانی دارای ارزش غذایی چندانی نیستند و زیاد تر برای خو ب ساختن خواص فزیکی خاک وبالا بر دن اندازه نگهداری آب ، مو رد مصر ف قرار میگرند بر حسب اندازه مواد عضو ی مو جود در خاک ، مصرف 2 الا 8 تن کو د حیوانی پو سیده در سال در هر جریب باغ تو صعه شده است .

مقدمه

کچالویکی ازمحصولات عمده زراعتی است که دربسیاری ازمناطق مختلف جهان موردکشت قرارمیگیرد.این محصول دراغلب نقاط جهان خصوصا درکشورهای اروپایی بخش عمده ای ازرژیم غذایی مردم را تشکیل میدهد. تااکنون ارقام مختلف ازنبات توسط محقیقین معرفی گردیده وبرای پیداکردن ارقام باتولید بالا ودارای صفات کیفی خصوصا مقاوم درمقابل امراض ،مطالعات گسترده ومستمردرحال انجام است.حتی تویبرهای مذکوردرانبارموردحمله قرارگرفته خسارات هنگفت   رابه بارمیاورد.این مرض دراکثرنقاط جهان موجودبوده برعلاوه نبات کچالونباتات دیگرمانند بادنجان رومی،مرچ وبادنجان سیاه را نیزموردحمله قرارمیدهد،واین مرض تقریبا 10-70%خساره راواردمینماید،بعضی اوقات این مرض به مرض نماتودی یکجامشاهده گردیده است.حرارت مناسب برای نموی این بکتریا35-37درجه سانتی گرادبوده که حدی اعظمی ان 41وحدی اقل ان 10درجه سانتی گراد.وحرارت کشنده برای این بکتریا52درجه سانتی گراد میباشددرصورتی که حرارت 15درجه سانتی گراد باشد مرض ظاهرنمی گرددمگردرحرارت 37درجه سانتی گرادسرعت انکشاف مرض فوق العاده زیاد میباشد. حرارت ورطوبت بلندخاک برای انکشاف مرض مذکورمساعد میباشد.این بکتریادرپی ایچ های مختلف توافق نموده که مناسب ترین ان 6،2-6،6حداقل ان 3،6وحداعظم ان 7،4میباشد،درصورتیکه رطوبت خاک کمتراز50%باشدنبات رامصاب کرده نمیتواند.باازدیاد مقدارکلی clay درخاک نموی این بکتریاتنزییل میابد.ازدیادموادعضوی فعالیت این بکتریارابیشترنموده درحالیکه کودهای غیرعضوی ازفعالیت کودهای مذکورمیکاهد،نباتات جوان دربراراین مرض حساس بوده وبازدیاد عمرنبات مقاومت ان دربرابرمرض بیشترمیگردد.عمراین بکتریا درخاکهای زراعتی تا2،5سال راپورداده شده است. درصورت که درجه حرارت بلندباشدتیوبرهاگنده شده وبرای تخم ازان استفاده شده نمیتواندواگرتیوبرمصاب به مرض کشت گرددقبل ازجوانه زدن فاسدشده وازبین میرود،درمناطق که درطول سال کچالودران کشت نگردیده باشداین بکتریابالای نباتات دیگرمانندبانجان سیاه وبادنجان رومی زمستان گذرانی میکندوبعدابه اسانی میتواندبه نبات کچالوانتقال نماید،تماس تیوبرهای سالم بامریضی دروقت بذرومتضررساختن تیوبرها توسط نیماتود گره ریشه زمینه خوبی انتقال مرض ازیک تیوبربه تیوبری دیگرمیباشد.این مرض بشکل سریع درنقاط مختلفه ایالات متحده وکاناداظاهرگردیده است،ودرسال 1940در37ایالت مشاهده گردیده ودربعضی حالات خسارات سنگین دارااست. عامل مرض درطبعیت تنهابالای کچالو به مشاهده رسیده است اماتجربه ثابت نموده است که این پتوجن میتواندخاندان بادنجانیان وبعضی انواع دیگری مربوطه راموردحمله قرارداده ومصاب مییسازد.نبات کچالودراکثرنقاط مختلف افغانستان کشت گردیده وساحه کشت ان تقریبا 17000هکتارزمین تخمین گردیده است.این نبات بصورت عموم درولایات بامیان،کابل،بغلان،وردک،غزنی ولوگرکه باارتفاعات 1800- 2600مترازسطح بحربه پیمانه زیاد کشت گردیده وهمچنان درارتفاعات پاین تریعنی 100متری درولایات قندهار،کنر،لغمان وهرات به پیمانه کم کشت میگردد،کشت نبات مذکوردرماه ثوربعدازختم موسوم بارندگی صورت گرفته ودرماهای سنبله ومیزان جمع اوری میگردد.امادرمناطق گرم که به ارتفاع 100مترمیباشدوخطریخزدن موجودنباشددرفصل زمستان کشت نموده ودراواخربهارجمع اوری میگردد.(ص13)

تاریخچه :

پوسیده گی حلقوی کچالو برای اولین بار در سال 1924 در جرمنی شناخته شد.ودرسال 1931ازکناداودرسال1932ازامریکای شمالی راپورداده شده است.پوسیده گی حلقوی ازجمله مدوهش ترین امرض کچالوبوده وسالانه سبب خسارات هنگفت درجهان میگردد.پوسیده گی حلقوی مذکوردرسال 1972ازساحه کابل جمع اوری وتشخیص گردیده است.درجاپان این بیماری برای اولین باردرسال1947درهوکایدوشناسایی گردید ولی وقوع ان بطورموفقیت امیزباتولید وپخش غده های عاری ازمرض درسیستم های قرنطینه ای داخل مهارگردیده است.همان طوریکه هسپانوی هادرسال 1540میلادی انرابه اروپابرده اندوبرای باری اول درکشورانگلستان کاشته شد،تاسال 1960کچالودراروپابه پیمانه بسیارکم رواج داشت چنانچه دران وقت کچالوبه قسم نباتات زینتی درباغ های سلطنتی کشت میشد.پس ازان که کچالودراروپااندکی رواج یافت، مردم هالند به آن علاقه زیاد نشان داده اند ودرسال 1800 میلادی یکی از غذاهای مهم این سرزمین بشمار می رسید، کچالو باگذشت 300 سال ازحالت وحشی مراحل تکامل خودرا طی نموده وبنسبت بعضی خصوصیات، شهرت واهمیت زیاد کسب نموده است. در اواخر قرن هفدهم کچالو در کاخ پادشاهان وسپس درکاخ اشراف اروپائی بعنوان یک ماده گرانبهای غذائی عرضه میشد. درآن دوران کچالورا بعنوان گل زینتی میشناختند وبنسبت شرایط مساعد اقلیمی اروپا، کشت کچالو درآن قاره به سرعت توسعه پیداکرد.

اهمیت اقتصادی کچالو:

دربعضی ازکشورهای جهان کچالومانندبرنج به عنوان یک جزء اصلی غذا دررژیم غذایی بکارمیرود.دراین کشورها ازاین محصول به عنوان منبع اصلی تامین کننده انرژی استفاده فراوان میشود،زیراکچالویک محصول غذایی پرکالوری میباشد.درکچالومقداری زیادی کاربوهایدریت وجوددارد که دربدن بهچربی تبدبیل میگرد.درامریکاواروپا ازکچالو(ازغده کچالو)غذاهای مختلف تهیه میگرددکه بعضی ازانها عبارت اند ازورقهای سرخ شده (crosp) که بنام چپس نیزیادمیگردد،خلال کچالوسرخ شده یاfrench friesو potato puffs که همه اینها روزانه توسط اقشارمختلف به مصرف میرسدکه بیش ازنیم ان،مصرف ترکیبات فوق میگردد.درامریکاواروپاازکچالومحصولات خشک تهیه میکنند،این محصولات عبارت اندpotato puffs,potato dehydrated ,potatogrit,potato paste,و potato dumplingهمچنین ازکچالوخلال کچالوتهیه میکنندکه بصورت منجمد نگهداری وانرا درموقع مناسب مصرف مینمایند.دیگرمحصولات کچالوعبارت اند ازpotato spaghetti    granule, potato   potato flour,  وصدها  محصولات دیگر.کچالوکه درصنعت استفاده های فراوانی دارد.نشایسته کچالوبه عنوان یک ماده خام صنعتی مورداستعمالی زیادی دارد.ازان درصنعت الکول سازی وتهیه ای وسط های ذریعه (nuterint media)استفاده میگرددکه درلابرتوارهای مایکروبیولوژی جهت کشت مایکروارگانیزمهاکاربرد زیادی دارد.

علایم مرض :

علایم مرض پوسیده گی حلقوی کچالو معمولا درشرایط محیطی سردوتاهنگامی که نبات به انکشاف کامل خود نزدیک نشده باشد،قابل مشاهده نمیباشد. برای انکشاف علایم مرض بالی ساقه ها،ستولون ها وتیوبرها،مطلوب ترین حرارت 17-22درجه سانتی گراد میباشد.درمراحل اولیه مصابیت یک یاچندساقه محدود پژمرده شده وقدپست میماند،درحالیکه متباقی قسمت نبات صحتمند معلوم میشود.هنگام گرمای روزساقه هاپژمرده شده وهنگام شب دوباره به حالت عادی خودبرمیگردد.باانکشاف علایم مرض ساحات بین رگ برگها،رنگ زرد کاهی رااختیارمینماید.بعدادرساحات مذکوررنگ زرد تیره ظاهرمیگردد.انکشاف بیشترمرض باتاب خورده گی برگها بطرف بالا توام میباشد.باپیشرفت پژمرده گی ساقه ها،تغیر رنگ برگهانیزپیشرفت نموده وتمام برگ پژمرده میشود.تبارزاین نوع علایم معمولابرگ نبات را به دنبال دارد.هرگاه مرض پوسیده گی حلقوی باداغبرگهای دیگری چون بلایت وقتینه وپسینه،سیاه لنگی،صدمات اب وغیره همراه باشد،تشخیص ان فوق العاده خواهد بود.اگرساقه پژمرده نبات ازنقطه تماس باسطح خاک قطع گردیده وفشارداده شودترشحات سفیدرنگ بکتریایی ازان خارج میشودوبه اینطریق میتوان پوسیده گی حلقوی رازسایرامراض تفکیک نمود.مصابیت تیوبرهای نباتات درحال نموازنقاط انجامی ساقه هاصورت گرفته وازطریق آوندهای انتقالی انتشارمیابد،تیوبرهای مصاب درنقاط انجامی ساقه پوسیده گی های پنیرمانندی را ازخودنشان داده ودرساحه حلقه های انساج انتقالی، دارای رنگ کریمی زرد – ویانصواری روشن میباشد.درواقیعات پیشرفته مرض اگرتیوبرهای مصاب فشارداده شود،ازساقه اوندهای انتقالی خروج ترشحات کریمی رنگ تازردکاهی ازساحه طوریکه کریم دندان ازتیوب ان خارج میشود صورت میگیرد.درمراحل اخری انکشاف مرض انساج انتقالی تخریب گردیده،درداخل تیوبرها حفره های کوچک نصواری بوجودامده، درواقیعات شدید درپوست تیوبرها کفیده گی به مشاهده میرسد.بالاخره با پیشرفت مرض تمام برگ پژمرده گردیده و مرگ نبات را به دنبال دارد.بعضی اوقات علایم مرض درتیوبرها تاهنگام جمع اوری حاصل ظاهرنگردیده وهنگام ذخیره  بمشاهده میرسد.اولین نشانه درتیوبران است که سیستم انتقالی رنگ زرد کاهی را بخود میگرد بعدترتراوش بکتریایی قابل دیدبوده وهنگام فشاربرانساج خوبترمشاهده شده میتواند.وقتیکه ترشحات بکتریایی بیشترازدیادیافت تخریب نسج حلقه انتقالی که منتج به حفره های macroscopic میگردد،به دنبال ان ظاهرمیشودبعدااین نقاط اب خودراباخته واعضای پیشرفته یانمای پودری وخشک را بخودمیگیرد.ویا به اثرحمله بکترایایی پوسیده گی نرم ابکی سست ونرم میباشد.حفره های سیستم انتقالی به پیت pith وکارتیکسcortex امتدادیافته ودراخیرذکرباعث زخمهای خوره ای درسطح فوقانی تیوبر میگردد.پوسیده گی حلقوی باید باپوسیده گی قهوه ای مقایسه شود،زیرا بعضی علایم هردومرض پوسیده گی باهم مشابه میباشد.مرض پوسیدگی حلقوی معمولادرمرحله پایانی رشدنبات پس ازگلدهی درمزرعه ظاهرمیگردد،غده های شدیاجوانه نمیزندویااین که جوانه ها قبل ازظهوردرخاک ازبین میروند حتی اگربته های الوده بتوانندازخاک خارج شوندانها به تعداد محدودبرگ ورشد کم دارندکه سرانجام ازبین رفته ومیمرندباتوسعه بیماری درمرحله پاینی رشد،تنهایک ویاچندساقه تولیدعلایم میکند،زردی وپیچخورده گی دربگهای پاینی ایجادشده که درنهایت پژمرده گردیده ونابودمیگردندپژمرده گی خصوصا درشرایط مرطوب تدریجی میباشد.نوارهای قهویی رنگ گسترش یافته تادم برگهاممکن است بروی ساقه الوده پدیدارگردند،دربرش عرضی ساقه الوده چندسانتی متر بالاترازسطح خاک شیره بکتریایی امکان داردبافشاردادن ساقه ازبافت اوندی تراوش گردد،غدهاازطریق ستولن هاالوده میگردند،غده هاباالوده گی سطحی مشابیت باغده سالم دارد.لیکن بابرش غده حلقه برنگ زردروشن باعرض چند ملی متردرامتداد بافت اوندی اشکارمیشوندوهمچنان ساقه درروزپژمرده گردیده ودرشب به نسبت سردشدن هوادوباره به حالت عادی خودبرمیگردند،درمراحل انکشافی مرض ساحه بین رگبرگهابه رنگ زردکاهی درامده وبعدابه رنگ زردتیره تبدیل میشوندوحتی بعضادرشدت مرض برگهای نبات مذکوربطرف بالاتاب وپیچ میخورند.

عامل ودوران مرض :

 Corynebacterium sepedonicum

فامیل: Corynebacteriaceae

ردیف: Eubacterials

صنف: Schizomycetes

بکتریای عامل مرض پوسیده گی حلقوی ازیک فصل نموتافصل نموی دیگرعمدتا بالای تیوبرهای کچالوزنده گی مینماید،هنگامی که تیوبرهای مصاب به قسم تخم استعمال شده وبذرگردد،بکتریای مذکورازطریق اوندهای انتقالی حرکت نموده وخودرا به اهسته گی به قسمت های پاینی نبات درحال نمومیرساند. بکتریای متذکره دراوخرفصل نموازطریق ستولن هاازساقه های مریض حرکت نموده وتیوبرهای جدیدرامصاب مینمایدوبه این طریق ازیک سال به سال دیگرانتقال میابند.هنگام قطع نمودن تیوبرهای تخمی بکتریای عامل مرض به سهولت انتشاریافته،همچنان نشران درذخیره گاها،بسته بندی هاوسامان الات زراعتی ازطریق تماس میخانیکی تیوبرهای سالم باتیوبرهای مریض نیزصورت میگیرد.این بکتریا درخاک زمستان گذرانی نه نموده ودرمزارع ازیک نبات به نبات دیگرانتشارنمی یابد.چون دوره تفریخ بکتریای مذکور2-3ماه میباشد. لهذاامکان ان وجودداردکه هنگام جمع اوری حاصل علایم مرض به مشاهده نرسد، اما هنگام ذخیره علایم مرض انکشاف نموده وبه وضاحت قابل دید میباشد،امکان مصابیت تیوبرهای سالم که هنگام جمع اوری حاصل زخمی شده باشد درذخیره گاه ها تیوبرهای مصاب وجوددارد.عامل مرض مذکورتنها درپارنکیمای زایلم وفولیم که درجوارجریان تعرق قراردارد.، شرایط مناسب رابرای تکثرسریع خویش یافته میتواند.وقتیکه بکتریا نزدیک به اوندهای وظیفوی پارنکیمای ابتدایی چوبرا مصاب می سازد،دربین دیوارهای نرم حجروی این نسج که درنباتات فامل بادنجان یان وظیفه پارنکیمای فولیم داخلی را نیزانجام میدهد،فعالانه تقسیم میشود.عمومادرقسمت بالایی سطح خاک،نباتات بدون علایم بکتریایی عامل مرض موجودنمیباشد.اماهنگامیکه ستولن تشکیل گردیده ومورد حمله قرارگیرد،بکتریا دوباره به چوب ابتدایی نفوذ نموده حفره هاظاهرگردیده ومصابیت به سرعت به تیوبرهای جدید انتشارمیابد. زیراممکین است که کیسه های بکتریایی درجوارنقاط بروز ریشه های جانیبی درپارنکیمای فلویم،ریشه مادری مصاب تولید گردد این اشیانه های تقسیمات فعال بکتریا احتمالا به قسم منابع مواد تلقحی برای اونده های ثانوی جدیدی که بیشترارگانیزم مذکورابه پاین نقل میدهد خدمت نماید.هنگامی که بکتریا به ریشه های تغذیه کننده جوان میرسند به سرعت باعث تخریب انها میگردد.بنامهم ترین منبع اولیه تلقح غده های بذری الوده است،گفته میشودکه یک چاقوی الوده میتواندبه تعداد20-24غده رابطوری متوالی الوده سازد،بکتریای مذکورقادراست ازیک فصل نموتافصل نموی دیگردربقایایی الوده نباتی مستقردرداخل وخارج زمین زنده گی نموده وباعث مصابیت اولیه گردد.مصابیت ثانوی باانتشارپتوجن ازبقایایی الوده اولیه دراثرجراحات وارده به ساقه وبرگها ویاسیستم های ریشه ناشی ازحشرات رشدنبات وعملیات زراعتی رخ میدهد،لیکن اهمیت دوران ثانوی دراپیدمی پوسیده گی حلقوی کچالودرمقایسه بادوران اولیه نشات گرفته ازغده الوده قابل توجه نمی باشد مساعدترین درجه حرارت خاک جهت ایجادبیماری بین 19-28درجه سانتی گرادمتغیراست درجه حرارت کمتراز16ویابیشتراز31درجه سانتی گرادتکثروانتشاربکتریادرنبات مذکورکاهش یافته وتولیدعلایم بطوری چشم گیری به تآخیرمی افتد.عامل بیماری قادرنیست مستقیما بداخل غده نفوذنمایدوعمدتا ازطریق زخمهای ایجادشده درسطح غده بداخل راه میابد،غده های که دراثرحمل ونقل زخمی شده ویاتوسط حشرات وسایرعوامل دیگرسوراخ میشوندبه این بیماری دچارمیگردند.عامل مرض مذکورعلمابه نامهای مختلف یادکردندکه این بکتریامیله مانندبوده ودارای سایز( قطر) 0،5-1،5 مایکران میباشد این بکتریا سپوروکپسول تولید نکرده ومربوط رنگ امیزی گرام منفی میباشد.

مبارزه تلفقی مرض:

• انتخاب تیوبرهای انواع مقاویم که باامراض مختلف ملوث نباشد.
• بذر تخم های سالم (تیوبر های سالم) ، تعقیم کردن سامان آلات بذر با محلول 1:1000 کلوراید سیماب و یا فارم الدیهاید.

و هم می توان از فینولیک ، مرکبات امونیم ، هایپوکلوراید و غیره نیز می توان استفاده کرد.

• استعمال کود سبزنباتی درکنترول مرض رول ارزنده دارد،وهمچنان کنترول ونماتودگره ریشه ازشدت مرض میکاهد.
• انتخاب تخم ازمزارعی که مرض مذکوربالای کچالوودیگرنباتات مربوط فامل sloanaceae مشاهده نشده باشد.
• غوطه نمودن تیوبرهابرای مدت نیمساعت. درمحلول0،02%streptocycline موثیر ثابت گردیده است .

مقدمه :

نیازهای ساختاری زراعت درجهان امروز ایجاب مینماید که تمام باغداران درختان میوه ازباغهای کوچک چند درختی تاباغهای بزرگ ،نهایت تلاش خود رابکارمیبرز، تامیوهای عالم وعاری ازهرگونه آلودگیوبیماری رابابلندترین کیفیت تولیدی عرضه نماید . برای رسیدن به این هدف ضروری است که تاغداران درمراحل مختلف رشد ونمو فزیولوژیکی زراعتی درختان خودراتحت مراقبتهای دقیق علمی وفنی قرارداده وآنها راازگزند هرگونه آسیب وارده از طریق پارازیتهای مختلف  اعم ازآفات وامرازمصون بمانند . عوامل بیماریزا ، مانند : قارچها ، بکتریاها  وویروسها ازمهمترین قکتورهای محدود کننده محصولات باغی به شماررقته وهمه ساله باغداران نقصان قابل ملاحظه راازاین ناحیه متحمل میشو ند .وجود عوامل بیماریزایی مهم برگ میه وریشه که نبات رابه فیصدی زیادازبین برده  و دراثرهمه انواع قارچهای verticillium , fusorium     phytophthora ,  armillariaکه ازجمله مهمترین عوامل کاهش دهنده محصولات باغی بشمار میرود .گرچه استفاده از روشهای وقایوی ، غرس انواع مقاوم وغیره میتوان تا حدی ازصدمه امراض جلوگیری نماید ،اما کافی نیست جهت بلند بردن سطح حا صلات باید بااستفاده ازروشهای جدید مبارزه به امراض مخصوصاً استفاده وتطبیق روش جدید ، I.P.M ، Integrated pest managements کار گرفته . امراض بطورموثرکنترول وپائین ترازسطح خساره اقتصادی نگه داشته گرچه استفاده از این روش به علت عدم آگاهی ازموثریت آن وعدم موجودیت بودجه کافی جهت تطبیق این میشود درکشوردرشرایط کنونی عملی نمیباشد .ولی میتوان با استفاده ازعملیات زراعتی مناسب استفاده ازتارچکشهای مناسب میتوان امراض راکنترول نمود .

تاریخچه :

پوسیدگی تلخ سیب ازبیماریهای مشهورسیب وناک بشماررفته وعمومآ درهرجایکه سیب وناک درسطح تجارتی کشب شورشیوع دارد .این مرض را نخستین بار اولی سیب Berkley  در سال  1856 م درانکلستان دیده شده ، ودرسال  1867  درایالات متحده امریکا نیزشناسائی شد ازنوشته های قدیمی درزمینه زراعت معلوم میشود که این مرض راپیش ازاین هم می شناختند ، مرض پوسیدگی تلخ سیب تا قبل ازعرضه قارچ کشهای موثرمرض وحشت انگیزی بشمارمی رفت زیرابا فراهم شدن شرایط گرم ومرطوب تمام محصولات نابود می شد .مرحله نرم بیماری درسال  1908  ومرحله که برگی آن اولی سیب درسال  1971  تشریح گردید .این مرض دراکثرکشودها مانند : چین ، جا پان ، امریکا واروپا به شکل بومی وجودداشته ودرکشورما هم موجود بود ، وازاکثرولایات راپورداده شده است .

 پوسیدگی تلخ سیب  (Bitter  rot) 

مشخصات :

این مرض اکثر میوه هارامانند سیب ، ناک ،آلو ، شفتالو ، زردالوویکمقدارازنباتات دیگررامورد حمله قرارمیدهد ، ازجمله امراض مدهش سیب بشمار میرود .درصورت بروز شکل اپید یمیک مرض ممکن است از طرف چند هفته قبل از جمع آوری حاصل ، تمام زحمات باغداران به هدر رفته اینگونه خساره خوشبختانه ندرتا تحت شرایط استثنای اتفاق افتاده ومعمولآ بیک ساحهء ای نسبتا کوچک محدود میباشد ، اما در شرایط ترانزیت و ذخیره بقسم غیر محصول باز هم خساره وارده از ناحیه این مرض چشمگیر است .

علایم مرض :

علایم  این مرض باروی میوه های نیمه پخته اولین بارظا هرگردیده ، اما اکثرآ علایم مرض هنگام بوضاحت مشا هده میگردد که میوه ها به پختگی نزدیک میشوند اینوع پوسیدگی ها بقسم ساحات کوچک دایروی که دارای رنگ نصواری روشن میباشد تظاهرمینماید . لکه های متزکره به سرعت بزرگ گردیده و مشکل ظاهری آن کاملا دایروی بوده ودرقسمت کرفریک اندازه فرورفته میباشد تعداد این لکه ها بالای میوه ازیک تاچندعدد تشکیل میگردد . معمولآ هنگامیکه چندین لکه باروی میوه ها تولیدگر دد،فقط چند عدد محدودی آنها به مراحال پیشرفته تری انکشاف مینماید تا هنگامیکه قطر لکه ها به نیم انچ میرسد سطح خارجی آن هموار بوده ورنگ آنها تغیرمیابد ، این تغیررنگ بشکل نصواری تیره تا سیا ه کامل تبارزمینماید . البته تغیرات رنگ نظربه نوع نبات تحت حمله و نژادهای مختلف قارچ عامل مرض متفاوت میباشد. هنگامیکه لکها به قطر نیم انچ میرسند ، نقاط نسبتً برجسته درزیر کیوتیکل ظاهر گردیده واز آن قشربا روی Acervulus   به وجود میاید که کیوتیکل را پاره نموده درهوای مرطوب کتله های چسپ ناک گلابی رنگ سپورها را به وجود میاورد، این کتله ها در ساختمان پیچک مانند برجسته معلوم میگردد . درصورت مساعد بودن شرایت اقلیمی کثیر متحد المرکزدراین نوع پوسیدگی  ها افزایش میابد . هنگامیکه لکه های مزکور مسن تر میگردند، لکه های گلابی رنگ نا پدید گردیده ، درنتیجه داغهای پوسیده نصواری تاریک یا سیاه که دارای فرورفنگی میباشد ،تشکیل میگردد بعد از تظاهر لکه های درسطح پوسیدگی تحت آنهانیز بطرف مغزسیب پیشرفت مینماید.تا زمانیکه لکه سطح پوست یاپوسیدگی گوشت شکل نموئ رابخود میگیرد، چنین فکر میشود که این پوسید گی نشئت کرده است گوشت گندیده سیب نسبتً نرم وریگی بوده . ومطابق رسمی که به این مرض داده شده است دارای مزه تلخ میباشد ، چون معمولاً بیشتر از یک لکه بالای پوست سیب تشکیل میگردد لذاامکان پوسیدگی تمام سیب موجود است .ریزش میوه های پوسیده ازدرخت صورت گرفته ، امابعضاً میوهای خشک و همچنان در طول زمستان در بالای درخت باقی میماند ، مصابیت این مرض بعضاً درموسم خزان قبل ازجمع آوری حاصل صورت میگرد انکشاف لکه ها توسط هوای سرد متوقف گردید، و علایم آن ازنوعیکه دریابد ذکر گردید، فرق مینماید اینها داغهای کوچک سرخرنگ تا بنفش بوده درقسمت مرکزی آن دارای رنگ تیره میباشد .این مرض شاخچه رانیزمصاب مسازد . خوره ها بالای شاخچه ها یکه حد اقل دو سال عمر داشته باشند نیزبمشا هده رسیده است .هوزه های مزکوردارای پوست فرورفته بوده تقریباً بیضوی شکل اند پوست  وکمبیم مرده به چوب چسپنده ودرعا شیه های خوره های کهنه کفیندگی ها بمشاهده میرسد .

طبقه بندی :

عامل مرض قارچ کیسه ای   cmgulatasten  glomerella یعنی مرحله کامل قارچ بوده که ذیلاً طبقه بندی میگردد .

صنف - - -   pyrenomycetes

ردیف ......  Sphrcriales

فامیل .......  Polystigmataceae  

مرحلهً کونید یائی قارچ که مربوط جنس  Colleterichum میباشد

ذیلاً طبقه بندی میگردد .

دیوژن .......  Deuteromycotina

صنف .......  Denteromycetes یا   Colomycetes

ردیف ......  Melanconiales

فامیل ......   Melancomaceae

مرحله کونید یای قرچ  glocosprioides  Colletotrichum میباشد . که بقسم پرازیت باعث قرغنه سیتروس ها وپوسیدگی اکثر میوه ها مانند سیب ، انگور ، ناک ، شفتا لو وغیره میگردد.مرحله کونیدیای آن قبلاً  بنام Gloeosporum Fructigenum Berk  یاد میشود.

دوران مرض :

قارچ عامل مرض پسید ه گی تلخ سیب به اشکال مختلف زمستان گزارانی مینماید .

1.بقسم کتله های ستروتیک درمیوه هاچملک وخشک شده ، زمستان راسپری نموده ودرموسم بهارتولید کوبنده ویا رستو سپورهارامینماید .

2.در شاخچه ها ودرمیوه هایکه درسطح باغ می ریزدویادربرگهایکه ریخته وپوسیده درروی باغ است زمستان راسپری می نماید .

3.درپوست مرزًیکه زندگی سپروفایتی رامیگزرانند میوهای خشک آویزان به درخت ویا افتاده به زمین ، اصل عمده درمصابیت اولیه محسوب مگردد . تحت این نوع شرایت کونید یا ورسکو سپورها تولید میگردد . قارچ درمیوه ازطریق کاسبرگ   (calyx) به ستوماتا نفوذ مینماید . انکشاف اعظمی مرض معملاً قبل ازپخته شدن میوه ها یعنی از ماه جوزاالی اسد یا بعد تربملاحظه میرسد .میوه های مصاب دارای مزه تلخ بوده سخت شده  شده  خشک گردیده ودردرخت سیب های پخته ناشز چملک باقی میماند . میوه های پخته میریزند خصوصاً خساره قابل ملا حظه رادرزخیره خانه باعث میگردند . حرارت متوسط برای انکشاف مرض  20 – 24 درجه سانتی گرید بوده اماگندیدگی میوه هادرحرارت صفردرجه سانتی گرید نیز صورت میگرد .ندرتا خوره ها مصاب میگردد . خوره از طریق زخم هایکه دروقت قطع نمودن بوجود میاید ، مصاب میگردد. که درنتیجه باعث کفیدگی های پوست پوسیده شده ومرگ پوست نوده ها میگردد . هوای گرم ورطوبت انکشاف مرض را بیشتر میسازد .میوه ها یکه در شاخچه ها و میوه ها یکه درروی باغ میریزند وشاخچه های آلوده باقی مانده روی روی درخت نیز محلهای خوبی برای زمستان گزارانی بارچ هستند .ومیوه های افتاده روی زمین کانون آلودگی به شمارمی آیند درخلال بارندگی ودرغب ایام کنید ها واسکو سپورها ازروی آنها آزاد می شوند  وکند یا ها توسط باران انتشارپیدا میکند . واسکوسپورها توسط باد پخش می شوند عموماً درخلال بارندگی آزادمی شوند ولی درواقع غیر بارانی هم تخلیه میشوند دراین حالت ذرات آب موجوددررطوبت نسبتی ونیزتاریکی درآزادشدن اسکو سپورها موًثراند . کنید یاها واسکو سپورهادرآب آزاد جوانه می زنند وتولید چنکگ میکند  ومیتواننددرحرارت مناسب  26  درجه سانتی گرید ودرمدت 5 ساعت مصاب میسازند میزان مصابیت وابسته به رطوبت است .نفوذ به شکل مستقیم انجام میشود نفوذ ازراه زخمها مو جب میشود مصابیت میوه می توانند قبل ازگل دهی ، درخلای گل دادن ، یا بلا فت صله بعد ازدوره گل دهی دهد ولی این پدیده بیشتراز اوسط تاًواخر فصل بالایش اتفاق می افتد .میوه در تمام مراحل رشد ونموً خودنسبتاً به طور یکسان به بیماری حساس است .حد اکثرتوسعهً لکه های بیماری درحرارت  30 ذرجه سانتی گریداست . درخلای فصل رویش کانونهای دیگر بیماری عبارت اندازمیوه های آلوده ومیوه های بومی شده دردوره طولانی هوای گرم و مرطوب میتواند منجر به همه برگی بیماری ودرنتیجه خسارات هنگفت شود . درسالها یکه هوادراوایل فصل رویش گرم و مرطوب است ومصابیت اولیه زودهنگام روی می دهد واپید میک بیماری شدید تر بروزمی کند وشرایط رابرای مصابیت ثانویه فراوان وفراهم می آورد .

مبارزه :

مقررات وقایوی دارای اهمیت فوق العاده درکنترول ومبارزه علیه این مرض میباشد . اصول مبارزه با مرض پوسیدگی تلخ سیب براعمال اقدامات حفظ الصحهً ممکن است . خشک  صرف نظرازعاملیکه سبب آن گردیده ، محل مناسب برای زمستان گزارانی قارچ عامل مرض بوده باید جمع آوری گردیده دفن ویاسوختانده شوند .نابود ساختن میوهای مومیایی ی شده ، چوبهای خشک وآلوده به مرض شاخچه های تازه مبتلا شده رانیزباید ازبین برد . زیرااین قبل شاخه ها اغلب مورد حمله قارچ قرارمیگرند . وبه عنوان عامل مرض زادرهمان سال عمل می کنند . وهم چنان حزف میوه های که درخلال فصل اولی شان بیماری ظاهرمیشود نیزدرکا هش شدت مرض موً ثر است .اجرای برنامه سمپاشی به فاصله هر 10 تا  14  روزیک بارازموقع ریزش گلبرگها تا برداشت محصول مهمترین راه مبارزه بابیماری است . قارچکشهای اتلین تیو کاریامات ها درکنترول بیماری بسیار موًثرند کاپتان نیزایرجوانی دارد چون مرض مذکوربعدازجمع آوری حاصل نیزبالای دیگرمیوه های ذکرشده به انکشاف خود ادامه میدهد لهزابایدمیوه های چیده شده درصورت پاین تراز 50 درجه فارنهاید ذخیره ونگهداری گردند

در مرحله اول پنبه افاده از یک پارچه تفس را می که این مفهوم زغر در ن شامل شده میتوانست . یک د ا انشمند انگلیسی ( Watl )  پخته را بنام Carpasi که کلیمه سانسیگیرت ا ست یاد می کند این کلیمه به دوکلیمه یونانی شباهت داشت کلیمه لاتینیCabasus  ویونانی Karpasos که به زغر هسپانوی استعمال می شود امروزپخته که یک کلیمه انگلیسی است از کلیمه عربی کوتن یا قوتن گرفته شده است قدیمترین ریکرد پیدایش منسوجات نخی از پخته که تاریخ 3000 سال قبل از میلاد را نشان مدهد . بعضی پارچه های نخی که از دریای سیند پاکستان بد ست امداز ماده رادیو اکتیف نشان داده شده که پنبه 5800 سال قبل در مکسیکو وجود داشته و مورد استفاده قرار گرفته است . هم چنان موجودیت پارچه ها نخی از پنبه در قسمت دریای نیل دوران نهضت Meratic تا 500 سال قبل میلاد دوام داشت تثبیت گردیده است .    د رباره ا ثراولی ان که د رقرن  15 بد ست امد ه نشان مید هد که این نبات د رهند استفاد ه میگرد د شواهد تحریرئیکه د رسال 484-425  قبل میلاد نوشته شد ه  نشان مید هد که زمان اروپائی ها از هند به اروپا سفر می کرد د ر باره نبات کیسه های عجیب رامی کرد ند و می گفتند د رهند نبات وجود د ارد که میوه ان پشم است . و مردم انرا در ساختن البسه استفاده میگرد. عالم Mercopolo ایتالوی طی سفر خود  د ر قرن( 13 ) نوشته کرد ه که هند نفیس ترین پخته د ارند که در هیچ گوشه دنیا پیدا نمی شود.کولمبوس وقتیکه در قاره امریکارسیده نبات پنبه را بین جزایر امریکای شمالی و جنوبی بنام Wastindies موسوم است مشاهده گردیده است . به اساس شواهد فوق کشت اصلی پنبه از نظر منشا و پیدایش ان در هند تلقی گردیده است تولید پنبه در هند به پیمانه بوده که نه تنها مصارف داخلی کشور را مرفوع نموده بلکه یک مقدار به خارج نیز صادر می گردد. اولین ماشین هلاجی توسط یک عالم انگلیسی Eliwhitiney  د ر سال 1794 اختراع نمود که بعد از ان ماشین های  یشرفته د رجهان به وجود امد ه.از پارچه های نخی Rugoveda ذکر گردیده است . پنبه در افغانستان از 1000 سال به این طرف بذر گردیده در ساختن پارچه های نخی از قرن به این طرف مورد استفاده قرار داشته است .الیاف پخته های محلی که د ر اکثر نکات افغانستان بذ ر شد ه بوسیله چرخ های هلاجی از پنبه د انه  جد ا گرد ید ه به طرف استفاد ه قرار می گیرد این وسیله ساد ه همچنان د ر بسیاری از ولایت کشور ما د ید ه می شود موجود یت هلاجی د ستی نه تنها د رمملکت  ما بلکی د ر قصبات  د ور افتید ه هند ، جمهوریت مرد م چین و پا کستان هم به نظر ر سید ه است.           

اهمیت اقتصادی پنبه

نبات پنبه  یکی از مهمترین نباتات الیاف دار میاشد . محصول نبالی الیاف می باشد که بالای تخم بنام پنبه دانه یا حگیت یاد می شود . تشکیل می شود . صرف نظر از موفقیت هایکه که در تولید در استعمال الیاف مصنوعی بدست امده است . الیاف پنبه برتری خود را تا امروز حفظ گردیده است . پخته نبات است که از الیاف روغن و غیره ان استفاده وسیع بدست می اید . و. یا گفته می توانم ان نبات ستون اساسی مملکت تولید کننده انرا نگاه میدارد در افغانستان یک نبات صنعتی بوده و در اقتصاد کشور نقش ارزنده اقتصادی دارد.الیاف پخته در جهان بیشتر از 56% الیاف را تشکیل مدهد تخم پخته یا پنبه دانه %20-27 روغن دارد.که در پخت پز از ان استفاده می شود .سالاه تقریبا بیشتر از 160000 تن روغن از کشور های خاریجی وارد نمایم د رزمینه باید به کشت نباتات تیل دار توجه گردد . مخصول دیگر پخته یا پت یا   Linterاست که در صنعت فارنیچر استعمال میگردد. الیاف پخته در تولید منسوجات نخی کار رفته و بر علاوه از الیاف پخته در محیط زندگی رسمان ، لوازم ، تسمه های انتفالی ، پوشش های عایق برق ، فلم ها عکاسی لاک و کاغذ تحریری بدست می اید.پنبه دانه یا چکیت دارای ازرش خوب می باشد . بعد از جدا نمودن الیاف قسما جهت تخم بذری استفاده می شود .مثلا تعداد دیگری که باقی می ماند در خوراکه استفاده روغن پنبه در صنعت کنسر سازی و صابون سازی استعمال وسیع دارد. برعلاوه از پنبه دانه در حدود %40 پروتین دارد یک غذای خوب حیوانی محسوب میشود.از مغز پنبه دانه ماده زهری بنام Gossgpal بدست می اید . که در تولید پولی میر ها ، لاک ، پوشش مقاوم حرارت ادویه جات ورنگ های تعمیراتی و در دیگر مواردبه کار می رود . از پوست پنبه دانه الکول تخنیکی و غیره بدست می اورد. هم چنان پوست پنبه دانه در تولید پلاستیک به حیث غذای حیوانی استعمال میگردد  ساقه های پنبه دانه که بنام نموده پایه یاد می گردد. برعلاوه  مواد مواد سوخت که در تولید کمپوز به کار می رود برگ نبات پخته دارای مقدار زیات تیزاب های عضوی می باشد که بنام ستریک اسید یاد می شود بصورت عموم از نبات پخته 150 نوع محصولات مختلف انواع بدست میاورد.

ساحه کشت وتولید پخته د ر جهان

چون پخته یکه از نباتات مهم صنعتی د نیا است بنآ بران د ر ممالک تولیدی این نبات نه تنها ساحه کشت ان توسعه یافتند بلکی کیفیت تولید پخته د رفی واحد زمین بالا رفته است.  واحد وزن گیری پخته عد ل بود ه ویک عد ل به بوجوال یا بار جامه kg227 کیلومی شود وبید و ن از بارجامه118کیلو میشود نظر به احصایه سال 1353-1354 تولید پخته مالوچ د ر د نیا( 63) میلیون عد ل پخته سالانه در جهان تولید می شود بود ه وساحه کشت ان تقریبآ ( 40) میلیون هکتار زمین بود ه واوسط حاصل تولید مالوچ 340 کیلو گرام فی هکتار می باشد . در بالای بردن حاصل پنبه  عوامل مانندی مجادله مجادله علیه امراص و افات اقلیم یعنی مساعد بودن اب و هوا اگرو تخنیک معاصر و غیره رول دارد بعضی از ممالک دنیا بیام گدام  ذخایر پخته جهان محسوب میگردد مانند ترکیه ، ایران ، امریکای مرکزی ، پاکستان ، سودان وغیره ذخایر پخته از همه اولتر در کشور برازیل ، کلمبیا و ایران به مشاهده رسیده که از این سبب توجه جهانی را بخود جلب نموده است ممالک عمده تولید کننده  پخته شوروی سابق ، امریکا ، هند پاکستان ، برازیل ، مصر ، ترکیه و غیره می باشد.

ساحه کشت و تولید پخته در افغانستان

نبات پخته یکی از نباتات مهم صنعتی کشور توده و در رشد و اقتصاد کشور ما رول ارزنده دارند . در تولید و بهتر ساختن جنسیت ان با استفاده از تخم های اصلاح شده تطبیق کود های کمیاوی مجادله علیه امراض و افات کشت پخته بصورت فنی خیشاوه و ابیاری بوقت معین و توسط ساحه کشت پخته باید جدا در نظر گرفته شود . قبلا از ایکه به حوزه های پخته بحث صورت گیرد ساحه کشت و تولید ان بطور ذیل است . ساحه کشت پخته در سال 1355 به 128000 هکتار رسیده است و حاصل جمع اوری شده 150 هزار تن بالغ میگردد.اوسط حاصل پخته 1242 کیلو گرام فی هکتار است در دستگاها و فابریکه ها ی صنعتی مواد خام انرا پخته یا پنبه دانه تشکیل میدهند .که در ان تعداد از مردم شامل وظیفه گردیده و از در امد ان امرار خیات مینماید . پخته افغانستان را شوروی سابق ، انگلستان ، جرمنی و چکسلواکیا و غیره خریداری می نماید .

حوزه های تولیدی پخته

نظر به معلومات ریاست عمومی ترویج وزارت زراعت ساحه تحت بذ رپخته  د رکشور با د رنظرد اشت شرایط محیطی وفراهم آوری تسهیلات بشتر به د ها قین به چهار حوزه تقسیم گرد ید ه است.

1.حوزه ا ول: این حوزه شامل ولایت بغلان، کند زوتخار بود ه که شرکت سپین زر د راین حوزه د ارای فابریکه جن پرس وتیل کشی میباشد د راین حوزه د ر سا ل 1356  د رحد ود 47873 هکتارزمین تحت زرعه گرفته شد ه.

2.حوزه د وم: حوزه د وم ولایت سمنگان ، بلخ ، جوزجان و فا ریاب را د ر برگرفته و موسسه جن پرس مر جع خرید اری پخته زارعین این حوزه بود ه ساحه تحت کشت پخته د ر سا ل 1356 طبق پلان  ha22856  هکتار زمین است.

3.حوزه سوم: این حوزه ولایت هرات ، باد غیس و اولسوالی شین د ند را د ربرگرفته وخرید پخته این حوزه توسط شرکت پخته هرات صورت گرفته ساحه تحت بذ ران  16407  هکتار زمین میباشد.

4.حوزه چهارم: ولایت فراه ، هلمند وکند هار شامل این حوزه بود ه پخته تولید شده این حوزه را شرکت تصد ی بست خرید اری می نماید . ساحه تحت بذ ر این ساحه  26860  هکتار زمین است. حاصل پخته افغانستان د رفی هکتار د ر سال(1972-1973) ، kg362 کیلو پخته ما لوچ فی هکتار است .درحالیکه د ر همین سا ل د ر سوریه 683 کیلوفی هکتار بود ه د رترکیه  714 کیلو فی هکتار و د رایران 620 کیلو فی هکتار ثبت گرد یده است که این مد عا شواهد خوب شد ه میتواند که بد ست اورد ن د وچند حاصل امکان پذ یر است برای این هد ف با ید تد ابیر ذ یل د ر نظرگرفته شود.

1.تعین قیمت خرید بلند تر به غرض تشویق د هاقین پخته کار .

2.تجد ید نظر تخم های مروجه وایجاد تسهیلات به دهاقین پخته کار مانند توضع کود ،تخم بذ ری وعطا کرید ت های زراعتی.

3.تا مین تسهیلات لازمی به متخصصین واهل فن د ر رشته.

4.ایجاد یک انستیتوت ملی پخته برای پیش برد تحقیقات علمی و رهنما ئی د هاقین.

مقایسه الیاف پخته با الیاف مصنوعی

د رعصر امروزی گرچه الیاف پخته از عالی ترین الیاف شناخته شده ولی د رپهلوی ان الیاف مصنوعی قرارگرفته که یک رقیب پخته محسوب می گردد فواید الیاف پخته والیاف مصنوعی ذ یل است.

1.خیل قوی بوده که این قدرت صد هزارپوند د ر فی انچ مربع میرسد. 

2.وقتیکه مر طوب گرد د  د ر قد رت ان افزایش را به عمل می اید.

3.جاذ ب است.

4.وقتیکه با الیاف مصنوعی مخلوط گرد د محصولات خوب بد ست می اید.

5.خیل سرد است.

6.به هر مقصد به کار میرود.

7.دربسیاری مقاصد صنعتی از ان استفاد ه به عمل می اید.

فواید الیاف مصنوعی:

1.قیمت تولید ان خیل پائین است.

2.ضایعات تولید خیل نا چیز ویا هیچ میباشد.

3.کدام مصرف اضافی د رجنسیت بهتر ضروری نیست.

4.تولید دهی روز مره امکان پذ یراست.

5.د ر ذ خیره ان کدام جای اضافی ضروری پنداشته نه می شود.

6.احتیاج به د رجه بند ی ند ارد.

7.به مقاصد مشخص استفاد ه می شود.

موقف پخته و تقویه ان موقف پخته را میتوان با در نظر داشت موارات ذیل تقویه نمود .

1.ایجاد خاصیت ششتن و پوشیدن پارچه های نخی اگر لباس نخی اوتو نشود چملک می گردد یعنی جلوگیری از چملک شدن کالا نخی .

2.  مقاومت منسوجات مقابل لکه شدن.

3.  مقاومت مقابل حریق خورد شدن و پوسیده شدن پخته یکی از نباتات مهم صنعتی کشور است با در نظر داشت نقاط ذیل حاصل پخته را میتوان در کشور بالا برد.

1.تبدیل کردن ورایتی های که توافق محیطی خوب داشته و حاصل ان بالاتر با جنسیت خوب تر و الیاف اضافه تر باشد.

2.استفاده از تکنالوژی عصری مالیش ها تخم پاش ها

3.تهیه و استفاده از کود های کمیاوی بوقت و مقدار معین.

4.بکار انداختن پرکتس های قبول شده زراعتی و استفاده از تخم های تعریق شده .

5.کنترول امراض و حشرات

6.مساعدت با دهاقین مثلا قبل از ماشین الات ادویه جات شود و غیره.

خصوصیات نباتی پخته

پنبه متعلق به فامیل نباتی Malvaceae و جینس Gossypium تعلق دارد این فامیل بر علاوه پخته نباتات دیگر مانندی بامیه و غیره نباتات را در بر میگرد جینس  گاسیپیوم برای اولین مرتبه توسط عالم مشهور سویدنی کارل لینیوس تشریح گردیده است . نبات پخته در حال وحشی در مناطق حاره نموی چندین ساله دارد در حالیکه در مناطق معتدل به شکل زراعتی نموی یکساله دنبال میکند . نموی پخته Active hypocotyle با Epigeal بوده که مشیمه ها را Cotyledons  به اثر چنین نموی بالای سطح زمین کشانده می شود . این نبات با داشتن خصوصیات علفی ساقه ها و شاخه ها زیاد دارد .سیستم ریشه ان اصلی Top root بوده و با اطراف ان ریشه های فرعی نموی می کند نبات پخته در صورت مساعد بودن شرایط نموی به بلندی 60 -150 سانتی متر می رسد .

انواع زراعتی پخته

1.  Gossypium   hirsutum: نوع اصلاح شده تجارتی بود ه منشه امریکائی د اشته 52عد د کروموزم دارد و د ارای خصوصیات ذیل میباشد.این نوع پخته بنام پخته الیاف کوتاه Short staple یاد گرد ید ه طول الیاف انcm  3.12-1.87 سانتی مترویا اضافه تر از ان رسید ه و د رشتی متوسط را د ارامیباشد.رنگ گل ابتد ائی سفید کریمی بود ه وبعد ا به شیرچائی و سرخ مبد ل میگرد د. کوکله یا غوزه (Boll ) دارای 5-3  جوف یا پله بود ه ود رهرپله 11-5 د انه تخم یافت می گرد د .الیاف Lint به صورت مستحکم د رتخم قرارگرفته است  تعد اد کروموزم ها د راین نوع به 52 عد د رسید ه که  26 عد د ان بزرگ و 26  عد د ان  خورد بوده . برگهای 5-3 لبه بود ه وبه ند رت باریک د راز روخ وبید ون برود گی به نظر می رسده.

2.  Gossypium   barbadense: این نوع هم اصلاح شد ه وزراعتی بود ه منشه امریکائی د اشته و اوصاف ذ یل را د ارامیباشد.این نوع پخته الیاف طویل د اشته وبنام Long staple یاد می کند طول الیاف ان 5-3 سانتی متر ویازیاد تررسید ه الیاف این نوع پخته نفیس ومستحکم میباشد الیاف ان به اسانی از پنبه د انه یا چوگت جد امی شود. رنگ گل زرد ود رقاعد ه گلبرگ ها نقطه ارغوانی رنگ به نظر می رسد کوکله یا غوزه ان سه پله میباشد تعداد کروموزم ها    52    عد د که  26 عد دان بزرگ و 26 عد د ان خورد میباشد. برگهای ان 5-3 لبه  د راز روخ ونوک د ار به نظر میرسد.

3.  Gossypium    tomentosum :   این نوع چند ان اهمیت تجارتی ند اشته وموجود یت ان تنها د ر جزایر هوائی محد ود است منشه امریکائی د اشته و د ارای اوصاف ذ یل میباشد.قد نبات به بلند ی 1.5-1 متر میرسد وتمام قسمت های نبات توسط مویک ها پوشید ه  شود ه  الیاف ان خیل کوتا بود ه وطول ان به cm 1  میرسد الیاف بالای تخم به صورت مستحکم قرار گرفته وبه زود ی جد ا نمی گرد د. تعد ا د کروموزم ان  52 عد د بود ه که 26 ان بزرگ و 26 ان خورد میباشد.برگ این نوع پخته سه لبه بود ه وبرود گی های ان چند ان عمیق نمی باشد.

4.  Gossypium   herbaceum : این نوع اسیائی بود ه د ارای  26 عد د کروموزم میباشد الیاف ان کوتاه  ود رشت میباشد  طول ان از cm1.25- 2.5 به  سانتی مترمیرسد برگهای ان 3-7 لبه میباشد و شاخه های جوان ان قسمآ مویک د ار میباشد غوزه ان 4-3 پله بود ه وقتیکه اماد ه چید ن می شود کاملآ باز نمی گرد د د رهرپله ان تعد اد تخم ها از 11 د انه زیاد نمی باشد.

5.  Gossypium    arboreum:  این نوع مانند نوع بالا منبع اسیائی د اشته الیاف ان کوتاه ود رشت میباشد طول الیاف ان از 2cm– 1.25 سانتی متر میرسد برگهای ان 7-5 لبه بود ه کوکله ها د راز روخ    و د ارای سه الی چهار پله میباشد و د روقت جمع آوری کاملا باز نمی گرد د د رهرپله ان 17-6 د انه تخم یافت می شود.

عملیات زراعتی

1.اماد ه کرد ن زمین:

ترتیب اما د ه ساختن زمین برای کشت پخته شبا هت به جواری د ارد  مرحله اول اماد ه کرد ن زمین د ورکرد ن بقا یای نباتات فصل قبلی مانند جواری، باجره یا پخته وچپه ساختن زمین تشکیل مید هد خاک به صورت مید ه دراورد ه می شود  قبل ا ز کشت زمین ابیاری گرد ید ه  و3-2 مرتبه قلبه میگرد د تا د رخاک نفود جریان هوا موثر شد ه کلخ های کلان  کا ملا مید ه میشود بعد از قلبه اخری زمین ما له شد ه وجویه کشی صورت میگیرد.فا صله بین د و جویه ها برای ورایتی ها مختلف است به صورت عموم  80-100cm) ) د رنظر گرفته می شود بعد ازجویه کشی زمین ابیاری گرد ید ه کیاهان هرزه با ید ازبین برد ه شود. کشت پخته د ر کتا ر نتجه بهتر د اد ه است د رکشت کتا ری بوجود امد ن قشرسخت  Crust)) کمتر بود ه که این ترتیب تعداد بشتر تخم ها جوانه زد ه واز سرپت شد ن مما نعت می گرد د.

بذرپخته ومقدارتخمریز

قبل از بذ ر تخم با ماد ه کیمیای ما نند Ceresan معامله گرد د  تا د ر مقابل امراض وحشرات محفوظ بماند مقد ار 21kg  Ceresan  د ر7kg تخم پخته عاری از Linter یا پت و تخم Linter   د ار 42kg/7kg  سریسان استعما ل میشود و تخم ضد عفونی شد ه  وقتیکه زمین رطوبت کافی د اشته باشد د رخط اب کشت شد ه وعمق کشت نظر به نوع خاک،مقد ار رطوبت، حرارت خاک وغیره متفاوت است د رخاکهای لوم ریگی تخم به عمق 2.5cm گشت شد ه و در صورتیکه رطوبت کافی موجود باشد تا 5cm  د ر نظر گرفته میشود د رخاکهای تقریبأ ریگی عمق کشت از 5-7cm تجویزمیگرد د همچنان د ر مناطق که نسبتأ خشک است عمق کشت 7.5cm د ر نظر گرفته میشود با در نظرد اشت عوامل محیطی 25 کیلوتخم برای یک هکتار زمین کافی بود ه وبه تعد اد 8-5 د انه تخم د ر هر چقرک کشت شد ه فاصله بین د و چقرک 25cm د ر نظرگرفته شد ه د رصورت که کشت توسط د ست صورت میگیرد   مقد ار 50kg د رفی هکتار تخم پخته سفارش است.

استعما ل کود:

تطبیق کود د ر مزرعه پخته به طریقه ذ یل عملی میگرد د.

*  پاشکی قبل ازقلبه.

*  پاشکی د روقت بذ ر.

*  استعما ل کود د رپهلوی نبات قبل از مرحله تشکیل پند ک.

 خا طر نشان میگرد د مقد ار اعظمی کود بین مرحله پند ک وتشکیل کوکله توسط نبات از زمین گرفته میشود.تجارب نشان میدهد که تطبیق کود د ر عمق  5-8 cm به اطراف تخم و5-8cm   پاینتر از تخم نتجه بهتر د ا ده است مقد ار کود قابل تطبیق د رشرایط افغانستان د ر پخته نظربه هد ایت شرکت کود کیمیاوی 25kg  یوریاو   14kg د ای امونیم فاسفیت د ر فی جریب قابل سفارش میباشد تمام د ای امونیم فاسفیت د ر موقع کشت 10cm پائین تر از تخم د ر جری استعمال میگرد د نصف یوریا د ر موقع یکه کرد ن ونصف ویگر ان د ر وقت گل اولی استعما ل   گرد ید ه و فوراً آبیاری گرد د.

آبیاری                  

د رافغانستان ابیاری پخته به وقفه های ذ یل عملی وسفارش میگرد د.

ابیاری اول یک هفته بعد از کشت.

ابیاری دوم 12-10 روز بعد از ابیاری اول.

ابیاری سوم با درنظر د اشت خاصیت خاک وضع اقلیمی 15-12 روز به وقفه د رنظرگرفته میشود.ابیاری چهارم یک ماه قبل از ختم موسم ابیاری قطع می گرد د  تا موقع به پخته شد ن کوکله های بشتر شد ه بتواند.در اخر موسم تطبیق مقد ار زیاد اب پخته شد ن یا رسید ن پخته را به تعویق می اند ازد.

خشاوه وطاقه کاری

مقصد ازخشاوه وطاقه کاری د رمزرعه پخته عمد تآً ازبین برد ن گیاه هرزه نرم کرد ن خاک که جریان هوا د ران به اسانی صورت می پذ یرد وهمچنان اب باران که د ران منطقه صورت میگیرد بشکل خوب د ر زمین جذ ب شد ه و د رجذ ب مواد غذ ائی برای نبات مساعد ت می نما ید د رماه اول بهترین وسیله برای نرم کرد ن قشر سخت زمین وازبین برد ن گیاه هرزه استعمال ماشین های خیشاوه کن ( کلتیواتر)میباشد معمولاً استفاد ه از این وسیله وقت مفید میباشد که گیاه هرزه شروع به جوانه زد ن نمود ه باشد.برای اینکه قطار کشت پخته فهمید ه شد ه بتواند لازم است وسیله بعد از بر امد ن تعد اد کا فی جوانه ها ی پخته به کار برد ه  طاقه کاری پخته وقت صورت می پذ یرد که نبات به بلند ی 20-15 سانتی متر ر سید ه و از جمله جوانه های یک الی د و بته قوی وسالیم گذ اشته شود ومتباقی د ور می گرد د.د ر وسط فصل نموی نرم کرد ن خاک و د ور کرد ن گیاه   هرزه از خشاوه سطحی کار گرفته میشود. کنترول گیاه هرزه د ر مزرعه پخته با تطبیق مواد کیمیاوی Herbicide) ) امکان پذ یر است . اگرعملیات عمد ه زراعتی      د ر کشت پخته عملی گرد د ضرورت به استعمال گیاه کش ها پید ا نمی کند د ر صورتیکه سفارش شد ه باشد باید      گیاه کش ها استعمال گرد د اد ویه های که قبل از کشت د رمزرعه پخته استعمال می شود CIPC   است این گیاه کش را قبل از ابیاری د رمزرعه پخته باید استعمال گرد د.و  IPC  و CIPC د رکنترول گیاه یک ساله که برگ پهن     ند ارد مؤ ثر است. گیاه کش های که بعد از جوانه زد ن استعمال می شود Diuron  د ایوران، Karmex کارمیکس، Monuran ، Telvar  استعمال گرد د این گیاه کش ها د ر کنترول گیاهان یکساله پهن برگ خیل مؤثرواقع گرد ید ه است.درشراط افغانستان خشاوه وکتمن کاری اقلا سه مرتبه د رپخته یه ترتیب ذ یل سفارش می کرد د.خشاوه اول سه هفته بعد از کشت زمانیکه نبات د رمرحله چهار برگی باشد د راین مرحله د رولایات شمال کشور مرحله اول کود یوریا استعمال می شود.خشاوه وکتمن کاری د وم یک ماه بعد از خشاوه اولی .خشاوه سوم ویا خشاوه های بعد ی وقت عملی میگرد د که د رمزرعه گیاه هرزه نموکرد ه باشدو معمولا خشاوه بعد ی د رآبیاری صورت می پذ یرد.

تناوب زراعتیCrop rotation

تناوب زراعتی در کشت نبات پخته سبب بالا امد ن حاصل میگرد د وحاصلخیزی خاک زمین با لا می برد.

سال اول رشقه ،جواری یا جود ر بعد از ان پخته.

سال د وم تنها رشقه سال سوم باز رشقه سال چهارم باز پخته.

د ر تناوب د یگر سال اول پخته سال د وم نباتات لگیومی، نخود، لوبیا، سائبین، سال سوم جواری و د رزمستان همین سال نباتات لکیومی مانند مشنگ کشت می کند سال چهارم پخته کشت می شود.

توافق پخته

پخته نبات است که د رمحیط گرم توافق د اشته ود رمناطق که اوسط د رجه حرارت ان از روز 16+ کمتر باشد این نبات د ران جاه توافق کرد ه نمی تواند  د رجه حرارت برای جوانه زد ن  16 د رجه و برای نمو 34 د رجه مناسب است  د ربهار که د رجه حرارت 16 د رجه با شد کشت می شود برای جوانه زد ن ونموی جوانه ها حرارت اصغری 16 د رجه سانتی گرد مناسب 34 د رجه و اعظمی 39 د رجه میباشد .گل کردن وروشد سریع نبات پخته زمان به ملاحظه میرسد که د رجه حرارت بین 36C- 33 برسد.یخ زد گی د رفصل خزان و تبخیر زیاد اب د ر وقت گل کرد ن سبب پائین امد ن حاصل میگرد د  همچنان اگر ابیاری به تعویق بی افتد نمو نبات مساویانه نبود ه و الیاف محکم بار نمی اورد  د روقت رسید ن پخته موسم خشک نمو علفی نبات را متوقف میسازد  باد های شد ید باعث ریختن غوزه های بازگرد ید ه وجنسیت پخته را پائین می آورد شربیط مناسب اقلیمی د ر تولید بهتر پخته چنین میتوان خلاصه نمود.

1.بها رنسبتآ گرم توأم با  باران های وقفه ئی .

2. تابستان گرم ورطویت کافی .

3. خزان خشک و د وام د ار.

خاک Soil  : 

اگر چه نبا ت پخته خاصیت و توافق نمو را در بسیاری از خاک ها دارد و لی نتیجه بهتر در خاک های بد ست میاید که از مخلوط کلی وsandy loam و خاک های سیلابی یا Alluvial منا سب است خاکهای که مقد ار مناسب مواد عضوی را د اشته ود ارای مقد ار کافی نایتروجن ، پتاشیم ، فاسفورس، وغیره عناصر ضروری را داشته باشددر ان زرع نبات پخته ترجیع د اد ه می شود.

 PH: مناسب خاک برای نبات پخته از 5.2 الی 6.5 میباشد اما نبات به صورت مؤفقانه د رخاکهای کهPH      ان 8.5 باشد نمو کرد ه میتواند خاکهای که مقد ار تیزابیت وقلویت ان زیاد باشد برای زرعه پخته مناسب نمی باشد.

ورایتی های پخته:

جون تولید اقتصادی مستقیمآ با ورایتی ها تعلق د ارد بناء قبل از ترویج و توسعه یک ورایتی د رمنطقه نکات ذ یل د ر انتخاب ان د رنظر گرفته میشود.

1.  زود رس ویا د یرس نظربه منطقه .

2.  حاصل اعظمی.

3.  رسید ن نبات به شکل مساویانه.

4.  سهولت د رچید ن یا جمع آوری.

ورایتی های پخته که د رافغانستان مروج است قرارذ یل است.

1.  Acala-1517-C: این ورایتی د رولایت تخار، کند ز، بغلان کشت گرد ید ه وحاصل مطلوب بد ست د اد ه است.

2.  Acala-42-4A:  زرع این ورایتی د ر ولایت بلخ، جوزجان، فاریاب، سمنگان و هلمند عمومیت د اشته   و از نظر جنسیت وحاصل باAcala-1517-C) ) کد ام تفاوت ند ارد.

3.  Acala-108-F:  این ورایتی د رولایت هرات، باد عیس وقسمت از هلمند زرع شد ه و نسبتا مقاومت ان   د ر برابرباد وطوفان د ر ولایت هرات نتجه بهتر د اد ه است.

Acala-42-27-C:  این ورایتی خاصتا د ر ولایت پروان وباد غیس عمومیت د اشته و نظربه سایر ورایتی های پخته زود رس میباشد

چید ن یا جمع آوری پخته

جمع آوری پخته زمان شروع می شود که  60%  کوکله ها Bolls  باز شده با شد پخته های جمع آوری شد ه را      د راین د وره بنام چینی اول می نامند بعد از چید ن تعد اد  د یگر کوکله ها باز شد ه که چید ن پخته د ر ان بنام چین   د وم گفته می شود. وچین سوم از کوکله های باقی ماند ه مزرعه بد ست می اید.چید ن پخته بهتر است بعد از باز شد ن یا سفید شد ن کوکله ها صورت گیرد. نفر که پخته جمع آوری می کند بنام چینک چی یاد می شود . یک چینک چی ماهر با تجربه یک عد ل پخته را د ر مد ت 60-40 ساعت چید ه د رحالیکه یک عد ل پخته توسط ماشین پخته چینی د ر  40-20 د قیقه جمع آوری می شود.

پنبه

پنبه از محصولات مهمی است که برای رشد مطلوب نه تنها به عناصرماکرواحتیاج دارد بلکه استفاده ازعناصر میکرو باعث بهبود کیفیت آن میگردد

تاثیر عناصر مختلف بر پنبه وعلائم کمبودآنها

نایتروجن(N):باعث افزایش رشد عمومی گیاه شده تعداد غوزه ها ونیز اندازه آنها راافزایش میدهد ورشد را طولانی ترمینماید. درصورت کمبود برگهای پایینی سبز مایل به زرد شده واندازه آنهاکوچک مانده وازرشد بازمی ماند

فاسفورس(P):درتوسعه سیستم رشد ریشه ای گیاه نقش داشته وباعث تسریع درظهورغوزهای پنبه شده ورشد گیاه راکامل میکند . درصورت کمبود فسفرگلدهی به تعویق افتاده رشدغوزه هاباتاخیرصورت گرفته وکیفیت الیاف شدیدا کاهش میابد

پتاسیم (K):باعث افزایش اندازه غوزه شده طول الیاف واستقامت آنها را زیاد نموده و باعث سفید تر شدن رنگ الیاف می گردد. اگر پنبه کمبود پتاسیم داشته باشد برگها دچار پیری زود رس می شود.حاشیه آنها نکروز شده شاخه دهی گم وکیفیت الیاف افت پیدا می کند

جست (Zn):مهمترین نقش ان بهبودکیفیت الیاف پنبه است. درصورت کمبودروی برگها فنجانی شده برگهای کوچک به سفید رنگی بین رگبرگی دچار می شوند. رشدبوته های جوان متوقف گشته وتعداد گلها کاهش می یابد(شکل 3).

برم(B):درتقسیم سلولی بافتهای مریستمی وترمیم بافتهای آوندی نقش داشته وباعث رشد  بهترریشه می گردد. در صورت کمبود رشد جوانه انتهای متوقف شده وگیاه زرد می شود . همچنین گلها وغوزه های جوان تغییرشکل پیدا    می کنند.

آهن (Fe):درساخت کلروفیل نقش مهمی دارد واگر گیاه دچار کمبود آهن شود برگهای جوان حالت بی رنگی به خود می گیرند ولی رگبرگهاسبز باقی مانده گیاه قدرت خود را از دست می دهد ومحصول کاهش می یابد.

مدیریت تلفیقی آفات پنبه

مديريت تلفيقي آفت پنبه (IPM ) همواره در راه رسيدن به مديريت آفات حشره و كنه پنبه در حال تكامل است . هدف IPM تلفيق كردن همه روش هاي مديريت جمعيت آفت  به منظور كاهش مصرف حشره كش مي باشد ضمن آنكه سودمندي محصول نيز حفظ گردد .محصول پنبه در معرض جمله انواع آفت قرار دارد و اغلب دامنه وسيع از فراواني آفت بين فصول مشاهده مي شود . هر چند حشره كش هاي جديد نسبتاً انتخابي در دسترس كشاورزان قرار مي گيرند اما بررسي دقيق كارشناسان محيط زيست كاربرد برخي سموم قديمي و جديد را خيلي مشكل نموده است . اين امر انگيزه قوي در استفاده از حشره كش هاي كم خطر براي محيط زيست و كاهش مصرف كلي حشره كش ها بوجود آورده است .پذيرش سريع سموم جديد توسط كشاورزان و كارشناسان ‍،مانع افزايش آگاهي آنها از ارزش حشرات مفيد در اكوسيستم پنبه مي گردد .      

مديريت كشت پنبه

جهت اجراي برنامه  IPM، مديريت كشت پنبه به پنج دوره مجزا تقسيم مي شود.

 1- برداشت محصول تامرحله قبل از كاشت پنبه

2-آماده سازي زمين يا مرحله قبل از كاشت پنبه

3- زمان كاشت تا مرحله گلدهي(ظهور يك گل در هر متر رديف كشت)

4- مرحله گلدهي تا باز شدن اولين قوزه در هر متر رديف كشت

5-  مرحله باز شدن اولين قوزه تا مرحله برداشت محصول آفات پنبه در دوره هاي فوق در مراحل مختلف رشد و فعاليت قرار دارند.  مديريت تلفيقي آفت با توجه به شرايط فعاليت آفت در هردوره اجرا مي شود .

1- دوره پس از برداشت تا قبل از كاشت پنبه

1-1-بررسي وضعيت شفيره كرم قوزه نمونه برداري از خاك حداقل از عمق 10 سانتي متري به منظور تعيين تراكم شفيره كرم قوزه انجام ميگيرد .در صورت مشاهده شفيره كرم قوزه با تراكم زياد انجام شخم پاييزه يا زمستانه توصيه مي شود .

 1-2- انتخاب گياه زراعي جهت تناوب زمستان در حد فاصل زمان برداشت محصول تا  كاشت مجدد پنبه ، گياه زراعي مناسبي با توجه به نوع آفات آن جهت كاشت در نظر گرفته مي شود .

1-3- كشت گياهان تله اي براي به تله انداختن كرم قوزه در اوايل بهار يك نوع گياه زراعي مانند نخود به عنوان گياه تله  كاشته مي شود .با استفاده از يك حشره انتخابي و يا با انجام شخم ومدفون نمودن گياه، كرم قوزه هاي روي آنرا از بين مي برند .

1-4- از بين بردن بقاياي گياهي و رشد مجدد پنبه در صورت رشد مجدد پنبه ، وضعيت آفات روي آن را بررسي نموده و اقدام لازم نسبت به از بين بردن آنها به عمل مي آيد .خرد كردن بقاياي پنبه و استفاده از مواد شيميايي برگ ريز جهت ممانعت از رشد مجدد پنبه .

1-5- علف هاي هرز ميزبان آفت آفات پنبه از قبيل كنه ، شته  ، ِسنك  و عسلك روي علف هاي هرز داخل و حاشيه مزرعه پنبه زمستان گذراني مي كنند . با استفاده از علف كش  يا شعله افكن  و يابا انجام شخم  علف هاي هرزرا از بين مي برند .

 ۱-6- كشت گياه زراعي مناسب به عنوان پناهگاه حشرات مفيد .برخي از گياهان زراعي مانند يونجه پناهگاه خوبي براي حشرات مفيد مي باشند .

1-7- مصرف كودهاي ازته براي تجزيه و پوساندن بقاياي گياهي و فعال كردن ميكروارگانيزم هاي مفيد خاك  مصرف كودهاي ازته توصيه مي شود .

2-دوره آماده سازي زمين و مرحله قبل از كاشت پنبه

2-1- انتخاب زمين با توجه به شرايط جغرافيايي محل از نظر وجود رودخانه  ، منابع آب ، جاده ،مراتع، مسير وزش باد ، مناطق همجوار ، زمين مناسب جهت كشت پنبه انتخاب گردد.

-2-تهيه بستر بذرتماس بهتر بذر با خاك و تأمين رطوبت ودماي مورد نياز و كاشت بذر در عمق مناسب موجب جوانه زني و رشد سريع بذر شده وگياهچه هاي قوي بدست مي آيد .

2-3- انتخاب رقم مناسب پنبه

زودرسي و برداشت زود هنگام محصول به كاهش خسارت آفات در اواخر فصل كمك مي نمايد .

2-4- ضد عفوني بذرجهت كنترل آفات مكنده در اوايل فصل كشت از يك حشره كش مناسب جهت ضد عفوني بذر استفاده مي شود .

2-5- تغذيه گياهي تأمين عناصر غذايي مورد نياز گياه پنبه

2-6- تأمين آب مورد نياز پنبه در اوايل رويش

3-  مرحله كاشت پنبه تا مرحله گلدهي ( مشاهده يك گل در يك متر رديف كشت )

3-1- تاريخ كشت

با توجه به دماي خاك و پيش بيني آب و هوا ، ناريخ كشت مناسب  تعيين شود .

 از كشت خيلي زود و دير هنگام پنبه اجتناب گردد .

3-2- مصرف ازت

با توجه به آزمون خاك و تجزيه دمبرگ ، ميزان مصرف ازت تعيين شود.

3-3- مصرف مواد تنظيم كننده رشد

براي جلوگيري از رشد رويشي غير عادي از مواد تنظيم كننده رشد  استفاده گردد .

3-4- گشت زني در مزرعه جهت بررسي وضعيت آفات پنبه

با توجه به آستانه خسارت اقتصادي آفات ، مبارزه شيميايي و بيولوژيكي توصيه مي شود .

4-  مرحله گلدهي تا مشاهده اولين قوزه باز در هر متر رديف كشت

4-1-گشت زني در مزرعه جهت بررسي وضعيت آفات به توصيه مبارزه شيميايي و بيولوژيكي ، با توجه  آستانه خسارت اقتصادي آفات.   

4-2- آبياري پنبه بر اساس نياز گياه

5- مرحله باز شدن اولين قوزه تا برداشت محصول

5-1- گشت زني در مزرعه جهت بررسي وضعيت آفات پنبه

توصيه مبارزه شيميايي و بيولوژيكي ، با توجه به آستانه خسارت اقتصادي آفات.

5-2- آبياري پنبه بر اساس نياز گياه

5-3-استفاده از مواد شيميايي جهت خزان زودرس برگها

اجزاي اصلي مديريت تلفيقي آفت

1-شناخت بيولوژي و اكولوژي آفات و گياهان زراعي

2-گشت زني در مزرعه

3-آستانه هاي خسارت اقتصادي

4-بررسي تاثير روش هاي مبارزه بر جمعيت آفات

گشت زني در مزرعه

جمعيت آفت از سالي به سال ديگر و حتي ا زيك مزرعه به مزرعه ديگر در طي سال تغيير مي كند.بازديد دقيق مزرعه به كشاورز امكان مبارزه شيميايي به موقع را فراهم مي سازد .كاربرد حشره كش ها بايستي بر مبناي گشت زني در مزرعه وآستانه خسارت اقتصادي آفات صورت گيرد . از سمپاشي هاي بي رويه و از قبل برنامه ريزي شده  اجتناب گردد .

روش هاي گشت زني در مزرعه

از چند روش گشت زني به منظور ارز يابي اثر آفات روي مزارع پنبه استفاده مي شود.الگو هاي گشت زني در مزرعه پنبه ممكن است به شكل هاي حروفX وZ و يا عدد 8 باشد.بعضي از حشرات پنبه مانند تريپس در سطح مزرعه تقريبا“ پراكنش يكنواخت دارند و آفات ديگر مانند سنك  و كنه مزرعه پنبه رابيشتر به صورت لكه اي آلوده مي سازند و آلودگي آنها بيشتر از حاشيه مزرعه شروع مي شود.  توصيه مبارزه شيميايي بايستي زماني انجام شودكه پس از گشت زني در مزرعه تعداد آفت به سطح آستانه خسارت اقتصادي رسيده باشد .از زمان ظهور گياهچه تا مرحله گلدهي ، مزارع پنبه بايستي حداقل يك بار در هفته مورد بازديد قرار گيرد . از مرحله گلدهي تا باز شدن قوزه ها ، مزرعه پنبه را بايستي هر پنج روز يا دوباردر هفته بازديد نمود .از هر 8 هكتار پنبه كاري بايستي به طور تصادفي 100 بوته را مورد معاينه قرار داد و براي اين منظور مي توان با انتخاب تصادفي 100 نقطه از مزرعه 100 بوته را  بازديد نمود و يا اينكه ده نقطه از مزرعه را به طور تصادفي انتخاب و در هر نقطه 10 بوته  يك رديف را معاينه كرد .

آستانه خسارت اقتصادي يا آستانه مبارزه

آستانه مبارزه طبق تعريف، تراكمي از آفت مي باشدكه در آن تراكم مبارزه شميايي بايستي براي جلوگيري از خسارت اقتصادي آفت صورت گيرد.آستانه هاي خسارت آفات جز اصلي مديريت تلفيقي آفت (IPM ) هستند .آستانه ها را مي توان بر مبناي فراواني آفت ، ميزان خسارت آنها و يا تركيبي از هردو تعيين  نمود . اهميت اقتصادي يك آفت خاص ممكن است با رشد گياه پنبه تغيير نمايد . بنابراين آستانه خسارت آفات بسته به مرحله رشد پنبه متفاوت مي باشد .اثر مفيد آستانه ها به بازديد منظم مزرعه ، نمونه برداري دقيق و برآورد صحيح سطوح خسارت يا آفت بستگي دارد .     

جدول 1-آستانه خسارت اقتصادي آفات پنبه ،منبع مورد استفاده(Australia Cotton Cooperative Research Center)

مقد مه :

( تلک الجنته التی اورثتموها بما کنتم تعلمون ، لکم فیها فاکهة کثیرة منها تا کلون )

ترجمه : اینست آن بهشتی که بپاداش آنچه کرده اید ، بیمراث می برید ، درآن برای شما میوه های بسیاراست که ازآن میخورید .درهای فردوس بروی نیکوکاران گشوده میشود وآنان به پاداش نیکی های خود ازمیوه های رنگارنگ بهشتی میخورند . این مژده آسمانی است که ازجهان دیگرسخن میگوید ، ومن پیام آورمژده دیگری هستم که درجهان ما ودراین کره خاکی نیزنیکی ومحبت بارمی آورد . شما ازبذل این نیکی وصحبت با آب وخاک دریغ نکنید وازجهد وکوشش درپای درختان میوه بازنایستید تا طعم ثمرات لذیذ آنرا درکام خویش بیابید . درسال های اخیرمیزان کشت درخت پسته درافغانستان بطورسریعی افزایش یافته وامید میرود که درظرف چند سال آینده میزان تولید پسته به چندین برابرسال های قبل برسد . ازدیاد محصول بدون شک براهمیت اقتصادی آن می افزاید بنا براین بایستی توجه زیادی به این محصول پرارزش کشورنمود تا عواید بیشتری ازاین راه نصیب تولید کنند گان گردیده ودربازارهای بین المللی نیزشهرت محفوظ نگهدارد . وهمچنان ازقطع  این درخت باید جلوگیری نموده واهمیت میوه آنرا برای دیگران وارزش جهانی آنرا افهام وتفهیم نمائیم .همچنین درراستای احیای جنگلات پسته باید متذکرشد که مسولین وزارت زراعت موضوع احداث قوریه جات پسته را روی دست گرفته وباایجاد پلان های انکشافی میخواهند باردیگر پسته را بحیث یک قلم عایداتی درکشورتبدیل نمایند ، ولی موثریت این پلان ها را باگذشت زمان میتوان قضاوت کرد .

تاریخچه پسته :

تصورمیرود که از2 تا 4 هزارسال بیش پسته درد نیا وجود داشته وطبق شواهد ایکه درکتب ونوشته های قدیمی موجود است . کشت پسته دراوائل ظهورمسیح دراروپا رواج داشت . وطن اصلی آن آسیای مرکزی حدود ترکستان ،ایران ، افغانستان وترکیه بوده  واکنون نیزانواع وحشی پسته دراین نواحی بصورت جنگل های انبوه وکهن دیده میشود .درحال حاضرکشت درخت پسته بدون ایران ، افغانستان وترکیه وطن اصلی آن محسوب میشود . دراروپا وامریکای شمالی درکشت وتوسعه آن فعالیت زیادی مینماید ، درایران درمناطق ازشمال ، شرق ، جنوب شرق وهمچنان درقسمت های مرکزی وغرب این کشور درختان پسته دیده شده است .

مشخصات واوصاف نباتی پسته ( Pistacia  vera   )

جنگل های طبعی پسته به ارتفاع 600 الی 1800 مترازسطح بحر ساحات وسعی را درصفحات شمال وشما ل غرب کشوراحتوا نموده یک منبع مهم عایداتی را تشکیل میدهد .درخت پسته دو پایه ای بوده جنس مذکرومونث آن طوری جدا گانه به سر میبرند یک درخت مذکربرای القاح تقریبا ً بیست درخت مونث کافی می باشد درختان پسته دارای ارتفاع کوتاه بطوراوسط 6 – 5 متربوده درظرف 10 الی 15 سال به ثمر می رسند وبیش ازهزارسال سال عمر میکند . هردرخت آن بطورمعمول درحدود 70 کیلوگرام پسته حاصل می دهد درافغانستان ازهردرخت بطوراوسط درحدود سه کیلوگرام حاصل میگیرند .گل های نروماده جدا ازیک دیگرروی هردرخت مجزا قرارگرفته است ، گلهای ماده دارای یک تخمدان ویک تخمچه هستند ولی به شکل منشعب دارای سه شاخه است .درسطح برگ ها ی پسته یک نوع برآمدگی بشکل پوقانه های کوچک وجود دارد که به زبان عامیانه آنهارا سرغنچه می نامند . برگ درخت پسته از 5 تا 7 برگچه تشکیل شده است .پسته ازدرختان مناطق معتدله وگرم میباشد که مختص به نواحی خشک است ودرخاک های حاصلخیز که دارای مواد قلوی باشند رشد ونموی خوب میکند . درختان ماده فقط گل ماده ودرختان نر فقط گل نرمیدهند ودرخت ماده پسته بدون وجود گل نرپسته را بارنمی دهد واین یکی ازمهمترین واساسی ترین نکات اساسی پرورش پسته میباشد .قلمه درخت پسته تولید ریشه نمیکند ، ریشه درخت محوری وعمودی است وتاعمق بیشترازدو متر درداخل خاک فرو می رود . القاح گل های ماده بوسیله باد انجام می گیرد .

ازنگاه نام محلی پسته بدو گروپ تقسیم می گردد وآنها عبارت اند از:

الف – پسته خندان دارای دهن بازمی باشد .

ب  -  پسته کورک دارای دهن بسته میباشد .

پسته ازلحاظ پخته شدن بدو دسته تقسیم میگردد :

1 – پسته گرمه یا زود رس .

2 – پسته سرد یا دیررس .

پسته افغانستان بخاطرمرغوبیت جنس خود دربازارهای جهان شهرت خاص کسب کرده وبرای حفظ معروفیت وتوسعه فروش وتقاضای بیتشرخریداران باید استاندردی برای انواع آن بوجود آید .  بطورکلی پسته جنس قابل تعویض نبوده وتغیرنوع آن کارآسان نیست که همه ساله بتوان آنرا تغیرداد وبمیل خود نوع دیگررا جانشین آن نموده به بازارعرضه کرد بلکه برای بوجود آوردن یک نوع پسته سالهای زیاد باید زحمت کشید تا نوع دلخواه آن بوجود آورد بنا براین باید بالای پسته موجود صحبت کرد وجدیت نمود تاپسته که فعلا ً ببازارعرضه می شود ازصورت فعلی بوضع بهتردرآید با مشخصات دقیق ترورقم بندی صحیح تری دارد ببازاردردنیا عرضه گردد دراین صورت مسلما ً خریداران توجه زیادی به پسته نموده وهمان طوریکه وضع جنس نسبت به درجات تعین شده تثبیت می شود ارزش آن نیزتثبیت شده ودامنه فروش آن توسعه خواهد یافت .

انتشارجغرافیائی پسته

درخت پسته درایراین سابقه تاریخی دارد وتصورمی رود که ازجهان مصردرسال قبل کشت آن درایران معمول بوده وتحقیقات نبات شناسی نشان میدهد که گونه های منحصردرمنطقه بین افغانستان ، ترکستان وایران بصورت جنگل های انبوه وجود دارد . واحتمال میرود که این منطقه وطن اصلی واولیه پسته های است که اکنون درایران وسایرکشورها کشت میشود . ازدرخت پسته معمولی Pistacia vera جنگل های انبوه درشمال شرق ایران دیده میشود لذا میتوان گفت که اصل این نوع پسته ازایران است . درخت پسته ازایران به سایرنقاط مخصوصا ً به سواحل مدیترانه جنوب اروپا وشمال افریقا رفته است .

آماده ساختن تخم پسته برای کاشت

ازاینکه تخم پسته پوست خیلی ضخیم دارد لازم است قبل ازکشت تحت عملیه Stratification  ویا نموی قبلی قرارگیرد . بدین ترتیب که یک مقدارمعین تخم دریک تشت آب قرارداده بالای آن آبی که 60 درجه سانتی گراد گرم باشد علاوه میگردد ومقدارآب کافی بوده تاسطح تخم ها را دربین تشت پوشانیده بتواند تشت مورد نظربرای 8 ساعت دریک جای محفوظ گذاشته شده متعاقبا ً آب توسط آب جدید یکه 60 درجه سانتی گراد گرم باشد عوض می گردد .این عملیه یک باردیگریعنی 8 ساعت بعد تکرارگردیده گذاشته می شود تاجمعا ً 24 ساعت سپری گردد دراین صورت یک تعداد کافی تخم ها نیش زده بلافاصله کشت می شوند نها ل های حاصله باید به اسرع وقت دراخیرسال اول به ساحه آزاد جنگل کاری انتقال وغرس گردند درغیرآن درمسکن اولی خود قوره عمیقا ً ریشه زده وانتقال آنها به مشکلاتی زیادی مواجه می شود .پسته را درمحل اصلی میکارند پس ازکرت بندی گودال ها به فواصل چهارتا پنج متردرهرجهت با ابعاد 50 سانتی مترقطرحفرمی نمایند،داخل آنرا با خاک پهن کرده وازکود حیوانی ونیزکود سبزاستفاده شده میتواند .

آب وهوا وخاک پسته

درخت پسته به سرمای شدید زمستان وگرمای زیاد تابستان هردو مقاوم است . این درخت با هوای زمین مرطوب سازگاری ندارد ، رطوبت زیاد درزمین باعث تولید بیماری وپوسیده گی درخت میشود که به تدریج درخت را ضعیف ساخته وبالآخره خشک میکند درخت پسته به کم  آبی وخشکی مقاومت زیاد نشان می دهد . بطوریکه که درختان کهن را میتوان بدون آبیاری برای مدت خیلی طولانی شاداب وتازه نگاه داشت .بهترین خاک برای کاشت درخت پسته خاک های سبک یعنی خاک ریگی وخاک چسپناک می باشد که رطوبت را به مقدارزیاد وبرای مدت طولانی درخود نگاه میکند . این درخت دارای یک ریشه محوری عمیق است خاک باید تااندازه دومترعمق داشته باشد به دلیل عمیق بودن ریشه درخت دربرابرکم آبی بسیارپایداراست ازویژه گی ها ی دیگری این نبات پایداری زیادی آن دربرابرشوری زمین است . براساس تحقیقات انجام شده این نبات برای رشد نیازی به نمک ندارد ، مرطوبیت زیادی هوا وخاک هردوبرای پسته مضراست ورشد میزان محصول آنرا به شدت کاهش میدهند .

کود وآبیا ری

درخت پسته احتیاج به کود فراوان دارد وکود حیوانی به تنهای نمی تواند رفع احتیاجات درخت پسته را ازحیث مواد غذای برای محصول زیاد بکند لذا باید علاوه برکود حیوانی ازکود های کیمیاوی نیزاستفاده کرد .کود حیوانی را درخزان به درخت می دهند وکود کیمیاوی را دردودفعه یکی درماه حوت ودیگری درماه جوزا باخاک مخلوط می کنند .دروقت آبیاری زمین پس ازآنکه سطح گودال هاکمی نشئت کرده دروسط هرگودال سوراخی بااندازه  5 سانتی مترحفرکرده درهریکی دودانه پسته قرارداده وروی آنرا با مقدارخاکسترمیپوشانند پس ازسبزشدن نهال آنرا آبیاری میکنند ودرسال اول مقدارآبیاری را کم کرده ودرتابستان هرسه ماه یکبارتقلیل میدهند وپس ازسال دوم وسوم هرشش ماه ویا یک سال یک مرتبه آب میدهند .

پیوند کردن وا فزایش درخت پسته

وقتیکه قطرنهال پسته به یک سانتی متر تا دو سانتی متر رسید موقع پیوند آن فرا میرسد که یکی ازمعمول ترین طریقه پیوند (T- budding) درآن رایج است .پسته های تخمی که پیوند نشده اند پس از 8 سال بهره برداری میشود درصورتیکه اگرهمان پایه ها را پیوند کنند درسال چهارم با بارنشده ومیوه میدهد. بعضی اوقات لازم می شود که گل های نررا روی گل های ماده میکارند تا عمل القاح انجام گیرد . درصورتیکه درموقع پیوند درخت پسته برای هر10 درخت ماده یک درخت نربشانند هیچ وقت احتیاج به این عمل نخواهد بود . ذریعه میتود پندک پیوند به آسانی درخت پسته اصلاح شده میتواند یکی ازدلایل پائین بودن سطح تولید پسته ازفی درخت مسن بودن درختان ومنجمنت غیرفنی جنگل ها میباشد قلمه های درختان پسته به آسانی تولید ریشه نمی کند ازاین جهت تکثیردرختان بوسیله پیوند کردن پندک ها صورت می گیرد . انتخاب درختان پایه مادری باید مناسب برای پندک ها باشد تا باعث بوجود آمدن درختان قد کوتاه که به آسانی میوه های آنها چیده می شوند گردد. نهال های پیوند شد ه باید به زودی درساحه انتقال داده شود زیرا این نهال ها بزودی ریشه های عمیق تولید میکند که دراثنای انتقال صدمه می بینند . انتقال نها ل باید درفصل رکود صورت گیرد .افزایش پسته بدو روش وجود دارد یکی کشت تخم ودیگری پیوند زدن درنهال انجام میشود دراین مورد  دو نکته را باید رعایت کرد یکی اینکه چون ریشه این نبات برای تولید ریشه فرعی قدرت کافی ندارد باید تخم را درمحل اصلی درباغ ها کاشت وبرحسب میزان رشد درنهال حاصله پس ازیک تاسه سال آنرا پیوند کرد . دوم اینکه چون پسته نبات دوپایه است درباغ باید حدود % 10 ازپایه ها را پیوند زد عمر درختان پیوندی زیاد میگردد. گرده افشانی توسط با د انجام می پیوندد وسن باروری 8 – 5 سالگی است که بهترین محصول خود را تولید می کند

امراض وآفات درخت پسته

درخت پسته دارای امراض وآفات زیادی میباشد که دراینجا بطورنمونه ازیک مرض ونیزازیک  آفت یاد آوری بعمل می آید .

بیماری گموزپسته :

پوسیدگی ساقه وریشه یا بیماری گموزدرختان پسته که بنام شیره سیاه نیزگفته می شود ، یکی ازمهمترین بیماری های این درخت درمناطق پسته کاری احتما لا ً ازسال های خیلی بیش وجود داشته ولی بیماری ابتدادرباغ های پسته شیوع داشته وخسارات آن نیززیاد است . علایم بیماری روی درخت مبتلا به گموزبه صورت قطرات خورد ماده چسپناک درسطح ویا سوراخ های پوست درخت درمحل ساقه حدود 20 تا 30 سانتی متر بالای سطح خاک دیده می شوند که این قطرات شفاف ماده چسپناک درمجاورت هوا به تدریج قهوه ای رنگ می شود درضمن ازساحه درخت بیماری که داخل خاک قراردارد پوست آن به آسانی ازچوب جدا شده حد فاصل پوست وچوب لایه ازترشحات سفید شیری رنگ دیده می شود علایم بیماری روی ساقه علاوه برترشح ماده چسپناک باقهوه ای شدن نسج پوست وقتی ازچوب همراه است که درتنه های جوان تا مغزچوب پیش میرود ، وری ریشه نیزقهوه ای شدن نسج محدود به ریشه های اصلی گردد وکمترترشح ماده چسپناک روی ریشه دیده می شود .

مبارزه :

1 – چون پایه های وحشی پسته نسبت به پایه های اصلی مقاوم ترمیباشد باید سعی شود که برای احداث باغ های جدید ازپایه های وحشی کوهی استفاده گردد .

2 – برای بذرکاری چنانچه ازمیوه پسته درختان مسن استفاده شود باوجود اینکه پسته نبات دوپایه ای میباشد ولی تااندازه ای خواص مادری رانیزممکن است حفظ نماید مقاومت آن نسبت به بیماری بیشترمیگردد .

3 – درموقع کاشت ودرجابجا کردن نهالی های پسته دقت شود که فقط ریشه درخت زیرخاک قرارگیرد وازساقه به بالادرمعرض هوا باشد بهتراست نهال ها روی پشته شوند تا بعد هم بیم جمع شدن خاک های آنها نرفته وآب هم مستقیما ً به ساقه درختان نرسد وآب را فقط ازدونهرکوچک که دردوطرف پشته احداث شده وارد نمایند .

4 – درباغ احداث شده قدیمی درصورت که ساقه درختان زیرخاک قرارگرفته باشد باید خاک زیردرختان را دورکرده تا به نزدیک ریشه اصلی برسند وساقه درختان را کاملا ً آزاد کرده ودرمعرض هوا قراربدهند وپسته به کوچکی وبزرگی درخت حلقه ای به شعاع 50 سانتی مترتایک متردوردرخت بسته شود .

 سوسک سرشاخه خوارپسته

باتوجه به اهمیت پسته ونقش عمده ای که دراقتصاد کشورایفا مینماید شناسای عوامل نقل دهنده این محصول حایزاهمیت میباشد که همانا تاریکی آن به سوسک سرشاخه خوارپسته معروف است .این حشره بافعالیت مخرب خود باعث نابودی استرنج باغداران پسته کارمیگردد این آفت اززمان های قدیم درمناطق پسته کاری شیوع داشته وخسارات آن بخصوص درباغات وباغچه های که اطراف منازل مسکونی قرارگرفته اند زیاد میباشد ودربعضی ازباغات باعث میگردد که درختان محصول ندهند .سوسک سرشاخه خواردرمرحله بلوغ به درختان پسته خسارات وارد میآورد وباحمله وتغذیه ازجوانه های درختان موجب خشک شدن سرشاخه ها وعقیم ماندن درخت ازنظرمحصول میگردد . حشره بالغ سوسک کوچکی است بیضوی بطول 2،5 تا 3،5 ملی مترورنگ آن خرمای است ولی رنگ سروپشت سینه وزیرشکم قهوه ای تیره میباشد رنگ لاروا سفید شیری وبدون دست وپا میباشد حد اکثرطول لاروا تا 5 ملی متراندازه گیری شده است تخم های حشره سفید وشفاف ، بیضوی شکل میباشد حشرها کاملا ً طی ماه های بهاروتابستان ازجوانه های پسته تغذیه کرده ودرامتداد جوانه کانالی به داخل سرشاخه حفرمینمایند ویا بررسی های که انجام گرفته است مشخص گردیده که تقریبا ً 80 درصد  ازافراد بالغ درطول دوره زنده گی تنها ازیک جوانه تغذیه مینمایند تعداد افرادیکه دردوره حیات از2 تا 3 تغذیه مینمایند حدود 10 درصد میباشد ضمنا ً نزدیک به 10 درصد حشرات بالغ نیزدرطول دوره فعالیت زیستی خود به تدریج بوده وتانیمه اول خزان دیده شده است بنا برآن دریک دوره طولانی 200 روزعمل تجدید نسل انجام میگیرد با بررسی های که به عمل آمده ملاحظه گردیده که تا درسراسرماه های تابستان دیگرحمله به چوب های خشک انجام نمیگیرد وباپیگیری زندگی این حشره مشخص شده است که درسال فقط یک نسل میباشد . طول دوره یک نسل ازمرحله تخم تا خروج حشره بالغ نسل جدید حد اکثر193 روزحد اقل 36 روز اندازه گیری شده که بطورمتوسط دوره زندگی یک نسل آفت حدود 119 روزمیباشد .

روشهای مبارزه : براساس آزمایشات انجام شده وتجارب حاصله مبارزه علیه سوسک سرشاخه خوارپسته درصورت موفقیت آمیزخواهد بود که بصورت صحیح انجام نگیرد ودراین رابطه چنانچه ازروش های میخانیکی وکیمیاوی توام استفاده کنند موفقیت کامل را نصیب باغداران خواهد کرد جهت رسیدن به اهداف فوق روش های که ذیلا ً ذکرمیشود بررسی قرارگرفته واکنون توصیه میگردد .

الف – روش های میخانیکی : چنانچه باغداران نواحی پسته کاری به آفت ازاوائیل خزان هرسال درنقاط مختلف با غات خویش قطعات مشخص ازچوب های پسته تازه شاخه بری به عنوان تلک برسرراه سوسک های نسل مادری قراربدهند تا هنگام مهاجرت افراد به این قبیل تلک ها هجوم آورده ودرآنها تخمریزی نمایند وهر10 الی 15 روزیکبارچوب های قبلی را جمع آوری نموده ویا حد اقل پوست را سوزانده وبعد آتش را خاموش نمایند وبجای قطعات جدید پسته درهمان مکانها ی قبلی قراردهند به همین نحوعمل را تاپایان حمل سال بعدی ادامه دهند اقدام موثری درتقلیل جهت آفت به عمل خواهد آمد به شرط آنکه همزمان با آن یک کاری چوب های درختان پسته که درداخل باغات ویا منازل نگهداری می شوند نیزحد اکثرتا اواخرهمان سال دریک مکان جمع آوری وسوزانده شود چنانچه این برنامه بصورت دسته جمعی وتوسط باغداران هرمنطقه بطورهمزمان انجام میگیرد نتیجه بسیاررضایت بخش خواهد داد .

ب – روش های کیمیاوی : جهت مبارزه ازشیمای باسوسک سرشاخه خوارپسته آزمایشات متعددی چه ازنظرزمان مبارزه قبل ازحمله آفات به باغات ویا بعد ازآن وشروع تغذیه ازجوانه ها وچه استفاده ازحشره کش های مجازی که طی دوره بررسی زندگی آفت مذکوربیشترین تا ثیررا داشته اند انجام میگردد ضمنا ً براساس تحقیقات به عمل آمده مناسب ترین زمان دوا پاشی درشرایط آب وهوا شمال کشوراوایل ماه ثور که زمان هجوم وحمله افراد نسل جدید به درختان پسته است میباشد بدین منظورفرمول ذیل برای کنترول کیمیاوی این حشره توصیه میگردد :

فرمول اول :

اندوسلفان                                  300 – 250 سانتی مترمکعب

نفت                                         1،5 – 1 لیتر

صابون مایع                                250 سانتی مترمکعب

آب                                           100 لیتر

فرمول دوم :

فنیتروتیون (سومیتون)                    150 سانتی مترمکعب

نفت                                         1،5 – 1 لیتر

صابون مایع                               250 سانتی مترمکعب

آب                                          100 لیتر

فرمول سوم :

فنیتون ( لبایسید )                            150 سانتی مترمکعب

نفت                                            1،5 – 1 لیتر

صابون مایع                                   250 سانتی مترمکعب

آب                                              100 لیتر

کیفیت پســته افـغـا نستـا ن

پسته افغا نستان نوعا ً بسیارمرغوب وقابل صدوراست وازنظرظاهری بدو نوع عمده تقسیم میگردد :

1- پسته فندقی که شکل آن مایل به چهارمغزاست معمولا ً پرمغزبوده وپوست خارجی آن نازک است .

2- پسته بادامی که شکل آن کشیده ودرار وشبه به بادام کوچک است وپوست خارجی آن قدری سخت ترازنوع فندق است . وارقام دیگری هست که نام های محلی دارد وما آنهارا درجای خود ذکرخواهیم کرد بطوری کلی درحدود % 50 پسته مغزوبقیه پوست است . خندان بودن پسته ارتباط زیادی بانوع وخواص ذاتی ندارد بلکه بیشتربه آب وهوای وفصل منطقه بستگی دارد. اگرفصل تابستان زیاد گرم بگذرد معمولا ً پسته ها بیشترخندان می شوند وخندان بودن پسته ازضروری ترین خواص مرغوبیت پسته صادراتی است .

مزارع پسته در افغا نستان احیا میشوند

جنگل های پسته که افغانستان که درمناطق شمال شرق تاغرب واقع اند مقدارازدرآمد کشوررا تشکیل می دهند . درافغانستان 50 هزار هکتارزمین مزارع پسته ثبت شده که 9 هزارهکتارآن درولایت بادغیس قراردارد . اما ناهنجاری های سال های گذ شته نزدیک به 50 درصد این جنگل ها را ازبین برده است .همچنین گزارش ها ازمناطق جنگل های پسته افغانستان حاکی ازآن است که هنوزهم برخی افراد به قطع غیرقانونی درختان پسته برای استفاده سوخت ادامه میدهند واین امر باعث شده که اثرات زیان باری را براقتصاد این کشوربرجای میگذارد . ازاین رو وزارت زراعت افغانستان برنامه های دردست تهیه دارد تابا اجرای آن درمناطق پوشیده ازجنگل حفاظت کند وسطح آگاهی مردم را برای نگهداری ازاین جنگل ها بالابرد . عبید الله رامین وزیرزراعت افغانستان با فراخاندن نماینده گان مردم ولایات دارای مزارع پسته درکابل تاکید کرد که همکاری مردم با برنامه های دولت درزمینه نگهبانی ازجنگل های پسته این کشورارزنده است ولی ازاختصاص بیش ازیک ملیون دلاربرای احیای مزارع پسته خبرداد وخاطرنشان کرد که طرح احیای جنگل های بادغیس باهزینه یک ملیون دالرتکمیل شده است .

جنگل های پسته ولایت بغــــلان درآستانه نابودی

جنگل های تازه سبزشده پسته وبادام کوهی دربغلان درحال ازبین رفتن است محافظان این جنگل ها میگویند که مالداران مواشی خود را بمنظورچرا داخل جنگل نموده که این کارسبب گردیده که درختان پسته ، بادام و......درختان پسته ، بادام وارچه کوهی که تازه سبزشده اند تلف شوند . آنها مدعی اند که بیش از4 هزارجریب زمین اینگونه جنگلات تخریب گردیده وآنها بنا برمحدود بودن امکانات نمی تواند ازاین عمل مالداران جلوگیری کنند .جنگلات طبیعی دربیشترساحات کوهستانی افغانستان موجود می باشد که سال های  بحران درکشوردرختان مثمروغیرمثمر این جنگلات توسط زورمندان محلی قطع گردیده وازآن بمقاصد مختلف استفاده شده که این عامل باعث ازبین رفتن کلی ویا هم مبنی جنگلات درکشورگردیده است . بعد ازبرقراری امنیت درکشورازقطع درختان جنگلی جلوگیری به عمل آمده ودرختان که قبلا ً قطع گردیده بودند دوباره سبزگردیده ورشد کرده ودرحدی رسیده اند که محافظت نشوند تاجنگل های ازبین رفته را دوباره احیا کنند اما محافظان دربغلان می گویند که آنها توان منع کردن مالداران را برای عد م تخریب جنگل ها توسط مواشی شان ندارند .محمد نعیم رسولی معاون ریس زراعت بغلان نیزدرمورد تخریب جنگل ها مواشی مردم را تائید کرده ازمحدود بودن امکانات خود شکایب می کند .وی میگوید که درخت های که قبلا ً قطع شده بودند پس ازامسال بشکل اولی نمو کردند احتمال دارد که میوه درحد مشکلی ماداریم درین جنگل یک قریه وجود داردکه مال ومواشی آنها درجنگل داخل میشود تاهنوزجلوگیری نشده است .پسته وبادام کوهی ضمن اینکه یکی ازپیداوارکشورمی باشد یک محصول باارزش دربازار های جهانی نیزمحسوب گردیده بود ولی بربنیاد گفته مسولان زراعت این محصول طی دوسال گذشته حاصلات دست داشته آن باعث گردیده است که به بازارهای جهانی بیشترگردد  . دراین حال محافظ جنگلات طبعی دربغلان تخریب بیش از 65 هزارجریب زمین دارای درختان مثمروغیرمثمر جنگلی طی دوماه اخیرسال دوران دراین ولایت خبرداده است وازناتوانی خود درنگهداری این جنگل ها شکایت می کردند . دراین اواخروزارت زراعت پول هنگفت را برای احیای برخی ازجنگل های ولایات شمال کشورتخصص داده است ولی این کاربرای رسیدن تاهنوزمعلوم نیست .

ساحات مشخص د سته زارولایت بغلان

ولایت بغلان یکی ازولایت شمال شرق افغانستان می باشد که دارای موقعیت خاص جغرافیائی می باشد ولایت بغلان دارای جنگلات طبیعی پسته ، ارچه ، بادام کوهی وغیره بوده ونیزدارای منابع آب فراوان وعلفچرهای وسیع برای مواشی است . وهمچنان یک ولایت زراعتی است که تمام انواع غله جات وحبوبات وانواع میوه جات درختان مثمر وغیرمثمر با اقلیم وایکولوژی این ولایت توافق پذیراست ویکی ازمنابع مهم طبیعی عایداتی ملی جنگل پسته دراین ولایت می باشد که سالانه یک تعداد زیاد مردم اطراف ولایات بغلان ولسوالی ها ودهات نشین حاصل این درخت را جمع آوری نموده وتکافوی روزگارخود را منماید ویکی ازصادرات مهم وعمده این ولایت را تشکیل میدهد ومقدارمحصول سالانه آن اکنون ازطرف ریاست زراعت این ولایت احصائیه گیری نشده است وهمان طوریکه درزمان جنگل های وحشت ناک وجنگل های داخلی این منابع طبیعی که سرمایه سرشارملی این ولایت بود درامان نماند ه توسط افراد بی بند باروخود سربه قطع بی رحمانه این سرمایه عظیم پرداختند وباآن هم دربعضی ازمناطق این ولایت توسط بعضی ازافراد متنفذ وطن پرست نگهداری گردیده اند .که امروزدردی صد ها غریب بیوه وبیچاره این ولایت را تداوی میکند . البته این خود یک نشانه صداقت وطن دوستی حب وطن دوستی استکه وظیفه هرفرد ازاین سرزمین است که تادرنگهداری این پدیده طبعی کوشش نماید ووظیفه ایمانی وجدانی خود را درقبال این درخت پرثمرادا نمایند وتافعلا ً تاجائیکه من معلومات نموده ام درچندین ولسوالی های ولایت بغلان جنگل پسته موجود است که اینک بطورمختصرمعرفی می گردد :

ولسوالی نهرین

ولسوالی نهرین یکی ازولسوالی های چهارده گانه ولایت بغلان است این ولسوالی یکی ازبزرگترین ولسوالی های زراعتی است که انواع واقسام غله جات وحبوبات دراین ولسوالی می روید.وهمچنان دارای جنگل های طبیعی پسته وارچه می باشد . ویکی ازصادرات مردم این ولسوالی می باشد درولسوالی نهرین این جنگل طبیعی فراوان میباشد . مناطق که دارای جنگل پسته می باشد قرارذیل است : کوه های بزدره ، کوه های قوی بغل ، کوه سقاوی ، کوه شورک ، هفت خم ، کبوترخانه ، کوه جوازک ، سای کوتل ، کپه باد ، للمک ، شورک سائی وشندره که درشرق وجنوب ولسوالی نهرین قراردارد که یک جنگل انبوه وعظیم پسته بشمارمی رود .همچنان کوه های آهن کمروکوه های گدای قطن ودامنه کوه های گدای قطن ،کوه چیله گگ درقسمت شمال غرب نهرین ونیزکوه کرکرکه دروسط پلخمری ولسوالی نهرین قرار دارد دارای جنگل عظیم پسته می باشد قرارمیباشد .دربغلان مرکزی مناطقیکه دارای جنگلات طبعی پسته می باشند عبارت اند از : کوه های شترغلط مناطق قنداری ها زول سایی حسن تال ، کوه های شیخ جلال که دارای جنگل پسته فراوان میباشد . مردم که دراین مناطق سکونت دارند حاصل پسته را جمع آوری نموده وبعدا ً به بازارعرضه مینمایند . همچنان درولسوالی برکه جنگلات درخت پسته درمناطق مانند کوه های زنگی سیای وکوه های قره قزن یافت می گردد .ولسوالی دهنه غوری نیزیکی ازولسوالی های ولایت بغلان می باشد که دارای جنگل پسته می باشد مانند ارتفاعات کوه شیخ دولت ، کوه چون غر، دره سرچه نو، کوه کمپرک ، قول صحرا که درسرحد کوه های ولسوالی دهنه غوری و ولسوالی دوشی قراردارد .  ولسوالی دوشی نیزیکی ازادارات اداری ولایت بغلان بوده که دارای جنگل های طبیعی پسته می باشد که این جنگلات درساحات مانند دره سیاه قول پاینی ، دره سرخواب ، سیاه چوبک ، درکوه های درکیان ودرکرو وغیره موقعیت دارد .

مقدمه:

بصورت عموم ازنگاه تخنیکی تمام نباتات سبزی است ولی به اساس مطالعه مضون سبزیجات به آن نباتات اطلاق میشود که تمام حصص آن قابل خوردن باشد.چه حصص قابل ذخیره وموادغذائی ویاآن حصص خوردنی ها که عبارت اند از میوه ،برگ،ساقه وگل میباشد .سبزیجات در تما می جهان اهمیت بین المللی داشته وبسیاری از آنها سابقه تاریخی دارد مانند: پیاز ، نظربه دیگر غذا ها مواد غذائی سبزیها  کمتر است بخاطریکه مقدار زیاد حجم سبزیهارا آب تشکیل می دهد.بیشترین این سبزیها تولید قسمت های زیر زمینی متورم می کند که ممکن است برگ  وسایر قسمت های گیاه باشد که به آنها پیاز گفته می شود بصورت عموم اهمیت غذائی سبزیجات را مواد معدنی ،نمکیات وویتامین ها تشکیل می دهد .پیاز سرشار از ویتامنهای C,B  ودارای آهن ،کلسیم ،فسفورس ،پتا شیم ،سودیم ،گوگرد،مواد معدنی وقند است که مستقیما جذب بدن می شود وهمچینان پیاز را بخاطر که اشتهاور آور است همراه غذای خود می خوریم.در برن پا یتخت سویس ،هر سال مدت یک هفته برای پیاز جشن می گیرند ،مدت یک هفته در خانواده ها ورستورانها هر غذا یی که تهیه میشود مواد اساسی آن پیاز است ، پیاز یکی از مهمترین سبزی دنیا است که در کتب مقدس انجیل وقرآن کریم از آن نام برده شده است . باید در حفظ ومراقبت آن کوشاه باشیم که یک سبزی خیلی مهم وحیاتی است .آب هوای افغا نستان در این سبزی بسیار خوب منا سب  است  از این لحاظ  در افغا نستان  برای دها قین  یک نبات ارزشمند  به حساب می آید .

معرفی پیاز:

کلچه پیاز یا نامی علمی Allium cepa L.  است.(4) مربوط خانواده Alliaceae  هستند(3) که درزبان های فارسی ،دری ،هندی ،اردو وپنجابی نیز پیاز نامیده می شود . فرانسویها بنام Oignon ,ognon  یاد نموده ، درزبان عربی بصل گویند ونامی انگلیسی آن Onion است .آلیوم از کلمه قدیمی آن به معنای بوی تند ،نافذ ومزه تند مشتق شده است ، نام پیاز به نبات اطلاق میشود که دارای غده متورم ورقه ورقه گوشتی زیر زمنی می باشد که مورد استفاده غذائی انسان ها از زمان بسیار قدیم بوده وهمچینن آنرا اکثر مردم سابق به عنوان ادویه طبیی مورد استفا ده روز مره خود قرار میدادند وتا هنوز این نبات در تمامی جهان مورد استفاده نهایت زیاد دارد .پیاز از جمله نباتات ودساله میباشد . در دوران سال اول پیاز تشکیل گردیده ودرسال دوم از ساقه تولید کننده گل بوجود آمده وتخم تشکیل میشود . به طور کلی پیاز رادر سه دسته تقسیم بندی می نما یم که عبارت اند از دسته اول آ ن روز طویل بوده ،دسته دوم آن روز متوسط وسوم آنروز کوتا می باشند.پیاز در حدود89 فیصد آب دارد.(4) پیاز های که مزه تند ی دارند آنرا بهتر می توان در ذخیره گاه ها نگهداری نمود .ماده اشک آور پیاز می تواند در محافظت این نبات در مقابل میکروب ها وویروس ها مقاومت داشته باشد که فاسد شدن جلوگیری می نما ید.

تاریخچه :

یکی از مهمترین سبزی دنیا است.تاریخ 7000 ساله دارد.(3)دراحرام مصر کشف گردیده است.بغضی ها وطن اصلی آنرا ایران میدانند.در برن پایتخت سویس ،هرسال مدت یک هفته برای پیاز جشن میگیرند(7)وطن اصلی پیاز آسیا ،درنواحی بین فلسطین وهندوستان میباشد وقدامت آن به ادوارخیلی قدیم تاریخ میرسد. دراکثر کتب مذهبی نامی از این گیاه برده شده مخصوصاً پیاز یکی از موادی بوده که قوم بنی اسرائیل درموقع مهاجرت از مصر دربیابانهای عربستان خواهان آن بودند.(8) همچنان درمدت زمان طویل نتایج خوب درکیوبا از انواع پیاز که از جزایر کنری وبر موداد بدست آمده اند.درسالهای اخیر مقدار زیادی تخم درایالت متحده کالیفورنیا تربیه میگردد. تولید اساسی وتجارتی پیاز درکشورهای اروپایی( بیشتر از  3/1   حصه جهانی )وآسیا (تقریباً 3/1  حصه جهانی)متمرگز است.افریقا تقریباً 10% محصولات جهانی پیاز را تولید مینماید.درقاره امریکا تربیه پیاز جهت صادرات آنقدر زیاد نبوده ولی پشم آن درتولید جهانی قابل ملاحضه است. اولین مقام را درتولید جهانی پیاز ایالت متحده امریکا احراز مینماید.زرع زیاد پیاز درجمهوری عربی مصر صورت میگیرد (تقریباً 10% ساحه جهانی زرع پیاز)واز نگاه تولید آن کشور مقام چهارم دارد.درآسیا تولیدات زیاد پیاز در جاپان ،ترکیه و درسالهای اخیر درپاکستان صورت میگیرد.جاپان مقام دوم را درجهان دارد.(11) پیاز یکی ازقدیمی ترین سبزی بوده که توسط انسانها استعمال گردیده وپیاز نظر به مأخذهای مختلف از زمان های خیلی قدیم تاریخ حتی قبل از تاریخ به حیث غذا استفاده میشد.منشه اصلی آنرا اکثر دانشمندان جنوب غربی آسیا گفته اند.

خصوصیات بوتانیکی پیاز:

پیاز یک نبات دوساله بوده ودرسال اول از تخم آن کلچه پیاز قابل عرضه بد ست می آید ،تخم آن درحرارت یک اندازه بلند تر از صفر درجه سانتی گراد ،به جوانه زدن آغازمی نماید . این نبات به مقا بل حرارت پائین تر از صفر درجه سانتی گراد ،در جریان مدت دوامدار مقاومت کرده میتواند .حرارت 15 الی 20 درجه سانتی گراد برای نمو و انکشاف نبات پیاز بهتر تثبیت گرد یده است.(5) پیاز درسن جوانی به رطوبت خاک ورطوبت نسبتی هوا ضروت زیاد دارد. ولی در مدت پخته شدن برای پیاز تقلیل رطویت خاک وهوا لازم است . بدون مراعت کردن رطوبت نسبتی هوا به مرض پوسیده گی قسمت فوقانی کلچه پیاز میگردد . سیستم ریشه های پیاز دارای سطح جذب کننده کمتر میباشد .گل پیاز معمولا دو جنسی (Hermofridit   (  است یعنی دریک گل هم دانه گرده فعال(گامت نر) وهم تخمچه(گامت ماده) موجود است والقاح بو سیله حشرات انجام میگیرد . ولی دربعضی از انواع پیاز نژاد های مشا هده میشود که در اصطلاح علمی ((مال ستریلMale sterile )) نام دارد  یعنی دانه گرده این انواع قادر به فعالیت جنسی یعنی تولید لوله گرده والقاح تخمچه  نیستند بنابراین از نظرگامت نر عقیم میباشند وبا ین جهت ما انهارا (نرعقیم) نامیده ایم .این نژاد های نر عقیم از نظر اصلاح نوع پیاز وایجاد دورگ بسیار  ذی قیمت  بوده وسعی میشود تا جا ئیکه ممکن است در انواع مختلف نژاد های نر عقیم زیاد شود .(8) پیاز به وا سط فاسفورس که دارد انجام کارهای فکری را آسان می سازد ، به همین جهت مصرف آن به متفکرین وکسانی که کار های فکری دارند توصیه شده است . درمورد ضعف  وفر سودگی جسمی وعصبی ،پیاز دارای عمل نیر بخش تقریبا فوری وآنی است ،هضم مواد نشا یسته ای را مخصو صا آسان ساخته وشخص را حا ضر برای خواب می کند .اشخاص که دو چار بی خوابی هستند اگر شبها با غذای خود پیاز بخورند حالشان بهتر می شود و خواب زود تر به سراغ آنها خواهد آمد.پیازبرای بچه های که دیر رشد می کند ،همچینن برای پیرمردانی که ضعیف شده اند وخواهند تقویت کند ، غذای مقوی ونیر وبخشی است . اگر چند برش پیاز خام را در ابتدای غذا با سالاد بخور یم اشتهای مارا تحریک خواهد کرد . پیاز به واسط گوگرد ی  که دارد برا ی خون عامل ضد عفونی است .گوگرد پیاز وقتی وارد خون شود و به ورید ها واردشود با عفونتهای مجاری تنفسی  مثل نفس تنگی ،ورمگلو ،برنشیب ،وغیره مبارزه می کند پیاز به واسط مواد معدنی که دارد ضداسکوربوت است (نام مرضی است که دراثر کمبود ویتامین  سی دربدن بوجود می آید ) وامراضی که مربوط به سیستم  لنفاوی است  مثل  ورم غده ها ،آبسه های شدید جوشهای زیر پوست وغیره رامانمی  کند  وبهبود می بخشد.پیاز سرشار از سلیس است واین ماده به مقدار خیلی زیاد در بدن مو جود است برای تشکیل ونگهداری استخوانها وشرائین کاملا لازم است ،پیازادرار اور قوی است ودر بیماری های که بویژه احتیاج به ادرار زیاد هست مثل حبس البول سنگ گرده ومثانه ،  ورم ساق پاها ورم مثانه رمانتیزم مفصلی وغیره مصرف ان مفید است .نباتات از نعمت الهی می با شند واگر مریض به موقع تشخیص داده شود وهم چینین در تهیه ان دوا خوب موازبت فنی وطبی رعایت گردد به تو کل خداوند  (ج) اثر شفابخش خواهد داشت .

اکنون چند نکته یاد آوری می گردد :

1 – پیاز یگ دوا خانگی است از عصاره ان  آبی این نبات به همرای عسل شربتی تهیه می شود که مصر ف یک قاشق غذا خوری روزانه سه نوبت در اشخاص معمولی جهد جلو گیری سرما خورده گی،  نفس تنگی ، عضلات به کار می رود .

2- پیاز  خام اسید معده را زیاد می نماید و باعث تشدید  فعالیت دستگاه گورش می شود بدین جهت برای اشخاص که غذایشان دیر هضم می شود مفید است . مصرف دوامدار پیاز در حالی که تر شحات دستگاه هاضمه را تنظیم می نماید اشتهارا زیاد نمود ه ونفح شکم را بر طرف می نماید .

3 – مصرف پیاز پخته باعث تقویه مجاز می شود ، خوردن پیاز همرای غذا ها ی چرب مانندی آبگوشت وغذاهای چرب دیگر و بطوری خاص در مسافرتها وبا مهمانیها باعث هضم مواد چربی وهمچنین جهت برطرف نمودن ناراحتی های حاصله از اشامیدن آب های مختلیف پشگیری از زیانهای هوای مناطق مختلیف مفید میباشد .

4- بوئیدن  آب پیاز بطوری خاص در مو قع پوست کردن انواع پیاز جهت به هوش آمدن مریض که در حالت بهوشی میباشد  وهمچنین مانع استفر اغ شده  وبرای رفع مشکلات مریض مفید است . جوشاندن پیاز برای جلوگیری از احساس گرمای شدید بسیار مناسب است .

5 – اگر مصرف پیاز همراه با چربی حیوانی پخته باشد برای رفع بیوست ونفع رودها مفید است . برای این منظور ممکن است پیاز  را به ملایمت بپزند ودر اثنای پختن تدیجا به ان مسکه اضافه نما یند و سپس مورد استفاده قرار دهند .پیاز پخته بهر صورت که باشد برای رفع ناراحتی های عصبی نیز مفید است و همچنین برای شفای مریض خود شدن شراین به اثر پیری در افراد سالخوده پدیدار می شود موثر است .

6 – پیاز خام دافع سنگ گرد ه است . در مریض زردی سودمند است . مصرف زیاد ان خواب آور است بنا براین در مصر ف زیاد بایستی کاملا توجه نموده همچنین لعاب دهان را افزایش می دهد .

7- پیاز خام – آلبومین ادرار را کاهش داده والتهاب بدن را از بین می برد در مبتلا یان ورم گرده به مریض پیاز خام با شربت پیاز تجویز می شود وبعنوان غذا نیز سوپ  پیاز با شیر د اده شود تور م گرده ومجاز ی ادرار ی ازبین می رود زیرا پیاز آلبومین ادراررا برطرف نموده ودرعین حال پیاز یک ادار دهند موثر است که مقدار دفع ادرار رامی افزاید بدین ترتیب مریض عملا بهبود حاصل می کند 

چند نکاتی عمده در باره خواص پیاز :

الف : پیاز بوی بد دهان ار ناشی از مشکلات گوارشی معده میباشد بر طرف می نماید ، بلعم را از بین می برد ومحرک قوه جنسی است . پیاز خستگی را بر طرف اعصاب را قوی  راه رفتن را زیاد وتب را از بین می برد . پیاز بیره را محکم و پوست بدن را لطیف می نماید .

ب : به مراتب مشاهده شده است که پوسته های نازک پیاز هر قدر زیاد تر ضخیم تر باشد زمستان طولانی تر وسخت تر خواهد بود مشاهدات این نبات مفید نشانگر این نکته است که طبعت برای حفظ وحراست پیاز از سرمای زمستان پوشش های ضخیم برتن ان  ها می پوشاند .

ج :  جهت از بین بردن زنگ ظروف مسی ، از بین بردن زنگ های که  روی اشیا نیکلی پیدامی شود وتمیز نمودن چراغ خانه شما یک پیاز را دوقسمت نموده وروی ان بمالید . هم چنین برای پاک کردن اثار انگشت می توان از پیاز استفاده نمود .آب پیاز تشکیل مرکبی محبت امیز می نماید که وقتی به ان رو ی کا غذ نوشته شو د اشکا ر نیست ولی همینکه کاغذ را کمی گرم نمایم کلیمات نوشته شده ظاهر میگردد.خاصیت اشک آوری پیازبوو طعم مر بوط به مواد سو لفورده فراری است که در هنگام تقطیر دردرجه حرارت معمولی تجزیه می شود ،به همین جهت طعم پیاز پخته در مقابل با پیاز های خام بسیار ملایم تر است .پیاز سفید به دلیل داشتن مقدار کمتر ی از مواد گوگرد ی ،ملایم تر از پیاز های سرخ وزرد می باشد .مقدار مواد گوگود در انواع مختلف پیاز های دیررس  بیشتر از انواع زودرس است .ماده مولد تندی پیاز ،بعد از کندن از زمین یا زخمی شدن آن تشکیل می شود .پیاز های که طعم تند یدارند رابهترمی تواند در انبار نگهداری نمود .موا د گوگرد دار پیاز اثرات وسیع زسیت شناختی از خودنشان می دهند که اشک آوری نمونه ای از اثرات پیاز است . قطرات بسیار ریزونازگ این تر کیب به هنگامی برش پیاز به داخل چشم ها نفوذ کرده وبا ایجاد سوزش ،تو لید اشک می کند . نام این ماده کیمیای از کلمه) Lachrymal) (کیسه اشکی نز دیک چشم)مشتق شده است(دانه های اشک ممکن است فقط چند ثا نیه پس از برش ویا حتی در پوست کردن پیاز بی اختیار از چشم ها جاری شوند)ترکیب  اشک آوری پیاز می توان در جهت محا فظت این نبات درمقابل میکروارگانیزم های خارجی  (میکروب ،ویروس ) باشد که از فاسد شدن جلوگیری می نماید .روش ها یی هم برای پیشگیری از ریزش اشک به هنگام ریزه نمودن پیاز وجود دارد مانند سرد نگاه داشتن پیاز در یخچال که تر کیب اشک اوری را ضعیف می نماید  وهم چینن پوست کردن پیاز ها در زیر آب روان ،ماده اشک آوری با آب شسته واز بین می رود ،بنا بر این عمل که شمارا به هنگام پوست کردن ویا برش پیاز به گریه می اندازد در اب محلول است واز بین می رود

اهمیت اقتصادی پیاز :

پیاز اهمیت اقتصادی فراواندارد وازجمله نبا تات مهم وبا کیفیت عالی طبی است از نظر اقتصادی ،پیاز مهم ترین سبزیجات  از نوع آلیوم است ومجموع تولید جهانی آن در سال 1985 ، تقریبان 27 میلیون تن بوده است .(9)  اهمیت اقتصادی پیاز در جیره غذای طیف از فرهنگها ،بالاتر ین تولید ها ی کشور های مهم پر جمعیت نما یان میشود . در سال 1989 کشور( چین 3،8 میلیون تن ) هند ،اندونزیا وشوروی سا بق ( هرکدام2،5 میلیون تن ) وایالات متحده 2،2 میلیون تن مهم تر ین تولید کنندگان بودند . پیاز کالای مهمی در تجارت بین المللی است درسال 1989 ارزش مقدار واردات آن به کشور های المان ،فرانسه ،انگلستان و ایا لات متحدهحدود 265  میلیون دالر بود . پیاز تولیدی در ایالات متحده از نظر ارزش سومین سبزی در ایالات متحده است .درسودان ساحه ایکه پیاز زرع میگردد طور اوسط تقریبان 2000 هکتار در هرسال است .     انواع محلی پیاز در سودان از 20 الی 24 تن  فی هکتار می رسد حا صل آن یعنی حاصل مید هد . در سودان زیاد تر انواع روزکوتا صادر میگردد وبرای نمو نمودن منا سب نیست که دارای مقدار کم مواد خشک قا بل حل درآب بوده وبر علاوه آن بزودی خشک شدن جنسیت خود را از دست میدهد . صرف نوع مصری هیزا (6) برای خشک نمودن مناسب است . 100 الی 16 فیصد خشک در استشن تحقیقا تی هودیبا با طریقه انتخاب از یک جمعیت محلی نوع جدید ی بوجود آمده که دارای مقدار زیاد مواد خشک در پیاز میباشد 18 الی 19 فیصد . این نوع به روز های کوتا توافق داشته و دارای فلسهای سفید یا زرد است . بصورت خشک شد به خوبی نگهدای می گردد .پودر یکه از پیاز خشک شد ه تهیه میگردد ،برای مدت زیاد رنگ سفید خود را از دست نمیدهد . این نوع برای فابر یکاتی که تولید پودر پیاز را مینما یند پرارزش است که سودان به انگلستان وهالند صادر مینما ید .پیاز در افغا نستان هم ارزش اقتصادی وغذا را دارا است بخا طر یکه مقدار مصرف پیاز در هر ممالک است وهم مردم افغا نستان هر آن غذای که در آشپز خانه ها وهوتل ها که تهیه وتر تیب میشود بدون نا ممکن است به همین خاطر اهمیت غذای خودرا در ردیف دیگر سبزیجات  جای خاص خودرا حفظ نموده است . مردم افغا نستان تقر یبا 85 فیصد زارع است یعنی زراعت پیشه است به کاشت و ذرع پیاز علاقه مندی خاص دارند وار طریق این سبزی میتواند تمامی ضروریات فامیلی خود را بدست آوردو نتیجه خوبی پیاز این است که اگر کسی زمین کم در دست رس دارد آن راپیاز کشت نموده عاید خوبی به دست می اید .درکشور ما اکثر فامیل ها از طریق زرع پباز  که آنراخوب تربیه نموده وحاصل فراوان از آن بدست می آورند تما می ضرورت های خویش را مرفوع می نماید . اگرچه کشت پیاز در افغا نستان بشکل سنتی وقدمی آن است وتاحال میکا نیزه نشده است وتمامی کار های آن توسط دست انجام میگرد حاصل قناعت بخش دارد .در ولایت بغلان  ولسوالی نهرین دومین قلم صادراتی آن پیاز است که از این از این طریق پول هنگفت بدست زارعین مامی رسد وزنده گی آرام را سپری می نما ید یعنی تمامی اجناس ضرورت خویش را بدست می آورد.

انواع پیاز:

از نظر نبات شناسی پیاز معمولی یعنی Allium cepa  داری انواع مختلف میباشد که دو نوع آن بمقدار کم درسبزی کاری مورد استفاده وکشت قرار میگیرد. این دونوع عبارت اند از:

1-البوم سپا اگرگاتوم کرد داخل خاک تولید پیاز نمیکند واز چند رسته کوچک برگ که پهلوی هم قرار گرفته اند تشکیل شد.

2-البوم سپا ویوی یا پیازدختی است که روی ساقه هوای تولید غدهای کوچک می نماید.

انواع تجارتی پیاز: پیاز نتها محصولی است که درتمام دنیا مورد کشت ومصرف زیاد قرار میگیرد واز این رو دارای انواع مختلف میبا شد. علت دیگری که شاید باعث تعداد انواع مختلف پیاز شده یکی وسعت سطح کشت این محصول است که در آب وهوای مختلف ودرجی حرارت متفاوت کشت میشود وبنابر این باید انواع متفاوت داشته باشد تا با شرایط مختلف محلهای کشت سازش داشته باشند ودیگری پیدا کردن راه ساده وآسان دورگه که بوسیله آن میتوان نوع جدید ومورد پسند ایجاد کرد.

انواع پیاز ایران قرار ذیل است:1-انواع پیاز قرمز  2- انواع پیاز سفید  3-انواع پیاز بنفش

4- انواع پیاز صورتی .

انواع پیاز امریکایی:نستاً کوچکتر وتندتر از پیاز مالی اروپایی که در امریکا ذرع میشود.

انواع پیاز آلمانی : عبارت از گرد شکل ،شلغی شکل .

پیاز های که درفرانسه کاشته میشوند عبارت از پیاز سفید ،پیاز زرد وصورتی وپیاز قرمز پرورنگ.وهمچنان انواع پیاز درافغانستان که مروج است کلچه پیاز سفید،سرخ،زرد ونوش پیاز که در فصل خزان کشت میشودمورد استفاده قرار میگیرد.

آماده ساختن زمین وطریقه کشت پیاز:

آماده کردن زمین باید به دقت ومراقبت فراوان انجام گیرد زیرا به طوری که قابل تذکر است به این نکته که ریشه بته پیاز کوتاه وسطحی بوده وقدرت تولید ریشه فرعی  دراین نبات بسیار کم است. علاوه بر این زمین نرم وعاری از کلوخ وسنگریزه باشد که کود دادن وپلوان کشی به آسانی انجام شود برای این منظور دراخیر سال قبل از کشت پیش از هموار کردن کود حیوانی ویا بعد از آن زمین را به عمق 15-20 سانتی متر قلبه میکنند وبعد درممالک پیشرفته با دو یا چند مرتبه دسک زدن کود را  با خاک کاملاً مخلوط کرده وتمامی کلوخها را نرم میکنند.اما درافغانستان اکثر نقاط آن از قلبه های سنتی گاو ،اسپ خر این کار را انجام میدهند ویا توسط نیروی انسانی بیل زدن تمامی فعالیتها را انجام داده تا زمین را کاملاً بدون کلوخ و سنگ وبقایای نباتات سال قبل را ساخته وزمین را هموار کاری نرم نموده آماده کشت میسازند.پس از این که زمین به این ترتیب آماده وحاضر شد آنرا برای مدت چند روز میگذارند.بخاطر که رطوبت زمین اجازه ورود به مزرعه را میدهد.وبعد دوباره سطح زمین را یک مرتبه قلبه وماله نموده تا زمین را خوب نرم مینمائیم. درافغانستان به طریق کردهای خورد ترتیب داده شده و پلوان بندی نموده وخوب توسط بیل وکدام سامان آلات دیگر میکوبد.وپیش از آن اقدام به کشت آن میکند. درافغانستان کاملاً تخم پاش دادن توسط دست انجام میشود.دربعضی ممالک توسط ماشین های تخم پاش انجام خواهد شد.اگر زمین نمناک باشد آنرا نکوبیده بخاطریکه سخت میشود زمین آن درزمین های نم بسیار باشد بدون آب دادن آنرا می پاشند واگر کم نم باشد  آنرا آب داده وبعداً می پاشند تا از خطر گرمی هوا وهمچنان از تلف شدن تخم توسط حشرات دربعضی جاها فعلاً یک نوع سامان آلات مانند شاخی که دارای پینجه های زیار است ودندانه های کوتاه دارد بعداً از این که تخم را درزمین پاش داده توسط آن زمین پاش داده شده را توسط دست ،کشت مینمایند تا یک اندازه خاک بالای تخم آماده وتخم زیر خاک شود تا از گرمی وسردی هوا وهمچنان از خسارات حشرات درامان باشد. این کار درافغانستان مروج است ودر دیگر ممالک پیشرفته تمام کار های آن توسط ماشین های مخصوص انجام میشود. تخم پیاز تقریباً یک هرم مثلث القاعده نامرتب و رنگ آن سیاه میباشد.وزن 1000 دانه 2.7- 4 گرام وهمچنان یک کیلوگرام تخم پیاز  تقریباً 200 هزار دانه موجود است (8) تخم پیاز دربهترین شرایط برای نگهدارای قوه نمویی خوب خود را  برای مدت 2- 3 سال بطور معمولی حفظ میکند ولی بهتر است که دهاقین ما از تخم یک ساله استفاده نمایند.مدت زمانیکه از موقع کاشت و بر داشت محصول وگل کردن وزرع دادن پیاز بطول می انجامد قرار ذیل است.

از موقع زرع تا سبز شدن آن 10-30 روز

از موقع زرع تا تشکیل ورسیدن پیاز 130- 150 روز

از موقع زرع تا جمعاوری محصول از مزرعه 110 – 200 روز

از موقع زرع تا جمعاری برای زرع بعدی 510- 550 روز(8)

مراقبت از جریان رشد پیاز :

خاک ریگی که رطوبت را درسطح نزردیک به قسمت فوقانی خاک حفظ مینماید برای پیاز خیلی مناسب است . درخاکهای ثقیل گلی صورتیکه عملیات زراعتی بصورت خوب انجام پزیر ورطوبت کافی برای آبیاری داشته باشد میتوان حاصل خوب بدست آورد اسید مناسب باری پیاز خاکها ی که دارای PH   5.5تا 6.7 باشد وهم چنان میتوان پیاز را درخاکهای که دارای تعامل خنثی یا کمی قلوی باشد تربیه نمود اگر خاک زیاد حاصلخیز نباشد لازم است باید قبل از کشت کود معدنی استعمال گردد. اگر خواسته باشیم که تخم را درجویه ها زرع نمایم باید جویه ها از همدیگر 5- 8 سانتی متر دور اند به حساب 8-12 تخم به هر سمت 2.5 درقطار پاش داده شود. باید عمق بذر کمتر از 0.6 سانتی متر نباشد . تخم پس از 5-7 روز جوانه میزند . جوانه ها درروز های اول باید از آفتاب محافظت گردیده واز آب اضافی ویا رطوبت غیر کافی جلوگیری بعمل آید.زمان زرع پیاز درافغانستان از 15 حوت شروع میشود الی اخیر حمل ادامه میابد. درافغانستان پیاز به سیستم کرت توسط دست ویا دهن می پاشند. پیاز به مراقبت دقیق و دایمی نیاز دارد . از تشکیل قشر سخت خاک ممانعت شود .باید توجه صورت گیرد زیرا پیاز یک نبا ت شکننده ونازک بوده وبصورت بی احتیاطی و خشاوه ومراقبت برگهای آن به آسانی متضرر میگردد. وباید چند مرتبه خشاوه گردد یعنی تا زمان رشد و نموی برگهای دقیق خشاوه نموده وآبیاری آن بصورت مسلسل داده میشود واگر زمین ریگی باشد به دفعات پی درپی آبیاری میشود تا ریشه نبات مرطوب باشد واز خاک تغذیه کرده بتواند واگر زمین گلی باشد باید تا زمانیکه خشک نشده آبیاری نگردد.نکته دیگری که راجع به آن یاد آورمیشویم استعمال کود کیمیاوی میباشد ولی درپهلوی این برای نموای پیاز به مواد عضوی نیز ضرورت است که کود کیمیاوی بهترین منبع آن است.کود کیمیاوی از سببی بهتر است که میتوانیم آنرا به مقدار کم چندین بار زمین کشت کرده پاش داد. استعمال کود کیمیاوی زیاد به یک باره گی امکان دارد که بقسم معمولی از طبقه های ریشه های باریک پیاز عمیق تر رفته وغیر قابل استفاده گردد. این عمل درحصه کود نایتروجن دار درست میباشد. زیرا عنصر مذکور مانند عناصر فاسفورس وپتاشیم درخاک جابجای میگردد. دراین صورت اگر مقدار کود موجود را به جندین حصه تقسیم نموده وآنرا به دفعات بعد از هر دوره روز وقفه استعمال نمایم کود زیادتر در طبقه ریشه پیاز سیر خاوهد بود.(10) یابه عباره دیگر ضایعات کود از سبب نفوذ عمیق از اطراف ریشه های نبات بسیار کم میشود.اندازه مواد عضوی حیوانات درپیاز تقریباً دو برابر سایر سبزی ها است.همچنان بزرگ شدن دو عامل مهم عناصر غذائی ونرم نمودن خاک بستگی دارد.عاری بود مواد عضوی حیوانات از بذر علفهای هرزه اهمیت خاصی دارد.زیرا پیاز دربرابر حمله گیاهان هرزه واقعاً ضعیف عمل نموده ورشد ضعیف پیاز دراوایل زرع باعث غلبه گیاهان هرزه  بر آن میگردد.کود حیوانی 50kg در 10m²و3kg  از سه نوع کود فاسفورس(فاسفیت،المونیم،سولفات،پتاشیم وآمونیم توصیه میگردد.تناوب زراعتی زرع آن بعد از سبزیجات خانواده بقولات مانند لوبیا وباقلا باعث افزایش محصولات می گردد.ناگفته نماند که مواد عضوی حیوانی قبل از زرع نمودن درزمین مخلوط شود تا مایکروازگانیزمها آنرا تجزیه نموده وآماده جزب نبات شود. زمان آبیاری باید از طرف دیگر روزصورت گیرد وهم کود کیمیاوی درهر آبیاری پاش داده شود.

جمعاوری پیاز:

زمانیکه بیخ آن تشکیل گردیده وتا زمان پخته شدن بیش از چند هفته نمانده باشد آبیاری قطع گردد.زما نیکه پیاز نزدیک به پخته شدن گرید ، گردن که بین بیخ وبر گها ئی قرارداشته ضعیف گردیده چپه میشود ، بعدا یک الی دوهفته دیگر وقت لازم است تا برگها خشک گردد وحاصل سپس جمع آوری میگردد. برگ های یک تعداد نبا تا ت تاهنوزهم بصورت مستقیم واستاده باقی میماند که لازم است در دراینصورت برگها زیر پا گردیده که این عمل به زود پخته شدن پیاز کمک می نما ید.  زمانیکه برگ های پیاز شروع به زردو خشک شدن نمودند بهترین موقع جمع آوری آنها است . نگهداری پیازها در آفتاب برای مدت چندروزجهت خشک شدن ریشه ها وروطوبت اطراف آن لارم است . وقت جمع آوری پیار روی چند اصل عمده که لازم است به آن نایئل آید شروع مینما ئم . که قرارذیل است .

1- عمل رسیده شدن پیاز را میتوان با خم کردن برگها  ونوردهی بیشتر به غده ها چند روز به عقب انداخت.

2- پس از خارج کردن از زمین آنها را با همان حالت برای دو الی سه روز ردوی سطح خاک هموار کنید.تاریشه ها هوا بخورد یعنی خشک شود.

3- دراین مرحله با قراردادن یک توریا جالی روی چند خشت سطح آنرا بالتر آورده وپیازها را روی آن هموار کنید . جریان هوا را دراین روش بهتر صورت میگیرد .

4- اگر رطوبت هوا زیادتر از حد معمول باشد روی آنها را با پلاستیک بپوشانید ایجاد منافع روی پلاستیک جهت برقراری جهت هوا لازم است.درافغانستان معمولاً جمعاوی توسط بیل، بیلچه،داس کله واسکله ها که بمنظور جمعاوری استفاده میشود،درممالکهای روبه انکشاف ودرممالک ها انکشاف یافته توسط ماشین این کار انجام میگیرد.

ذخیره ونگهداری پیاز:

پیاز نوع مناسب هرگاه با رعایت شرایط جمعاوی وبرداشت ویا با اجرای دستورات لازم دراین زمینه انبار ونگهداری شود،محصول ثمربخشی خواهد بود . روش اصلی درنگهداری این  نوع پیازها  مروجه یعنی کلچه پیاز را اگردرسردخانه نگهداری شود به این وسیله میتوان مدت زیاد نگهداری میشود واز بروز تغیرات کیمیاوی جلوگیری نموده وامکانات عوارض ناشی از آفات مانند حشرات ،قارچها ،بکتریا ها ،ویروسها ،وهمچنین اثرات سردی وگرمی هوا ،کم شدن وزن وسبز شدن را کاهش داد.پیاز از نباتات فصلی است که دو دوره حیات را طی مینمایدک. دوره اول از روش تخم شروع وبه تولید پیاز ختم میشود وپس از مدت دردوره دوم پیاز کامل را زرع نموده وتولید گل وتخم را مینماید که درآینده از تخم آن استفاده شود.چون پیاز پس از پایان اول رشد مصرف میشود ودریک سال فقط یک بار بدست میاید. بنابراین باید برای مصرف سایر فصول نگهداری شود .پیاز سرخ کلچه ای شمال افغانستان را میتوان در شرایط صحیح از 3- 6 ماه نگهداری خوب میشود.درهنگام نگهداری ،هرگاه پیازشروع به تولید ساقه ویا ریشه نماید باید دیگر توقف داده نشود درذخیره خانه بخاطرکه تلف میشود به زودترین وقت به بازار عرضه شود. وبه طور کلی تمام اقدامات مربوط به جلوگیری از آن رعایت گردد.پیاز از محصولات منحصر به فردی میباشد که با مصرف کمی میتوان آنرا برای چندین ماه درذخیره خانه نگهداری نمود . همچنین این محصول به همه جای دنیا قابل انتقال است .جهت نگهداری پیاز باید دربرداشت محصول باید دقت کامل صورت گیرد واز زخمی شدن آن تا حد امکان جلوگیری شود هرگاه پیاز به اندازه کافی خشک نباشد. باید پس از بیرون آوردن آن از خاک چند روزی درمزدعه بماند تا برگ وپوست خارجی آن کاملاًخشک شود . ضمناً درمواقع بارند گی هوا ،باید درجاهای خشک که اطراف آن باز باشد ویا درذخیره گاه های خانه با وسایل میخانیکی مخصوص این عمل انجام پزیرد.پیاز که درنظر نگهداری شود باید خشک بود وپوست خارجی آن جدا نشده باشد . مدت نگهداری آن نیز با مقدار خشکی مذکور نسبت مستقیم خواهد داشت. ساقه های خشک پیاز را پس از خشک شدن میتوان جدا نمود،اما با ید توجه کافی داشت تا با دیگر قسمت های پیاز تأثیری وارد نگردد.دروقت انتقال پیاز به ذخیره گاه باید گل وخاک آلوده گیاهان مزرعه را از آن جدا نمود. برای بهره گیری بهتر است پیاز را با استفاده از تورهای سمی ،دراندازه ها وقطرهای مختلف درجه بندی نمود. عبود این شبکه های سیمی نباید باعث وارد آمدن خساره به محصول گردد. درجه حرارت مناسب برای نگهدرای پیاز درذخیره 0 -0.5 درجه سانتی گراد باشد. درحدود رطوبت نستی محیط 75- 65 فیصد ازتفاع پیاز به صورت قطاردرسردخانه نیاید بیش از یک متر باشد.وجود هوا کش ودودکش بین طبقات ضروی است . محیط سرخانه باید تاریک باشد. مدت نگهداری این محصول از 1 -6 ماه متغیر است.پیاز که جهت تهیه دوا مصرف میشود باید حد امکان تازه وسالم بوده ویا حد اقل درمدت کم وبا شرایط صحیح نگهداری شود به این تربیب باید قبل از استفاده مورد باز رسی قرار داد تا اگر دارای آلوده گی ها ی خارجی باشند نسبت به رفع آنها اقدام نمود.درصودت که بخواهند از پیاز خشک جهت مصرف خواکی ویا تهیه غذا استفاده نمایند ویا پیاز را خورد نموده و آنها را دردستگاه خشکان درمعرض عبور جریان هوای گرم وخشک حرارت وسرعت جریان آن تناسب با نوع محصول تنظیم شده قرار میدهند هنگامیکه رطوبت محصول به 5 % برسد عمل خشک کردن را ادامه میدهند. پس از خشک شدن از دستگاه خارج نموده ومحصول خشک شده را با وسیله مناسب به قسمت بسته بندی حمل مینمایند . درصورت که قطعات پراگنده باشد ،سیاه شده ودرشت غیر از آنچه که مورد نظر اس دیده شود باید قبل از بسته بندی تفکیک شوند .اگربخواهند محصلات نامبرده را به صورت پودر عرضه نمایند باید پس از خشک شدن آنها را به دستگاه پودرکننده برده وبه صورت پودریک نواخت درآورند وسپس به قسمت بسته بندی منتقل نمایند. هرگاه اگر شما میخواهید پیاز را به شکل پودراستفاده نمایید میتوانید به هر شریط از آن استفاده کنید پس از برداشت معمولاً پیاز را چند روز ویا چند هفته که بسته گی به مقدار رطوبت ودرجه حرارت محل دارد درمزرعه روی زمین باقی میگذارند تا تمام رطوبت آن تبخیر شده وخشک شود وپوست آن از پیاز  به آسانی جدا گردد.یعنی پیاز مرطوب خیلی زودتر از پیاز خشک پوسیده ویا مورد حمله انواع مختلف امراض انباری قرار میگیرد.برای اینکه پیاز ذخیره شده مدت زیاد سالم بماند یعنی نه پوسیده ونه سبز شود باید کاملاًرسیده وخشک باشد وجای نگاه داری یعنی زخیره پیازبایددارای حرارتی در حدودصفردر جه سانتی گیرد ورطوبت نسبی 64 فیصد باشد .برای ایجاد چینن شرایط ذخیره باید مجهز به دستگاه تهویه باشد تا بتوان بو سیله آن هوای محل راسرد وثابت نگهداشت . این منظور با قراردادن منفذ ها در قسمت پا ًین دیوار نزدیک کف ذخیره گاه عملی میشود .این منفذ رامیتوان در موقع لازم مسدودنمود تا هوای گرم ویا مرطوب خارج ذخیره راه نباید وبرای اینکه جریان هوابر قرار شود .  طوریکه در بالا تذکر داده شده درجه حرارت ذخیره باید در حدود صفر درجه باشد واین حرارت میتواند تا ( 2 - ) درجه نیز تنزل کند . بنا بر این حد اقل وحداکثر درجه حرارت در ذخیره پیاز بین دو درجه بالا وپاًین مجاز است .اخیراًدر بسیاری از ممالک تولید وصادر کننده انواع مختلف سبزی از سرد خانه های مخصوصی که با ما شینهای سرد کننده خشک میشود برای نگهداری پیاز استفاده میکنند .پیاز یکی از معمولترین سبز ی های افغا نستان به شمارمیرود وبه همین سبب بایدذخیره ونگهداری شود،درافغانستان به چند نوع نگهداری میشود، یکی پیازراازساقه آن بریده ودرهوای آزاد گذاشته شود وبعداًدرذخیره گاه برده ونگهدری شودبخاطرفصل بعدی،فعلا      ًیک نوع دیگربخاطرذخیره نمودن پیازبکارمیرودبسیارمفیدوخوبذخیره میشودودراین نوع نگهداری تلفات پیازنهایت کم بوده وبشکل خیلی ها مناسب نگهداری میشوددرذخیره خانه پیازرابعدازکندن اززمین دریک کورت جمع آوری نموده وپیازهارابه شکل سه بافت یعنی با برگهای شان آنرابافته وشکل بانکی درروی چوب آویزان نموده ،ذخیره خانه طوری ایجادمیشود که30cm ازدیواردوربه فاصله یک متر عرض وارتفاع یک متریک چوب که وزن همان مقدارپیازراداشته باشد نصب میکند،یعنی درهمین فاصله تعین شد دیوارراسوراخ نموده زمان که پیازرااز مزرعه به ذخیره خانه انتقال داده میشود به ترتیب ازکنج آخری ذخیره خانه ازقطارپائین شروع به قاری آخری پیاز راآویزان نموده ودراین وقت کوشش زیادرابخرچ میدهدکه بسیار آهسته پیازبافته شده را به درست گرفته بالای چوب میگذارند به فاصله های تعین شد که هوای آزاددرآن برسدوذخیره خانه چندین کلکینچه دارددرموقع سردی هوا در آنرمسدود میکند تا پیازرایخ نزند وهردهقان ذخیره خانه خودرابه اندازه پیازکه برداشت مینماید اعمارمینماید. این قسم ذخیره نموده بسیارموثراست یعنی پیاز رامدت چندین ماه نگهداری میکنند.دربعضی جاها حتی تاماه ثور بسیارخوب نگهدری میکنند.برای اینکه پیاز انبارشده مدت زیادسالم بماند یعنی نه پوسیده ونه سبزشود بایدکاملاً رسیده وخشک باشدومحل نگهداری یعنی انبارپیازباید حرارت صفردرجه سانتی گرید باشد.تجربه های که در باره انبارکردن پیاز بعمل آمده است چنین نتیجه گرفته میشود که رطوبت تائثیر زیادی در سبز شدن پیاز بیشترمربوط مقدار رطوبت هوای انبار میباشد وحرارت درریشه کردن پیاز بی اثر است . پوسیده گی پیاز باازدیاد این عوامل توام ایجاد میشود  . بنابر این بهترین محل برای انبار کردن و حفظ جای است که خشک وخنک باشد .برای ایجاد چنین شرایط انبار باید مجهز به دستگاه تهویه باشد تابتوان بو سیله آن هوای محل دا خنک و ثابت نگاه داشت . این منظور باقراردادن منفذ در قسمت پاین دیوار نزدیک کف انبار عملی میشود . این منفذ رامیتوان در موقع لازم مسدود نمود تا هوای گرم ویا مرطوب خارج به داخل امبار داه نداشته باشد وبرای اینکه جریان هوابر قرارشود علاوه بر منفذ پائین دیوار در سقف انبار نیز چند هواکش دیگر میگذارد تا بازکردن این دومنفذ جریان هوا برقرارگردد وبرای اینکه هوا بین پیاز ها نیز جریان داشته باشد .

از آنجای که صحت انسان وابسته به غذای مختلف است که از آنها استفاده میکند.برای اینکه فعالیتهای بیولوژیکی  بدن انسان به صورت خوب انجام یابد ضرورت به انرژی لازم است که این انرژی از تجزیه مواد غذایی در بدن حاصل میشود.غذای انسان دارای اجزای متعدد است که از آن جمله شحمیات ،پروتین وکاربوهایدریت ها میباشد که درپهلوی آن یک مقدار کمی ویتامین ها ومنرالها نیز وجود دارد. بناءً نبات بامیه دارای مقدار قابل توجه پروتین ، ویتامین ها ومنرالها را درخود دارا است.این ماده برای ادامه حیات بشر امر حتمی است. بشر درپهلوی  این  که از منابع مهم حیوانی چون پروتین ،شحمیات وغیره استفاده میکند ضرورت دارد تا از منابع نباتی نظیر پروتین ،ویتامین و منرالها وغیره استفاده نماید. بناءً ضرورت افتید که درپهلوی کشت سایر نباتات به کشت نبات بامیه بپردازد.نبات بامیه غذای خوب وخوش خوراک برای تغذیه انسانها است خصوصاً درفصل تابستان نبات بامیه بر علاوه این که یک مقدار پروتین ،ویتامین ها ومنرالها را دارا است دارای مقدار قابل توجه فایبر نیز است.فایبر نیز یک بخش از غذا بوده با وجود اینکه فایبر درمعده انسان هضم نمیگردد ولی برای درمان بعضی از امراض مفید میباشد. تولید بامیه درافغانستان توسط دهاقین منطقه صورت گرفته وبه دسترس مردم قرار میگیرد. همچنان کسانیکه دارای باغچه از سبزیجات هستند در پهلوی سایر سبزیجات آنرا میکارند واز آن استفاده مینمایند.

تاریخچه:

تاریخچه اصلی بامیه از آسیا وافریقا میباشد وشاید از دو قاره باشد. سابقه این گیاه زیاد نیست. مصریان قدیم درقرن 12 و 13 میلادی این گیاه را میکاشتند. دراروپای شرق دراطراف دریای مدیترانه بیش از سایر نقاط جهان از این سبزی مصرف میشود. درترکیه بامیه را خشک کرده برای مصرف زمستان ذخیره میکنند.همچنان بعد از قرن 13 بامیه درکشورهای اروپایی وآسیایی وامریکایی لاتین انتشار یافته است. دراتحاد شوری سوسیا لیستی به مقایسه کم درماورای قفقاز وآسیای میانه کشت میگردد.بامیه از ناحیه خاور نزدیک سر منشه گرفته وبعد ها به ترتیب به خاور میانه افریقا ودرنهایت امریکای لاتین منتقل گردیده است. (4) کشت بامیه درسراسر مناطق گرمسیر وقسمتهای گرمتر آسیایی معدل رواج دارد. ودرسطح نباتی درهند، ترکیه ،ایران ،افریقای شرقی ،یوگوسلاویا ،بنگلا دیش ،افغانستان ،پاکستان ،بنگال ،بحرین ،برما ،جاپان ،ما لزیا ،برازیل ،گانا ،انوپل قبررس وجنوب ایالات متحده امریکا کشت میگردد.جینس Ablemoschas منشه آسیائی دارد.ژفن و ژوکوفسکی معتقد اند که از مرکز هندوستان عمدهً هند است.درافریقای غربی برگها ،غنچه  وگل های بامیه نیز مصرف میشود.نبات بامیه درسالهای نزدیک به افغانستان آمده است.

خواص وترکیب غذائی بامیه:

میوه بامیه از جمله سبزی های یست که درفصل مختلف سال خصوصاً درفصل تابستان به حیث مواد غذائی مورد استفاده قرار میگیرد.میوه بامیه غنی از ویتامین سی بوده و ویتامین های A,B نیز درآن شامل است.80gr  بامیه خام دارای 20% ویتامین c مورد نیاز روزانه بدن انسان میباشد.(1) همچنان از عناصر کلسیم ،فاسفورس ،پوتاشیم ،را دارا بوده و منبع خوب عنصر مگنیزیم می باشد.دانه های آن دارای روغن ،پروتین ویک چیز افزودنی به قهوه است ومنبع غنی منرال وایون میباشد. میوه اشتها آور بوده گرفتگی صدا را باز مینماید سرفه را درمان میکند واز فشار خون جلوگیری مینماید.

خواص بوتانیکی بامیه:

بامیه سبزی است که درمناطق گرم سیر کشت گردیده ودرمناطق سرد سیر حاصل خوب نمیدهد.این سبزی از خادندان پنیرک پیاز فامیل Molva ceae   میباشد.نام علــــــمی آن Hibiscus esculenttus   است.ساقه بامیه ضخیم وداری انشعابات کمی است وارتفاع بامیه نسبت به انواع مختلف از 100cm- 50 فرق میکند. این سبزی دارای سطح برگ بزرگ دارای پنج قسمت میباشد.گلهای منفرد برنگ زرد کاهی که بین آنها به رنگ قهوی تیره است درکنار برگها ظاهر میگردد.بامیه به قسم سبز وتازه استفاده میگردد. تخم های رسیده آن به عنوان یا عوض قهوه مورد استفاده قرار میگیرد. بامیه نبات حرارت دوست بوده ودرمقابل گرما خیلی مقاومت دارد.نبات جوان درحرارت خیلی کم ویا درحرارت اندک از بین میرود ودر مناطق خشک بامیه آبیاری گردد.بامیه گیاه یکساله بوده وساقه آن علفی است وبه تدریج چوبی میگردد. برگ وساقه آن بوسیله کرک پوشیده شده است.بعضی اوقات طول بته تابه 2m میرسد. بامیه یکی از سبزی های مهم تابستانی است که دهاقین آنرا یا به مصــــــــــــرف خــــــانه ویا غرض فروش به بازار می رویانند.میوه سبز وجوان بامیه پخته خورده میشود.این سبزی میوه های خوراکی یا دارای لعاب بوده که ازآن درخوردن استفاده میگردد.وخوراک آن بسیار شرین است که که میتوانیم آنرا مصرف نمایم.کشورهای که درآن نوع Abelmoschus esculenlus   وجود دارد عبارت اند از سودان،ترکیه وهند است و درسطح محدود تر این نوع در افغانستان ، ایران ، پاکستان ،بنگلادیش ویوگلسلاویا پراگنده است.(7)

انواع بامیه:

انواع بامیه را نسبت به رنگ وطول میوه وبلندی یا کوتاهی بته به چند نوع تقسیم میگردد ونوع های که درافغانستان مروج است قرار ذیل است .(1)

1- پوزاساوانی: این نوع بامیه قد کوتا پرحاصل وزود رس است .

۲- لوزیانا : این نوع بلند قد  بوده دارای خار میباشد و چیدن آن تکلیف آور است.

3- سپانیلیس کلمسیون Spineless climson  یک نوع میانه قد است که ارتفاع آن تقریباً 4.5F  فت (137cm) میرسد میوه آن سبز وباریک و رخدار میباشد که درشکل (3) نشان داده شده است.همــچنـــــــان نوع هـــــــای esculenlas Abelmoschus ،manihot Abelmoschus و Abelmoschus meditusتوسط بورسوم والکس درهند کشف گردیده وکشت میگردد. نوع بامیه درخت مانند چند ساله که بنام (گوینین)خوانده میشود دربرخی قریه جات گانا دراقریقای غربی پیدا مــــــــیشودکه از نظر مورفولوژی حد اوسط بین Abelmoschus esculenlas و manihot Abelmoschusهستند.رقم زراعتی (پوزاساوانی )که درشماره قبلی ذکر گردید،درهند تکامل یافته است به مناطق مختلف کشت بامیه جهان وارد شده ودرسطح وسیع کشت میشود. این نوع به عنوان رقمی بدون علایم ویروس موزائیک زردی رگبرگ اصلاح گردیده معرفی ارقام مختلف نقش مهمی در اصلاح یامیه دربسیاری از کشور ها داشته است. یک رقم زراعتی بامیه از گــــــانا که یک منطقه افــــــــــــــریقای غـــربی است به عنوان manihot sub sp manihot Abelmoschus شناسایی شده است وارد هند گردیده وبه عنوان یک منبع مقاومت به ویروس موزائیک زردی رگبرگ به کار رفته است.(7)

شرایط محیطی:

بهترین حاصل بامیه درهوای گرم وفصل نموی طویل بدست میآید.این نبات تحمل هوای سرد وبسیار یخبندان را ندارد ودرمقابل از خود عکس العمل نشان میدهد وحساس است.به صورت کلی بامیه برای حاصلدهی خوب خود به درجه حرارت 30- 38 درجه سانتی گرید ضرورد دارد.

حرارت:

تخم نبات بامیه به حرارت 15 درجه سانتی گرید به بالا خوب نمومیکند یعنی جوانه میزند. زمانیکه بامیه درمناطق دارای اقلیم خشک کشت میگردد حتماً آبیاری صورت گیرد.درفصل خشک ضروری است که رطوبت خاک به اندازه 70- 80%  نگهداری گردد که زیرا عدم رطوبت کافی باعث رشد نموی نبات میگردد.در اویل بهار که هوا سرد میباشد کشت نمیگردد ولی بعد از دراز شدن روز وگرم شدن هوا کشت صورت میگیرد.با کوتاه  شدن روزحـــــــــاصل میوه مذکور کم میشود ودرجه حرارت مورد نیاز آن بین 21- 30 درجه سانتی گرید است ودرکمتر از 18 درجه سانتی گرید رشد آن مناسب نیست.

خاک:

بامیه میتواند درهر نوع خاک نمونماید ولی بهترین خاک برای نموی بامیه خاک سلت (silt) وکلی لوم ((clay lome است واین خاک عبارت از خاک حاصل خیز باغچه است یعنی خاک که ازحیث مواد عضوی غنی بوده باشد.زمین یا خاک که بامیه درآن کشت میگردد باید زهکشی شده باشد یعنی خاک آن تیزابی زیاد نباشد.خاک مورد نظرعمیق وحاصل خیز باشد.بامیه خاک نزدیک به خنثی را دوست دارد یعنی درزرع بامیه PH بالا از 7- 6 نباشد.

مقدار کود:

مقدار کود نظر به محل ونوع خاک فرق مینماید . برای گرفتن حاصل خوب مقدار6- 4 تن کود حیوانی پوسیده دریک هکتار زمین یک ماه قبل از بذر  بامیه علاوه میشود. مقدار 27 kg کود تریپل سوپر فاسفیت و40 kg  کود پوتاشیم سلفیت درفی جریب دروقت بذر تخم به خاک مخلوط گردد و50 kg کودیوریا بعد از سبز نمودن تخم به دو مرحله باید تطبیق گردد.هرچند که بامیه خواهان کود نایتروجن زیاد است ولی دراراضی قوی وحاصل خیز احتیاج به کود اضافی ندارد.ولی  اراضی ریگی درصورت که از کود حیوانی استفاده نگردد باید کود کیمیاوی به مقدار 500kg  درهر هکتار به محصول داد.(1)نظر به شرایط محیطی ونوع خاک وقدرت حاصلدهی زمین استعمال کودهای کیمیاوی وعضوی درمناطق مختلف متفاوت است.مقدار کود که درفوق  ذکر گردید نظر به تجربه درداخل کشور بوده است.

طریقه کشت:   

فاصله یک بته از بته دیگر 35cm وفاصله یک قطارازقطار دیگر 50cm میباشد. تخم معمولاً بعد از گرم شدن هوا در زمین شانده میشود.اگرتخم قبل از گرم شدن زمین شانده میشود جوانه زدن تخم بصورت درست صورت نمی گیرد.زمین بامیه باید مرطوب باشد نه تر درصورتیکه زمین تریا شته بود تخم خوب جوانه نمی زند وزود فاسد میگردد واز بین می رود  این نکته را به دقت زیر توجه داشت .قوریه دراین سبزی معمول نیست وبذر آن مستقیماً درمزرعه اصلی صورت میگیرد. درصورتیکه میوه زود رس مورد نظر باشد میتوان آنرا درگلخانه کاشت وشرایط محیطی را برای نموی نبات آماده ساخت اما به هر صورت درهنگام کشت خاکها نباید از اطراف ریشه دور ساخته شود وگلدان با تمام خصوصیات منتقل گردد . در این طریقه فاصله بته ها از هم دیگر حدود 1M وعمق کاشت حدود 2cm است.دروقت کشت باید تخم های زیادتری را  کشت کرد زیرا تخمها به خوبی جوانه نمیزند وتخمهای کشت شده  بعداً طاقه گردد.طریقه کشت دراین سبزی به سیستم قطار ،جویه وپاشان میباشد درسیستم جویه فاصله داخل جویه به اندازه 30cm است.کشت توسط ماشین بذری درقطار ها یا چقوری ها به عمق 2-3cm صورت میگیرد.مقدار 4- 8 kg(درصورت کشت قطار)تخم بامیه را درفی هکتار کشت میکنیم. درجریان نمو نبات را خاک میدهیم بعداً بین قطار ها را 3-2 مرتبه توسط کولتیواتورها قلبه مینمایم.فاصله بین خطوط کشت نظر به نوع مختلف نبات بامیه تفاوت میکند و فاصله درانوع قد کوتاه یعنی پوزاساوانی 3ocm درنوع قد بلند لوزیانا تا به 45- 60cm فرق میکند.مزرعه بامیه باید مثل تمام نباتات از نباتات وعلفهای هرزه پاک گردد.این نبات را درمزارع مخصوص یا درکنار کردهای مزارع بادنجان رومی ودیگر سبزیجات میکارند.

آبیاری:

چون نبات بامیه نبات فصل گرم است وضرورت به آب وآبیاری دارد. درزمین های که خاک ریگی دارند باید آبیاری زود صورت بگیرد یعنی درظرف 3-2 روز آبیاری گردد. (2) دروقت شاندن بامیه درجویه ها آبیاری طوری صورت گیرد که آب بالای پشته بالا نشود وفقط از پشته 4- 5cm فاصله داشته باشد. بعد از این که تخم درجویه ها شانده شد تا برآمدن تخم از زمین نم به نم آبیاری گردد دروقت نموی بته بامیه مرتباً آبیاری گردد.

شرایط اگروتخنیکی:

برای کشت بامیه زمین حاصل خیز را که خاک سبک داشته باشد وخوب زهکشی گردیده باشد انتخاب شود.تخم نبات بسیار به آهستگی جوانه میزند دراین صورت باید قبل از شاندن آنرا با آب مرطوب ساخته ویک شبانه روز نگهدارند. دروقت نموی بامیه جویه ها وقطار ها به وسیله کولتیواتورها خشاوه گردد. وپشته ها توسط بیل ودیگر وسایل به روی دیگر چپه گردد تا خاک آن خوب نور آفتاب را به خوبی جذب نماید.

مراقبت ونگهداری:

درمورد مراقبت ونگهداری بامیه چنین تذکر کرد که اگر درنبات بامیه اجازه داده شود بیش از 2M ارتقاع میکند اما بهتر این است که جوانه های بالای آن بیش از رشد به ارتفاع 1M قطع گردد تا درخت بامیه شاخه های جانبی نماید ودرنتیجه میوه بیشتری تولید کند ونبات حالت غلویا شاخچه دار را به خود بگیرد. نکته مهم دیگر دراین است میوه بامیه زود چیده شود یا به قسمکه هر دو روز یک بار به چیدن ضرورت دارند تا میوه ها علفی و تازه باشند ومسله دیگر این است که نبات آماده تولید بیشتر گردد درصورت عدم توجه به این نکات میوه ها چوبی شده درشت میگردد وارزش غذایی خود را از دست میدهند. واگر خواسته باشیم ما ازآن تخم بدست بیاوریم باید میوه ها را تا آخر پخته شدن یا سخت شدن بگذاریم.(3)

(1- درصورت که بته بامیه دارای برگ زیاد باشد باید برگ ها توسط قیچی یا وسایل دیگر قطعه گردد تا باشد میوه حاصل خوب بدهد. مزرعه بامیه درصورت که دچار مرض گردد باید به زود ترین فرصت ادویه پاشی گردد.دربعضی حالات درجریان نمو نبات را خاک میدهند رطوبت خاک باید درجریان نموی نبات حفظ گردد. 

امراض وحشرات: از جمله امراض که بامیه را مصاب میسازد یکی هم بنام ورتی سیلیم ولت (Verticillium wilt) میباشد. مرض مذکور توسط قاچ بجود آمده وباعث زرد ساختن وپژمرده شدن برگها میگردد. نبات مبتلا به مرض از نمو باز می ماند یگانه کنترول آن عبارت از تناوب طولانی زراعتی میباشد زیرا قاچ مذکور برای دیر مدت درخاک زنده باقی میماند. درمورد امراض که بامیه را درافغانستان مصاب میسازد معلومات کافی دردست نیست حشرات که بامیه را مورد حمله قرارمیدهند عبارت اند از شپشک های نباتی ،کرم سوراخ کننده غوزه پخته میباشد. شپشک های سیاه وبزرگ درقسمت تحتانی برگ ها یا فت میگردد که باعث تابخوردگی وچملک شدن برگ ها میشود. این آفت بیشتر درمراحل اول نموی نبات را خساره مند ساخته وگاهی بامیه را بکلی از بین میبرد. کنترول این آفت توسط استعمال میتاستاکس و دانادیم نتیجه خوب میدهد . دانادیم مثل میتاستاکس یک ادویه کیمیاوی است.

رفع حاصل: میوه بامیه باید جوان چیده شود. درروزهای گرم مناطق گرم میوه بامیه یک روز درمیان چیده شده میتواند اما درروزهای سرد وقفه آن طویل تر میگردد . چیدن بامیه به مدت زود یعنی 4-3 روز موجب دوام حاصلدهی تا اخیر عمر نبات میگردد. چیدن مکرر میوه جوان باعث بلند شدن وتعداد زیادی شاخچه ها میشود. کیفت میوه در4 روزه گی زیاد میباشد وتا 6 روزه گی هم دوام مینماید از آن به بعد کیفت آن پایین آمده چوبی میشود واز استفاده خارج میگردد.باید یاد آورشدکه میوه بامیه را بعد ازچیدن ازبته زود به بازار عرضه کرد که میوه زود پژمرده گردیده وخاصیت خود را از دست میدهد.درافریقای غربی برگها ،غنچه ،وگلهای بامیه نیز مصرف میشود. دانه های خشک شده آن داری روغن ،پروتین curd  سبزی است . گذارش شده است که دانه های خشک بامیه دارای 18-20%  روغن 20-23% پروتین خام هستند.ساقه های خشک آن نیز به عنوان منبع تولید کاغذ ویا سوخت مورد استفاده است.از لحاظ ارزش غذایی از بادنجان رومی ،بادنجان سیاه وبیشتر نباتات خاندان کدوهیان دارای ارزش بهتر است.

حاصل :مقدار حاصل فی جریب بامیه 360 – 343 سیر (12.6- 12 تن ) میباشد.

ذخیره ونگهداری:ذخیره ونگهداری بامیه به چند طریق صورت میگیرد که این طریقه ها عبارت اند از خشک کردن وکنسروسازی  میباشد.

طریقه خشک کردن : دراین طریقه بامیه سبز که خاصیت اصلی خود را از دست نداده باشد قطع گردیده و درجایک نور آفتاب مستقیماً به آن نتابد خشک میگردد. نوع پوزاساوانی بهترین نوع برای خشک کردن میباشد.وبامیه خشک کرده شده دروقت استفاده یا پختن به آب شسته شده وبه مدت چند دقیقه تر گردیده وبعداً پخته میشود. این طریقه درکشورما معمول است.

طریقه کنسور سازی:دراین طریقه بامیه نیز نگهداری میگردد. دراین طریقه بامیه ها درداخل ظروف مخصوص کنسرن گردیده وبا درنظرداشت حفظ رنگ ، مقدار فیصدی مواد وطمع آن نگهداری میگردد .میوه های سبز را درپخچالها دردرجه حرارت تقریباً 1- 0 درجه سانتی گرید امکان دارد چند روز نگهداشت.

باجرات میتوان گفت که پروتین یک ماده حیاتی برای تمام اجسام حیه بشمارمیروند که تمام رشته ها وعضلات بدن ازپروتین های مختلف تشکیل گردیده است وپروتین ها عبارت ازمرکبات نایتروجن دارعضوی میباشد که دروظایف ساختمان تمام اجسام حیه رول ارزنده ومهم را بازی میکند واهمیت خاص غذای را داشته وموجودیت شان دربدن نظربه خود حجرات فرق میکند البته میتوان گفت که درحجرات عضله از % 20- 18 ودرهیموگلوبین خون از%85- 75 پروتین وجود دارد وپروتین ها به انواع واقسام متعددی تقسیم گردیده اند ونظربه موجودیت شان هرکدام آن درفعالیت های حیاتی یک جسم زنده وظیفه اساسی را انجام میدهند که وظایف شان نیزازهمدیگر متفاوت میباشد . بنده اتکا به همین واقعیت اجتناب ناپذیرسمینارعلمی خویش راتحت عنوان ( پروتین واهمیت آن درتغذیه حیوانات ) که نقش حیاتی را دراورگانیزم موجود است زنده ایفا میکند

معرفی پروتین

پروتین ها عبارت ازمرکبات نایتروجن دارعضوی میباشد ودروظایف ساختمان تمام اجسام حیه رول مهم دارد وسبب عوامل کیمیاوی وفزیکی میشوند . بعضی ازاین پروتین ها درساختمان عضویت ازقبیل ساختمان موی ، ناخن ، وغیره وهمچنان درساختمان انزایم ها ، هارمون ها ودرانتقال اکسجن درتعاملات عضوی ، درساختمان جنین ودرساختمان انتی بادی ها وپروتین که درمدافع امراض بکارمی رود رول اساسی دارد .پس دیده میشود که یک مقدارزیاد وجود ازپروتین تشکیل گردیده است و%75 مواد خشک بدن ازپروتین ساخته شده است وپروتین ها اساساً از O ، H ، N ، S، Fe، Mg ، Cu ، Zn ، Ca وغیره عناصرتشکیل شده است که فیصدی زیاد ترکیب آنرا C ،  O  ، H،وN تشکیل میدهد . پروتین ها نظربه خود حجرات فرق میکند مثلا ً درحجرات عضله از %20- 18 ودرهموگلوبین خون از% 85- 75 پروتین وجود دارد ودرمغزتقریباً % 8 ودرزردی تخم % 12 ودرسفیدی تخم %15 وهمچنان دیده می شود که درشیرگاو %33 اما درپنیرنظربه جنسیت آن از15- 14 ومقدارپروتین نسبت به میوه خشک درمیوه زیاد تراست . پروتین ها دراثر هایدرولیزتجزیه شده وبه امنواسید ها تبدیل میگردد . البته هاید رولیزآنها توسط بعضی فکتورها ازقبیل آیون هایدروجن ، آیودین هایدروکسیل وبعضی ازانزایم های پرولایستک صورت میگیرد وبعضی انزایم های تجزیه کننده پروتین .

خواص فزیکی وکیمیاوی پروتین ها

1-انحلالیت : پروتین های مختلف دارای انحلالیت مختلف میباشد یعنی تمام شان به عین محل حل نمیشوند مثلا ً البومین درآب خالص ، محلول های خنثی ( نمک وآب ) محلول ضعیف تیزاب ها وقلوی ها حل میگردند درحالیکه گلوبین درآب خالص حل نگردیده ودرمحل های فوق حل میگردد . نکلیوپروتین وفاسفورس پروتین درآب خالص ومحلول ضعیف وقلوی حل گردیده ولی درمحلول های رسیده حل نمیشود .پروتین درمحلول های که درفوق ذکرگردیده حل نگردیده بلکه درمحلول % 90-70 الکول حل میگردد ، سکیروپروتین تنها درقلوی ها واسیدهای قوی حل میگردد.

۲ – تاثیرنمک های خنثی بالای پروتین ها : اگرپروتین ها درمحلول رقیق نمک های خنثی انداخته شود حل میگردند وقتیکه محلول غلیظ نمک های خنثی درآن انداخته شود پروتین ه رسوب میکند ازاین سبب است که درابتدا پروتین آب نمک های خنثی رقیق را بخود گرفته بشکل محلول در می آیند واگرغلظت محلول نمک های خنثی اضافه گردد دراین صروت نمک های خنثی آب را ازپروتین دوباره گرفته پروتین رسوب میکند .مثلا ً گلوبولین درمحلول نیمه مشبوع so₄₂(NH4) امونیم سلفیت حل میشود والبومین درمحلول مشبوع امونیم سلفیت so₄₂(NH4 ) رسوب میکند .وفابزینوجن (fibrinogen) که بنام coagulant یاد میشود عبارت ازماده است که سبب استاده شدن یک لخته شدن خون میگردد واین ها عموماً ازاکسدیشن Histamin  که یک تیزاب شحمی است بصورت شبکه در میآید وفابرینوجن درمحلول % 50 امونیم سلفیت رسوب میکند.%50 so_{4 2}(NH₄)  .  

3 – تاثیر(PH) بالای پروتین ها : پروتین ها درPH های مختلف رسوب میکند نقطه ای که درPH معین یک پروتین رسوب میکند بنام ایزوالکترونیک یاد میگردد .

4 – تاثیرمحل لات عضوی بالای پروتین ها : اگربعضی ازپروتین ها درالکول انداخته شود تخریب میشود ودوباره بشکل اولی خویش برنمیگردد. اگرالکول با PH ودرجه حرارت بالای پروتین ها انداخته شوند رسوب میکند .

5- تاثیرحرارت بالای پروتین ها :پروتین ه به c⁰ 60 بصورت عموم تخریب میشود . اما به درجات پائین ترازc⁰ 60 یا حل میگردد ویارسوب میکند .

ساختمان مالیکولی پروتین ها :

پروتین ها ازاتحاد polypeptids بوجود آمده وpolypeptids از اتحاد چندین مالیکول های olegopeptids ساخته شده اند وolegopeptids  به نوبه خود ازاتحاد چندین امینو اسید تشکیل گردیده واگرتعداد امینواسید ه به 10 برسد olegopeptids ساخته میشود واگرتعداد امینواسید ها به 100 برسد polypeptids بوجود می آید واگراین تعداد بیشتراز100 باشد progieds تشکیل میگردد. درساختمان پروتین ها امینواسید هاطوری باهم وصل میشوند که یک گروپ امینواسید (NH₂) باگروپ کاربوکسیل امینواسید دیگر(cooH) وصل شده وپروتین ها را بوجود می آورند .

تغیرمالیکولی پروتین ها (Deuaturation) :

تغیرمالیکولی پروتین ها بدودسته تقسیم میشوند :

1 – تغیرمالیکولی رجعی .

2- تغیرمالیکولی غیررجعی .

1- تغیرمالیکولی رجعی : دراین صورت پروتین ها دریک محلل حل شوند ودرتحت شرایط نورمال دوباره رسوب نمایند بنام تغیرمالیکولی رجعی یاد میشود .

2 – تغیرمالیکولی غیررجعی : دراین صورت اگرپروتین درمحللات اسید های معدنی ویا الکول % 90- 80 حل گردد پروتین تخریب میگردد ودوباره به حالت اولی خود رجوع نکرده ورسوب آنهم ماده اولی آن نمیباشد . 

طبقه بندی پروتین ها

اگرچه تمام پروتین ها ازاسید های آمینه ساخته شده اند ترتیب قرار گرفتن اسیدهای آمینه درساختمان پروتین های موجود درطبعیت متفاوت است واین اختلاف هااثرات خاص برخصوصیات تک تک پروتین ها دارد به هرحال گاهی پروتین ها را به اساس محلول بودن آنها درآب محلول های نمکی ، اسید ها وزنانول تقسیم بندی می کنند .

پروتین های کروی :

الف- آلبومین ها : پروتین های محلول درآب هستند که درمقابل حرارت منعقد میشوند نظیرآلبومین تخم مرغ وسیروم . گرچه آلبومین های سیروم جزپروتین های ساده طبقه بندی میشوند به دلیل داشتن صد و چهاردرصد کاربوهایدریت ازنوع هکذا مین درطبقه بندی های جاری جزپروتین های مرکب ( گلیگوپروتین ها ) نیزطبقه بندی میشوند .

ب – گلوبولین ها : پروتین های غیرمحلول درآب بوده ویا به مقدار ناچیزی درآب حل میشوند ولی درمحلول های رقیق نمک های خنثی مثل نمک طعام که ازترکیب اسیدهای قوی تشکیل شده است حل میشوند. ممکن است توسط محلول های 5 تا 10 درصد نمک طعام ازبافت های گیاهی یا حیوانی جدا شوند وسپس بوسیله رقیق کردن با آب خالص رسوب داده شوند ازانواع گلوبولین ه میتوان فابرینوجن ، میوزینوجن وگلوبولین سیروم را نام برد .

ج – گلوتلین ها : گلوتلین ها درآب وحلال های خنثی غیرمحلول هستند ولی درحلال های رقیق اسیدی محلول اند ازجمله آنها میتوان گلوتنین گندم نام برد .

د – پرول امین ها : پرول امین ها دراثانول % 80- 70 محلول هستند ولی درآب ، الکول های مطلق وحلال های خنثی حل نمیشود .

ﻫ - هبتون ها : هبتون ها محلول درآب وغیرمحلول درمحلول امونیا رقیق هستند برعلاوه جهت رسوب سایرپروتین های محلول ازآنها استفاده میشود که همراه بااین پروتین ها منعقد میشوند ودراسیدهای رقیق حل میگردند ازخصوصیات آنها دارا بودن مقدارزیادی اسید های آمینه میباشد واغلب هبتون ها بااسید های نوکلیک ترتیب شده اند وانواع آن گلوبین موجود درهموگلوبین را میتوان نام برد .

پروتین های رشته ای

الف – کوارژن ها : پروتین اصلی دریافت های پیوندی هستند که لاژن ها حدود یکی بردو کل پروتین بدن را تشکیل میدهند درآب غیرمحلول اند ودر مقابل انزایم های گوارشی مقاوم هستند ولی بوسیله جوشاندن درآب یا دراسید های رقیق به آسانی به جلاتین ها قابل هضم ومحلول تغیرمی یابند. کوارژن ها ساختمان امینواسید منحصربخود را دارند که باداشتن مقادیر زیادی ازهاید روکسی پروتین ومقدارهایدروکسی بنزین وعدم وجود سیستین وتریپتوفان مشخص می شوند .

ب – الاستین ها :پروتین های بافت های کشداروارتجاعی مثل سرخ رگ ها ومفصل ها هستند. اگرچه مشابه کواژن ها هستند نمی توانند به ژارتین تبدیل شوند. رشته هیا الاستین بوسیله دسموزین که ازبه هم پیوستن مالیکول های لیزین حاصل میشود به هم متصل شده اند .

ج – کراتین ها :  پروتین های پر،موی ، منقار، پنجه ها وشاخ ها هستند که بسیارنامحلول وغیرقابل هضم هستند وحدود 14 تا 15 درصد سیین دارند نشان داده شده است که قابلیت هضم پودر پروموبوسیله حرارت وفشارحدود 70 تا 80 درصد افزایش می یابد این تیمارها ممکن است مقدارسیسین موجود درآن را 5 تا 6 درصد کاهش دهد اما افزایش قابلیت هضم آن ناشی ازهمین کمترشدن اتصالات موجود درکروتین ها است که عامل اصلی غیرمحلول وغیرقابل هضم بدون این پروتین ها میباشند .

پروتین های مرکب

این پروتین ها شامل اسید های آمینه متصل به برخی گروه های غیر اسید آمینه ای هستند که این گروه ها تعین کننده وظایف وتوزیع آنها دربافت های بدن می باشند .

1 – نوکلیوپروتین ها : این دسته شامل اسید های نوکلیک ترکیب شده با چند مالیکول پروتینی است این پروتین ها درسلول بصورت وی اکسی ریبوزنوکلیوپروتین ها ونوکلیوپروتین های ریبوزومی وجود دارند .

2- موکوئید ها یا موکوپروتین ها : کاربوهایدریت های این پروتین ها ، موکوپلی سکراید ها حاوی استیل هگذا امین مثل گلوکوزآمین یاراکوزآمین ویا بصورت ترکیب با اسید های یورومیک مثل گلکتوزیورونیک یا گلوکویورونیک هستند برخی ازآنها اسید سالیک نزدارند .

3 – گلیکوپروتین ها : کاربوهایدریت موجود دراین دسته کمترازچهاردرصد می باشد واغلب شامل یک هگزوزساده نظیرمانوز موجود درآلبومین تخم مرغ میباشد .

4- لیپوپروتین ها : پروتین های محلول درآب ومتصل به لیتین ، سفالین ، کلسترول یاسایرلپید ها بافاسفولپید ها هستند .

5- کروموپروتین ها : ترکیباتی هستند که ازطریق اتحاد یک پروتین ساده ویا گروه پروستاتیک رنگی بوجود می آیند کروموپروتین ها شامل هموگلوبین ، سیتوکروم ها ، فاروپروتین ها ساده رنگی قرنیه چشم وانزایم کاتالازهستند .

پروتین درنباتات : نباتات منابع اصلی پروتین ها می باشد هرقسمتی ازنبات ( دانه ، برگ ،ساقه ) دارای پروتین های خاص است. نباتات بااستفاده ازنورخورشید وکاربن درجریان عمل فوتوسنتیزقالب اصلی پروتین ها را میسازند وبنیان آسیبی حاصل ازآمونیم های معدنی بانمک های نایتریت موجود درآب را وارد ساختمان پروتین می کند . 22 امینواسید که به عنوان سنگ های ساختمانی تمام پروتین ها شناخته شده است به آسانی توسط نباتات ساخته میشود .به هرحال حیوانات می توانند فقط 12 امینواسید را بسازند بنابراین برای تامین سایرامینواسید های آمینه که به امینواسید های ضروری مصرف اند به نباتات متکی هستند بعضی ازبکتریاهای موجود درخاک وگره های ریشه بعضی ازباقلات وسایرنباتات می توانند نایتروجن موجود درهوا را به ترکیبات نایتروجن دارای تبدیل کنند که ممکن است درتشکیل نایتریت های مورد نیازنباتات برای تشکیل بنیان آمین یاسایرترکیبات نایتروجن داردخالت داشته باشند نباتات انواع مختلف پروتین را میسازند ودرقسمت های مختلف خود به مقادیر متفاوتی ذخیره می کنند بعضی نباتات بیشترازسایراین پروتین میسازند دانه های دومشیمه ای مانند دانه های روغنی درمقایسه با غلات منابع غنی تری ازپروتین هستند . به عنوان مثال دانه خشک سویا 43 درصد پروتین دارد ودرصورتیکه نایتروجن خشک تنها % 9 پروتین دارد قسمت های سبزنباتات ، علف های جوان وتازه وبرگ ها درمقایسه باساقه وبرگ های مسن ترکه سلولوز بیشتر وپروتین کل وقابل هضم کمتری دارند حاوی مقدارزیاد تری پروتین هستند . حتی درداخل یک دانه مثل سویا پروتین های متفاوتی یافت می شوند ، پروتین های غلات بیشترپرول امین ها وگلوتایلین ها هستند درصورت که تقریبا ً % 80 پروتین دانه های روغنی گلوبولین درهرجزپروتین تعداد زیادی پروتین های خاص وجود دارد .گلوبولین موجود درسویا ازنوع خاص پروتین بنام گلینین است برای مدت های مذیده گلوتایلین وگلیادین  پروتین های ساده بحساب می آمدند اما روش های پیشرفته کروماتوگرافی پروتین نشان داده است که هریک ازاجزای این پروتین ها ازتعدادی پروتین مجزا تشکیل شده اند .

پروتین های مهم که اورگانیزم بدن را میسازند

1 – Fibruoas  protin  : یا پروتین های رشتوی که به نوبه خود به چند بخش دیگرتقسیم میگردد که قرارذیل میباشند :

a – کروتین  ) karatin ) : قسمت اعظم انساج ازقبیل جلد ، موی ، ناخن ، پر ، سم وشاخ ازآن متشکل میگردد .

b  - کولاجین ( collagen  ) : پروتین های اساسی بوده که استخوان ها را میسازد .

c – الستین (Elstin) : این پروتین قسمت اعظم انساج الستیکی را تشکیل مینمایند .

d – فایبروجین (fibrogen ( : این پروتین درساختمان اسکلیت عمومی حصه دارند .

e- پروتین های رشتوی مرکب ( conjugated fibrus protin) : این پروتین با بعضی ازپگمنت ها ترکیب شده پروتین های رنگه را میسازد مثلا ً رنگ پر پرنده گان .

I.گلوپیورپروتین : این پروتین ها درطبعیت به مقدارزیاد پیدا میشود وبه دودسته پروتین های منحل درآب وغیرمنحل درآب تقسیم می شود :

1 – پروتین های منحل درآب :

a – البومین (Albumin ) : این پروتین درآب حل گردیده ودرمحلول نمک های خنثی که کمی تیزابی شده باشد رسوب میکند . مثال این نوع پروتین ها زردی تخم ، خون ، سیروم البومین .

b  - سوید وگلوبولین (  seudo globulin ) : این پروتین درآب مقطرحل میگردد اما درمحلول نمک های که ازیکی برچهارتا سه برچهار حجم خود مشبوع شده باشد رسوب میکند واین پروتین ها توسط حرارت به زودی لخته میشود .

c – پرول امین ( prol Amin  ) : این پروتین ها منحل درآب بود ه توسط اسید های معدنی کرستل های غیرمنحل را تشکیل مینمایند وخاصیت قلوی را دارا هستند .

d- هستون ها (Hestons ) : این پروتین ها دارای خواص قلوی بوده ودرمحلول سودیم هایدروکساید (NoHo ) رسوب میکند .

2 – پروتین های غیرمنحل درآب :

a – ایوگلوبولین (Euglbulin  ) : این پروتین ها درآب غیرمنحل بوده ودرمحلول نمک طعام % 50 حل میشود وتوسط محلول نمک خنثی مثلا ً so₄(NH₄) یعنی دای امونیم سلفیت این پروتین ها درسفیدی تخم ، سیروم خود زیاد تر دیده میشود .

b- پروت امین (prot  Amin ) این پروتین ها درآب غیرمنحل ودرقلویات والکول % 80 حل میگردد این پروتین هاعموماً درپروتین نباتات مانند جواری وگندم دیده میشود .

c- گلوتیلین (glutilin  ) : این پروتین ها درآب والکول غیرمنحل اما درقلویات رقیق حل میگردد.

 II.پروتین ها ی مرکب :

این پروتین ها ازترکیب مواد پروتینی وغیرپروتینی تشکیل گردیده که بنام Hetro protins  یاد میگردد واین ها به چند دسته تقسیم میگردند :

1 – فاسفوپروتین ( phosphor  protins ) : عبارت اند ازاوفوفولین (زردی تخم ) و(کذین ) درشیرونیکلوپروتین موجود است .

a – کذین : این پروتین جزاساسی شیررا تشکیل میدهد وازنگاه الکتروفورس سه نوع کذین (الفا ، بیتا ، وگاما ) شناخته شده است . که الفا کذین % 75- 70 پروتین مجموعی شیررا تشکیل میدهد وهزارp آن نظربه بیتا وگاما بیشتراست .بیتا کذین % 20 – 15 پروتین مجموعی شیرار تشکیل میدهد و گاماکذین % 5 مجموعی شیررا تشکیل میدهد .

2 – نیکلیوپروتین: این پروتین ها درحجرات تمام نباتات وحیوانات (M.o) ها وویروس ها پیدا میشود یا به عباره دیگربنیه ساختمانی تمام اجسام حیه را میسازد واین پروتین ها ازترکیب نیکلیویک اسید وپروتین تشکیل گردیده است  . 

پروتین درتغذیه حیوانا ت

ضرورت حیوان برای پروتین : هرحیوان زنده ضرورت به پروتین دارد، پروتین مواد اساسی ساختمانی بوده تمام انساج بدن ازآن ساخته میشوند نه تنها عضلات ، اعصاب ، پوست ، انساج ارتباطی واعضای حیاتی بلکه حجرات خون ، موی ،سم وشاخ حیوان نیزمتشکل ازپروتین می باشند . حتی مواد خشک استخوان زیاده از یک برسه حصه پروتین داشته مواد اساسی مترکس (Meteix) حجره را که دربین آن مواد معدنی رسوب میکند تهیه میدارد بطورواضح پروتین برای نمو وانکشاف حیوان مانند نوزاد ضروری میباشد چون تمام حجرات زنده درحالت ترمیم وتخریب اند ازپروتین بقصد نگهداری آنها احساس ضرورت می گردد .همچنان برای نموی پشم وتولید شیربه پروتین ضرورت می افتد برعلاوه اکثرا ً انزایم ها وهارمون ها دربدن حیوان بطوراساسی ازپروتین ترکیب یافته وچون هریک ازصنوف حیوانات سفارش میگردد . فرق درمقدار ضرورت پروتین برای حیوانات صنوف مختلف مربوط به سن فزیولوژیکی ونوع تولید بوده اما دربعضی محلات بین 18 – 8 فیصد تعین گردیده است .

اهمیت پروتین درغذا :

پروتین عبارت ازمرکب نایتروجن دارمغلق عضوی بوده وازامینواسید ها تشکیل یافته است . امینواسید ها تیزاب های عضوی بوده دارای یک یا زیاده گروپ امین (NH₂) میباشد . به تعداد 25 یا اضافه ترازامینواسید های مختلف درپروتین غذا موجود است که درحدود 20 نوع آن درتشکیل انساج بدن سهم میگیرند که ازآنجمه 11- 10 امینواسید ضروری ومتباقی آن غیرضروری میباشد .

الف – امینواسید های ضروری: چون امینواسید های ضروری توسط حیوان به اندازه ضرورت اش ساخته نمی شود لذا موجودیت آنها درغذا حتمی وضروری میباشد .

 ب-   امینواسیدهای غیرضروری: امینواسید های غیرضروری به اندازه ضرورت ازدیگرامینواسیدها توسط حیوان دربدن ساخته میشود بنا ء ً ضرورت به علاوه کردن منابع آن درغذا نمیباشد .آنعده ازامینواسید هایکه که درتغذیه حیوانات فعالیت دارند به گروپ امینواسید های ضروری وغیرضروری قرارذیل است :

امینو اسید های ضروری                    امینواسید های غیرضروری

     Alanine                                            Arginine

     Asparticacid                                        Histidine

     Citralline                                          Isoleacine

     Cystine                                              Leucine

     Glutanicacid                                            Lysine

     Glycine                                             nethionine

     Hydorxyproline                                 phenglalanine

     Praline                                              threonine

     Serine                                            tryphophon

     Tyrosine                                                valine

محدودیت امینواسید های ضروری :

امینواسید های ضروری برای حیوان به یک تناسب معین ضرورمیباشد اگرچه تناسب مذکوربرای فعالیت های مختلف فرق میکند باآنهم همیشه بطورکلی درانجام فعالیت های حیوان ضرورمیباشد. موجودیت امینواسید درپروتین به مقدارکم ویا ارتباط ضرورت حیوان به همان امینواسید محدودیت نسبت داده میشود . حیوان می تواند ازامینواسید های ضروری استفاده نماید به شرطیکه امینواسید ضروری محدود موجود باشد .

ارزش بیولوژیکی پروتین

ارزش بیولوژیکی پروتین عبارت ازفیصدی پروتین قابل هضم غذا درمخلوط غذا است که مورد استفاده حیوان قرارمیگیرد ارزش بیولوژیکی پروتین مربوط به موجودیت امینواسید ضروری محدود باارتباط دیگر امینواسید های ضروری به اساس ضرورت حیوان برای هریک ازآنها میباشد . پروتین درصورت داشتن امینواسید های ضروری دارای ارزش بیولوژیکی عالی بوده وکیفیت خوب را بخود اختیارمیکند . برعکس درصورت قلت کمی یازیاده امینواسید ضروری پروتین ارزش بیولوژیکی پائین داشته ودارای کیفیت خوب نمی باشد .

پروتین بحیث منبع انرژی : پروتین اضافی درغذا یا پروتین که توسط حیوان بحیث پروتین مورد استفاده قرارنگیرد تولید انرژی را دربدن می نماید . دروقت آزاد شدن امونیا گروپ (NH₂) ازمالیکول امینواسید جدا وبقسم یوریا درادراراطراح میشود . دراین صورت استفاده ازغذاهای غنی پروتین که دارای قیمت گزاف اند بحیث منبع انرژی اقتصادی نمیباشد .استفاده ازپروتین غیرحقیقی توسط نشخوارکننده گان : حیوانات نشخوارکننده توسط فعالیت مکروب ها بداخل شکمبه قدرت ساختن پروتین را ازمنابع نایتروجن غیرپروتین حقیقی دارا میباشد . درنتیجه پروتین غیرحقیقی درغذای حیوانات نشخوارکننده پروتین حقیقی را عوض  کرده میتواند .یوریا بحیث منبع پروتین غیرحقیقی : انواع مختلف محصولات بحیث منبع پروتین غیرحقیقی مورد مطالعه گرفته است وامروزبطور اساسی ازیوریا استفاده زیاد بعمل می آید . یوریا دراثرترکیب گازطبیعی وآب تشکیل گردیده ودارای فرمول کیمیاوی ( co(NH₂)₂) میباشد درنتیجه یوریا به شکل خالص دارای 46،7 فیصد نایتروجن است که امروزنوع تجارتی آن دارای 45 فیصد نایتروجن است . غرض استفاده مکروب های شکمبه باشد.یوریا درقدم اول به گازco₂  و NH₃  تبدیل گردد عمل تجزیه درموجودیت انزایم (uase) که توسط مایکرواورگانیزم ها ترشح می شود صورت میگیرد.وقتیکه امونیا آزاد شد درشکمبه حیوان همرای تیزاب های عضوی تعامل کرده درنتیجه مرکبات امونیم اسیت وامونیم پروپانیت تشکیل شده هردو درشکمبه توسط مکروب ها استقلاب شده وپروتین حجروی بوجودمی آید .تاثیرات زهری یوریا :یوریا ازجمله اجزای مایعات نورمال جسم است که دراثرستقلاب پروتین بوجود می آید لذا موجودیت آن به مقدار عادی درغذا برای حیوان زهری نمیباشد .امونیا که ازاثرتجزیه یوریا بوجود می آید اگرمقدار کافی تیزاب های عضوی درشکمبه موجود نباشد تاثیرات زهری را بار می آورد . درچنین موارد امونیا توسط جدارشکمبه جذب وداخل خون می شود که سبب اکوسس گردیده باعث رگ حیوان میشود . مشکل فوق الذکر وقتی اضافه ترواقع میگردد که حیوان بقدرکافی کاربوهایدریت قابل تخمررا غرض نگهداشتن شرایط تیزابی به مصرف رسانیده باشد. وقتیکه تیزابیت شکمبه پائین باشد نه تنها تیزاب غرض تعامل با (NH₃) درآنجا بقدرکافی نیست بلکه انزایم یوری الیس فعالیت زیاد تررا درقسمت تجذیه یوریا به امونیا در HP 8- 6 نشان میدهد که علت آن موجودیت مقدارکم تیزاب های عضوی قابل تخمری میباشد. همچنان مقدارزیاد امونیا باعث تشکیل بیشتر(NH₄oH) درشکمبه حیوان میشود که دراین صورت تیزابیت شکمبه پائین می آید به عباره دیگر شرایط باحالت شکمبه اضافه ترمساعد برای تجزیه یوریا شده چانس استفاده ازامونیا کمترمیگردد . غرض استفاده موثر ازیوریا درجیره حیوانات نشخوارکننده بدون تاثیرات زهری بهتراست که حیوان همزمان بقدر کافی ازغذای که دارای کاربوهایدریت قابل تخمین باشد تغذیه نماید که دراین صورت PH پائین تراز 6 باقی می ماند .

هضم پروتین درحیوانات نشخوارکننده ومعده ساده

اگرچه ضرورت حیوانات نشخوارکننده مانند حیوانات معده ساده ازنگاه فزیولوژیکی برای امینواسید ها مشابه است اما آنها رشد ضرورت به امینواسید های ضروری را درغذا ندارند.مکروب های ( بکتریا وپروتوزوا)  بداخل شکمبه امینواسید های ضروری برای انکشاف حجره ازامینواسید های غیرضروری ومنابع پروتین غیرحقیقی ساخته می توانند ومکروب های که درشکمبه بوجود می آیند بعدا ً درمعده حقیقی وروده خورد سیستم هاضمه هضم شده وامینواسید های ضروری برای حیوان نشخواکننده تهیه میگردد . بناءً کیفیت پروتین درقسمت ساختن جیره حیوانات نشخوارکننده مورد بحث قرارنمیگیرد .

اهمیت پروتین دربدن

پروتین ها ازجمله مواد های عضوی ومواد غذای میباشد که ترکیب شان نسبت به شکروشحمیات فرق دارد .پروتین های C،H، O دارند وبرعلاوه عناصرفوق الذکردرپروتین سلفرفاسفورس هم درتعداد شان موجود میباشد وقیکه این عناصرباهم یکجامی شوند درمرحله اول امینواسید ها را میسازند بعدا ًامینواسیدها باهم تعامل میکنند ودرحدود صد هزارپروتین های مختلف را تشکیل میدهد. این پروتین ها وظایف ذیل را درسیستم فزیولوژیکی انجام میدهند .

1 – ساختمان بدن : پروتین های داخل بدن باهم نزدیک می شوند به ترتیب ساختمان بدن انسانها وحیوانات را میسازند . مثلا ً چوکات های استخوان ، عضلات ، اعضای داخل بدن مانند جهازهاضمه ، قلب ، شش ها ، گرده ها وغیره را میسازند که تمام شان ازپروتین ساخته شده که هرکدام شان وظایف مختلف را انجام میدهد مثلا ً گرده ها مواد فاضله را خارج میکنند ، شش ها عملیه را تنفس را انجام میدهند وجهازهاضمه مواد غذای را هضم میکنند .

2 – تولید هورمون : برعلاوه ساختمان های بدن پروتین ها یک تعداد هارمون ها را نیزمیسازند وهارمون ها مرکبات اند که تعاملات کیمیاوی را کنترول میکند طورمثال : انزایم ها تعاملات کیمیاوی را به پیش می برد واگرانزایم ها به سبب کدام عامل تعامل را سریع پیش ببرد بطورمثال گلوکوززیاد ساخته شود درآنصورت هارمون Nisulin که پروتین است فوراً ساخته میشود یا فعال میشود وانزایم را کنترول میکند وانزایم ها را نمیگذارد که گلوکوززیاد نسبت به حد نارمل تولید کند وسبب مرض شکرشود . واگرگلوکوزکم ساخته شود درآنصورت هارمون دیگری بنام Glucogan یاد میشود افرازمی شود این هارمون انزایم را تحت تاثیرمیگیرد که تعامل را باید سریع کند وگلوکوزرا زیاد بسازد ازاینکه گلوکوزدرخون کم شده وبصورت خلص باید گفت که دوسیستم کنترول درحیوانات وجود دارد که درهردوی شان پروتین رول دارد .

۱-سیستم عصبی است که حرکات وعقل انسان را کنترول میکند.

2-سیستم هارمون است که تعاملات کیمیاوی را کنترول میکند ونمیگذارد که انزایم مواد زیاد ویاکم ازحد ضرورت خویش را تولید کند .

3 – انزایم پروتین : همچنان پروتین انزایم را میسازد وانزایم ها تعاملات کیمیاوی را پیش میبرد ودرغیاب انزایم درسیستم بیولوژیکی تعامل پیش برده نمی شود. زیرا درجه حرارت بدن 37 درجه سانتی گراد است ودر37 درجه سانتی گراد تعامل صورت گرفته نمیتواند اگرتعامل در37 درجه سانتی گراد صورت میگرفت درآن صورت تمام دنیا میسوخت زیرا تعداد زیادی شکردرجهان موجود اند که انرژی زندگی را محیا میسازد .

4- تولید انتی با دی : برای اینکه انسانها یا حیوانات زنده بماند باید دربدن خود درمقابل اشیای مضرخصوصا ً اشیای خارجی خودرا محفوظ نگهدارند ومعافیت داشته باشند. دفاع بدن انتی بادی است یا کرویات سفید خون است که انتی بادی ها هم ازپروتین ساخته اند وازبدن دفاع میکنند ودرمقابل مکروب ها.

5 – خنثی نمودن : اگرمایعات یا پروتوپلازم یا خون دربدن تیزابی شود یا قلوی شود مواد درپروتوپلازم رسوب میکند خصوصا ً مواد پروتینی که انسان به مرگ مواجه میشود که پروتین بدن است که هم اسید را خنثی میکند وهم قلوی یا القلی را خنثی میکند به این ترتیب نمیگذارد که پروتوپلازم رسوب نماید وانسان به مرگ مواجه شود . یعنی پروتین Buffer قوی دررول سیستم فزیولوژیکی میباشد .

Buffer : عبارت ازمواد است که هم تیزاب اضافی وهم القلی اضافی را خنثی مینماید .

6 – کنترول نمودن : همچنان پروتین خصوصا ً پروتین که ذرات خورد دارند دربدن فشارآزموسیس را کنترول میکند وخون را به حالت نورمال نگهمیدارد . مثلا ً امیوسیس درخون باقی میماند فشارآزموسیس را بلند میبرد وقتیکه مقدارخون کم میشود غلظت البومین درخون بلند میرود وخون آب را کش میکند تاپس خون را به حالت نورمال برگرداند .

7 – انتقال آکسجن : همچنان پروتین خصوصا ً پروتین های مغلق وپروتین های مرکب اکسجن را انتقال میدهد وسبب احتراق مواد غذای درانساج میگردد مثلا ًهموگلوبین آکسجن ازشش به انساج انتقال میدهد . وسایتوکروموم ها (cytochrume ) آکسجن را درمایتوکاندریا یا همرای هایدوجن تعامل مینماید وسبب تولید آب وانرژی میگردد . آب درادرارخارج وازانرژی استفاده به عمل می آید .

خاصیت پروتین : پروتین دارای خاصیت های ذیل میباشد :

1 – پروتین ازامینواسید ها تشکیل شده اند وامینواسید ها عبارت ازمرکبات اند که فرمول شان قرارذیل است :ازفرمول ذیل چنین معلوم میشود که امینواسیده دارای دوگروپ میباشند. گروپ تیزابی که درکاربن اول موجود است وگروپ امین که دربه کاربن دوم وصل میباشد اینها دربدن باسیستم فزیولوژیکی انسانها باحیوانات بشکل آیون (Dipolar) یا بشکل زویترآیون (Zwitter ion ) موجود میباشد.

Zwitter ion : عبارت ازمرکب میباشد چارچ منفی شان مساوی به چارچ مثبت میباشد .واگربه مرکب مذکورمتوجه شویم معلوم میشود که درامینواسیدها تعامل داخلی موجود است ونمک را میسازد بواسطه تعامل داخلی که بنام انترنل رکشن ( Internal  resation  ) یاد میشود. ودراین تعامل تیزای هایدروجن بدوگروپ القلی اماین انتقال میگردد NH₂  به NH₃ تبدیل میشود. ویک رابطه منفی درگروپ تیزاب ساخته میشود ودرنتیجه مرکب ساخته میشود که دارای چارچ مثبت ومنفی میباشد چون انتقال الکترون ازیک  عنصربه عنصردیگرنمک را میسازد.مثلاً : اگر الکترون سودیم  به کلورین انتقال شود نمک سودیم کلوراید (Nacl) ساخته میشود . دراینجا همه الکترون ازتیزاب به گروپ اماین انتقال میکند ونمک ساخته میشود .بنابراین علت درسیستم داخل حیوانات امینواسید ها بشکل نمک موجود اند که ازهمین علت است که امینواسید ها در200 درجه سانتی گراد ذوب میشود درحالیکه پروتین سه کاربن دارد دردرجه حرارت عادی بشکل غازمیباشد فلهذا امینواسیدها مواد جامدی نمک است که درآب منحل میباشد اگرنمک نمی بود مانند مواد عضوی دیگردرآب حل نمیشد .

2 – خاصیت دوم پروتین این است که درپروتین امینواسیدها باهم تعامل میکند وروابط پپتاید را میسازند که درمرکبات دیگرعضوی موجود نیمباشد این خاصیت دوم پروتین میباشد .

3 – پروتین ها مواد مغلق هستند که وزن مالیکولی شان بسیارزیاد است. پروتین موجود درجهان وزن مالیکولی شان 60000000 میباشد وخورترین پروتین دارای وزن مالیکولی 17000 میباشد .

4 – خاصیت دیگری آن این است که درمحل های مختلف نظربه ساختمان خود منحل میباشد. مثلا ً پروتینیات اند که درآب منحل اند وپروتین های اند که درمحلول نمک اند . پروتنیات اند که دراسید منحل اند وپروتین های اند که درالکول منحل اند وپروتنیات اند که درالقلی منحل اند . پروتنیات ناخون درهیچ چیزی منحل نیست . ازهمین علت است که انسانها موی وناخن خود را نمیخورند وپشم ، موی وناخن % 99،9 پروتین دارند خورده نمیشود به نسبت اینکه منحل نیست هضم نمیشود وچیزیکه منحل نمیباشد وهضم نشود آنها جذ ب نشده ومورد استفاده قرارنمیگیرد .

5 – خاصیت دیگری آن این است که اینها ترکیب شده اند ازکاربن ، هایدروجن ، اکسجن ، سلفروفاسفورس وانیها دارای % 50 کاربن ، % 7 هایدروجن ، % 23 اوکسجن ، % 0،3 سلفرو %0،3 فاسفورس دارند وانیها بدوشکل موجود میباشد یکی آن بنام سمپل پروتین (simple protein) ودیگری آن بنام کانجوگیتیت پروتین (congogated  protein )  است .

سمپل پروتین عبارت ازپروتین است که تنها ازامینواسید ها ساخته شده است .

کانجوگیتت پروتین : عبارت ازپروتین است برعلاوه امینواسید ها دارای گروپ های دیگرهم میباشد که وظایف شان متفاوت میباشد .

واحد ساختمانی پروتین

واحد ساختمانی پروتین امینواسید ها اند طوریکه قبلا ً تذکرداده شده است واضح است که امینواسیدها دارای گروپ تیزابی میباشند وهمچنان دارای گروپ القلی اند ازهمین علت است که بشکل بوفر(Buffer) کارمیکند، هم تیزاب وهم القلی را خنثی میکند یعنی درکدام حالت غیرنورمال ، اگرتیزاب دربدن زیاد تولید شود درآن صورت گروپ القلی امینواسیدها تیزاب را خنثی میکند .اگرفرضا ً القلی اضافه شود درآنصورت گروپ تیزابی امینواسید ها القلی را خنثی میکند وPH بدن را به حالت نورمال نگهمیدارند که PH بدن 7،4 میباشد . اگرتیزاب خنثی نشود PH بلند میرود واین مرض را بنام اسید سیز(Acidosis) یاد میکنند وقتیکه همین خون تیزابی به دماغ میرسد مقدارتیزابی میسازد که درمرحله اول انسان تنله گپ میزند وبالآخره اگرتیزاب زیاد شود بحالت کوماه رفته انسان ازبین می روند .

طبقه بندی امینواسید ها ازنظراستقلاب

طبقه بندی امینواسید ها ازنظراستقلاب به سه دسته ذیل تقسیم گردیده اند:

1 – Glucogenile: عبارت ازامینواسید های اند که دروقت ضرورت به گلوکوزتبدیل شده میتوانند .

2 – Ketogenice : عبارت ازامینواسید های اند که دروقت اضافه گی یا ضرورت به شحم تبدیل شده وذخیره میشوند .

3 – Ketoglocogenile: عبارت ازامینواسید های اند که هم به شحم تبدیل شده میتوانند وهم گلوکوزتبدیل شده میتوانند .

تشکیل پروتین

پروتین ها ازامینواسید ها ساخته شده وامینواسید ها درپروتین بواسطه رابطه پپتاید باهم وصل شده اند وروابط پپتاید ازتعامل دو امینواسید تشکیل میگردد وامینواسید ها بصورت عموم هم گروپ تیزابی دارند وهم گروپ قلوی وقتیکه دوامینواسید باهم نزدیک شوند گروپ قلوی یک امینواسید همراه باگروپ تیزابی امینواسید دیگرتعامل میکند ویک مالیکول آب آزاد میشود درنتیجه آن رابطه پپتاید تشکیل میگردد که درامینواسید را باهم محکم میکند چون این پروتین ازدو امینواسید تشکیل میگردد. پروتین مذکوررا بنام دای پپتاید مذکوررا بنام دای پپتاید یا د میکند ورابطه آن را بنام پپتاید یاد میکنند واگرهمراه دای پپتاید امینواسید دیگرعلاوه شود گروپ تیزابی امینواسید دوم همراه گروپ قلوی امینواسید سوم تعامل میکند که ترای پپتاید را میسازد وبه همین ترتیب اگرپنجصد وشش امینواسید باهم تعامل کردند پولی پپتاید های مختلف را میسازند که درحدود یک لگ (100000) پروتین های مختلف دربدن حیوانات موجود میباشد .ازنظرکیمیا پروتین را چنین نامگذاری میکنند که درآخیرهرامینواسید اول YL را علاوه میکنند وحرف e را ازبین میرند وامینواسید را دراخیرمکمل نوشته میکنند بنا ءً این پروتین ها درتعاملات بدونوع ساخته میشوند که یک نوع آن را بنام سمپل پروتین یا پروتین ساده یاد میکنند . ونوع دوم آنرا بنام کانجوگیتت پروتین یاد میکنند .

Simple protein : عبارت ازپروتین است که درترکیب شان تنها امینواسید ها موجود میباشد وغیرازامینواسید ها کدام گروپ دیگررا ندارند واین ها نظربه انحلالیت شان درآب ومحلل های دیگربه انواع ذیل تقسیم شده اند .

1 – Albumin : البومین پروتین است که درآب منحل بوده زرات بسیارخورد دارند. اگرسفیدی تخم را درآب منحل کنید این پروتین درآب منحل شده وازفلترعبورمیکند وقتیکه آبرا جوش بدهید پروتین لخته میشوند وذرات خورد را تشکیل میدهند وبه این ترتیب ازآب جدا میشوند ازهمین علت است که برای معلوم کردن امراض گرده ازاین پروتین استفاده میشود .وقتیکه ادراررا حرارت دادید ودرادرارذرات سفید البومین تشکیل شده ازاین معلوم میشود که درگرده استقلاب پروتین بطوردرست صورت نمیگیرد ودرگرده ها عیب موجود است وپروتین را جذب کرده نمیتواند . البومین دووظیفه دارند یکی اینکه درخون موجود بوده فشارخون را نورمال نگهمیدارد ودیگراینکه حجم خون را نورمال نمگهمیدارد، زیرا البومین فشار آزموسیس خون را بلند میبرد وآب را بطرف خون کش میکند وفشارخون را بلند میبرد. ازهمین علت است کسانیکه فشارخون دارند البومین کم را میخورند ویا نمیخورند والبومین درشیرپیدا میشود که بنام لکتوزالبومین یاد میشود ودرتخم هم پیدا میشود که بنام ove البومین یاد می شود . ووظیفه دوم آن این است که انرژی دربدن کم میشود البومین بصورت فوری ازخون عبورمیکند ومیوزد وبه انرژی تبدیل می شود انسان یاحیوان را زنده نگهمیدارد وعلت آن این است که ذرات خورد دارند وبه آسانی ازغشای حجروی عبورکرده میتواند . 

2 - Globuline : گلوبیولین هم ازجمله پروتین های ساده است که ازامینواسید ها ساخته شده اند ولی برخلاف البومین گلوبیولین درآب منحل نبوده ودرنمل منحل میباشد .اگریک مقدارسودیم کلوراید را درآب حل کنیم بعد ازآن گوشت را درآب جوش بدهیم گلوبیولین درآن منحل شده وازپروتین های دیگرجدا میشود وهمچنان گلوبیولین یک وظیفه مهم دارند که انتی بادی خون را می سازند بنا براین درخون پیدا میشود که بنام Blood گلوبیولین یاد میکنند ودرشیرپیدا میشود که بنام لکتوزگلوبیولین یاد میشود ودرتخم هم پیدا میشود که بنام  ove  گلوبیولین یاد میشود .

3 – Gluteline: گلوتلین پروتین اند که نه درآب منحل بوده ونه درنمک این پروتین است که درتیزاب رقیق منحل میباشد . گلوتلین درحبوبات ، گندم پیدا میشود وتوسط تیزاب های رقیق والقلی های رقیق ازحبوبات جدا شده ومقدارآن تعین میگردد .

4 -  Prolamine : پرول امین هم درحبوبات پیدا میشوند وپروتین ساده میباشد ولی فرق آن دراین است که پرول امین نه درآب نه درنمک ودرنه تیزاب رقیق ونه درالقلی رقیق منحل میباشد وتنها این پروتین درالکول %70 منحل میباشد وتوسط گذاشتن حبوبات درالکول وجوش دادن الکول درظرف سربسته امکان دارد این پروتین بد ست می آید واین پروتین درحبوبات پیدا میشود .

5 – Sclero protein  : سکلروپروتین درهیچ یکی ازمحلل های فوق منحل نمیباشد ونه درپطرول حل میگردد . بلکه این پروتین ها ناخن ، موی وپشم را تولید نموده ومی سوزند ولی منحل نمیگردد بنا براین این پروتین خراب ترین پروتین ازنظرحیات وتغذیه میباشد هضم نشده وقابل استفاده نمیباشد ولی برای دفاع حیوان مهم میباشد خصوصا ً حیوانات وحشی توسط ناخن ازخود دفاع ، شکاروتغذیه میکنند ولی درتغذیه مرغ ها وبعضی حیوانات دیگرهمین پروتین هارا تا اندازه هضم شده میتواند ولی از%2 باید اضافه درخوراک مخلوط نشود زیرا زیاد آن هضم نشده ومعده را تکلیف میدهد . ازاین پروتین استفاده میشود . مثلا ً ازپشم برای ساختن لباس ازموی برای ساختن گلیم ازناخن ها وشاخ های حیوانات برای ساختن چیزهای انتیک ، پیاله ، بشقاب ، دکمه وغیره ساخته میشود ومردم سامان های را که ازآن ها ساخته می شود بشکل انتک درخانه ها نگهداری نموده ولی درتغذیه استعمال نمیشود .

6 – Protamine : پروت امین پروتین است که درسیروم حیوانات موجود بوده واین پروتین هم مثل البومین درآب منحل بوده ولی ازالبومین به طریق ذیل جدا میشود .وقتیکه گوشت را درآب جوش دادید هردوپروتین درآب منحل شده وجدا میشوند ازپروتین های دیگر بعدازآن ازمحلول که هردوپروتین را دارد غازامونیا را عبورمیدهد وقتیکه غازامونیا را عبوردادید پروت امین رسوب نموده وازالبومین جدا میشود والبومین درآب منحل می ماند وآن را فلترمینماید بروت امین بالای کاغذ می ماند والبومین همراه آب ازفلتر عبور میکند به این ترتیب این پروتین ازالبومین جدا میشود وبعد ازآن آبرا جوش میدهید والبومین مثل سفیدی تخم درآب پخته میشود وازآب جدا میشود وبعد ازآن باردوم فلترنموده والبومین درسرکاغذ باقی مانده وآب خالص ازکاغذ عبورمی نماید .

Congagatedprotein : عبارت ازپروتین است که برعلاوه امینواسید ها دارای گروپ های غیرامینواسید هم میباشد که قرارذیل تشریح میگردد:

1 – Nacleo protein : ازپروتین ونکلیک اسید ساخته شده که نکلیک اسید گروپ غیرپروتینی است واین نکلیوپروتین وراثت را انتقال میدهد .

2 – chromoprotein  : این پروتین دارای کروم بوده که کروم گروپ غیرپروتینی بوده وکروم رنگ را میگویند مثلا ً موجودیت Heme درهموگلوبین رنگ سرخ بوده ولی خود آن پروتین نیست . 

۳ – metaloprotein  : دارای میتل یا فلزات می باشد واین ها عبارت ازانزایم ها ی اند که فلزات واندوپروتین را فعال ساخته وبه انزایم تبدیل میکند.

4 – phosphoprotein : دارای فاسفورس بوده وفاسفورس پروتین را فعال می سازد وبعضی اوقات غیرفعال نیزمیسازد .

مقدمه:

سپاس وشکرگزار خداوند" ج" جهان را که تمام مخلوقات را آفريده ونابودي همه آنهارا دراختياراوست وبرايم توفيق عنيايت فرموده تاراجع به پخته که از نباتات صنعتي به شمار رفته ولباس حداکثر انسانها را ازالياف آن بدست آمده حتي المقدو او بااستفاده ازمنابع مختلف موضوعات راجمع آوري وبه رشته تحريردرآورديم.اگرنظري بروضع گذشته وفعلي اقتصادي مملکت انداخته شود ديده مي شود که بنياد اقتصادي افغانستان اساساً بالاي زراعتي استوار است. رشسته هاي غير زراعتي دربرابر منابع زراعتي ناچيز شمرده مي شود حصهء اعظم صنايع مربوط به توليدات زراعتي است. ازقبيل صنايع گندم ( سيلوها ) پخته، لبلبو، نيشکر، تيل کشي، پشم، ابريشم، ميوه وغيره برعلاوه ازجمله صنايع که درآينده بوجود خواهد آمد يک حصهء اعظم آنها زراعتي خواهد بود جاي شک نيست که وضع اقتصادي وبالاتروضع تجارت خارجي افغانستان روز به روز درحال انکشاف بوده ودر پرتو آن توسعه مزيدي صنايع متصور است.نباتات صنعتي درظرف چندسال اخير درکشور ما بطور قابل ملاحظه از جهت اقتصادي کسب اهميت نموده بطور يکه طبق آمارهاي موجوده قسمت هاي الياف پخته درظرف همين چند سال اخيرفوق العاده دربازار بلند رفته وهمچنان مي توان گفت که مصرف روغن آن نيز روز افزون است.گرچه درمقابل روغن هايکه ازنباتات تيلي مانند آفتاب پرست، کنجد، بادام زميني، زغير، کتان، شاهدانه بدست ميآيد فوق العاده مؤثر وداراي انرژي وکيفيت بلند غذائي مياشد زراعت درممالک روبه انکشا ف مانند افغانستان که منابع صنعتي کمترحائيزاهميت است.زيرا دراين قبل کشورها زراعت نه تنها متضمين تکافوي مواد ارتزاقي نفوس شمرده مي شود بلکه وظائف سنگين تري را به عهده دارند وآن عبارت ازتکافوي تمام مايحتياج مواد خارجي ايکه براي انکشاف صنايع، مواصلات واقتصادي مملکت مورد ضرورت واقع ميشود.چنانچه زراعت ومالاداري افغانستان موجوده مملکت را ازقبيل، پخته، لبلبو، موادش شحمي، نيشکر، پشم، وغيره تهيه کنند وازطرف ديگرچون زراعت يگانه منبع اسعاري مملکت صادرات مواد زراعتي مي باشد.پس بايد محصولات زراعتي زياد تر توليد گردد که تابتوان مواد خارجي که مورد ضرورت صنايع، مواصيلات وغيره احتياجات مملکت را پوره نمايد بدين وسيله انکشاف اقتصادي واجتماعي افغانستان امکان پذير گردداز وارد شدن روغن هاي بي کيفيت جلو گيري نمايد اين کارزماني امکان پذير است که ما بتوانيم سطح کشت پنبه را افزايش بخشيم.

تاريخچه پيدايش پخته:-

گرچه تاريخچه دقيق پيدايش پخته دراختيار ما نبوده ولي نظريات وجود دارد که پخته قرنها قبل به مقصد استفاده ازالياف آن به هدف پوشانيدن بدن انسانها بحيث به کار برده شده  ويکي ازاحتياجات اول بشري را مرفوع نموده است. پارچه هاي نخي که درمصر کشف شده ودورهء مدنيت ماقبل تاريخ مصر يان را وانمود ميسازد.پخته درهندوستان اسه هزارسال ازميلاد به اين طرف ندا گرديده وحدود 800 سال  قبل دستگاه هاي نساجي پخته دراين کشور وجود داشته است ودرجود سند بقاياي تکه نخي ازاثر کاوش ها بدست آمده که پنج هزازسال قبل ازامروز را نشان ميدهد. درقرن سوم ميلادي زمانيکه لشکر ا سکندر کبير درقاره آسيا فتوحات  داشتند نمونه هاي پارچه نخي را در هندوستان مشاهده کردند وتوسط آنان اولين بارپخته از هندوستان به سواحل شرقي مديترانه انتقال گرد يده است وبعداً به برخي ازممالک اروپائي نشست نموده است.پخته دززمان قديم قبل ازکشف امريکأ درمکسيکو، برازيل وپيرو بحيث مواد خام تکه ها نخي استفاده شده است.دروطن عيزيز با افغانستان نيز از زمانهائي بسيار قديم مردم با پخته آشنائي داشته وبراي تهيه لباس وسائير ضروريات خويش از آن استفاده مي نمودند ودرصفحات شمال کشور مردم بادستگاه هاي ودستي به نخبافي وبافت انواع کرباس وکشميره، لنگي وچپن بلديت داشتند وهنوزهم دربرخي ازمحلات ازچنين شيوه ها  استفاده مينمايند. کشور ماقبل از( 80- 70 ) سال زرع پخته بکلي ابتدائي وبدوي وجود داشته وازانواع کوکله وجک سياه استفاده مي نمود ند وبراي رفع احتياجات اوليه خود ميپرد اختند بعد ازسال 1300 مردم به اهميت اقتصادي واجتماعي پي برده ويک نوع بهتر پنبه دانه بزرمي را ازتاشکند به افغانستان انتقال وبه زرع آن اقدام نمودند، آهسته آهسته درکشف وپرورش پخته مهارت کسب نموده وحاصل پخته سال به سال ازدياد يافته وشکل تجارتي را بخود گرفته است.ودرهمين سال ماشين هاي جن وپرس وسورتبندي دستي پخته ازتاشکند وارد کشور گرد يده وبعداً مردم  ودهقانان کشور بخصوص دهقانان ويالايت بلخ بيشتر به کشت وتوليد آن واکنون بيش از دوازده ولايت کشور ( کندز، بخار، بغلان، سمنگان، بلخ، جوزجان، فارياب، هرات، بادغيس، هلمند، کندهار، وفراه وغيره ) صورت ميگرد. ساحه بذر پخته دراين ولايت متفاوت است وبه چهار خوزه ( سپين زر، بلخ، بست، وهرات، ) تقسيم گرديده است درسالهائي قبل ازانقلاب نور% 75 فيصد پخته کشور درحوزه سپين زرتوليد ميگرديد. قبلاً درسال1354 سالانه درحدود ( 163 ) هزار تن پخته دانه دار ازساحه ( 112 ) هزار هکتار زمين بدست آمده بود که درمصارف داخلي وصنايع فابريکات نساجي ازآن استفاده بعمل مي آيد و قسمتي ازآن به خارج ازکشور صادرميگرديد.درسال1333 يک نوع پخته بنام اکالا 144 – امريکائي درصفحات شمال کشور( بغلان، کندز، تخار ) ترويج گرديد. درسال 1339 نوع اکالا- 44 بخاطر تعويض اکالاسي 17- 15 به بلخ جوزجان فرستاده شد. درسال 1343 نوع اکالا- 44 درپروژه وادي هلمند ترويج گرديد درسال 1345 نسبت مخلوط شدن تخمهائي اکالا – 44 روسي 17- 15 نوع جديد اکالا 4- 42 ازمنابع خارجي وارد وبدسترس دهاقين پخته کار ولايت تخار، کندز، بغلان گذاشته شد. درسال 1344 انواع پخته روسي ( 5900) درکندزطوري امتحاني توزيع شد. درسال 1350 نوع اکالا 4- 42 درولايت بلخ، جوزجان، فارياب، سمنگان ونوع جديد اکالاسي 17- 15 درحوزه سپن زرجديداً وارد وتوزيع گرديد ودرسال 1353 قسمت اعظم ساحه سپين  زر باتخم جديد اکالاسي 17- 15 احتواگرديده. ( 7 )

تعريف پخته:-

پخته عبارت ازنباتي است که درنواحي گر مسير بخوبي عمل ميکند در نواحي معتدل حاصل آن متوسط وتاب مقاومت سه مانها بهاري را ندارد. باران زياد وبي موقع هم برمحصول صدمه وارد ميسازد. ( 8 )

انواع که تحت کشت مي آيند عبارتنداز

1 – Gossypium hirsutum :- پنبه دانه است که ازمسکسکووامريکائي مرکزي انتشارآن صورت گرفته است.

2- Gossypium barbadensc نوع پنبه دانه است که محل بيولوژيکي اصلي آن مصرميباشد. سه نوع متباقي آن که عبارت از Gossypium herhaceum ،  arhareum     Gossypium   Tricuspidatum Gosypium ميباشد که کشف آنها چندان معمول نيست.( 6)

انواع پخته دنياي قديم:-

کلئيه ولاتي هاي دنيا به يکي ازدونوع  Gossypium herhaceum ،  arbora  Gossypium ميباشند. هردو نوع داراي ژنوم مي باشند نوع وحشي که ازنظر سايتو جنتکي داراي نزديکترين قرابت به نوع  زراعتي است. نوع – Gossypium ammalum  مي باشد. اين نوع داراي ژنوم ميباشد ودرافريقاپيد ا مي شود درافريقاي جنوبي يک نوع وحشي بنام Gossypium herbaceum ver aafrican مي باشد وجود دارد که داراي دونوع فايبراست. برايش برعلاوه مويک ( کرک ) هاي کوتاه که مخصوص انواع وحشي اند مويک هاي طويل تري نيز وجود دارد که گرچه اين لويک ها چنين ميباشد وبه ساده گي ازپوست تخم جدا نمي شوند ولي اعتقاد براين است که که اين نوع حد وسط بين احداد وحشي که داراي ژنوم B  ونوع  Gossypium herbaceum  که نزديک ترين نوع اهلي به آن وداراي ژنوم A  است ميباشد متعاقباً برخي تغييرات جنيتکي ازنوع Gossypium herbaceum نوع زراعتي ديگري به نام Gossypium adboreum  به وجود آمد.هندوستان توليد کننده عمده پخته دردنيا قديم بوده است ازآن جا دونوع پنبه ازطريق راههاي تجارتي که ازطريق اوقيانوس هند نشعب مي شوند پراگنده شده وازيک طرف به کشور هاي خاور ميانه وازطرف شمال ازطريق افريقأ به مصر وازطرف ديگر به کشورهاي مد يترانه انتقال داده شده اند.(1)

انواع پخته دردنياي جديد:-

کليه ورايتي هاي موجود ازدنياي جديد متعلق به نوع Gossypium hirsutum  ميباشند هردونوع تترايپلوئيد هستند وداراي ژنوم A  ، D مي باشند.ژنوم A  ازيکي ازاجداد پنبه ازدنيا قديم وژنوم D  ازانواع موجوده دردنياي جديد مشتق شده اند. درمورد چگونگي ارتباط دوژنوم ازدنياي قديم وجديد تعداد فرضيه هاي وجود دارد که يکي ازآنها براساس فرضيه Viger است قبلاً تذکررفته است. فرضيه ديگر حاکي از آن است که ازدورهء ماقبل تاريخ يکي ازتيپ هاي پخته زراعتي دنياي قديم ازطريق اوقيانوس کبير انتقال داده شده ودرکشور پيرو که محيط مناسب باري کشت آن بوده بانوع Gossypium raimendil  بطور طبيعي تلاقي حاصل کرده است وپس ازآن بطور اتفاقي کروموزوم هاي آن دوبرابر شده ونوع تتراپلوئيد جديدي حاصل شده است پخته هاي متعلق به نوع Gossypium barbadence  مي باشد. احتمالاً ازيک پنبه دائمي که بومي کشور پيراست وتانکويس ناميده ميشوند مشتق شده اند اين ورايتي درامريکا وارد گرديده وازفيطريق نوعي پخته يکساله لوجود آمده که بنام  Sea Tsland معروف است وداراي طويل ترين الياف بين تمام ارقام زراعتي پنبه ميباشد. تمام پنبه ميباشد. تمام پنبه هاي زراعتي متعلق به يکي ازچهارنوع ذيل ميباشد.دونوع دپيلوئيد  G.arhereum. G. herbaceum ازدنياي قديم ودونوع تترپيلوئيد G. ossypium hirstum  . Gossypium harbadens. ازدنياي جديد وازکشور هاي آسيائي منجمله افغانستان ورايتي هاي انواع پنبه دنياي جديد کاملاً جايگزين ورايتي دنياي قديم که شتر جهت کشت استفاده ميگردد.

اهميت اقتصادي پخته:-     

پخته يکي از نباتات مهم ميباشد وازجمله نباتات چندين ساله مي باشد ولي دراکثر مناطق دنيا منحيث نبات يکساله ازآن استفاده بعمل ميآيد. پخته دربشتر ازشصت مملکت جهان کشت ميگردد وساحهء  مجموعي کشت آن به سي وپنج مليون هکتار زمين رزاعتي به سطح جهان ميباشد.ازمالوچ پخته درنساجي استفاده ميگردد. درپنبه دانه آن تقريباً % 27 – 20 روغن وجود داشته که امروزدر کشور مناطق جهان باالخصوص دراکثر نقاط افغانستان درخوراکه باب از آن استفاده مينمايند. کنجارهء که ازپنبه دانه بخاطر جيره حيوانات بدست ميآورند درحدود % 40 پروتين را دارا ميباشد. برعلاوه بدست آوردن روغن ازآن صابون، گلسرين وگريس استحصال مينمايند.درصنعت کاغذ سازي نيز ازپخته استفاده که ازتمام اجزاي پخته استفاده اعظمي صورت گرفته هيچ يک از اجزائي پخته بدون استفاده نمي ماند. همچنان بايد گفت که پخته دراکثر مما لک جهان قلم مهم صادراتي تشکيل ميدهد.زرع وتوليد پخته نه تنها ازنگاه تقويه سکتور خصوص واقتصادي کشورها مهم ميباشد بلکه درتوليد، پروسس وضعيت سبب جلب قواي زيادي بشتري نيز گرديده است  خصوصاً ردممالک عقب مانده وروبه انکشاف که آنها ساينس وتکنالوژي پيشرفت زياد نکرده وماشين آلات زراعتي مروج نميباشد. نباتات صنعتي ازجمله پخته دراستوار نگهداشتن ستون اقتصادي کشورهاي توليد کننده آن اهميت بسزاي دارد وازاين رهگذر دررشد وانکشا ف اقتصادي کشورما نيز رول بس ارزندهء را بازي ميکند. پخته منحيث محصول مهم رزاعتي بالاي حيات بشرتأثير قوق العاده داشته وبرعلاوه ضروريات اوليهء آنها. مواد خام غرض توليد الياف دررفع احتياجات اقتصادي ايشان نيز ار ارزش خاصي برخور دار است.پخته باداشتن اوصاف خارق العاده خويش بالاي محصولات نساجي والياف مصنوعي مرغوبيت صنايع نساجي پيشرفته اهميت خود را حفظ نموده است. درکشور عزيز ما افغانستان پخته يکي ازمحصولات مهم رزاعتي بوده که براي بدست آوردن اسعارخارجي  بعد از ميوه جات جهان کشت پخته درافغانستان کم بوده که علت اساسي آن را عدم موجوديت تکنالوژي عصري تشکيل ميدهد درافغانستان ازرمان هاي خيلي قديم زرع دوقسم پخته مروج بوده که حاصل آن احتياجات وضروريات داخلي را مرفوع ميساخت وعبارت اند از:

1 – قسم کوکله                 2- قسم جگيت

اقسام فوق الذکر درصفحات شمال، وشمال الشرق، ولايت پروان، سمت مشرقي فراه وساحات پخته کار ديگر کشور ما زرع ميگردد.محصولات پخته درحيات اقتصادي واجتماعي بشري رول عمده وارزش مندي داشته وازبخش هاي مختلف پخته وبته آن استفاده متعدد صورت ميگرد.

محصولات که ازپخته بدست ميآيد قرارذيل است

الف – الياف

ب- پوستک

ج – لنتر

د- پنبه دانه

هـ - روغن

و- کنجاره

ز- صابون

قرار حصائيه دست داشته بيش از %  58  رشته هاي مورد نياز بشريت ازپخته بدست ميآيد ومحصولات پخته درصنعت امروزي به اشکال مختلف مرود استعمال قرار دارد وازالياف آن درساختن منسوجات وغيره فراورد هاي صنعتي کار گرفته مي شود واگر با الياف مصنوعي مخلوط شود ازآن الياف نفيس ومرغوب بدست ميآيد. ازپنبه دانه " چگت " روغن ( مواد خام، صابون، سازي، تيزاب شحمي وگلسرين ) وغيره ساخته شده وبقاياي آن بنام کنجاره که باداشتن پروتين زياد بهترين مواد خوراکه حيوانات بشمار ميرود وهچنان ازپوستک آن نيز به مقصد خوراکه حيواني، کود، درصنعت رابر سازي وپلاستيک مصنوعي استعمال ميشود.لنترکه بعد از مالوچ پخته فايبرهاي کوچک که بروي " چکت " باقي ميماند براي برکاري فرينچرها ، بالشت بکار رفته ودرصنعت کاغذ سازي ، عکاسي ( ايکسي ريز ) وتهيه مواد سلولوزي استفاده ميگردد واهميت اقتصادي پخته ميتوان گفت که اضافه از300 نوع محصولات صنعتي از پخته بميان آمده ومورد استفاده انسانها قرار ميگرد واضافه از %  40  توليد الياف پخته درخدمت بشرقرار دارد.الياف ( نخ ) پنبه داراي خصوصيات انحصاري است وهيچ ماده مصنوعي ديگري تمامي اين خصوصيات را بطور يکجاندارند. قابليت شستشودوام، استحکام ( هنگام ) خشک وتربودن ) قابليت هدايت بخارآب ، دوام کمياوي نرمي قابليت  انعطاف وسهولت آب رفتن ازخاصيت خوب پخته ميباشد.توليد الياف تا اواخر قرن 19 تنها به هدف توليد پخته محسوب مي شد ودانه آنرا محصول زائيده محسوب ميمنودند تا اينکه پيدايش روشهاي اقتصادي استخراج روغن به مصرف پنبه دانه به عنوان يک دانه روغن مورد کشت وکار ميگرد.همچنان قابل ياد آوري است که ازپوست دانه ها پنبه درتهيه ايتايل الکول وتيايل الکول درطبابت بطور وسيع بکار ميرود بدست ميايد.قابل تذکراست که ازساقه هاي اين نبات آئينه هاي زيبا ومستحکم، دستکش هاي ضد حرق وغیره وسایل ضروری به دست میاید

خصوصیات بوتانیکی پخته :

پخته از جمله نباتات چندين ساله بوده ولي درکشور ما وبسياري ازکشورهاي دنيا زرع آن به گونه يکساله است واين بدين معني که درهمان يک سال کشت گرديده  واحاصل ازآن برداشته مي شود پخته بصورت درختچه اي کوچک به ارتفاع 120- 2 متردرخاک فروميرود سيستم ريشه نهايت برجسته وقوي است. برگ اصلي رشد وانکشاف ميأبد بعد از 35- 20 شبانه روز برگ 5- 3 با درنظرداشت شرائط محيطي پيدامي شود واز پندک ها شاخه هاي فرعي به رشد ونمو آغاز ميکند شاخه ها طويل وقوي پائيني ساقه ها را به رشد اصلي ونموئي خود ادامه ميدهد ساقه هاي آن قوي ومستحم رشد ميکند درشکل ذيل بته عمومي نبات پخته را نشان ميدهد.

1- ساقه اصلي

2- غوزه

3- شاخه حاصل دهنده

4- شاخه رشد کننده

ميوه نباتات به شکل کيسول يا غوزه بدست ميآيد شکل آن دائروي ويا بيضوي ميباشد درهر غوزه 40- 30 تخم موجود است. بهترين بته پنبه مي توانند از 100 الي اضافتر از آن غوزه  داشته باشد. به درجه حرارت منفي ۳- منفي 4- بازشدن غوزه توقف ميکند قابل تذکر است وزن هزار دانه پنبه 90 الي 160 گرام است تخم شکل بيضوي را دارا ميباشد طول آن mm  12- 9 ملي متر وعرض آن 8- 6 ملي متر ميباشد ( 11 ) ازنظر بوتانيکي پخته بنام هاي ذيل ياد مي شوند.

G ossypium _ barbadrnse

=      - hirsutum
=      - arboretum

=      - herbaceum

=       - indicum

=      - Mexicanum

=       - peruvianum

خصوصيات بيولوژيکي:-

دوران حيات نبات پخته 145- 135 روز را دربر ميگرد. اين نبات حرارت ونور را بسيار مي پسندد. براي رشد ابتدائي خود کمتر از 15- 14 درجه نباشد ضرورت دارد. به درجه حرارت  25- 20 رشد آن سريع مي شود بايد گفت که حتي 5،. براي رشد آن نامساعد است به اساس بلند رفتن درجه حرارت تقريباً تا 30 درجه سانتي گراد  مراحل جداگانه نبات خيلي سريع ميگردد. نبات پخته يک نبات روز کوتاه بوده وانواع ديررس وزود رس آن درمقابل طول روز حساسيت يکسان نشان نميدهد روزهاي طويل براي انواع ديررس مناسب نميباشد اما انکشاف يکعده از انواع زدو رس را تا اندازه اي ناچيز به تعويض مي اندازد – تشکيل نود Node هاي توليد کننده ميوه ميباشد که درآنها پندک هاي گل  وشگوفه رشد ميآبد به هر اندازه که نوده هاي تشکيل دهنده ميوه وقت تربيه بوجود آيد به همان اندازه انکشاف شگوفه ها درآن به سرعت آغاز ميگردد.گل نبات پخته به رنگ هاي مختلفي چون سرخ، زرد وسفيد بوده داراي گلبرگ  (  Corolla ) بوده وتعداد گلبرگهاي آن متفاوت است. ( 11 )

ساحه انتشارپخته :

طوريکه قبلاً متذکر کريم شديم مجموعي کشت اين نبات در دنيابيش از سي وپنج هکتار زمين وانمود کرده است

ممالک ذيل دردنيا پيشقدم ترين ممالک درکشت پخته ميباشد. 

آماده ساختن بستربزر :

هدف از آماده ساختن زمين براي کشت اينست که يک محيط مساعد ومناسب براي نش ونمو وجوانه زدن تخم پنبه دانه که کشت ميگردد محيأ گردد که درآن مقدار کافي رطوبت، حرارت، هوا ونرمي خاک درآن موجود باشد آماده ساختن زمين درهمه جايکسان نبوده وبه شرايط اقلمي ومحيطي خاک ومنطقه مربوط است. عرصه زمين پخته قلبه هاي تيره ماهي ياخزاني و بهاري به وقت وزمان آن طور خاک وعاري از کلوخ باشد ضرورت دارد. بايد گفت که قلبه هاي وطني ومحلي زمين را 4- 10 متر وآنهم به شکل خطي شخم ميزند که براي رشه هاي عميق پخته يک عمق مناسب نيست. البته استفاده ازتراکتور وماشين آلات زراعتي ازيک طرف زمين را عميق قلبه نموده وازجانب هم با چپه نمودن طبقهء روي خاک درتقويه زمين ازلحاظ مواد غذائي مساعدت مينمايد وهمچنان از ضياع وقت جلوگيري مينمايد. بصورت غيرمستقيم گياه هرزه را کنترول وبه حفظ زطوبت خاک کمک مينمايد (1) براي کشت پخته زمين قوي وقابل نفوذ را بايد انتخاب نمود. زمين هاي ( رسي وشني ) ورسي که مخلوط از مواد آهکي را داراي باشند مناسب است.براي تهيه زمين درخزان بايد به عمق cm 20 زمين را شخم زده به حال خود باقي بگذارند تا دراثر سرماي وپخبندان زمين پوک شود بعداً دربهار 8- 10 روز قبل از بذر قلبه ديگري ار به عمق 15- 20 سانتي متر نيز نند ويا ماله زمين را صاف وهموار وعلفهائي موجود در خاک را جمع آوري وزمين را به کردهاي مناسبي که طرز آبگري آن يکسان باشد بوسيله پشته ها تقسيم نموده وبراي بذرکاري آماده مينمايند وکود را موقع شخم خزاني يازمستاني بايد به زمين داده باشند ولي کشت بدون کود فعلاً معمول ميباشد.

طرق بذر:-

عوامل ديگري که بالاي توليد پخته اثر مثبت ويامنفي بجا ميگذارد همانا طريقهء فني کشت پخته است. درممالک متمدن پخته توسط وسايل ووسائط چون ماشين آلات زراعتي به فاصله هاي معين بصورت قطارهاي ثابت بذر مي شود که درآن تمام شرائط جوانه زدن ونموئي پخته درنظر گرفته ميشود. پخته نبايد دريک زمين دوسال متوالي کشت شوند. زمين که بواسط نوع کشت قبلاً بآن خاکستر داده باشد براي کشت پخته بسيار مناسب است.

طريقه کشت پخته برسه قسم است.

۱-دست پاش

2-روي خط

3-پشته اي

کشت پخته تقسيم قطار صور ت ميگيرد البته درپشته ها معمولاً به طرف جنوب پشته بذر ميگردد تا از حد اعظمي گرمي آفتاب استفاده نموده وجوانه زدن تخم را تشويق نمايد مگر دهاقين بعضي اوقات به هردو سمت پشته پخته را بذر مينايد تخم بايد عمق 5- 2 سانتي متر بذر گردد. گرچه پخته مي تواند ازعمق Cm 2- 10 هم برآيد مگر برآمدن آن از زمين به تعويض افتاده که قدرت زنده ماندن نبات کم ونبات ضعيف به بار ميايد. کشت فني پخته ازجمله عوامل مهم است که درعمليات زراعتي به حساب آمده ودر برداشت حاصل وافر بسا مهم وارزنده دارد پنبه را ميتوان بادست ويا با ماشين بذر نمود اگر توسط دست بذر ميگردد بايد 3 تخم درفي چوک انداخته شود بعضي دهاقين صرف 2 تخم درفي چوک مي اندازد با آنهم حاصل خوب بدست ميآورند واگر توسط ماشين تخم پاش که بنام   Mechanical  Seeder – singlegrain  ياد ميشود بذر گردد صرف يک تخم دريک چوک بايد بذر گردد بعداز گذاشتن تخم درزمين خاک بالاي تخم را پوشانيده فشار وارد گردد که دراين طرئيقه تمام جوانب وشرائط نموئي تخم مدنظر گرفته مي شود

تاريخ بذر:-

وقت بذر با در نظرداشت شرائيط مختلف اقلمي درشمال وجنوب افغانستان فرق مينمايد بصورت عموم وقت بذر درشمال وغرب کشور از 15 حمل الي 15 ثور ميباشد وبراي انواع زود رس ازدهم جوزا تا دهم سرطان ميباشد اما اين نبات را هنگامي کشت ميکنند که درجه متوسط حرارت شبانه روزي هوا به حد اقل cgrad 15 سانتي گراد رسيده ونيز خطر يخ بندان شدن بهار کاملاً رفع شده باشد به اساسي تجارت تحقيقاتي مي توان گفت که وقت مناسب کشت پخته در ولايت تخار کندز وهرات از20 حمل الي 20 ثور ودر ولايت بلخ وهلمند از 15 حمل الي 15 ثور خواهد بود. پخته بهتر وقتي بدست ميآيد که کشت پخته طول نکشيده ودرظرف 10 الي 15 روز تمام شود. درغير آن کشت پخته پس افتيده و ناغگي در مزرعه بوجود آمده وهم کرم هاي قطع کننده درمزرعه پيدا شده وبه قطع جوانه هاي بته پخته ميپردازند. همچنان ازرسيدن پخته وجمع آوري حاصل به تعويض افتيده وکوکله هاي نارسيده را درآخر فصل نموي سرمازده ومتضرر ميسازند. دراين صور ت نبات پخته ازکود کمياوي، آب ومواد غذائي بدرستي استفاده کرده نتوانسته ودر نتيجه باعث کاهش حاصلات پخته مي گردد.

عمق بذر:-

عمق بذريکي ازعوامل مهم کشت وتوليد پخته بشمار ميرود هنگام بذرنمودن تخم بايد به عمق معين کشت که تا بصورت درست تمام تخمها جوانه زده وسراز خاک بيرون بيآورد. تخم مورد کاشت بايد به عمق  cm 5- 2 بذر گردد. گرچه پخته مي تواند ازعمق  Cm 20- 10 هم برآيد مگر برآمدن آن از زمين به تعويض افتده که درنتيجه قدرت زنده ماندن نبات کم بوده وهم چنان نبات ضعيف بارميآيد.خلاصه اينکه تخم به اندازه هاي يا به عمق مساوي بذر نگردد ازيکطرف باعث ضايعات تخم گرديده وازطرف ديگر باعث مصارف مالي دهاقين وصنايع شدن وقت وصدر زمين ميگردد.درصورت که تعداد نبات درفي جريب زمين از 20000 – 10000 چقرک تجاوزننمايد حاصل فوق العاده خوب ازآن متصور است.اگرتخم براي جويه  ها Cm 75 وفاصله بين دونبات از Cm 30- 25 باشد تعداد چقرک درفي جريب 10000 خواهد بود. فاصله بين قطار دراين نبات از  Cm 30- 10 مشخص شده است قابل تذکر است که نورم کشت نظربه کشت فاصله بين قطار ونبات فرق ميکند از 35- 40 و 80- 70 کيلوگرام دريک هکتار زمين تعين گرديده است.

آبياري :-

آبياري نيز ازفکتور هاي مهم ذر ازدياد حاصل ميباشد وبدون آبياري از کشت پخته حاصل توقع برده نميشود لذا تنظيم ومقدار دفعات آبياري در مزرعه پخته اهميت حياتي دارد. آبياري بادر نظر داشت شرائيط اقلمي محيطي تجهزات درخاک هاي مختلف فرق ميکند نظريه تجارب تحقيقات که صورت گرفته ازدياد دفعات آبياري بوقفه هاي کوتاه ترنتيجه بهتر ميدهد.  

                                           نورم آبياري پخته

پخته مي تواند درهرگونه خاک رشد ونمو کند وقابل زرع باشد اما به جز از خاک هايکه 9- 78 = Ph  باشد شرائيط اساسي رشد ونموئي نبات مربوط به نورم آب حرارت وعناصر مواد غذائي ميباشد. اين نبات مانند ديگر نباتات به مواد غذائي نياز دارد. ضرورت آن درمقابل آب الي بميان آمدن ميوه افزايش ميآيد وبعداً کم ميگردد. مثلاً درجريان مرحله توتاتيکي تقاضاي آن به آب در 24 ساعت تقريباً  3    mm 40- 35 دريک هکتار ميباشد.درمرحله گل گذاري تشکيل ميوه ضرورت رژيم آبي اضافه گرديده ودريک شبانه روز درحدود 3  m 60 الي  3   m 90 ملي متر مکعب دريک هکتار ميباشد ريشه نبات پخته تا 2 متر به زمين فروميرود.نبايد فراموش کردکه:اولين آبياري پخته بهتراست قبل ازکاشت انجام بايد وخاک را تاعمق حداقل يک متر به حدظرفيت مزرعه ميرسانند ممکن است که آبياري سبک ديگري براي سبز شدن تخم ضرورت داشته باشد. آبياري بعدي را هنگامي انجام متري مصرف شده باشد.آبياري بعدي را تامرحله تشکيل سريع جوانه هاي گل هنگامي انجام ميدهد که 50 الي % 60 رطوبت قابل استفاده تا عمق ريشه مصرف شده باشد. حساس ترين ازبازشدن اولين غوزه نبات آخرين آبياري را انجام ميدهند. دراين جاقابل ياد آوري ميداريم که جريان حيات نبات را ازروي فازها مشخص ساخته وآنرا بيان کرد.

فاصله ميان فازها:-

1- بذر- مرحله سه بزرگ – 15- 10 روز

2- مرحله سه برگ – رشد بوتانيکي 35- 25 روز

3- رشد توتانيکي- مرحله گل گذاري – 30- 25 روز

4- مرحله گل گذاري پختگي- 65 – 50 روز درهمين حدود تعين شده است.

ازتحرير فاصله ميان فازها اين نبات به آساني درميآبيم که آساني ترين ومبرم ترين زمان آبياري مراحل بذر- مرحله سه برگ رشد بوتانيکي ومرحله گل گذاري نبات است که بيشتر به هر وقت ديگر دراين زمان به آب بشيتر نياز دارد که نميتوان آن را فراموش کرد. درصورت موافق شدن به شرائيط فوق به يقين که که حاصلات بيشتر وبهتر بدست خواهم آورد.

استعمال کود:-

هدف ازاستعمال کود کمياوي رسانيدن مواد غذائي کافي براي بته نبات پخته ميباشد که هنگام ضرورت بايد به مزرعه پخته علاوه شود زيرا با سرعت مراحل مختلف نموئي پخته جذب مواد غذائي نيز سرعت ميآبد گفته مي شود که در75 روز اول مرحله نموئي پخته % 66 نايتروجن را اخذ ودر 50 روز بعدي مرحله نمو %  18 آنرا جذب ميکند بدين ترتيب % 85 نايتروجن مورد ضرورت پخته الي بازشدنت اولين غوزه ها ومتباقي آن درمر احل بعدي جذب واستفاده مي شود براي بدست آوردن هرتن پخته  Kg 60 کيلوگرام کوديوريا 40 – 35 کيلوگرام کود فاسفورس دار Kg 60 کيلوگرام کود پتاشيم دار استفاده گردد.پخته از زرع  نبات الي اخير حيات خود مواد غذائي را اززمين جذب ميکند هفتاد فيصد کود کمياوي همراه با کشت استعمال ميکنند باقي مانده آن را در دو مرحله يعني درمرحله 3-2 برگ ومرحله گل گذاري استعمال ميگردد کودهاي فاسفورس وپتاشيم ونيز حدود ثلث کود يوريا  را قبل ازکاشت به زمين ميدهد وباقي مانده درمراحل مختلف 2 تا 3 ماه ديگر استعمال ميگردد.

                        نورم استعمال کود پتاشيم دا ر درپخته

ازجدول ذيل دانسته مي شود که مقدار استعمال کود پتاشيم دار درخاک که پتاشيم شان زياد باشد کمتر مورد استفاده قرار ميگرد ودر خاک هايکه پتاشيم شان کمترباشد برعکس استعمال کود پتاشيم دار درآن ها بالا تراست.ضرورت استعمال کود درزمين نظر به نوع پخته، نوع خاک، حاصلخيزي خاک،  نوع نبات که قبلاً درزمين بذرشده استعمال کود سبز وکود هايکه ازتجزيه مواد عضوي بدس آمده اند وغيره فرق ميکند.بصورت عموم يک مزرعه خوب مقدار 50 کيلوگرام کود داي امونيم فاسفيت  ( DAP ) 60 کيلوگرام يوريا درفي جريب ضرورت دارد.کود داي امونيم فاسفيت دروقت آماده کردن زمين قبل از بذر درزمين استعمال ميگردد کود يوريا به سه قسمت مساوي تقسيم ميگردد.

جمع آوري ياچيدن پخته:-

موقع جمع آوري پخته وقتي است که درانواع پنبه خارجي غوزه خشک ومالوچ  از کوکله خارج شده باشد. پخته در يک مدت معين پخته نميشود.پختگي پنبه مدت دو ماه را در برميگيرد (الي بميان آمدن يخ بندي ادامه پيدا ميکند ) به همين خاطر است که جمع آوري آن چندين با صورت ميگيرد. جمع آوري پنبه بدو صورت ميگيرد.

1-جمع اوري ميکانيزه وي يا توسط ماشين

2- جمع آوري توسط نيروي کارگري( دستي)

1- جمع آوري ميکانيزه وي با دو نوع دستگاه بنام هاي غوزه چينstripper  وپنبه چين cotton picker امکان پزير است. دستگاه هاي معاصر با وجود که ميکانيزه شده ميباشد با آنهم بصورت مکمل ودقيق نميتواند پخته را جمع آوري نمايد بخاطر که بته هاي پنبه برگ هاي زياد داشته وباعث عدم جمع آور ي درست آن ميگردد وهمچنان غوزه ها براي يک مدت معين باز نميشوند.بناء بخاطر که برگ هاي آن را دور کرده باشيم از ادويه هاي کيمياوي بنام مگنيزيم کلورايد ياد ميشود استعمال مينمائيم البته اين ادويه ها توسط طياره هاي زراعتي وورتلوت هاي مخصوص وهمچنان از طريق ماشين هاي مخصوص دوا پاشي مي گردد. بايد خاطرنشان ساخت که  Dose ويا مقدار مکنيزيم کلورايد 12- 8 کليلوگرام بعضاً 15- 13 کيلوگرام دريک هکتاردرنظرگرفته شده است. بعد از اينکه جمع آوري شد غوزه هاي پنبه از نبات هرزه توسط ماشين هاي مخصوص جدامي گردد.جمع آوري اول توسط ماشين يعني دستگاه زماني صورت ميگرد که 60- 50 فيصد تمام غوزه ها به مرحله پختگي رسيده باشد جمع آوري مي شوند مرحله دوم جمع آوري توسط دستگاه زماني آغاز ميگردد که %  30- 20 غوزه ها باز شده باشد انجام مي پذيرد ودرمرحله سوم جمع آوري توسط دستگاه تمام غوزه هاي باقي مانده جمع آوري ميگردد.

2- جمع آوري توسط نيروي کار گري ( دستي ):-

طرئيقه اي دوم که توسط نيروري کار گري ( دستي ) صورت ميگرد چهار مرحله را دربرميگرد مرحله اول وقتي صورت ميگرد که حد اقل دريک نبات 4- 3 غوزه بصورت خوب باز شده باشد. جمع آوري دوم وقتي شروع ميشود که اکثريت غوزه ها باز شده باشد وباختم جمع آوري اول جمع آوري دوم شروع مي شود.مرحله سوم زماني شروع ميشود که تمام غوزه ها باز شده باشد انجام مي يابد والآخره درمرحله چهار باقي تمام غوزه ها وبوته ها جمع آوري ميگردد. پخته را بايد بشکل پاک جمع آوري نموده واز مخلوط کردن آن با خاک خود داري گردد عمل عمل جمع آوري هم ندريجي انجام شود وچون اول مرغوب تر ازسائير جين ها ميباشد نبايد آنرا باسائير جين  مخلوط نمود.امامتأسفانه درافغانستان تا هنوز نسبت عدم موجوديت ماشين هاي جمع کننده پخته ويا ازبين رفتن ماشين ها دهاقين کشور توسط وست هاي شان پخته را جمع آوري ميکنند.

پروسس وذخيره نمودن پخته:-

پنبه دانه بعد از 6 الي 8 هقته پس ازگل دادن پنبه رسيده جمع آوري ميشود قبل از انتقال پنبه دانه به آسياب بايد ليترها بوسيله دستگاه لينتر گيري جدا گردد. جهت سهولت لينتر گيري ازروشهاي متعددي استفاده ميشود پنبه دانه را با تيزاب رقيق مرطوب ميکنند پس آنرا بوسيله حرارت تبخير ميکند تاتيزاب درلينترباقي نماند. پنبه دانه نيز حاوي الياف ريز ميباشد که آنرا نميتوان جدا نمود پنبه دانه قبل ازسيلوکردن وحمل آن به مناطق دور دست بايد به هواي گرم خشک شود زيرا مقدار رطوبت درپنبه دانه نبايد بيش از % 15 تجاوز نمايد تا اينکه از افزايش مقدار تيز هاي چرب آزاد جلوگيري به % 15 خواهد رسيد.چنانچه مقدار رطوبت درپنبه دانه از% 15 باشد بايد آنرا در درجه حرارت  .C  21 سانتي گراد نگهداري نمود با تقليل رطوبت درپنبه دانه % 12 ازافزايش تيزاب چرب آزاد جلوگيري ميکند.

مقدمه 

بلايت پسينه کچالويکى از مدهش ترين امراض فنگسى کچالومى پاشد،که به نام مرض Late blight نيز يا ميشيود.عامل اين مرض يک قارچ بوده که اکثرا نبا ت کچالو را مصاب مى سازد که تداوي و جلوگيري ان مشکل مي باشد.بلايت پسينه کچالو به شکل متداوم در ا يالات متحده امريکا و اروپا ظاهرگرديده، و ريکارد ان درسال ١٨٣٠ صورت گرفت.درسالهاي بعدى شدت  وساحه  انشار مرض  وسعت يافته ، تااينکه درسال ١٨٤٥ په شکل اپيدميک وسيعا در قاره اروپا مشاهد ه شده، وسبب قحطى در اير لندگرديده .بلايت پسينه کچالو په شکل مرض مهم د رمناطق سرد ومرطوب زون معتديل باقى مانده است.مما لک اروپايى که در اطراف بحر اتلانتيک شمالى قرار دارد تقريبا په شکل منظم توسط اين مرض متا ثير ميگردد.دهاقين ممالک کوستاريکا ، رواندا ، نيپال وفليپين انواع کچالو هاي مقاوم را در مقابل ليت پلايت در مناطق مرطوب ويا در زمين هايکه قبلا زرع کچالود رانجا نبوده کشت مي نمايند، انواع کچالويکه در مما لک اروپايى و امريک شمالى يا فت ميشود در مقابل اين مرض مقاومت پيداکرده ، ودرمکسيکو پروگرام انتخاب انواع کچالو مقاوم درمقابل اين مرض از طريق Breeding  روى دست گرفته شده است

علايم مرض

در صورت موجوديت شرايط محيطى مناسب مرض بلايت ممکن است .درقسمت هاى فوقانى نبات کچالو درهر مرحله انکشافى نبات مذکور ظاهر کردد. علايم اوليه مرض بالاي برگ چه ها ، محور اصلى برگ ، دنباله برگ و ساقه بوجود مى ايد که باعث  زخم هاى برنگ نصوارى تا بادنجانى ميشود، که اين زخم ها   داراى اندازه محدود نبوده و تحت شرايط مساعد به سرعت بزرگ ميشود.اين زخم ها تحت شرايط محيطى مخصوص  ممکن است د رنزديک زمين بوجود ايد، اما چنين موضعى بودن زخم ها تحت شرايط  مساعد محيطى غير معمول بوده و به سرعت به قسمت هاى برگى نبات سرايت مي کند.هنگاميکه زخم هاى برگچه واحد مشاهده گردد ، ساحه خارج از زخم ها بادنجان رنگ ، داراى حاشيه کمرنگ تر نسبت په رنگ سبز عادى مى باشد ، که بالاى زخم ها درمنطقه که انساج کمرنگ و بادنجانى وصل مي گردد، ظاهر مى شود.اين علايم خاکستري مشتمل به کونيديا و کونيد وفورها پتوجن مي باشد ، اگر اسمان افتابي گردد و رطوبت پايين افتد، پيشرفت مرض متوقف گرديده ، ساحه کمرنگ محدود مانده و خاکسرک نا پديد مى گردد.با مجرد مساعد شدن شرايط مساعد محيطى ،علايم فوق دوباره ظاهر مي گردد . هنگاميکه بلايت د رمزارع کچالو به سرعت پيشروي نمايد ، بوى زننده مشخص رها گرديده که به دهاقين پرتجربه به  از موجوديت مر ض قبل از انکشاف علايم اگا هى پيدا مى شود.اين مر ض برگ ، ساقه و غده کچالو را مصاب مي سازد ، علايم درابتدا درحاشيه برگ ،يعني حاشيه هاى پاينى برگ ديده مي شود ، درطى چند روز تمام بوته را مصا ب مي سازد و بوته مذکور از بين ميبرد ، ونبا ت که به اين مرض مصاب باشد يک نو ع بوي بد ميد هد .مرض مذکور د رغـــــــده کچالو به شکل فرورفتگى بيرنگ ، نصوارى و بنفش ظا هر ميگردد ، که اين نقاط تدريجا بزرگ گرديده و تما م غده کچالو را در بر ميگرد.(٢)اگر چنين غده را از بين قطع نمايم لکه يا داغهاى سرخ رنگ دانه دار که يکى از علايم عمده اين مرض محسوب مى شود  به ملاحظه ميرسد، علايم اين مرض در ساقه به شکل طولانى تبارز مي کند و با الاخره باعث چپه شدن نبا ت ميگردد.

عا مل مرض

عامل اين مر ض يک قارچ است که به نام Phytophthora infestans   مي باشد .

Phylum:Oomycete

Class: Elicitins

Family:Oomycota       

Genus:Phytophthora        

Speceise:Infestans                           

دوران حيات

اولين علايم مرض باﻻى تيوبر ، تغير رنگ پوست به رنگ  نصوراى يا ارغوانى بوده که توسط پوسيدگي نصوراى په اندازه نيم انچ زير پوست تعقيب ميگردد .کونيدو فورها ى اين قارچ از برگ از طريق ستوما تا ، و از تيوبر ازطريق لنتيسل( Lenticel)  په بيرون نمو ميکند ، اين ساختمان بيرنگ ، بيضوى شکل  وغير محدود مي باشد،درنوک اين ساختمانها انشعابات کونيدوفورها ساختمان ها ى کوچک بى رنگ ، بيضوى شکل يا برامدگى هاى کوچک از قسمت فوقانى ان معلوم ميشود که ساختمان مذکوربنام (Conidia) ياد ميگردد.هنگـا ميکه کونيديا پخته شود ،نوک شاخچه کونيدوفورها کمى اماس نموده وهنگاميکه کونيدوفورطويل مى شود ،کوينديا به قسمت جانبى شاخچه مذکور قرار ميگرد. هايفا بار اول توسط ا ماس هاى منظم مشخص گرديده و نشان ميدهد که درا ن منطقه سپورتوليد گرديده است ، که اين نوع شاخچه ها بار آور از خصوصيات مشخصه جنسPhythphthora   بوده ، وهم چنان وسيله تفکيک اين قارچها از جنس بسيار مشابه ان (Phthium) مي باشد.قارچ مذکور زمستان را به قسم ماسيليم درتيوبرهاى مصاب سپرى مي کند و مايسليم مذکور جوانه هاى را که ازتيوبرها مصاب تخمى دربهار بوجود مي ايد ، مورد حمله قرارداده وتوليد سپورنموده ومنبع اوليه مواد تلقحى  را تشکيل ميدهد ، هنگاميکه کونيديا تشکيل گردد به آسانى از نقاط توصل جدا گرديده و هوازى ميگردد ، وقتيکه شرايط براى توليد انتشار سپور و مصابيت ميزبان مساعد باشد مرض مذکور شکل اپيدميک را به خود اختيار مي نمايد.تشکيل کونيديا در رطوبت نسبتى حد اقل ١٩ % و حد مطلوب ان ١٠٠% ، ودرجه حرارت مطلوب براي توليد کونيديا بين ٣-٢٦درجه سانتى گراد مي باشد.کونيديا که در ٢٥ درجه سانتى گراد تشکيل مى گردد به ٥-٧ ساعت ضرورت دارد تا به حد اعظمى خود برسد ،حرارت مطلوب برى تشکيل زوسپور ١٢ درجه سانتى گراد ، وبراى بوجود اوردن لوله نمويى از سپونجيا ٢٥ درجه سانتى گراد مي باشد.شب هاى سرد و مرطوب براى تشکيل سريع مواد تلقحى ضرورى بوده ، وبراى بوجود امدن و نموى زوسپور ها فوق العاده مساعد مى باشد ، اما هواى سرد طويل المدت براى اورگانيزم مذکور غير مساعد محسوب ميگردد (١،٤) .

کنترول  

باوجود انکشاف انواع متعدد مقاوم کچالو ، هيچکدام انها تحت هر نوع شرايط مقاوم نمى باشد ، په اين اساس براى زارعين کچالو لازم است تا متوجه مرض بلايت باشد ، وهنگام پيدا شدن مرض مذکور، پروگرام منظم دوا پاشى را تقعيب نمايد.(١،٤)

مرض مذکور را مى توانيم به طريقه هاى مختلف کنترول نمايم :

١- کنترول بيولوژيکى:

·جد ا کردن تيوبر هاى مصاب کچالو قبل از ذخيره شدن ان بايد صورت گيرد.

·مراعات حفظ الصحه ، از بين بردن بقايا تيوبرهاى مصاب براي جيلوگيرى

ازمصابيت مواد تلقحى اوليه.

استفاده از تيوبر هاى که عارى از مرض مذکور باشد

٢- کترول ميخانيکي

·درمناطق سرد ومرطوب کُشتن قسمت هاى برگى چند روز قبل از جمع آورى حاصل، مفيد مي باشد.

·کشيد ن بته هاى مصاب از مزرعه صورت بيگرد .

·بته هاى مصاب بايد از بين برده شود .

·جيلوگري از هر نوع صدمه با تيوبر ها.

·چو ن قلت نا يتروجن وفاسفورس در پيشرفت مرض کمک مي کند ، فلهذا کود هايکه دارى اين نوع عناصر باشد استعمال شود .

·در وخت کشت در مزرعه بايد بالاى تيوبرها خاک به اندازه زيات انداخته شود ، تا تيوبرها از مصابيت محفوظ بماند .

·تناوب سه ساله هم درکنترول مرض مذکور نقش با سزاى دارد.

٣- کنترول کيمياوى :

دربعضي مناطق مخلوط بورديو سبب يک اندازه صدمه، مخصوصا درماطق گرم که رطوبت کمتر داشته باشد ميشود، ليذ سفارش ادويه نظر په شرايط جغرافيايي منطقه فر ق مي کند به اين اساس مشکل است تا کدام نوعى مخصوصي ادويه سفارش شود.درمنا طق که هوا ى گرم و مرطوب دارد استعمال مخلوط بورديو زياد صورت ميگرد ودر منا طق ديگر از زينا ب کا رميگرد .درصورت شد ت مرض مى توان از ادويه انتر کول يا داى تين ام ٤٥ که مقدار ٢٠٠ گرام با ١٠٠ گرام پودرصابون يکجا در صد ليتر اب حل و بعدا استعمال شود .هم چنان کنترول اين مرض توسط داى تين صورت ميگرد ، ودوا مذکور بايد هر هفته تکرار شود تا روى برگ ها کاملا با دوا پوشيده شود .

مقد مه:

برنج یکی از نبات مهم ارتزاق بوده که عمده ترین غذایی انسانها را بعد از گندم به سویه جهانی را تشکیل می دهد.و سالانه مقادیر زیادی برنج به قسم غذاهای گوناگون مورد استفاده انسانها قرار میگیرد.برنج در کشور عزیز ما افغانستان نیز به عنوان یک غذای خوب سالانه به مقدار زیادی به مصرف میرسد.و خوشبختانه از این که آب و هوای کشوری ما برای تربیه و پرورش نباتات گوناگون مساعد می باشد.برنج هم در بسیاری مناطق و ولایات آن تحت کشت قرار میگیرد. ولایات ننگرهار،بغلان،کندز،مزار شریف و بعضی قسمت های دیگری کشور از جمله جا های است که مردم آن  به زرع و پرورش نبات برنج نسبت به رومی زیاد آن علاقمند می باشد.اما از اینکه برنج در بسیاری مناطق کشور به صورت عنعنوی و خیلی ابتدایی صورت میگیرد و سالانه مقادیر زیادی محصولات در اثر عوامل متعدد و گوناگون نموی آنها ضایع میگردد و عوامل که باعث تقلیل حاصلات برنج می شود عبارت از یکی از جمله عوامل که سالانه باعث کاهش قابل ملاحظه ای محصولات برنج در بسیاری نقاط کشوری ما میشود عبارت از امراض می باشد که برنج را مصاب ساخته و در نتیجه تقلیل محصولات خساره هنگفت در پیکری اقتصاد ملی کشور ما وارد میسازد.و همچنان ساحات بذر برنج در کره زمین به 140 میلیون هکتار بالغ میگردد این نبات ساحات بیشتری را در ممالک آسیایی احتوا می نماید. زیاد تر از 160 ممالک جهان برنج را تولید مینمایند و غرض تغذیه اکثر نفوس کره زمین از آن استفاده میشود و همچنان شالی از فامیل(Crass Tribe Dryzeae)میباشد که این نبات سالانه در ساحهء بیش از 213 هکتار در افغانستان در مناطق شالی کاری کشور بزر می شود برنج زراعت قدیمی بوده که مواد ترکیبی آن قرار ذیل میباشد: 75 فیصد نشایسته،8 فیصد پروتین،و 2-2.1 فیصد روغن دارد.برنج مقداری زیادی کاربوهایدریت داشته و زود هضم میشود و همچنان برای مرغ ها یک خوراک خوب هم میباشد.

تاریخچه

برنج مانند برخی از گیاهان زراعتی یکی از قدیمی ترین نباتاتی است که در دنیا برای تهیه خوراک انسان زراعت میشود.لیکن به طور دقیق مشخص نیست که برنج یا گندم کدام یک زود تر بو جود آمده است.طبق بررسی های انجام شده مبدا اولیه برنج از قاره آسیا و از کشور هندوستان بوده است در حالی حاضر نیز انواع زیادی برنج های وحشی در برخی از مناطق آسیا و حتی افریقا و امریکا پیدا شده،ولی تعیین اینکه کدام یک از اینگونه ها اجداد برنج اهلی امروزی میباشد،بسیار دشوار خواهد بود.طبق بررسی انجام شده توسط(واویلف)چنین نتیجه گرفته شده که بین(Oryza fatua)آسیا بوده است.و در حال حاضر نیز انواع وحشی آن در هندوستان وجود دارد و حدود 5000 سال قبل از میلاد نیز برنج را چنین به صورت دیمه زراعت میشد و پس از آن که زراعت آن پیشرفت نمود به تدریج ارقام به وجود آمد و در دلتای رودخانه ها و دره ها به صورت آبی کشت گردیده اندبقای فوسیل پیشین شالی در شرق چین توسط علما و باستان شناسان جمع آوری شده و تاریخ زرع آنرا 3000 هزار سال قبل از میلاد تخمین نموده است.بعضی ها نظریه میدهند که شالی ابتدا در نواحی جنوب هند پیدا و آهسته آهسته به طرف چین انتقال داده شده است.در زمانه های خیلی قدیم شالی را به حیث یک گیاهی مقدس در مراسم مذهبی و روز های تولد،عروسی و تشیع جنازه به کار می بردند و این نمایانگر زندگی اجتماعی بشر در جهان بود.در اروپا در کشور های ایتالیا،اسپانیا،فرانسه،یونان،یوگوسلاویا از قرن 15 به این طرف کشت این نبات رواج یافته است.این طور معلوم میشود که شالی از هند و چین به دیگر کشور ها معرفی گردیده است طوریکه معلوم است در صفحات شمال مملکت ما وسعت اراضی شالی دیده میشود که تقریباَ 40 فیصد مجموع نباتات کشور را تشکیل میدهد. برنج یکی از مهمترین غذا های افغانی میباشد که در بین غلات حایز درجه دوم را دارا بوده و تقریباَ بیش از یک ملیون جریب زمین سالانه تحت بزر این نبات قرار میگیرد و متاسفانه اوسط حاصل فی جریب آن 45-55 سیر بوده که خیلی نا چیز است با سعی و کوشش افراد فنی و همکاری وزارت زراعت و مالداری و مواد غذایی میتوان این نقیصه را رفع نمود و حاصلات فی جریب را بلند برد(انترنت

اهمیت اقتصادی

برنج نبات مهمی غذایی بوده و بیشتر از نصف نفوس کشور ها مردم چین،هند،جاپان،برما،کور یا،تایلند،فیلیپین،برا زیل از همین نبات تغذیه میکند.تقریباَ93 فیصد شالی دنیا در مناطق شرق تولید میشود همچنان این نبات در امریکا،ایتالیا،اسپانیا،مصر و بسیاری از ممالک غربی و شرق میانه تولید میگردد.نا گفته نباید گذاشت که در ماه میزان سال 1354 محصولات برنج در اتحاد شوروی سابق(اوکراین،ازبکستان،قزاقستان)تقریباَ به دو ملیون تن بالغ گردیده است.در جهان تخمین از 65-70 کیلو گرام برنج به مصرف سالانه یک نفر میرسد.شالی یک نبات بومی جنوب شرق آسیا مخصوصاَ هند،چین و جاپان یک تعداد زیادی از انواع برنج در این کشور ها تولید و صادر میگردد.ساحهء مجموعی تحت بذر آن در جهان 142.3 ملیون هکتار زمین است.ساحهء تحت بذر مجموعهی تحت بذر شالی در کشور ما افغانستان 213 هکتار زمین است که از آن 480 هزار تن برنج به دست می آید در افغانستان اوسط حاصل برنج 2253 کیلو گرام بر فی هکتار می باشد.اوسط حاصل برنج در جهان 2400-2500 کیلو گرام بر فی هکتار می باشد.در بعضی کشور های اروپایی بلند ترین حاصل برنج 4-5 تن بر فی هکتار جمع آوری می نماید. قرار را پور F.A.O در سال 1350 ساحهء عمومی تحت بذر شالی کشور 200 هزار هکتار نشان داده شده و قرار را پور دیگر در همان سال بیشتر از 225 هزار هکتار زمین سالانه تحت کشت این نبات بوده است.در افغانستان قرار را پور اخیر مقدار 331 هزار تن شالی سالانه به دست می آید.انواع شالی ها یکه در کشور ما بذر میگردد از نگاه کیفیت و جنسیت خیلی ها خوب بوده ولی نسبت عدم آشنایی دهاقین به سیستم های جدید زراعتی و استعمال مناسب و کود کیمیا وی و غیره عوامل به صورت کلی با دیگر مخلوط بوده و جنسیت شالی خراب شده است برعکس انواع شالی های اصلاح شده با داشتن حاصلات زیاد و جنس خالص از انواع شالی های دست داشته محلی برتری دارد.انواع شالی های حاصلخیز اصلاح شده جز از طریق تحقیقات نباتی و اصلاح نسل و دو رگه ساختن شالی های مختلف به منظور دریافت نوع بهتر میسر شده نمیتواند و همچنان مقام دوم را در بین نباتات دانه دار دارا می باشد که ساحهء کشت مجموعی آن به سویه جهانی 142 ملیون هکتار زمین وانمود گردیده است.تولید دانه برنج و گندم تخمین یکسان بوده و نظر به ارقام 1978-1979 در افغانستان در حدود 200 هزار جریب زمین شالی کشت و طبق را پور روش حاصل مجموعی از ساحهء کشت مقداری 428 هزار تن بوده است.باید خاطر نشان ساخت که از دانه برنج در خوراکه ها 24.1 فیصد استفاده به عمل می آید و در حدود یک میلیارد نفوس دنیا از برنج غذا های متنوع را تهیه مینمایند در دانه برنج در حدود 75 فیصد نشایسته 7.5 فیصد پروتین 1.2 فیصد شحم موجود می باشد.همچنان در 100 کیلو گرام ساقه شالی 2200 گرام پروتین قابل عزم وجود داشته و به منظور تغذیه حیوانات از آن کار گرفته میشود(اساسات عمومی)  

مناطق مهم کشت و تولید برنج در جهان

برنج در تمام قاره های جهان کشت شده و محصول میدهد.مهمترین کشور های تولید کننده ای آن در درجه اول ممالک آسیایی هستند که عبارت اند از:افغانستان،اندونزی،بنگلادش،برمه،پاکستان،تایلند،ترکیه تایوان،چین،جاپان،سریلانکا،فلیپین،کامبوج،کوریای شمالی،کوریای جنوبی،ما لیزی،نیپال،ویتنام و هندوستان می باشد.

کشورهای تولید کننده اروپا:

اسپانیا،ایتالیا،پرتغال،چکسلواکی،روسیه،فرانسه،مجارستان،یونان و غیره می باشد.

کشور های امریکای شمالی:

کیوبا،کاستریکا،مکزیک،ممالک متحده امریکا،نیکاروکا.

کشور های امریکای جنوبی:

کوادور،برا زیل،شیلی،کلمبیا،کوبان.

و همچنان مقداری تولیدی شالی در جهان بر اساس آخرین احصائیه سازمان خوراکه و غذایی جهان(F.A.O)میزان تولید برنج در سال 2003 در جهان 975 هزار تن بوده است از میان کشور های جهان کشور چین و هند بیشترین تولید بیش از 55 فیصد تولید شالی جهان را به خود اختصاص داده اند.

میزان تولید شالی در جهان،افغانستان و چند کشوری عمده تولید کننده در سال 2003.

کشور                                      میزان تولید(واحد تن)

جهان                                           584975923

چین                                             167617000

هند                                              133513000

اندونزی                                          51849200

بنگلادش                                        38060000

ویتنام                                           34605400

میانمار                                          21900000

تایلند                                            27000000

جاپان                                             9863000

فلیپین                                           13171087

برازیل                                           10219300

ایران                                              3200000

افغانستان                                      331000

سطح زیر کشت شالی در جهان،افغانستان و چند کشور عمده تولید کننده در سال 2003

کشور                            سطح زیر کشت(واحد هکتار)

جهان                                             150938100

چین                                                27398000

هند                                                 44000000

اندونزی                                           11600000

بنگلادش                                           11100000

ویتنام                                                7443600

میانمار                                                600000

تایلند                                               11000000

جاپان                                                 1680000

فلیپین                                               4095000

 مشخصات نباتی برنج  

خصوصیات نباتی برنج که تقریباَ شبیه سایر غلات می باشد به شرح زیر و به طور خلاصه بیان میشود.

ریشه:

سیستم ریشه برنج مویک مانند است.ریشه برنج آبی سوراخ های هوا گیرنده داشته و مقدار مویک های ریشه نظر به برنج در زمین های خشک کم است.از دانه یک ریشه کوچک نطفویی(اول)جوانه زده و ریشه های اساسی(دوم)از بند های پنجه زنی بعد از دو الی سه برگه شدن پیدا میشود،قسمت زیاد ریشه ها در چقری ها به عمق 20-25 سانتی متر جا گزین گردیده و بعضی از ریشه ها تا عمق 1-1.5 متر نیز میرسند.و همچنان برنج دارای سه ریشه جنسی(که ابتدا یک ریشه و سپس دو تایی و بعد به طور جانبی رشد میکند)و تعداد زیادی ریشه های فرعی میباشد.ریشه برنج  مثل اکثر غلات از گره ساقه که زیر خاک تشکیل می گردد.گسترش ریشه برنج در خاک اول به طور افقی ولی با ادامه رشد به طور عمودی نیز در خاک نفوذ مینماید.به تدریج که نبات رشد مینماید ریشه های قدیمی اعمال آنها به وسیله ریشه های جوان صورت میگیرد.در زمان باز شدن گل ها و ظهور خوشه رشد و تعداد حد اکثر بوده و بعد از آن تا مواقع برداشت کم میشود.ریشه های افشان اغلب در عمق 10-25 سانتی متر خاک منتشر میشود.گسترش ریشه  در ارقام دیر رس و قد بلند عمیق تر و بیشتر از ارقام زود رس و قد کوتاه است در داخل ریشه یک بافت هدایت کننده هوا که به نام(Aerenchyma)وجود دارد که اکسیجن را از سایر قسمت های نبات گرفته و عمل تنفس ریشه را آسان میسازد.نکته قابل توجه در زمان ظهور ریشه(ریشه چه)این است که اگر چنان که جوانه زنی در یک محیط آبی و غرق آبی انجام گیرد ممکن است غلاف ساقچه(کولو پیتل)قبل از غلاف ریشچه(کولوریز) تشکیل شود.

ساقه:

ساقه برنج میانه خالی پخالی بوده و از بند ها و فاصله بند ها تشکیل شده است.فاصله بین بند های پایینی کوتاه،نهایتاَ نزدیک و بعضاَ میانه پر بوده اما فاصله بین بند های بالایی میانه خالی میباشد.از هر یک بته از بند پنجه زنی طور اوسط 4-6 ساقه حاصل ده پیدا میشود.و همچنان ساقه برنج به صورت افزا شته،استوانه ای شکل و نرم می باشد و تعداد گره های آن از 10-20 عدد متغیر است.ورایتی های زود رس معمولاَ میان گره های کمتر نسبت به ورایتی های دیر رس دارند ولی سرعت رشد ساقه های شان بیشتر است ارتفاع بته 60-150 و گاهی به 200 سانتی متر میرسد

برگ:

برگ به طور متناوب در دو طرف ساقه قرار داشته و شامل غلافی باز پهنک دراز و باریک و زبانک لیگول طویل است.تعدادی گره های ساقه متناوب است در ارقام زود رس 14-15 و در ارقام متوسط رس 16-17 و در ارقام دیر رس18-19 عدد است همچنین تعداد برگ های ساقه های فرعی یا پنجه ها  کمتر از برگ های ساقه  اصلی بوده و برگ پرچم های نیز پهن تر ولی کوتاه تر از برگ های پایینی ساقه هستند.یکی دیگر از خصوصیات برگ های برنج زیاد بودن تعداد روزانه ها می باشد،که باعث شده است با وجود سه کار بنی بودن فعالیت های فوتوسنتیز آن در آب و هوای گرم و مرطوب بسیار زیاد میباشد،بته های که برگ های کوچک زیاد دارند به بته های که برگ های بزرگ و اندک دارند ترجیع داده میشود.برگ ها معمولاَ در گونه های(Oryza Sativa) در گونه های (Oryzaglaberrima ) بدون کرک هستند.

سیستم گلی:

برنج یک panicle نهایی از هم پاشیده بوده و طول آن معمولاٌاز10-25 سانتیمتر میرسد شاخه های panicle  به طوری جداگانه ویاغنچه یی به او جود میاید در وقت نموی کامل panicle درورایتی ها ی مختلف قسماً بدون پوشش ویاندرتاٌ کامل در غلاف پنهان می شود.هر شاخه ها چندین خوشه رابه او جود میاورد و هر خوشچه اغلباً یک گل می باشد. Panicle برنج به طوری اواسط از75-150 خوشچه ها را تولید کرده ولی باهم تعداد خوشچه ها از چند دانه محدود تابه 500 دانه خواهد رسید.

طبقه بندی برنج:

 علاوه بر برنج های جنسOryza که مهمترین نژاد برنج می باشد وبه حالت وحشی و اهلی در مناطق مختلف جهان که شرایط برای رشد و نموی آن مساعد است رشد کرده و محصول تولید مینماید، جنس های دیگر نیز وجود دارند که عبارت انداز:

جنسLeersia :- شامل برنج ها علوفه ای است که برای تهیه علوفه زراعت شده نزدیکی و شباهت زیاد به جنس Oryza دارد.

جنسZizamia :- این جنس دارای دو نوع است که عبارت اند از:

الف:Z.latifolia Turcz که در چین مرکزی و شمالی ، ویتنام کشت می شود.

ب:- Z.aquatica :- شامل برنج های است که به حالت وحشی در امریکای شمالی رشد مینمایند( غلات)

برنج های سه گانه فوق همگی به صورت علفی به حالت وحشی می باشند.

جنسOryza :- شامل برنج های قابل کشت بوده که برای تهیه خوراکی انسان و مصارف صنعتی می شوند هم چنین از انواع آنها برای تامین خوراک حیوانات و پرنده گان به کار میرود ، نمونه sativa دارای چهارتیب زراعتی است که عبارت انداز.

الف:- Indica به شکل وسیع در مناطق استوا یی رویانیده شده این برنج مخصوصاً در مناطق گرم هندوستان بوده و در برابری ریزه دانه اساس می باشد دانه های آنها دراز باریک و دارای ساقه های بلند می باشد.

ب:- Japanica به شرایط تحت استوا یی قسمت های شمالی کره زمین محدود شده است  و دسته Indica اکثرأ شامل ورایتی های دانه دراز(LOnggrain ) بوده اما ورایتی های دانه کوتاه (Short grain ) و دانه متوسط(Medium grain ) این دسته شامل تمام برنج های زراعتی میشود که در هندوستان ،چین،فیلیپین و جنوب چین کشت میشود دسته برنج های دانه کوتاه شامل تمام ورایتی های برنج های بومی ،جاپان  منشأ گرفته است .دسته برنج دانه کوتاه Indica ,Japanica  عموماً به اقلیم های سرد تر دورانی روشنایی طولانی تر توافق کرده است آنها معمولاً ساقه های زیاد را تولید کرده وبه حاصل دهی زیاد خاک عکس العمل بهتر خوب در مقابل کود نشان میدهد .برنج های نوع Japanica دارای ساقه های کوتاه تر و قوی بود که این خصوصیات منتبع به کمتر چپه شدن آنها، در شرایط بکار برد زیاد کود در خاک می شود.

پرورش انواع شالی در افغانستان

انواع شالی در افغانستان:-

انواع مختلف برنج باریک محلی در افغانستان پیدا شده وبه نام های مختلف ماننده سوغه دار سیاه ، لو نگی، سرده،دهدادی،شرکتی،ایرانی قمندانی امیری و غیره یاد می شوند. وهم چنان انواع مختلف برنج لک یافت شده وبه نام های سوغه نیلوفر،سرده و غیره شهرت دارند. شالی از لحاظ طول دانه به سه نوع ذیل تقسیم می شود.

1-: کوتاه دانه . که طول دانه برنج 5.6 میلی متر برسد.

2-: متوسط دانه. که طول دانه برنج به 6.6 میلی متر برسد.

3-: دراز دانه: یا برنج باریک که طول دانه آن7-8 میلی متر باشد.

برنج های کوتاه دانه ساقه های کوتاه و مقاوم داشته وبه آسانی چپه نمی شوند این گروپ شالی در برابر تطبیق کود نایتروجن دار پاسخ مثبت داده وبا ازدیاد مقدار کود حاصل آن نیز اضافه میگردد . برنج های که دانه تحویل دارد ساقه های طویل و ضعیف داشته با تطبیق مقدار زیادی کود نایتروجن دار چپه می شوند.از سال 1966 به این طرف انواع اصلاح شده برنج لک یا کوتاه دانه به دست رس دهاقین قرارگرفته و در ممالک آسیایی بیشتر بذر می شوند.

ازنگاه رسیدن و پختگی برنج به سه گروپ تقسیم می گردد:

1-برنج های زود رس :- این نوع برنج به 120-140 روز برای پخته شدن ضرورت دارند .

2-برنج های میانه رس:- آنهای اند که در140-155 روز پخته می شوند.

3-برنج های دیررس:- آنهای اندکی به مدت بیشتراز155 روز ضرورت دارند.

مطالعه معرفی انواع اصلاح شده شالی در افغانستان درسال 1970 با آوردن دو نوع برنج به نام های ( Saturn,della ) ازاضلاع متحده امریکا شروع گردید از سال 1970- 1980 تقریباً 571 نوع شالی هندی تحت آزمایش قرارگرفت ازجمله برنج های نوع (CR,44-11 ) به مقایسه بهترین شالی ها ی محلی دو چند به بار آورده و درسال 1975 به ولایات شرقی مملکت به دهاقین توزیع و ترویج گردد .هم چنان در امین سال یک نوع برنج لک اصلاح شده بنام پدما( Padma) نیز به دهاقین ننگرهار توزیع گردید. ازجمله انواع برنج یک نوع (IET-355 ) را تعویض نمایند تحقیقات مزید برای اصلاح برنج های باره ولو نگین افغانی که قد بلند و ساقه ضعیف دارند ، در مرکز تحقیقاتی بین المللی برنج در مانیلا درسال 1970 صورت گرفت در نتیجه تخلیط انواع لو نگین با نوع برنج (IR-790-28) تخم به دست آمده برای کشت و انتخاب مزید درسال 1973 به افغانستان فرستاده شده هیچ نوع جنبش در اصلاح زراعت صورت نگرفت و انواع موجود ه برنج قدرت حاصل دهی را از دست داده وبه مقابل امراض و آفات خیل حساس گردیده اند.

شالی های با سمتی :

یک نوع شالی یا برنج اصلاح شده باریک بوده و کشت آن از چند به این طرف در پاکستان عمومیت دار. این شالی نه تنها حاصلی بلند تراز نوع از نوع محلی و اصلاح شده که در افغانستان مروج است .بلکه در مقابل امراض هم مقاوم بوده،وبا اضافه کردن کود حاصل آن زیاد می گردد زود رسی این شالی برای دهاقین گندم کار فرصت بیشتر میدهد تا زمین را برای کشت گندم آماده ساخته گیاهان عرضه را قسماً کنترول کند با استفاده از تخم شالی با سمتی (385) دهاقین باید تطبیق کود را فراموش ننمایند .زیرا شرایط گرفتن حاصل بیشتر،استفاده از کود های کیمیا وی و مراعات نمودن عملیات بهتر زراعتی می باشد .دراین اواخر شالی با سمتی (385) در بعضی حصص افغانستان مانند ننگرهار،لغمان،بغلان، وتخار معرفی وبه دست رس دهاقین قرارگرفته است . نتایج به دست آمده وانمود می سازد که برنج با سمتی دراین ولایات توافق خوب داشته و حاصل بیشتر رابه مقایسه با انواع شالی محلی نشان داده است. برنج با سمتی طوریکه دیده می شود مقاومت خوب در برابری امراض و آفات از خود نشان داده و امید است درآینده قریب تهیه و تکثیر آن تو صعیه یابد تا انواع محلی راکه حاصل کم داشته و مصاب به امراض می باشد تاکید باید کرد که هر نبات چه اصلاح شده باشد چه محلی ،برای جوانه زدن و نشو و نمو به بستر خوب و نرم و آب کافی به مواد غذای و افراد به محیط مناسب پرورش احتیاج دارد اگر چنین شرایطی برای نبات معیار و مساعد گردد نبات نشوونموی بهتر کرده حاصل عظیمی را تولید می کند اما توجه باید بود که ظرفیت تولیدی نبات فرق می کند .به طور مثال :- اگر برای یک نبات غیر اصلاح شده برنج تمام شرایط فوق آماده گردد ممکن است 3500 کیلو گرام شالی یا بیشتر از آن در فی هکتار حاصل بدهد پس معلوم میگردد که نبات اصلاح شده دارای ظرفیت و قدرت استفاده عظیمی وشرایط موجود مهیا شده می باشد .با تهیه و زیاد ساختن انواع شالی اصلاح شده که قدرت بیشتر تولید از واحد زمین را دارد تولیدات برنج بالا رفته مملکت ما ازاین کمبود بی نیاز گردد برای اینکه زارعین محترم شالی کاری بتواند از فی واحد زمین حاصل زیاد به دست آورند در شرایط محیط مناسب بذر و سایر عوامل را در بلند بردن حاصل رول موثر دارند ، فراهم سازد .

توافق با محیط( توافق برنج)

برنج نبات زراعتی مناطق گرم سیر بوده و تنها محدود کننده کشت آن سرد ماه می باشد . این نبات در دوره  رشد و نمو خود به آب فراوان ضرورت دارد (حدود 3 هزار متر کعب فی هکتار ) و یا درجات کشت می شود که بارندگی سالانه هزار ملی متر یا بیشتر باشد . باوجود اینکه برنج در محیط های گرم سیر در مقایسه با مناطق معتدل درسطح وسیعی کشت می شود یا به عبارت دیگر سطح زیر کشت آن دراین مناطق تقریباً دوبرابر مناطق معتدله درسطح وسیعی کشت می شود ویا به عباره دیگر سطح زیر کشت آن دراین مناطق تقریبا دوبرابر مناطق معتدله می باشد ، مقدار کلی تولید در مناطق گرم سیر فقط 20% از مقدار کلی تولید در نوایی معتدله بیشتر است .  

حرارت :

ضرورت حرارت برنج در مقایسه با سایر غلات بیشتر بوده و محصول مناطقی است  که هوای گرم دارد ازاین روح آن را فقط در مناطق میتوان به طوری موافقت آمیز کشت نمود که درجه حرارت هوا در سرتاسر دوره رشد محصول بیش از20 درجه سانتی گراد باشد .باوجود  یکه  مقدار حرارت مورد  نیاز این نبات با توجه به نوع ، زودرس و دیررس متفاوت بوده وهم چنین ورایتی های که در مناطق معتدله کشت می شوند ضرورت حرارتی کمتر دارند به طور خلاصه در ارتباط با احتیاجات حرارتی برنج  است که :

a  : - -حد اقل درجه حرارت برای جوانه زنی تقریباً10-14 درجه سانتی گراد

b: -   حرارت متوسط هوا مورد نیاز در دوره رشد ونمو20-37 درجه سانتی گراد

c :-   درجه حرارت هوا برای این نبات 30- 32 درجه سانتی گراد .

d : - حداقل درجه حرارت هوا برای گل دهی 22-23 درجه سانتی گراد .

e : - حداقل درجه حرارت هوا برای تشکیل وپر شدن دانه 20-21 سانتی گراد .

f : - مقدار حرارت مورد نیاز این نبات 2100-4500 درجه سانتی گراد .

نور:

نور کافی یکی از عوامل اصلی موثر در حاصل دهی برنج می باشد احتمالاً علل عمده عمل کرد های کمتر آن در مناطق گرم سیر، مرطوب ویا در نواحی استوا یی کوتاه تر بودن روزها وابرآولوده بودن آسمان دراین مناطق است . کمبود نور در مناطق فوق باعث تولید بته های دراز و ضعیف می شود.بد ان جهت برای مناطق ابر آلود از ورایتی های قد کوتاه است استفاده می شود . نو رهم چنین باعث افزایش تعداد پنجه و یکی از عوامل مهم واکنش نبات این نبات تثبیت به جذب کود از زمین می باشد.

خاک:

برنج برخلاف سایر غلات ، زیاد به اکسیجن آزاد احتیاج ندارد . و قادر است در زیر آب جوانه بزنند . این خاصیت بذر است که درعین جوانه زدن با فعالیت انزایمی خود مقداراکسیجن را آزاد می سازد . چنان چه آبیاری زمین امکان پذیر  باشد ، به طور کلی برنج درهر نوع خاک کشت می شود اما اراضی رسی لوم برای برنج کاری بهتر از راضی ریگی وسایرانواع اراضی است. واز خصوصیات این نبات اینست که امکان کشت آن هم در زمین های اسیدی و هم در زمین های شور وجود دارد. برنج واصولاٌ نبات مقاوم به شوری خاک و شوری آب آبیاری است. البته درجه مقاومت در ارقام مختلف مثل سایر غلات کاملا متفاوت اند. بدین جهت است که در صورت آب کافی برای شستشو نمک خاک و در روند اصلاح خاک ها از کشت برنج استفاده میشود. برنج در مرحله پنجه زنی نسبت به شوری خاک بسیار احساس است. و هر چه سن نبات افزایش یابد در برابر شوری خاک مقاومت بیشتر پیدا میکند کشت برنج در زمین های اسیدی حتی تا چهار امکان پذیر بوده و PH مناسب برای این نبات بین 5.5-7  میباشد و اراضی قلوی برای کشت برنج مناسب نیستند.

رطوبت نسبتی:-

مساعد ترین رطوبت هوا برای گل کردن برنج حدود %80-70 است و رطوبت کمتر از %40 یا بیش از %90 برا ی کشت برنج نمیباشد.

تهیه تخم خوب:

یکی از عوامل عمده و مهم در بلند بردن حاصل فی واحد زمین انتخاب تهیه تخم خوب میباشد تخم خوب باید صفات مشخّصات آتی را دارا باشد.

1- تخم خوب باید اصلاح شده باشد و از منبع موثق بدست آمده باشد.

2- تخم باید کهنه نبوده وقوه جوانه زدن آن حد اقل %90 باشد.

3- تخم باید پوچ و شکسته نبوده و عاری از مواد اجنبی و اضافی باشد.

4- تخم باید با تخمهای انواع دیگری شالی مخلوط نشده باشد.

5- تخم گیاهان هرزه باید باآن مخلوط نباشد.

6- تخم باید مریضی نبوده و عاری از انواع حشرات و تخم حشرات مضره باشد.

اگروتخنیک ویا عملیات زراعتی

تناوب:

برنج اکثراً در شرایط محیطی ویژه ویا در خاکهای کشت میشود که برا ی سایر محصولات زراعتی دیگر غیر ممکن ویا نامناسب بوده و اجباراً روش نهالی رواج دارد. با و جودی اینکه تجارب نتایج بسیاری از تحقیقات نشان داده است که کشت متوالی برنج حاصل آنرا کاهش و باعث گسترش و توسعه آفات و امراض آن میگردد. ولی نمیتوان یک تناوب دایمی برای برنج کاری تهیه و پیش بینی کرد. چون تناوب بستگی به عوامل مختلف مانند محدودیت اراضی ، مصارف زیادی اولیه مانند هموار کاری زمین ، چپر کشی درو مزارع و غیره دارد.علاوه برآن چون کشت پی درپی برنج مانند سایر نباتات مشکل چندانی را تولید نمیکند و میتوان آنرا چندین سال پشت سرهم کشت نمود.بدین جهت اکثر شالی زار های چین ، هندوستان ، جاپان و بعضی قسمتهای جهان همه ساله کشت میشوند. ولی در حالت کلی توسعه میشود که در اجرای تناوب زراعتی که فاسفورس به خاک اضافه میکند توجه شود. در فاصله زراعت های برنج یک نبات از خانواده باقلا ت را بعنوان کود سبز وارد تناوب کرده و بالاخره کود حیوانی در راس دوره تناوب به مزرعه اضافه شود.در پاکستان با قراردادن یک نوع شبدر ( شبدر مصری) در تناوب و برگرداندن آن به خاک نتایج بسیار خوبی از نظر مقدار عملکرد بدست آمده و یا روش دیگری که در بعضی مناطق مروج است ، اینست که ابتدا در یک زمین دو سال برنج میکارند وبه همان مدت آنرا به چراگاه تبدیل میکند ، در بعضی مناطق برنج یا پنبه و شدیار دریک تناوب قرار میگیرد ، بدین ترتیب دو سال پی درپی برنج  کشت میشود و بعد از ضعیف شدن زمین یکسال آنرا به شدیار ( حاره) میگذارند. در بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک دنیا ، کشت برنج قسمتی از روند اصلاحی خاکهای شور و قلوی را تشکیل داده ونیز نباتات مانند پنبه ، جواری  و گندم را با برنج قرار میدهند.                                                 

روش های کشت

روش مستقیم:

که مستقیم توسط دست و یا ماشین تخم پاشی   در سطح خاک و یا شاندن تخم بوسیله دست بر زمین میباشد بعدا سطح زمین در آن شالی کشت شده باشد با آب پوشانده میشود. در افغانستان در مناطق مرکزی بعد از جمع آوری حاصل گندم و یا میده کردن شبدر زمین را آبیاری کرده و بعدا آنرا قلبه نموده و پلوان جهت تهیه کردها آماده مینماید زمین را بعدا دوباره آبیاری نموده شالی را در آن بذر نموده بعدا زمین را در حالیکه آب در کرد ها وجود دارد.                                                               

آماده ساختن زمین برای شالی

شالی به طور عموم اولا قو ریه شده بعدا نهالی میگردد. اما بعضی حصص مملکت ما تخم شالی به طور پاشکی در زمین بذر میگردد. باید دانست که در بین حاصل این دو طریقه بذر تفاوت موجود است. شالی که نهالی میشود 10-5 فیصد حاصل بیشتر تولید میکند. علاوه برآن در طریقه نهالی چون بته های شالی به فاصله های معین شانده میشوند. بیش از بین بردن علفهای هرزه از مزرعه شالی آسانتر صورت گرفته و کود پاشی و استعمال ادویه و مراقبت از مزرعه به سهولت انجام شده میتواند .تخم شالی اگر غرض تهیه بزق در ساحهء 100-110 متر مکعب کشت ،برای یک جریب زمین بزق کافی و انبار حیوانی و علف پوسیده علاوه گردیده بعداً با قلبه زیر خاک گردد . زمین یکی دو مرتبه قلبه شود تا کلوخ های آن خوب میده و خاک آن نرم و پاشان شود .استعمال انبار حیوانی و علف پوسیده زمین را حاصلخیز و خاصیت فیزیکی خاک را اصلاح میدارد همچنان کشیدن بزق از قو ریه به آسانی و بدون صدمه زدن به ریشه ها صورت میگیرد .قبل از کشت مقدار 20 گرام یوریا و20 گرام کود (DAP)  باید در هر متر مربع زمین قوریه علاوه خوب با خاک مخلوط گردد .

وقت کشت شالی :

وقت کشت شالی نظر به عوامل مختلف مانند درجه حرارت ،ارتفاع از سطح بحر ، ساعات روشنی آفتاب و غیره ازیک منطقه تا منطقه دیگر متفاوت میباشد در ساحاتی که ارتفاع بلند داشته باشد مانند بغلان ،کندز ، تخار و غیره وقت مناسب شالی کاری از20 حمل الی اخیر ثور بوده و در جا ها یکه ارتفاع پائین دارند مانند ننگرهار ولغمان کشت شالی از10ثور الی اخیر جوزا سفارش میگردد .باز هم دهاقین از اندوخته و تجربه خود میتوانند وقت مناسب کشت را نظر به ایجاب اقلیم و منطقه تعیین بدارند .

فواید قوریه:

کشت نهالی قوریه دارای فواید ذیل میباشد .

ساحه مورد ضرورت کم میشود تهیه و تولید بزق وقت کم را در بر میگیرد.

کشیدن نهالی به آسانی در وقت کم صورت میگیرد .

نهالی شالی به مصرف کمتر بدست می آید .

برای حفاظت نهالی قوریه از حشرات و غیره از پودر (Sevin-85-WP) به مقدار یک قاشق نان خوری در دو لیتر آب حل و نهالی قوریه روز پنجم و دهم دوا پاشی گردد .

تاریخهای بذر شالی در کشور ما در جلال آباد ،لغمان ، کنرها (10-20) ثور است و در بغلان 30 حمل است . عمر نهالی باید 5 هفته یا35 روز تعیین و قابل سفارش است .

مقدار تخم ریز در قوریه :  

مقدار تخم ریز از10-12 کیلو گرام تخم سالم ، پاک و عاری از تخم گیاهان هرزه شالی را دربین یک ظرف و یا بور جی برای مدت 24 ساعت درآب بگذارید تا آب به داخل پوست آن نفوذ کند،تر کردن تخم شالی نظر به درجه حرارت فرق میکند .اگر درجه حرارت زیاد باشد برای مدت 24 ساعت یا یک شبانه روز و اگر درجه حرارت پائین باشد 48 ساعت یا دو شبانه روز حتی تا72 ساعت یعنی 3 شبانه روز باید تخم مرطوب نگهداشته شود . بعدا تخم را بااحتیاط تمام به طور مساویانه در زمین قوریه ای که آب آن ایستاده است پاش داده وبا شانه ( ریک ) ویا با شاخچه  درخت آب گل آلود گردد . به این ترتیب نتنها تخم شالی زیر گل میشود بلکه آب گل آلود کفیده گی ها و ترکیده گی های زمین را پر میکند . موقع یکه قد نهالی 15-20 سانتی متر (یک بلست ) برسد آماده انتقال و نهالی کردن است ، تعداد نهالی که از کشت این مقدار تخم در ساحه 100-110 متر مربع زمین بدست می آید ساحه یک جریب را کفایت مینماید . معمولاً شالی بعد از کشت در قوریه تا وقت انتقال دادن به کشت زار به 35-40 روز ضرورت دارد .قوریه باید روزی دو مرتبه یعنی صبح و عصر آبیاری گردد.بزق شالی در قوریه باید رنگ سبز داشته باشد و اگر در قسمتی از قوریه کم رنگ ویا زرد شود ، پس باید یک مقدار کود سفید درآن پاش داده شود تا نهالی سالم و قوی بدست بیاید . 

آماده ساختن زمین برای غرس نهالی:

در آماده ساختن زمین برنج دو نوع قلبه معمول میباشد . یکی قلبه معمولی (اولیه ) و دیگری قلبه ای که در داخل آب زده شده و منحصر به فرد میباشد وبه آن (Pudding) نیز میگویند . در قلبه اولیه ، در حقیقت همان اهداف به پیش برده میشود که در قلبه سایر محصولات زراعتی مورد نظر اند ، قلبه اولیه معمولاً هفته های قبل از آماده شدن بستر بذر انجام میگیرد .بقایای نبات قبلی و کود های حیوانی را باید با این قلبه کاملاً زیر خاک نمود تا ضمن پوسیدن مواد عضوی جوانه زنی گیاهان هرزه موجود در خاک نیز تسریع شود .از مشخصات دیگر آن نیز سلوب زمین میباشد که باید به دقت هموار شود. هدف از قلبه دوم که در داخل آب انجام میشود ضمن ایجاد یک لایه غیر قابل نفوذ در خاک که مانع نفوذ بیش از حد آب به اعماق پائین میشود از اتلاف و شستشوی عناصر غذایی جلوگیری میکند علاوه براین روی کود های بکار رفته را می پوشاند ، باعث افزایش PH خاک در خاکهای اسیدی ، کاهش آن در خاکهای قلوی ، شوره زار و مبارزه مجدد با گیاهان هرزه میشود . دراین قلبه آب و گل کاملاً باهم مخلوط شده و درعین حال لایه زیر خاک فشرده میشود این قلبه توسط ادوات صنعتی (پشکاول که شبیه کج بیل است )ویا ماشین های جدیدی که به بازار عرضه شده ازجمله تیلر ، ترکتور های مخصوص ،چرخ آهنی و غیره صورت میگیرد وبه کمک آنها کلید عملیات در داخل آب انجام میگردد. پس از عملیات مزرعه برای کشیدن ماله ، هموار کاری ، پشته بندی ، کرد بندی (با استفاده از وسایل دستی ویا دیسک های مخصوص پشته بندی انجام میشود) و بالاخره آبیاری انجام میگردد.

استعمال کود:

برای برداشت حاصل بیشتر تطبیق کود سفید (یوریا) و کود سیاه (DEP) لازم پنداشته میشود . دهاقین باید متوجه باشند وسیله خیلی مؤثر تهیه مواد غذایی نبات عبارت اند از علاوه کردن کود حیوانی ، کود سبز و کاشتن زمینی که درآن نبات فامیل باقلا ت مانند رشقه ، شبدر کاشته شده باشد چون استعمال کود حیوانی و غیره    عملیات زراعتی چندان مراعات نمی گردد پس لازم است تا عناصر ضروری نایتروجن وفاسفورس از طریق کود های کیمیا وی تهیه گردند .نظر به را پور های تحقیقاتی تطبیق مقدار 25-30 کیلو گرام کود سیاه (DEP)  و35-40 کیلو گرام کود سفید (یوریا) در فی جریب زمین شالی سفارش گردیده است تمام کود سیاه و نصف کود سفید  باید قبل از شاندن نهالی در زمین به طور مساویانه و دقت پاش داده شده و خوب با خاک مخلوط گردد نصف باقی مانده کود سفید (یوریا) به دو حصه تقسیم گردد دریک حصه آن یک ماه بعد از شاندن نهالی و حصه دیگر آن موقع گل کردن شالی تطبیق گردد . این را باید درنظر داشت که کود سفید باید در کرد های شالی به صورت مساویانه پاش دادن کود ، مسافه و طول قدمهای دهقان باید تا حد امکان باید مساوی باشند . برای بدست آوردن نتیجه بهتر باید نصف کود را بار اول در تمام کرد بپاشد و نصف باقی مانده آنرا بار دوم پاش بدهد .در موقع جریان باد کود پاشی باید صورت نگیرد .باز هم اگر بنابر معذرت باید تطبیق کود صورت بگیرد باید کود در سمت جریان باد پاش داده نشود. در روزهای بارانی کوشش شود تا کود تطبیق نگردد چه در غیر آن سبب سوختن برگها شده وهم تاثیر کود کمتر میگردد.

انتقال و غرس بزق شالی:

بزق شالی باید به احتیاط از قوریه کشیده شود تا ریشه های آن متضرر نشود . بزق را باید به قسم دسته ها بسته بندی کرده وبه  مزرعه انتقال داده شود و قبل از انتقال نهالی زمین به مقدار کافی آب داده شود وبزق به فاصله های معین یعنی به فاصله های 15 سانتی متر بین دو دسته به عمق 1.5-3 سانتی متر غرس شود، فاصله بین دو قطار نهالی حد اقل باید 20 سانتی متر درنظرگرفت شود حتی امکان کوشش شود تا بزق کشیده شده باید در امان روز شانده شود. هر قدر که بزق کشیده شده دیرتر نگهداشته شود به همان پیمانه ناغگی بیشتر در زمین رخ میدهد . تعداد نهالی در هر غو چک از2-3 بته سفارش می شود.باید دانست که نهالی کرده شالی به قطار یک عمل زراعتی پیش رفته بوده چه نباتات با گرفتن بیشتر زیاد و بهتر مواد ضروری از خاک وهم چنان روشنی آفتاب نموی خوب تر نموده و حاصل بیشتر بار می آورد. نهالی در قطار کنترول گیاهان هرزه را آسان تر ساخته و تطبیق کود به سهولت صورت می گرد وهم چنان کشت شالی به قطار به آسانی درو میگردد .

آبیاری مزرعه شالی:

مزرعه شالی به طور منظم به مقدار کافی آبیاری شود طوریکه اززمان غرس نهالی برای مدت 30-35 روز آب به طوری دایم به اندازه 3-4 سانتی متر( یک انگشت) در مزرعه جریان داشته باشد بعداز35 روز قسمت کود یو ریا که برای مرحله دوم کود پاشی تخصیص داده شده یعنی 9-10 کیلو گرام را به طوری مساویانه پاش داده و آبیاری را برای مدد 4 روز قطع کنید بعد از4 روز درباره مزرعه شالی آبیاری گردد. مقداری 9-10 کیلو گرام کود باقی مانده یو ریا در وقت گل کردن شالی تطبیق گردد. آبیاری شالی تا وقتی دوام می کند که شالی خوشه کشیده و دانه های برنج نمو خود را تکمیل کند بعداً آبی شالی را قطع نماید تا زمین برای دورو گرفتن حاصل مساعد گردد  زمین قبل از استعمال کود زهكشی شود و آبهای اضافی و مضر ه آن ازبین برود وهم بعد از عملیات خشاوه و غیره عملیات زراعتی در داخل مزرعه همیشه آبیاری صورت گیرد.قبل از درو و جمع آوری عقلاً یک هفته قبل آب مزرعه خشک کرده شود مجرا عبور آن ورد آن در هر کرد تهیه شود.

کنترول گیاهان هرزه :

موجودیت گیاهان هرزه شالی  نتنها جنسیت شالی را پاین میاورد بلکه ارزش مار کیت آن را نیز متضرر میسازد در کنترول گیاهان بیکاره عملیات آماده ساختن زمین قبل از غرس نهال خیل مهم است اگر زمین شالی قبلاٌ قلبه شده و بازهم پیش از غرس نهال  قلبه میگردد یک تعداد زیادی گیاهان که نو میروید ازبین میرود چون شالی خاصیت نحو درآب را دارد بنا برآن تخم یک تعداد گیاهان درآب جوانه زده نتوانسته وازلین میرود ولی تعداد گیاهان توام با شالی انکشاف نموده با شالی رقابت کرده و حاصل آن را کم میسازد . وسیله بهتری کنترول گیاهی هرزه شالی  عبارت از تناوب زراعتی ،کنترول میخانیکی و استعمال ادویه ضد گیاهی شالی وقتیکه گیاهی هرزه شالی به اندازه 15 سانتی متر برسد آنرا بارست از ریشه کشیده دربین قطارهای شالی با پای زیر گل کنید .برای به دست آوردن تخم خالص و جنسیت خوبی شالی نتنها درو کردن گیاهان هرزه بلکه ازبین بردن آن تعداد بسته های شالی که مرض بوده و یا نا جنس و بد جنس باشد کاریست بسیار ضروری و مفید .

درو کردن شالی ( یکه کرده شالی ):

شالی باید به وقت مناسب آن درو گردد تا دانه های برنج ضایع نگردد درو کردن شالی به وقت زمان آن حاصل و جنسیت آنرا بالا برده ارزش برنج را اضافه میسازد. تقریباٌ7-8 روز قبل ازروی شالی ، آبیاری شالی قطع گردد و آب کرد ها تخلیه ویا خشک گردد . وقتی که ساقه و برگ های شالی رنگ کاهی به خود بگیرد ، موقع دوری شالی رانشان می دهد . هم چنان چند دانه شالی را از پوش و پوست آن بیرون آورده و پاک کنید اگر دانه های برنج سخت و محکم و شفاف معلوم شده ، باید دانست که شالی آماده درو است بته شالی به اندازه 20 سانتی متر بالاتر از زمین درو نماید.شالی درو شده برای مدت 2-1 روز در مزرعه هم چنان بمانید تا خشک شود . بعد آنرا جمع آوری نموده در جا یکه  توسط ماشین میده می شود ویا خرمن جمع آوری کنید . در کشور ما جمع آوری حاصل برنج توسط داس های وطنی صورت می گرد اما در کشورهای دیگر شالی توسط کمباین های جمع آوری می گردد .

ماشین ها  یا کمباین که در جمع آوری شالی از آن استفاده می شود عبارت اند از:-

پنج قطاره (SKD-5R) و شش قطاره (SKPR-6R) دراین ماشین ها جغل و درو همزمان صورت می گیرد بعداً دانه های آنرا پاک نموده است درصورت که مرطوب باشد در ماشین ها خشک کننده و حرارت آفتاب آنرا خشک مینماید و بعداً به جاهای مطلوب انتقال داده می شود .چطور می توان از مزرعه شالی حاصل خوب به دست آورد؟ برای به دست آوردن خوب دهقان باید نکات آتی را در نظر داشته باشد .

کنترول آب: داشتن آب کافی در وقت نموی برنج ، زیاد کردن آب به وقت مناسب ، خشک کردن آب توسط زابر به وقت آن و داشتن آب به یک عمق مناسب . ساختن یک قوریه خوب ( تا اینکه نهالی های خوب برای انتقال نهالی داشته باشیم )

آماده ساختن خاک کشت زار برنج توسط شدیار و ماله:

انتقالی نهالی از قوریه به کرد به وقت مناسب و شاندن آن به ترتیب قطار .

 مراقبت از کشت زار برنج (خشاوه در وقت روئیدن گیاهان هرزه و تهیه پارو یا کود، سیر آب ساختن کشت زار، نگهداری برنج از آفات)

بهره برداری و خشک کردن درست شالی.

ترکیب و خواص برنج                              

بیرونی ترین لایه برنج پریکارپ نام دارد که بسیار سخت و شفاف است. پوست دانه زیر این بخش قرارگرفته که از لحاظ پروتین و چربی غنی ،ولی ازنظر نشایسته ای فقیر است.پس از پوست ،لایه آلرون است که جزء آندوسپروم می باشد.بنابراین ضمن عمل پوست کنی،بخش عمده ای از مواد مغذی برنج از دست می رود.اکثر مردم آسیا از برنج تغذیه می کنند . این ماده غذایی کامل نیست ، چون میزان پروتین و اسید آمونیا آن خیلی کم است.برنج گلو تن ندارد، پروتین عمده آن اوریزنین(oryzenin)می باشد. ترکیب اصلی برنج، نشاسته است که عمدتاً درآندوسپرم قرارگرفته است.برنج هایی که آمیلوپکتین بیشتر دارند لعاب بیشتری داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. در برنج 70 -73 % نشاسته ،2-3 % قند،1-2 %مواد از ته، 1-3 % چربی، 4-5% سلولوز وهمی سلولوز،وهمی  7-8 درصد پروتین و انواع ویتامینهای,B2,B3,B و مواد معدنی شامل پتاشیم، مگنیزیم، آهن و فاسفوریک اسید وجود دارد. در ترکیب برنج چربی ، کاربوهایدریت ها ، فیبر فلزاتی همچون آهن و موادی مانند کلسیم موجود است

روش های استعمال برنج:

مثل یکه ما مفهوم شالی بر علاوه غذایی انسانها مانند استعمال آن در ساختن نان، فرنی ، به شکل آرد، حلوا ، سوپ، کیک و کلچه ، پلو و دیگر غذا های فراوان برای انسانها. و بعضی مناطق کشور مانند ولایات شمال شرق کشور کندز،تخار، و بغلان از پوست شالی بحیث مواد تغذیه برای حیوانات مانند اسب بز کشی بحساب می رود که مخلوط با جو در خوراک ه اسپ مورد استعمال دارد. که این پوست شالی را در وقت تبدیل نمودن شالی به برنج ذریعه ماشین بدو حصه تقسیم می کند که عبارت از توپه یک کوب ، دو کوب می باشد ازیک کوب آن در پختن شالی برای آماده کردن برنج بحیث مواد سوخت همراه با ساقه و برگها خشک شده شالی که پخال می نامد استفاده می شود و مثل یکه قبلاً تذکر دادیم از توپه دو کوب بحیث غذای حیوانی استفاده می شود وهم چنان از پخال آن بحیث غذایی حیوانات در اوایل زمستان در ولایات شمال کشور استفاده می شود. و در ممالک دیگر از پخال شالی در ساختن کاغذ وهم چنان از شالی در صنعت الکول  بیر و از سبوس آن روغن می سازد.و بر علاوه استعمال توپه و پخال آن از میده برنج در تغذیه  مرغ های مرغداری و در قراد و قصبات خانواده ها یکه درخانه خود مرغ نگهمیدارند استفاده می کند

مقدمه :

زندگی اغلب سا کنان روستاها از راه فعالیت های زراعتی تأمین میشود ، و برسی ها ی سازمان زراعتی خوراکی جهان نشان مید هد که تراکم جمعیت مربوط به زمین های زراعتی برای افغانستان در حدود 10 نفر در هر 5 جریب میباشد به عبارت دیگر عدم و سعت کشور به علت کو هستانی بودنش ، و جود منا طق کم و اندازه زمین های قابل کشت بسیار محدود است . لذا با مساعدت مسؤلان و کار شنا سان بخش زراعتی ، به کار گیری آخرین و جدید ترین اطلا عات علمی به و سیله دها قین با استعداد و با تجربه افزایش اندازه تو لیدات زراعتی در حد چند برابر کنونی قابل حاصل میباشد .

تاریخچه :

نام علمی بادنجان رومی Lycopersicon esculen tum  است .که عضو از خانواده نبات کچالو میباشد ، قدیمی ترین نبات منطقه قاره امریکا میباشد ، گذا رش گردیده که انواع بادنجان رومی میوه درشت از ایتا لیا بر ده شده است ، سپس به اروپای شمالی نهایتا ً در سال 1781 میلاد ی به ایالات متحده امریکا وارد گردید  در سال 1812 بادنجان رومی در بازار امریکا معمول بو ده است . در سال 1817 کشت بادنجان رومی برای او لین بار جهت فروش در قسمت جنوب ایالات متحده امریکا رواج یافت لیکن تا سال 1835 طو ل کشید  تاکشت  بادنجان رومی برای مصارف آشپزی در آن مملکت کاملا ً معمول گردید . حتا در آن زمان نیز تعصبات نسبتا ً زیاد ی نسبت به مصرف آن و جود داشت .میوه اولین بادنجان رومی که در ایالات متحده امریکا پرورش میافت بزرگ و پهن بود از سال 1895 تو سط ایجاد انواع بسیار زود رس ، ایجاد و رایتی های مقاو م به مرض ، بهبود فرم نبات و کیفیت میوه و پیش رفت های مهمی حاصل گردیده است .بادنجان رومی نبات است یک ساله و بته جوان آن دارای ریشه محکم بوده و در مراحل رشد بعدی به صورت ریشه کردن شروع میکند که از نهال کردن بته با دنجان رومی ریشه های فرعی به حدی رشد میکند که تشخیص آنها از ریشه اصلی مشکل است . بته های بزرگتر میتوانند در قسمت پائین ساقه ریشه های غیر منظم تو لید کنند که در سطح خاک نفوذ کرده جذب آب و موا د غذایی ا فزایش میابد و در عمل با استفاده از این خاصیت با کشت عمیق تر نها لها وخاک دادن ساقه بته ها، ریشه های غیر منظم ایجاد رشد و نموی بهتر برای نبات فراهم میگردد .(6)

معرفی بادنجان رومی :

بادنجان رومی یکی از نباتات است که به تازگی به لست موا غذا یی مهم جهان اضا فه شده و در طی قرن گذشته با تولید سالانه حدود 50 ملیون تن ، یکی از محبوب ترین سبزی ها محسو ب میگردد . بودن حالت تازه خوری و قابلیت بدست آوردن این حاصل نقش بسزای در پزیر ش سریع و مجمو ع آن به عنوان یک حاصل غذایی رول مهم داشته است .بادنجان رومی ، نبات است چند ساله که اکثرا ً در تمام جهان بصورت یک ساله کشت میگردد .این نبات حساسیت به مقابل سردی اول خزان دارد و میتوان آنرا با مؤفقیت از خط استوا تا منا طق بالا کشت کرد .امروز انواع مختلفی برای محیط ها ، روش ها ی  تولید و استفاده های غذایی متفاوت تو لید شده است .برابر شدن بسیار خوب این حاصل به موارد استفاده به و محیط های متنوع از گوناگون بودن جنتیکی بسیار زیاد مو جود در جنس Lycopersicon  و قرابت استفاده از این نوع در بر نامه های اصلاحی مربوط میشود .

خواص بوتانیکی :

بادنجان رومی یکی از عمده ترین سبزی های green house بشمار میاید که کشت green house در بهار و خزان انجام میشود . کشت حاصل بهاری معمولاً در او سط قوس در قوریه گذاشته شده و در اوسط جدی در محل اصلی green house نهال میشود ، جمع آوری حاصل از اوایل حمل  الا اواخر ماه میزان به طول می انجا مد ودر بعضی اوقات همان جمع آوری حاصل تا خزان نیز ادامه میا بد. به دلیل کو تاه بودن طول روز در زمستان و رشد بطی بته ها در دوره نو نهالی ، تولید کنند ه گان باید حد اکثر استفاده را از نو ر که مو جود بوده و در کاهش تو لید مواد ، فوتو سنتیز را به حد اقل برسانند. کو تاهی در  حفظ تعا دل بین رشد تولیدی در 2 تا 3 ما ه اول پرورش ، باعث کاهش میوه گرفتن ، تو لید میوه های زیاد روی ساقه های خشک شده و تأخیر در رسیدن میو ه ها میشود و حتی بلند تر شدن طول روز و بیشتر شدن شدت نور نمیتواند پیش رسی و کسب قیمت ها ی میوه ها ی تازه را جبران کند و در نتیجه حاصل بدست آمده برای تولید کنند ه فایده آن خوب نخوا هد بود .  با و جود این ، عملا ً کشت ها ی بهاری عمده ترین نو ع کشت این نباتات به حساب میاید به  دلیل قیمت فروش بالا و طو لا نی بودن همان جمع آوری حاصل است .  از طرف دیگر کشت بادنجان رومی خزانی باتخم پاشی در اواخر نیمه اول سرطان آغاز ودر اولین هفته سنبله در green house  کشت میگردد و جمع آوری حاصل از نیمه میزان تا اواخر جدی ادامه خواهد داشت.

ورایتی های بادنجان رومی :

ورایتی های بادنجان رومی که در زمین های آبی کشت میشود باید به مقابل امراض فنگس ، باکتریایی و و یروسی وهمچنان به مقابل کفیدن میوه مقاومت داشته باشد . انتخاب ورایتی های مقاوم علیه حرارت بلند برگها ، قلب آب و پژ مردگی ضرورت میباشد . در عصرحاضر دورگه های نسل اول حاصلا ت بلند تر میدهد . بادنجان رومی تاکنون بیش از 1000 انواع آن گذارش شده است .   مهمترین آنها عبارت اند از

1- بادنجان رومی معمولی  Lycopersicon esculentun var commune  طول فصل رشد متوسط ،  رشد محدود ، مقاومت به پژ مردگی که اندازه آن بزرگ و شکل گرد بوده است .

2-با نجان رومی خرد شکل  Lycopersicon esculentun var commune این نوع بادنجان رومی رشد نا محدود ، نبات قوی به رنگ سرخ میوه نبات خرد و آب دار میباشد . شکل گرد دارد از نظر دهقان آنقدر ارزش ندارد زیرا زود خراب شده از بین میرود .

3- بادنجان رومی ناک شکل Lycopersicon esculentun var pyriform این ورایتی دارای رشد نا محدود ، یک بادنجان رومی گوشتی زود رس و پر حاصل میباشد .

4- نوع ورایتی دیگر بادنجان رومی ساقه شان استاده Lycopersicon esculentun var validum  این ورایتی رشد محدود ، دارای میوه خوب و جذاب ، پوست صاف و پاک و مناسب  حمل نقل به مناطق دور دست . مقاومت به پژمردگی و لکه برگ خاکستری ، و میوه آن در ظرف، 76 روز پخته میشود .

طرق کشت بادنجان رومی :

بادنجان رومی یکی از سبزی های است ما میتوانیم آنرا در قوریه و یا به صورت مستقیم در زمین اصلی کشت نما یم و از آن حاصل بدست آوریم .و لی این نبات نسبت به نها لکاری عکس العمل مثبت نشان مید هد ویکی از معروف ترین نبات است که نها لی میشود . اگر مستقیما ً به کشت بادنجان رومی اقدام میکنیم ، باید با بر طرف شدن خطر سردی و رفع یخ بندان کشت آن انجام گیرد .در این صورت زمین به جویه و پشته تبدیل میشو د وتخم در بالای داغ آب کشت میشود . عمق کشت تخم در بادنجان رومی حدود 1 سانتی متر است . فاصله دو جویه نسبت به ورایتی قد بلند و ورایتی قد پست بودن بته ها بین 60  تا 90  سانتی متر متغیر است .  فاصله دو بته روی خطوط کشت بین 40 تا 60 سانتی متر میباشد . اندازه مصرف تخم برای 5 جریب زمین بین 2 تا 2.5 کیلو گرام میبا شد . بعد از سبز شدن ، بته ها به فاصله های دلخواه گسترده شود .بطور مثال : در نقاط سرد سیر ، معمولاً تا اوسط ماه ثور خطر  سر ما زد ن و جود دارد . لذا برای اینکه نها ل در وقت مناسب ، یعنی اواخر ثور برای کش در زمین آماده باشد در بعضی منا طق معتد له تخم بادنجان رومی مستقیما ً در خزان در محل اصلی کشت میگردد و نباتات در زمستان بخوبی رشد و نمو کرده به این ترتیب در اواخر زمستان حاصل آن قابل عرضه به با زار میشو د.برای تهیه نهال تخم را چند هفته قبل در قوریه میکارند این مدت حدود 6 تا 8 هفته میباشد نها لهایکه در قوریه کشت میشود نسبت به نها لهایکه در زمین اصلی کشت میشود و قت زیاد را در بر میگیرد .

خاک:

بادنجان رومی را میتوان درتمام خاکها کشت نمود ولی خاکها حاصلخیز با هیومس کافی برای افزایش حاصل آن مؤثر است .چنانچه زود رسی مورد توجه باشد خاکهای ریگی ترجیح داده میشود . بطورکلی زمینی برای کشت بادنجان رومی مناسب است که دارای زهکشی خوب باشند . از کشت بادنجان رومی در خاکها ی شور باید اجتناب نمود درخاکهای کلی وخاکهای ریگی نیز اندازه حاصل پائین میاید .   مناسب ترین PHبرای رشداین نبات 5.5 تا 7 است ، معمولا ً برای بیشترکشت ها رضایت بخش است و زمانیکه نباتات دررطوبت یک نواخت وخاک ها بازهکشی خوب پرورش داده شوند از رشد بهتری برخوردار خواهد بود .این نبات خاکهای مشبوع از آب رابخصوص مدت کمی پس ازجوانه زنی ودوره رسیدن میوه تحمل نمیکنند رطوبت زیاد اغلب باعث ایجاد مرگ نبات و امراض پوسیدگی ریشه میشود . در مناطقیکه عمل زهکشی به مشکل موا جه است کشت بروی پشته توسعه میشود خوب بودن وضع زهکشی و پوک بودن خاک را بر هر شرایط ترجیح دهد چنانچه بادنجان رومی زود رس مورد نظر باشد بهترین خاک سلت است اما برای جمع آوری حد اکثر حاصل خاکهای سلت به تنهایی کفایت نمی کند و باید تو سط کود حیوانی و کیمیاوی خاک را از نظر مواد غذایی تقویت نمود علت زود رس شدن بادنجان رومی درخاکهای سلت زود گرم شدن این خاکهادر اثر تابش نور آفتاب است .بهترین خاک برای آن خاک لوم است واسیدی بودن خاک را تحمل میکند چنانچه زهکشی خوب خاک میتواند از امراض مانند پوسیدگی میوه و پژمردگی نبات در کشت زار جلوگیری نماید .

آماده سازی خاک مناسب :

بادنجان رومی تقریباً درتما انوا ع خاکها رشد میکند .خاک ریگی یاگرم ، دارای زهکشی خوب و حاصلخیزی جهت تولید میوه های زود رس باکیفیت بالا بهتر است خاکهای کلی لوم دارای ظرفیت نگهداری آب بیشتر هستند و برای فصل تولید طولانی تر هنگامیکه حاصل بیشتر ازخاک ریگی در درجه اول اهمیت خوبتر میباشد .هرنوع خاک برای ارائه بهترین نتایج ، باید دارای منبع خوبی از مواد عضوی و مواد معد نی باشد . در جه اسیدی بودن خاک را  بادنجان رومی میتواند تحمل نماید . باتأمین فراوان مواد عضوی به اندازه قابل توجه افزایش میابد .خاکهای که دارای خاسیت تیزابی متوسط PH   5.5 تا 7 هستند برای تولید بادنجان رومی  بهتر میباشد .مهم است که قلبه کردن خاک برای کشت بادنجان رومی مدت زوتر ازکشت آن انجام شود ، تا زمان بر قرار شدن خاک فراهم باشد به جزدر خاکها ی ریگی قلبه در فصل خزان ترجیح داده میشود هر نوع موا د عضوی نپوسیده باید بخوبی پوسیده شود تا صدمه در هنگام نهالی کرد ن درنبات نرساند .

شرایط اقلیمی :

بادنجان رومی به اساس مبدأ خود یک نبات فصل گرم است و برای حاصل بیشتر احتیاج به یک دو ره گرمی طولانی دارد . حرارت و نور زیاد بین 30-27 درجه سانتی گراد است . این نبات در مقابل سردی حساس بوده ، و یخ بندان شدید به آن صدمه  میرساند نور کافی برای ر شد بادنجان رومی ضروری است. کمبود نور و حرارتیکه در فصل خزان و زمستان برای کشت های داخل green house   به و جود میاید رشد و نموی نبات رابطی میسازد . از علایم مشخص آن رشد ناقص نبات بو جو د آمدن گلها و ریختن گلها میباشد ، نو ر وحرارت بلا فاصله پس از ظاهر شدن مشیمه ها میتواند تأثیر زیادی در دوره جوانه زدن داشته باشد.بطور مثال: افزایش شدت نور و حرارت نسبتی کمتر از 16 در جه سانتی گراد در اثنای این دوره با عث میشود تا اولین گل در نبات زود تر از وقت تشکیل شود .  و این امر سبب میشود تا تعداد بر گها تا محل تشکیل اولین گلها بروی سا قه کاهش یابد . تحت این شرایط نیز تعداد گلها بروی سا قه افزایش میابد بنا بر این تعداد برگ تا او لین گلها بروی ساقه بین 15-6 و تعداد گل در هر گل از 7 الا 20 نظر به نوع و شرایط اقلیمی نیز بستگی دارد .   بادنجان رومید در شرایط حرارت پائین تا مثبت یک در جه سانتی گراد غالبا ً بدون خسارات زیادی مقاومت نشان مید هد .  مقاومت کردن خو ب نها لها باعث میشود تانباتات در مراحل بعدی سردی تا منفی  2در جه سانتی گراد رادروقت کم تحمل کنند .  

نهالی کردن :

خاک گلدان یا خاک پرورش نهالی از خاک بستر کشت متفاوت است زیراباید حاصلخیز باشد که مواد غذایی رشد نباتات را تأمین نماید و سستی آن کمتر باشد تا خاک هنگام انتقال نهالها به مزرعه به ریشه ها بچسپد خاک خوب رامیتوانیم با مخلوط کردن چهار قسمت خاک در قسمت کود حیوانی پوسیده و یک قسمت آنرا از ریگ تهیه نمود . معمولا ً بهتر است 650گرام کود کیمیاوی مکمل به هر متر مکعب خاک گلدان اضافه نمود هنگامیکه اولین دو برگ حقیقی ظا هر گردید ، 10 الا 20 روز پس از کشت تخم ، نها لها در بهترین مرحله برای نهال کردن در بستر ویا ظروف گلدانی هستند . نباتاتیکه در گلدان یا به طور خطی کشت شده اند دارای امتیاز باقی نگهداشتن بیشتری ریشه های خود کشت در مزرعه هستند . لیکن قیمت آنها بیشتر از آنهای است به فاصله 7.5 تا 10 سانتی متر از یکدیگر در بستر های green house  پرورش میابند و تعداً در مزرعه همراه باخاک کشت میگردند . گلدانهای نهال در خاک فرو برده میشوند تا از خشک شدن زیاد ی آنها جلو گیری بعمل آید . چند روز قبل از منتقل کردن نباتات بزرگ از قوریه به مزرعه ، آنها را با خاک بصورت مربع های بصورت یک بیلچه مربعی شکل تقسیم مینما یند . هنگام نها ل کردن هر نبات همراه با یک مکعب 7.5  تا 12.5 سانتی متری از خاک  اطراف ریشه هایش بیرون کشیده شده نهال میگردد .نباتات را باید به اندازه متوسطی چند ساعت قبل از نهالی کردن آب داد ، تا ازپژمردگی آنها در طی نهال کردن جلو گیری گردد . همچنین آبیاری نمودن خوب کشیدن نباتات را از گلدان آسانتر نموده و از جدا شد ن خاک از ریشه های نبا تات گلدانی و یا تقسیمات شده جلو گیری مینماید . پس از اینکه زمین کاملا ً آماده گردید ، آنرا در هر دو جهت علامه گذاری مینمایند وبا یک قلبه کو چک قلبه کرده که در آن نباتات نهال میگردند . نباتات کوچک گلدانی غالبا ً با بیلچه مخصوص نهال میگردند ، ماشین های نهال کاری  را میتوان جهت نهال کردن نباتاتیکه خاک اطراف ریشه های آنها را احاطه نکرده بکار برد . فواصل کشت نظر به محل و روش کشت از45 تا 120 سانتی متر در ردیف های که از 105 تا 180 سانتی متر از یکدیگر فاصله دارند متغییر میباشد . هنگام نهال کردن نباتات لازم است که خاک اطراف ریشه ها باتوده ریشه ای همراه با خاک فشرده گردد . اگر خاک مرطوب نباشد باید آنرا آبیاری کرد پس از آنکه آب فرونشست خاک سست را باید چنگک کشید یا توسط ماشین قلبه زمین را قلبه نمود تا خاک اطراف نباتات هموار گردد .

گلدهی و به میوه نشینی :

   عمل القاح گلها در اکثر ورایتی های امروزی معمولا ً در حرارت روزانه 21 تا 30 در جه سانتی گراد و حرارت شبانه 15 الا 20 درجه سانتی گراد صورت میپزیرد.نظر به درجه حرارت عمل القاح بین 48 ساعت پس از گرده افشانی انجام میشود. در بسیاری از ورایتی ها در صورتیکه حرارت روزانه بالاتراز 32 درجه سانتی گراد باشد میوه گرفتن کاهش میا بد و در حرارت 40 درجه سانتی گراد میوه گرفتن بسیار نا چیز است . گلها در طول روز باز میشوند و آله تأنث به مدت 4 الا 7 روز باز میباشند ، باز شدن خریطه کو چک در داخل خریطه گرده رخ مید هد و معمولا ً با آزاد سازی گرده از خریطه کو چک در حال شگو فائی همزمان میشود . حرارت بالا در تولید گرده زند ه مداخله میکند قدرت جوانه زدن و قابلیت زیست تخمک را تحت تأثیر قرار میدهند ، باد های گرم و خشک میتواند دارای اثر مشابه باشد حرارت سرد و رطوبت بالا باشدت نورپائین ، ریزش گرده را محدود میسازد . در حرارت 15 در جه سانتی گراد یاکمتر از آن ، تشکیل گرده و عمل گرده افشانی به اندازه زیاد ممانعت میشود . علاو ه بر این ، حرارت سرد نیز میتواند قابلیت زیست تخمک را تحت تأثیر قرار دهد . بیشترین دوره های حساس حرارت درهنگام میوه گرفتن در حدود 5 الا 10 روز قبل از باز شدن گل و 2  الا 3  روز پس از گرده افشا نی اتفاق می افتد . شدت نور بالا نزدیک به  سرعت گلد هی در بسیاری از ورایتی ها دارد .در حالیکه شدت نور پائین رشد و نمو را محدود ساخته و علاوه بر آن ، ممکن است گدهی را به تأخیر اندازد.در پرورش بادنجان رومی در جاهای حفاظتی ،زمانیکه شدت نور پائین است و طول روز کوتاه میباشد ، از نور کامل استفاده میگردد.برای تسحیل خوب گرده افشانی ، نباتات و یا خوشه های گل را جهت آزاد ساختن گرده تکان میدهند ،این عمل اغلب توسط باد های ملایم صورت میگیرد . در وقت شروع گلدهی   ،  میوه تبدیل به هد ف اصلی فوتوسنتیزی  ( عمل ترکیب ضیائی ) شده و رشد ونمو کاهش میابد . اندازه مناسب رشد و نمو لازم است پیش از گلدهی به اندا زه صورت پزیرد که نبات قادر به پشتی بانی بعدی نمو میوه باشد.نباتات که دارای نموی کمتر میباشند دارای عمل کرد پاینی خواهند بود ، شدت نور پائین و حرارت های بالای شبانه با عث رشد ونموی بیش از اندازه و نیز بروز رقابت با میوها برای مواد عمل تر کیب ضیائی میشود .علاوه براین شدت های پائین نور و حرارت های شبانه کمتر از 10 در جه سانتی گراد یا بیشتر از 27 در جه سانتی گراد میتواند با عث ریزش زود رس میوه شود .برخی و رایتی ، سازش بهتری را  به حرارت های بسیار بالا و توانائی میوه گرفتن در طی شرایط مخالف را دارا هستند .

ارزش غذایی بادنجان رومی :

ارزش غذایی 100 گرام بادنجان رومی خام و رسیده به شرح ذیل است .انرژی 22 کالری ، پروتین 1.1 گرام ،چربی 0.2 گرام ، ویتامین A 90 واحد ، ویتامین B1 0.06ملی گرام ، ویتامین B2 0.04 ملی گرام ، ویتامین C 23 ملی گرام ، کلسیم 13 ملی گرام ، آهن 0.5 ملی گرام ، سودیم  3 ملی گرام و پوتاشیم 244 ملی گرام میباشد.بادنجان رومی میوه کاملاً شناخته شده در جهان است ، آنها را میتوان به سادگی رشد داد به شرطیکه چند نکته مهم و اساسی که مر بو ط به نیاز آنها است رعایت شوند .بادنجان رومی یکی از مشهور ترین سبزی میباشد درافغانستان و در دنیا اهمیت غذایی زیاد را دارا است ، این سبزی تقریبا ً در تمام خانه ها و باغچه های خانگی کشت میگردد.بادنجان رومی هم بصورت پخته ، تازه وخام و همچنان بصورت رب استفاده گردیده و جزعمده و معمولی غذای روزانه میباشد .

مقاومت به مقابل امراض :

بادنجان رومی به تعداد از امراض قارچی ، باکتریائی و ویروسی بسیار حساس است ، خسارات تا %95 به علت وقوع امراض در بادنجان رومی گذارش شده اند.ایجاد ورایتی مقاوم مهم ترین روش اقتصادی برای کنترول امراض است ، منابع مقاومت به چند امراض شناسائی شده اند مقاومت به بیشتری امراض با یک جن غالب کنترول میشود . مقاومت مرض باکتریائی و لکه برگی باکتریائی بصورت چند جن کنترول میشود ،مقاومت به زخم ساقه ومقاومت کلوروفیل بسیار بایک دیگر همبستگی دارند و در شناسائی نبات با مقاومت کلوروفیل مفید میباشد .بحث در باره همه جنبه های امراض بادنجان رومی ممکن فراتر از ظرفیت های این مو ضوع است ، لیکن کار در این جنبه های مختلف مقاومت به امراض در بادنجان رومی تو سط دانشمند ی بنام  لاکی یاننکو مطالعه شده است .

مقاومت در مقابل آفات :

بادنجان رومی به بسیاری از آفات حساس است Lycoprsicon hirsutum  و glabratum .   Lycoprsicon hirsutum - f   معمولا ً بتعداد از آفات مقاوم هستند به اظهار دانشمند ی بنام  فاراوکندی مقاومت به 16 نوع آفات در نمونه های f . typicum –L. hirsutum ومقاومت بیشتر به 16 آفات در f  . glabratum  - L .hisrtum گذارش شده است .مقاومت به آفات ساقه در بادنجان رومی گذارش شده است ، مقاومت در نوع های وحشی عمدتاً مربوط مویک های بادنجان رومی میباشد در ماده موجود در مویک های غده ای از رشد آفات جلو گیری میکنند ، لیکن نقش تعریف شده مواد فنلی در مقاومت بته های میزبان ثابت نشده است .همچنان حشرات زیادی بته بادنجان رومی را مورد حمله قرار مید هند ، مهمترین این آفت عبارت اند از کرم میوه بادنجان رومی ، کرم ساقه خور، بعضی از انواع کرم شاخه میباشد . نیماتود ها میتوانند مو جب خسارات در بادنجان رومی شوند . بطور مثال : امراض غده ریشه که روی ریشه ای غده های کوچک به و جود میاید یکی از این انوا ع است ، ضد عفونی کردن خاک قبل از کشت تخم در کنترول این آفات بسیار مؤثر است ، کرم های قطع کننده یکی از آفات دیگری رومی بوده که در اکثر نواحی بشمار میاید این آفات تمام ساقه های نبات را در نزدیکی سطح خاک میجوند و مقاومت نبات را کاهش مید هند .آسیب ناشی ا زکرم های قطع کننده پس از یکه کاری کردن بسیار بهرانی است و چنانچه تعداد قابل توجه ازاین کرم ها درخاک موجود باشد بهتر است تا پیش از یکه کاری کردن اقدام به مبارزه و کنترول آنها کنیم .

رفع حاصل :

بعد ازانجام کارهای مختلف برای تولید حاصل ضروری است که میوه ها در هنگام جمع آوری و انتقال به بازار بخوبی جا بجا شوند .در آب و هوای گرم 2 یا 3 بار در هفته میوه ها جمع آوری میشوند ، میوه ها باید با دقت جمع آوری شد ه و درصندوق های محکم قرار داده شوند تا از سایده شدن و خسارات میوه ها جلو گیری شوند . رنگ میوه ها که در داخل یک صندوق قرار میگرند تا حد ممکن یکنواخت باشد تا بتواند مراقبت های یکنواختی  را برای میوه های با خصوصیات یکسان کار کرد ، کاهش کیفیت میوه در حین نقل و انتقال باید به حد اقل برسد . اگر میوه ها قبل از نموی کامل برداشت شوند نسبت به آسیب های ناشی از جا بجائی حساستر هستند ، زیرا پوست محافظ روی سطح میوه به اندازه کافی توسعه نیا فته است .   بعضی اوقات میوه بادنجان رومی همراه با کاسبرگ آن جمع آوری میشود تا مشخص باشد که این بادنجان رومی از نوع قوریه است . پر کردن بیش از حد صندوق یا انبوه شدن بیش از حد میوه ها روی یکدیگر سبب ایجاد خسارات به میوه های قسمت زیرین صندوق میشود .میوه باید اول صبح که هوا خشک و حرارت میوه زیاد نیست جمع آوری شود ، پس از جمع آوری میوه ها به محل سایه و دور از نور مستقیم آفتاب منتقل شود تا حرارت میوه افزایش نیابد ، از وسیله نقلیه پوشش دار برای انتقال حاصل استفاده شود .  تا از قرار گرفتن میوه ها در مقابل نور مستقیم آفتاب ومواجه شدن باهوای خشک جلو گیری شود . 

درجه بندی سیستم بندی بادنجان رومی :

سیستم های متفاوتیکه در باره بادنجان رومی در قسمت های مختلف جهان مورد استفاده قرار گرفته که دربسیاری از نواحی رعایت میشود خیلی رضایت بخش بوده که از این سیستم ها حاصلات قابل ملاحظه بدست میاورند.اصول در جه بند ی بر اساس حدف میوه های آسیب دیده و جدا سازی میوه های خوب به حسب در جه بند ی و بسته بندی ( ازنظر پختگی و جداسازی میوه های خوب وعاری از مرض) میباشد . زمانیکه بادنجان رومی به اساس در جه بند ی فروخته شود دهاقین میتواند پول زیادی رابدست آورند . دهاقین دقیق بخاطر مراقبت ها و موا ظبت های که در آن تولید عملیات پس از برداشت حاصل با کیفیت بالای خویش بعمل آورده اند . فواید بیشتری بدست میا ورند ، روش های بسته بندی در قسمت های مختلف جهان متفاوت است .صرف نظر ازخود درجه بندی ها یک برابر همواره آنرا خراب ساخته و قیمت حاصل را پائین میاورد . قسمیکه قبلا ً تذکر بعمل آمد درجه بندی قیمت و ارزش نبات مذکور رابالا برده و دهاقین میتوانند که مقدار زیاد پول را بدست بیاورد.

پروسیس و ذخیره :

بادنجان رومی به چندین قسم پروسیس میگردد که هم بقسم تازه ذخیره میگردد که تو سط چارت ذیل نمایش داده میشود :و هم به شکل رب در کشورهای پیش رفته بادنجان رومی را به فابریکات میفرستند و به قسم رب به با زار عرضه مینمایند ودر بعضی از کشورهای عقب مانده بادنجان رومی را خشک کرده و بعدا ً میده نموده بفروش میرسانند .

سیستم جابجاکردن پس از جمع آوری بادنجان رومی های تازه

برداشت وریختن در داخل سطلها    

انتقال بادنجان رومی در صندوقها یا اطاق

انتقال به اطاق بسته بندی

انداختن در داخل آب                                     انتقال سطلها به اطاق به منظور

                                                                    مراقبت شخصی  

شستشوباآب                                                   خشک کردن

گلچین کردن پیش از درجه بندی از لحاظ اندازه

نگاه کردن در مارکیت  

درجه بندی به اساس رنگ، جداسازی وبسته بندی میوه های رسیده  

درجه بندی از لحاظ اندازه

بسته بندی  

بارگیری وانتقال .

مارکیتنگ :

بادنجان رومی را متوان تنها برای مدت نسبتا ً کم در مارکیت نگهداری نمود . بهترین درجه حرارتیکه در آن خساره میوه ها احتمالا ً رخ نمی دهد و میوه پخته میشود بین 12 و15 درجه سانتی گراد است اگر میوه هنگام چیده شود که حصه چهارم آن رسیده باشد و د رمارکیت که بخوبی تهیه و رطوبت نسبتی کم و در جه حرارت 1 تا 2 سانتی گراد گذاشته شود و میتوان آنرا برای سه هفته مارکیت نمود .جهت مصارف خانگی چیدن میوه سبزنارسیده وعار ی از مرض قبل از یخ بندان ذخیره کردن آن در مرطوب ترین جای یا خانه و جدا ساز از بین آنها یک روز در میان ویا دوروز در میان یک تأمین تدریجی از میوه های رسیده را برای حدود یک ماه مینما یند . سریع ترین تغیررنگ در حدود 20 درجه سانتی گراد است . بادنجان رومی بقسم تازه و هم بقسم رب در فصل های مختلف سال به بازار عرضه میشود . در کشورهای انکشاف یافته بادنجان رومی درجه بند ی گردیده نوع هایکه پوستهای ضخیم دارند در منا طق دور و نوع هایکه پوست نازک دارند به شهر های نزدیک بفروش میرسد .  در کشورهای رو به انکشاف مانند افغانستان کدام درجه بندی خاص برای بادنجان رومی و جود نداشته اکثراً  به قسم خشک و در موسوم تابستان بقسم تازه بفروش میر سانند . که در این اواخر فابریکه تولید رب در شهر ولایت هرات افغانستان به کمک اداره برنامه دفتر خدمات بشر C. R .S  به فعالیت آغاز نموده که میتواند مشکلات مردم افغانستان را حل نماید .این مؤسسه در نظر دارد که در آینده نزدیک 6 فابریکه تولید رب باد نجان رومی را در ولسوالی های ولایت هرات ایجاد نماید تا بتواند از این طریق مشکلات مردم نه تنها این ولایت بلکه یک کشور را کاهش دهد .این مؤسسه با توزیع  نمودن کرت های که برای انتقال بادنجان رومی از محل تولید به با زار بکار میرود ، اقدام نموده و بیش از 10000 دانه کریت را برای دهاقین توزیع نمود .به این تر تیب کشت بادنجان رومی روبه افزایش است ، که به گفته احمدی مدیرترویج زراعت هرات در سال جاری به بیش از 5000 هزار جریب زمین افزایش یافته است . و ی میگوید ما دیگر به رب خارجی که از کشور جمهوری اسلامی ایران وارد میشود نیاز نداریم به گفته ریس فابریکه رب سازی و لایت هرات پیش بینی  میشود که بیش از 4 ملیون دالرامریکا ئی سالانه از این طریق بدست میا ید .

 مقدمه :

آتشک یکی ازبیماری های مهم پیازاست ، ابتدا درسال 1841 توسط برکلی (Berkely) ازانگستان وسپس ازسایرمناطق مرطوب دنیا که کشت پیازدرآنجا معمول می باشد گذارش گردیده است ، درایران این بیماری اولین درسال 1345 ازگیلان توسط شریف وارشاد گذارش وبررسی شده است . خسارات این بیماری تاکنون درگیلان واستان های آذربایجان شرقی وغربی دیده شده است . وبنابرمطالعات که شده بیماری در30 درصد مساحت تقریبا ً هزارهکتارمزارع پیازشیوع داشته و % 80 – 70 بته هاآلوده بوده اند وکاهش محصول غده ها دراین قبیل مزارع از27 تن به 18 تن درهکتاربرآورد گردیده است . ضمنا ً درمزارع بذری پیاز اکثرا ً بته ها قبل ازرسیدن گزهای محصول ، شکسته شده وغیرقابل استحصال می شود . این بیماری سایرگونه های جنس Alliunm  ازجمله تره فرنگی ، سیرمعمولی وموسیررا مورد حمله قرارمیدهد .

آتشک پیاز ) Downy millew of onion )

آتشک پیازازجمله امراض مدهش پیازبوده ودرافغانستان نیزباعث خسارات اقتصادی می گردد .  این مرض ازجمله امراض خطرناک پیازبوده که دربعضی ازولایات کشورتاحال دیده شده وحاصلات پیاز را متضرر میسازد . این مرض درمزارع که چند سال متداوم درعین زمین پیاززرع شود وتناوب زراعتی مراعات نگردد ، بیشتردیده میشود .

علایم مرض

این مرض عموما ً به شکل داغ های زرد بالای نیمه حصص بالای برگ ها ظاهرمی شود ، قارچ عامل مرض بالای داغ های مذکورفعالیت نموده وداغ ها آهسته آهسته بزرگ می شوند بزرگ شدن داغ ها درموسم مرطوب بیشترمی باشد .تخم های مرض به زودی ازیک منطقه به منطقه دیکرانتقال می یابد .  حصص بالای نبات به خشک شدن آغازنموده نبات بعضی اوقات ازبین میرود یااینکه نموی کلچه های پیازبطی وازکیفیت وکمیت آن کاسته می شود  این مرض ندرتا ًبالای برگ های جوان ظاهر میگردد . درصورت وقوع به قسم خالک های کوچک سفید رنگ مانند آبله بالای برگ ها به مشاهده میرسد . این مرض معمولا ً نباتات را مورد حمله قرارمیدهد که برگ های آنها به شش انچ طول کشیده باشد .حمله بیماری معمولا ً درمرحله که برگ ها به اندازه cm 15 ویا بیشتر رشد کرده اند ، ازبرگ های مسن خارجی آغازوبه تدریج به برگ های جوان وداخلی پیشرفت می کند .  این برگ ها درمحل مورد حمله پژمرده وخم شده ودرنتیجه قسمت های فوقانی آن زرد وخشک شده می افتد .طوریکه تذکر گردید نبات به قسم سیستماتیک مصاب گردیده ، قد پخش مانده ، برگ ها بد شکل گردیده وسبزکمرنگ می شوند . درسطح زخم های ایجاد شده درهوای مرطوب تعداد کثیری سپورها تولید گردیده اما درحرارت خشک سپورازائی صورت نگرفته ، وقسمت مرکزی داغ های مذکور را انساج مرده تشکیل میدهد ونباتات مریض به ندرت می میرند . قسمیکه درفوق یاد آوری گردید مرض مذکوربالای نوک برگ های پیازظاهرگردیده وآهسته آهسته تمام برگ هارا مصاب ساخته ، برگ ها زرد وخشک میگردد.درصورت وجود شرایط مرطوب ومساعد اعضای زایشی قارچ عامل بیماری که درواقع شامل کنیدی وکنیدیو فورهاست بصورت لایه نمدی خاکستری مایل به بنفش درقسمت ازسطح برگ های پیازظاهرمی شود . درپاره ازفصول آتشک پیازدرداخل بته بحالت عمومی یا سیستماتیک پیشرفت کرده وتا اواخرتابستان نشانه بروزنمیکند . بطوریکه کشاورزان خشک شدن نوک برگ ها را که دراثرتاخیرحمله بیماری بوجود می آید به رسیدن پیازتعبیرمی کنند .ازنشانه های بارزاین نوع آلوده گی ها بیرنگی وباریک شدن وبالآخره پیچ خوردگی قسمت های پائین نبات است .نشانه های بیماری روی ساقه های بذری وگل دهنده نیزمانند علایمی است که روی برگ ها ایجاد میگردد باین تفاوت که زخم های حاصله روی ساقه های بذری اغلب منظم وبزرگ بوده ودرواقع مجموعا ً رنگ بنفش واضحی بخود میگیرد . وقتی ساقه های پهن دربته های بذری مبتلا می شود ازرشد آنها جلوگیری به عمل آمده وبذرتشکیل شده روی این نوع پایه ها ازنظروزن سبک وازنظرجوانه زدن که ساقه درآن قسمت ضعیف وخشک شده ودراثرسنگین گرزحاوی بذرویا وزش با د بشکند . تشکلیل بذردراین بته ها انجام نمیگیرد ویا به مرحله تکمیل وتکامل نمی رسد حمله مستقیم بیماری به گل های پیازاغلب سبب تاخیررشد جوانه های بذری می شود . 

عامل مرض : عامل این مرض قارچ بوده که نام علمی آن peronosporea destuctor است .

مشخصات عامل مرض :

 عامل این مرض زمستان خود را بشکل رشته های باریک یا مایسلیم بالای برگ های ملوث سپری نموده ودراوایل بهاروقتیکه درجه حرارت رطوبت مساعد شود دوباره به فعالیت آغاز مینماید .قراریکه تجارب نشان میدهد سپورعامل مرض بین 4و 25 درجه سانتی گراد نمو میکند و13 درجه سانتی گراد حرارت متوسط برای فعالیت آنها بوده تخم مرض برای نمو سریع خود به روزهای گرم ، شب های سرد ومرطوب ضروت دارد .ریشه های عامل بیماری ازرشته های منشعب که فاقد دیوارعرضی هستند تشکیل شده است . این ریشه ها به سادگی وبدون رنگ آمیزی قابل رویت بوده وبخوبی ازسلول های نبات میزبان تشخیص داده می شوند . ریشه ها به صورت بین سلولی درتمام اعضای نبات وارد شده ولکه های Haustoria خود را که اغلب خمیده وگاه منشعب هستند بداخل یاخته ها می فرستند . علاوه برمسیلیوم های رویشی تعداد هیف های دایمی درداخل پیازبوجود میاید که تشخیص آنها بواسطه دارا بودن غشاء ضخیم و وجود قطرات روغنی به روی آنها به آسانی مقدوراست .اعضای بارده شامل کنید وفروکنیدی ها بصورت توده غده خاکستری ویا مایل به بنفش روی قسمت های هوای نبات ظاهرمی شود .هرکنیدی یوفرازتعدادی شاخه های اصلی بطول 150 – 130 میکرومتروقطر16 – 10 میکرومترتشکیل شده است که هریک از آنها درنوک بدوشاخه نوک تیزوکوتاه که اغلب نامساوی وکمی خمیده بوده وبنام استریگما موسوم اند تقسیم شده است .کنیدی ها بامنظره اشک مانند بطورمنفرد درنوک استریگما ها بوجود می آید . این سپورها معمولا ً بیرنگ بوده واندازه آنها به طول قابل ملاحظه نیست . به مناطق مختلف متفاوت است تخم زمستان عامل بیماری Dospore گرد ومجهزبه یک پوشش سخت است وقطرآن بین 30 – 28 میکرومتربوده ، لکه ها رشد ضعیفی داشته واندازه آنها بین 5- 2 × 100 – 80 میکرون تغیرمی کند .

طبقه بندی عامل مرض  

Kingdom   :                   Fungi 

 Divission   :           Oomycota  

 Class         :         Oomycetes

Order   :        Peronosporates

Familly :     Peronospora ceae 

Genus  :              Peronospra

Species :           Perono spora     

دوران مرض

قارچ عامل آتشک پیاززمستان را بصورت مسیلیوم درداخل غده های پیازونسوج بته های پیازکه درنواحی متعدل هنوزسرپا هستند ویا بصورت Oospore درداخل خاک میگذراند . بذریکه ازبته های مریض بد ست می آید نقش درزمستان گذرانی وانتقال بیماری ازسالی به سالی دیگرندارند ، کشت غده های حاوی میسلیوم به عنوان بذرگیری باعث می شود که به موازات رویش جوانه های پیاز رشته های موجود درآن رشد کرده وبطورعمومی وهمه گیردراعضای سبزوجوان هوائی پیشرفت کرده ، اگردراین موقع شرایط جوی مساعد شود رشد نبات متوفق می شود وبرگ ها به رنگ زرد درآمده ویکی پس ازدیگری می افتد وروی آنها حلقه های متراکمی ازکنید یوفوروکنیدی های قارچ ظاهرمی شود . دراین مرحله کنیدی ها بوسیله باد منتشرشده وبیماری را ازحالت موضعی ومحدود بصورت عمومی وهمه گیردرمی آورد . عوامل بذرحالت همه گیربیماری آتشک عبارت ازمنبع آلوده ، حرارت ورطوبت میباشد وبیماری ممکن است فقط دریک فصل شیوع یابد ودرچند سال بعد دیده نشود ویاینکه مرتبا ً درسال های متمادی بروزنماید . کنید های قارچ معمولا ً درشرایط مرطوب وبارانی واغلب درهنگام شب ودرحرارت حدود 13 درجه سانتی گراد تولید میگردد. درهوای بادی کنید ها تاارتفاع m 450 درفضا معلق شده وتا مسافت طولانی منتقل میگردد. عده ازپژوهند گان اعتقاد دارند که پیازیکی ازمنابع عمده آلودگی های ابتدائی است . اما برخی دیگراظهارکرده اند که اگرچه بوجود زندگی رشته های نهفته دایمی قارچ درداخل بذرپیازمدارک مثبتی وجود دارد، معهذا چون حمله این بیماری به گل وساقه های بذری درمزرعه اغلب موجب توقف رشد جوانه ها وعقیم ماندن بذر می شود نمیتوان برای نقش بذردرانتقال بیماری اهمیت خاص قائیل شد.بقایای رشته های دایمی عامل بیماری درداخل غده پیا ز های انباری وبذری نقش اساسی تری درانتقال بیماری وایجاد هم گیری آن دارد . بدین معنی که عامل بیماری بافرستادن ریشه های خود در دراخل اعضای مختلف نبات میزبان درطول مدت رشد بهاره ایجاد آلوده گی عمومی کرده ، چنین پیازهایکه بدون آنکه ازبین بروند میتوانند بیماری را ازمزرعه به انباروبالعکس منتقل کنند .همچنین عامل بیماری آتشک پیازبصورت اووسپور درروی برگ ها وبقایای آلوده نبات که درخاک مزرعه باقی مانده زندگی میکنند . این تخم ها قادراند شرایط نامساعد جوی را تحمله کرده دربهارسال بعد کانون های اولیه بیماری را بوجود آورند .بیماری جهت رشد وگسترش بیشتربه شب های سرد ومرطوب وروزهای معتدل نیازمند است . تولید سپورهای تابستانه بطورطبیعی دوشب انجام میگیرد. رطوبت مناسب برای تشکیل کنیدی صد درصد وحد اقل 90 درصد است.کنیدی ها درحال اتصال به کنیدی وفرهای موجود درروی برگ های زنده میتوانند تقریبا ً برای مدت سه روززنده بمانند ولی بعد ازجدا شدن ازکنیدی فرحد اکثربرای مدت یک روزقدرت حیاتی آنها دوام دارد . اسیدی کنیدی ها درطول شب انجام گرفته ودرساعات روز آماده پخش می شود .باد درانتشارکنیدی ها نقش اساسی دارد وهم چنان هوای ابری درموقع انتشارکنیدی وظیفه مهمی دارد. چنانچه 8 ساعت نورمداوم باعث انهدام تعداد زیادی ازآنها میگردد.اگرکنید ها درروی ارقام حساس پیازقررگیرند ومابین 10 تا 12،5 درجه سانتی گراد باشد، درظرف 1،5 تا 7 ساعت جوانه میزنند وحدود 11 تا 15 روزبعد کنیدی های جدید تولید می شوند ، کنیدی ها نسبت به خشکی فوق العاده حساس بوده ودرهوای خشک بیشترکنیدی ها ازبین میروند . پس ازتندش کنیدی ها لوله زا یا ممعمولا ً روی دهانه روزبرگ اپروسوریم (Appressorium ) یک مکه ها ایجاد وتشکیل داده ازاین طریق وارد نبات میزبان میگردد وسپس درمحفظه زیرروزنه توده ازمیسلیوم حاصل می شود ومیسلیوم های مذبورهستیدیم ها یا اندام های مکنده ایجاد کرده که وارد سلول شده وبدین وسیله مواد غذای سلول های میزبان مورد استفاده پرازیت قرارمیگیرد. وکنیدی های قارچ دردرجه حرارت های 4 تا 25 درجه سانتی گراد نموکرده و13 درجه سانتی گراد تشکیل میگردد.دوره نهفتگی این بیماری درمزرعه 12 تا 19 روزدرشرایط گلخانه 11 تا 17 روزمیباشد . بعد ازاینکه دوران کنیدی ها کامل شد ، اووسپورهای عامل دیگری دربافت نباتات مرده تولید میشوند . اووسپورحاوی مقدارمواد غذای است ومتواند شرایط نامساعد زمستانی را تحمل کند وبرای 4 تا5 سال درخاک دوام می آورد. قسمیکه تذکرگردید قارچ عامل مرض درداخل حجرات نبات میزبان بقسم بین الحجروی نمو نموده وغذای خود را ازطریق هستوریم بدست می آورند . این پتوژن زمستان را بقسم مایسلیم درکلچه پیازکه به مقصد تکثرازآن اسفتاده می شود سپری مینماید  این مرض درشب های سرد ومرطوب وروزهای معتدل سریع ترانکشاف می نماید وروزهای ابرآلود نیزمهم شمرده میشود.(1)

کنترول مرض

زهکشی مناسب بذرنهالی های عاری ازامراض وتناسب زراعتی دویا زیادترازدوسال درمبارزه با این مرض بصورت موثر کمک می نمایند .خود داری ازکاشت نباتات حساس درزمین های آلوده راه انتقال بیماری را ازطریق Oospore موجود دربقایای آلوده مسدود میکند ، به شرط اینکه درمدت تناوب ، میزبان های هرزه قارچ نیزحذف شود.جمع آوری وسوزانیدن بقایای نباتات آلوده بعد ازبرداشت محصول وهمچنین جمع آوری ومعدوم کردن فوری بته های مبتلا درمزارع که کانون های ابتدائی آلوده گی درآنها بوموقع شناخته شده است بمنظورجلوگیری ازشیوع ایجاد آلوده گی های ثانوی قابل توصیه است .انتخاب بذروغده های سالم برای کاشت ازراه های کنترول بیماری است درصورتیکه بذرمشکوک باشند باید آنهارا به مدت 25 دقیقه درآب گرم 50 درجه سانتی گراد ترکرد وبلا فاصله بذررا خشک نمود.کشت پیازباید درزمین های قلوی که عمل تهویه درآنها بخوبی انجام میگیرد به عمل آید . بنا برآن زمین های محصور ویا دارای باد گیروسایه داروهمچنین زمین هایکه درمجاورت زراعت های بلند چون نایتروجن وغیره قراردارد ، اصولا ً برای کاشت پیازمناسب نیست وبرعلاوه ازانتخاب زمین های مرطوب که میزان شبنم درآنها قابل ملاحظه است ونیزازایجاد مزارع بذر گیری ودرجوارمزارع محصول پیازباید خود داری کرد .درتابستان های مرطوب وخنک مبارزه شیمیائی توصیه میشود اما مشکلی که درمباره شیمیائی با این بیماری وجود دارد عدم امکان ایجاد پوشش سمی کافی ویک نواخت روی برگ های ضخیم ولغزان روی اعضای هوای نبات مانع چیدن قطرات سمی شده اضافه کردن مواد ترکننده به محلول عملا ً کمکی به رفع این مشکل نمی کند بدین لحاظ بهبود نحوه سم پاشی درمزارع ازطریق استفاده ازسم پاشی های اتومایزروایجاد سمی بطوریکه قطرات ظریف ومیکرونیزه ازروی برگ ها جاری نشده ودرهمانجا خشک بشوند میتواند نقش موثری درنتیجه سم پاشی انجام شده داشته باشد .استفاده ازسمومی که به اساس دی تیوکارباماتها ( zaineb ، maneb ،  Nanam ،  so₄ ، zn کاپراوکسی کلورائید،لوناکول) هستند . هر7 تا10 روزیک باردرمناطق که رطوبت مناسب برای ایجاد بیماری وجود دارد توصیه میشود . حد اقل 4 هفته قبل ازموقع برداشت محصول باید ازاستعمال سموم خود داری گردد .

 مقدمه

طوریکه شما میدانید . تولید نباتات بهتر وبقای نباتات ویا در مجموع موجودات زنده بستگی به آب دارد . آبیاری و فعالیت های دیگری که بالای نبات صورت میگیرد . موجب غالبیت ترکیبات ژنتیکی ، تولید بیشتر وبهتر محصول ، حصول کمیت وکیفیت بیشتر وبهتر محصول در سطح جهان می باشد. افغانستان کشوریست که در اثر جنگهای داخلی که بیش از  24  سال را در بر گرفت . تاهنوز هم دوام دارد . به شدت تخریب شده . وبسوی فقر وناتوانی اقتصادی به پیش میرود . نظر به فهرست پروگرام انکشافی ملل متحد در حال حاضرافغانستان در زمره  174 کشور های جهان از لحاظ اقتصادی در درجه 171 قرار دارد . و از جمله غریب ترین کشور ها محسوب می شود .سیستمهای آبیاری افغانستان همواره با چالشهای مواجه بوده . که سر انجام منجر به نابودی و ویرانی این سیستمها گردید .کشور مادر شرایط کنونی نمی تواند . با اقتصاد نا توان خویش تمام بنیاد های اقتصادی وزیربناهای خویش را دوباره احیا وبازسازی نماید . در این رابطه کشور ما به کمکهای خارجی شدیداٌ نیازمند میباشد. هدف کار احیای مجدد نه تنها اصلاح وترمیم سیستم آبیاری عنعنه ای  افغانستان است . بلکه یک پروگرام تربیوی وازدیا معلومات برای انجنیران افغانی که در اجرای مجدد سیستمهای آبیاری افغانستان سروکار دارند . شده میتواند.

تاریخچه آبیاری

آبیاری یکی از مهمترین طرق افزایش عملکرد وکیفیت نباتات  است. این نه تنها در نواحی خشک ونیمه خشک در جائیکه بیشترین آب برای رشد نباتات به طریق آبیاری  تامین می شود . مهم است . بلکه به همان میزان نیز برای نواحی مرطوب اهمیت دارد.بعد از آن که انسان ها از زندگی بدوئی وزندگی درمغاره ها  بیرون آمد ه ودانستند که نباتات در موجودیت آب خوبتر رشد ونمو میکند . ومشاهده نمودند که درختان و نباتات که درکنار آب های روان وایستاده قرار دارند . نسبت به نباتات که دور از آب ویا درصحراها است . بیشتر رشد نموده و از نگاه مقاومت درمقابل امراض ، تعغیرات اقلیمی نیز مقاوم می باشد .وچون زرع نباتات در ساحات هموار صورت میگیرد . اینها مجبور به هدایت نمودن آب به محیط ریشه نباتات گردید. تا بتوانند از طریق  آبیاری زراعت را تکامل دهند . وزراعت را از حالت ابتدائی به حالت میکانیزه دربیاورند. و از طریق آبیاری ساحات زیاد خشک وکم آب را زیر آب و زرع نباتات  برای جمعیت  که به شکل روز افزون در کره زمین  روبه  افزایش است. مواد خوراکه تهیه نموده رشد وانکشاف نماید.  تابشر را از چنگال گرسنگی نجات دهد.

آبیاری بارانی

سیستم های آبیاری بارانی ممکن است از یک آبپاش ساده تاشبکه بسیار پیچیده متغیر باشند . این سیستم ها همچنین ممکن قابل حمل ویابطور دایم در یک محل مخصوص نصب شده باشند. در روش آبیاری بارانی آب از بالا روی محصول پاشیده شود. این روش آبیاری در مورد بسیاری از محصولات ودر تمام وضعیت های خاک از نظر بافت . پستی وبلندی وعمق قابل استفاده است. آبیاری بارانی برای خاک های درشت مطلوب است . زیرا آبیاری بارانی بامشکل در پیشروی آب روی سطح این خاکها روبرو نیست . وبرای خاکهای دارای بافت کوچک نیز خوب است . زیرا مسئله  کمبود تهویه خاک رابوجودنمی آورد.آبیاری بارانی در شرایطی که گیاهان جوان هستند وایجاد سوراخ ها برای آبیاری مشکل است . مفید خواهد بود. همرای آبیاری بارانی می توان کودهای کیمیاوی را نیز مصرف کرد.آبیاری بارانی دارای یکنواختی زیاد در توزیع آب در واحد سطح می باشد وتلفات آب در آن پائین است . مفیدیت آبیاری بارانی به 75 تا  80 فیصد میسسرسد . تاسیسات مورد نیاز این روش آبیاری عبارتند از حوضچه، پمپ آب ، لوله های  انتقالی آب به سطح مزارعه وآبپاش ها. قدرت پمپ ، اندازه لوله های آبرسانی وظرفیت وفواصل آبپاش . از خصوصیات طرح آبیاری بارانی هستند که باید مورد محاسبه  قرار گیرد.آبیاری بارانی ، بدون توجه به اندازه  وابعاد وسیستم ، معمولاٌ از 4  تا25  میلیمتر در ساعت ( بسته به نفوذ پذیری خاک ) متغیر است . میزان آبدهی در خاکهای بسیار سبک تا 50 میلیمتر در ساعت میرسد. مهمترین نقص این سیستم ، بالا بودن هزینه نصب وسایل وهمچنین دربعضی شرایط به علت پاشیده شدن آب بروی گیاهان سبب شیوع بعضی از امراض می شود.

نباتات مناسب :    Suitable crops

ابیاری بارانی مناسب  برای اکثر قطارهای   ، نباتات مزروعی ،  درختان و نباتاتیکه اب درقسمت بالای و یا ئین نبات  سپری شده بتواند  می باشد. گرچه ، سپرنکلر های بزرگ  برای ابیاری نباتات نازک وبسیار حساس " دیلیکیت "(delicate ) مانند کاهو Lettuce سفارش نمی گردد بخاطریکه قطرات بزرگ توسط سپرنکلر ها تولید می گردد ممکن سبب از بین رفتن نبات گردد .

سلوب یا نشیب مناسب: Suitable slopes

ابیاری بارانی در هرنوع سلوب که قابلیت فارم بودن را داشته باشد( یکنواخت یادارای پستی وبلندی )  قابل توافق می باشد . پائپ های جانبی  که  اب را به سپرنکلر ها تهیه می نمایند ممکن همیشه در امتداد کانتور جای که ممکن است گذاشته شوند. این ها تغیر فشار را   د ر سپرنکلر ها کم ساخته و ابیاری یکنواخت را فراهم می  نماید .

خاک های مناسب:  Suitable soils

ابیاری بارانی مناسبترین طریقه ابیاری  برای ابیاری خاک های ریگی که  قدرت  زیاد نفوذ  راداشته باشند  می باشد گرچه  توافق زیاد را  به خاک های دیگری نیز نشان می دهد . اندازه متوسط تطبیق اب از سپرنکلر ها ( ملی متر / ساعت)همیشه انتخاب می گردد .

اب مناسب  برای ابیار ی: Suitable irrigation water

یک توزیع خوب اب پاک ، عار ی از رسوبات معلق ، ضرورت است تا از مشکلات بند شدن نیزال ها ی سپرنکلر ها وضایع شدن یا کم شدن کیفیت(spoiling ) نیاتات بواسطه پوش شدن  انها باذرات معلق که در اب وجود دارد جلوگیری به عمل اید.

یک سیستم ابیاری  نمونه وی بارانی شامل اجزای ذیل می باشد.

·یونت پمپ:

·لاین مرکزی بعضی اوقات سب لاین مرکزی

·جانبی

·سپرنکلر ه

یونت  پمپ یا  Pump unit  : Pump unit  یا واحد پمپ همیشه پمپ سنترفویگل( پمپ که در داخل اب می باشد وقوه مرکزی تولید منماید) بوده که بواسطه ان ابرا از منبع گرفته و فشار زیاد را برای تهیه وتوزیع اب در  سسیتم پا ئپ ها  تولید می نماید

لاین های مرکزی--- و سب لاین های مرکزی: عبارت از پائپ ها ی اند که اب را از پمپ به نل های جانبی هدایت می نماید . در بعضی حالات این پائپ لاین ها دائمی بود ه و بالای سطح خاک گذاشته شده  و یا در زیر زمی دفن می باشند . در حالات دیگر بشکل موقتی بوده ، و از یک زمین به زمین  دیگر انتقال داده می شود . مواد  پائپ مرکزی شامل  اسبیستوز سیمنت ، پلاستیک  یا الیازهای الومونیم . (asbestos cement,plastico aluminium alloy  ) میباشند.

 لاین های جانبی یا  laterals : لاین های جانبی ابرا از لاین ها ی مر کزی یا سب لاین های مرکزی  به سپرنکلر ها  توزیع می نمایند. این لاین ها دائمی و موقتی شده می توانند ولی اکثرا ثابت اند و از الیاژ های الومونیمی و پلاستیک ساخته شده اند بنا انتقال انها نیز  اسان خواهد بود .[9]

سپرنکلر: سپرنکلرهای دورانی معمولا به فاصله 9—24 متر دور تر به امتداد لاین های  جانبی که دارای قطر نورمال 5—12.5 سانتی متر می باشند قرار می گیرند ..بنا ءاین ها  بخاطر اند که به اسانی  انتقال شوند .پائپ ها ی جانبی تازمانی تکمیل ابیاری  در مزرعه می باشند .بعدا پمپ بند گردیده و پائپ های  جانبی از مر کزی جدا می گردند و به ساحه  دیگری ابیاری انتقال داده می شوند.درانجا دوباره باهم یکجا ویا با لاین مرکزی  بسته می شوند و بعدا ابیار یشروع میگردد . پائپ ها جانبی یک تا چهار مرتبه روزانه منتقل  شده می توانند .  این ها به اهستگی در اطراف زمین تا وقتی که تمام زمین ابیاری گردد انتقال می یابند . این بود ساده ترین سیستم نسبت به تمام سیستم ها ی  دیگر. بعضی ها اضافه تر از یک لاین جانبی استعما ل می نمایند تاساحه زیادی را ابیاری نمایند.مشکل عمومی  ابیاری سپرنکلر جهت انتقال پائپ لاین ها وسپرنکلر ها در اطراف مزرعه  از یک جا به جای دیگر  ضرورت به قوه زیادی بشری می باشد  . در بعضی جا ها ممکن مذ د ور مهیا نباشد و یا بسیار با مزد زیاد باشند.

2-مزایای آبیاری بارانی   :              

·امکان استفاده در زمنیهای پر شیب.

·توزیع یکنواخت آب آبیاری در تمام نقاط مزرعه.

·کمک به رشد بهتر گیاهان با لطیف کردن محیط اطراف گیاهان

3-معایب آبیاری بارانی:              

• بارانیسموم آفت کش و قارچ کش را از روی برگها می‌شوید.
• تاثیر نامطلوب باد در توزیع یکنواخت آب در این نوع از روشهای آبیاری
• هزینه سرمایه گذاری اولیه نسبتا زیاد                              

 انواع روشهای آبیاری بارانی:

یکی از روشهای آبیاری است که آب را توسط آب پاشها به صورت قطرات ریز باران در آورده و در سطح زمین پخش می‌نمایند و رطوبت مورد نیاز گیاه تامین می‌شود. روشهای آبیاری بارانی بر اساس نوع حرکت بال آبیاری به چهار دسته تقسیم می‌شوند: سیستم‌های آبیاری بارانی ثابت ، سیتم‌های بارانی نیمه ثابت آبیاری بارانی با جابجایی متناوب آبیاری بارانی با جابجایی مداوم.

آبیاری بارانی ثابت:   

در این روش ، به تعداد کافی بال و آبپاش آبیاری وجود دارد بطوریکه احتیاجی به جابجایی بالهای و آبپاشها آبیاری در طول فصل زراعی نمی‌باشد. در سیستم‌های ثابت ممکن است بالهای آبیاری به صورت ثابت در زیر زمین کار گذاشته شود یا این بالها در ابتدای فصل رشد روی زمین چیده شود و در انتهای فصل رشد جمع شوند.

آبیاری بارانی نیمه ثابت:

در این روش ، بالهای آبیاری زیرزمین قرار می‌گیرند و پس از هر آبیاری فقط آبپاشها برروی بال آبیاری جابجا می‌شوند. این کار توسط شیرهای خودکاری که روی بالهای آبیاری نصب شده صورت می‌گیرد.

آبیاری بارانی با جابجایی متناوب:                                                

در این روش ، بال آبیاری در حالیکه آب پاشها روی بال آبیاری ثابت می‌باشند، پس از انجام هر آبیاری جابجا شده و به محل اسقرار بعدی منتقل می‌شوند. پس از هر آبیاری ، بال آبیاری از لوله اصلی جدا شده و به محل بعدی منتقل می‌شود. براساس روش انتقال بال آبیاری سیستم‌های آبیاری بارانی با جابجایی متناوب به سه دسته تقسیم می‌شوند. سیستم آبیاری بارانی جابجایی با دست: د:ر این روش ، لوله‌های اصلی در طول فصل آبیاری ثابت بوده ولی بالهای آبیاری پس از هر آبیاری به همراه آب پاشهای نصب شده روی آنها توسط دست جابجا می‌شوند.

سیستم آبیاری بارانی قطره‌ای کوچک:                                         

در این روش ، بال آبیاری شامل لوله‌هایی است که به دور قرقره‌ای پیچیده شده و در فواصل معینی روی لوله اصلی نصب می‌شود. در انتهای هر یک از لوله‌ها ، آبپاشها توسط ارابه کوچک وصل شده‌اند، ‌این آبپاشها در ابتدای آبیاری به انتهای زمین کشیده می‌شوند بطوریکه در این زمان قرقره کاملا باز شده است.

آبیاری بارانی آب پاش غلتان:

این نوع سیستم شبیه سیستم آبیاری بارانی جابجایی با دست است با این تفاوت که مجموعه یک بال آبیاری روی چرخهای فلزی سوار شده و کل این مجموعه دارای یک موتور بنزینی است

سیستم آبیاری بارانی آب پاش دوار:

در این روش ، بال آبیاری شامل یک سازه بزرگ فلزی است که توسط برجکهایی در ارتفاع بلندتر از گیاه قرار گرفته و حول نقطه مرکزی که در همان نقطه اتصال بال به لوله اصلی است دوران می‌کند. با توجه به نوع حرکت دورانی بال  آبیاری ، آبیاری مزارع به صورت دایره‌ای شکل صورت می‌گیرد.

سیستم آبیاری بارانی آب پاش قرقره‌ای:

در این روش بال آبیاری شامل یک لوله است که از یک طرف به دور یک قرقره بزرگ پیچیده شده و از طرف دیگر به ارابه بزرگی که آبپاش روی آن قرار گرفته متصل می شود . برای شروع ابیاری معمولا قرقره وارابه را به کنار زمین و جایی که شیر آب از لوله اصلی وجود دارد منتقل کرده و پس از اتصال قرقرهبه شیر آب ارابه را توسط تراکتور کشیده و به انتهای زمین انتقال می دهند.    

ابیاری بارانی چه وقت  استعما ل  گردد: ابیاری سپرنکلر زمانی استعمال می گردد که عوامل ذیل موجود باشد .

1.1-نباتات مناسب  Suitable crops

2.1-سلوب مناسب  Suitable slope 

3.1 -خاک  مناسب   Suitable soils 

4.1 -اب مناسب برای ابیاری Suitable irrigation water

ابیاری بارانی عبارت از طریقه است که دران علاوه نمود ن  اب ابیاری بشکل مشابه  باران طبیعی اجرا می گردد. اب زریعه  سیستم پا ئپ ها اکثرا بواسطه پمپ  توزیع  می گردد. بعدا اب مذکور در هوا توسط سپرنکلر ها توزیع گردیده تا بشکل قطرات خورد دوباره به زمین بریزند. سیستم پمپ ، سپرنکلر ها و شرائط عملیاتی باید طوری دیزائن شوند تا قادر به  تطبیق اب به شکل یکنواخت باشند. 

1.1.  نباتات مناسب Suitable crops

ابیاری بارانی مناسب  برای اکثر قطارهای   ، نباتات مزروعی ،  درختان و نباتاتیکه اب درقسمت بالای و یا پئین نبات  سپری شده بتواند  می باشد. گرچه ، سپرنکلر های بزرگ  برای ابیاری نباتات نازک وبسیار حساس " دیلیکیت "(delicate ) مانند کاهو Lettuce سفارش نمی گردد بخاطریکه قطرات بزرگ توسط سپرنکلر ها تولید می گردد ممکن سبب از بین رفتن نبات گردد .

2.1.  سلوب یا نشیب مناسب: Suitable slopes

ابیاری بارانی در هرنوع سلوب که قابلیت فارم بودن را داشته باشد( یکنواخت یادارای پستی وبلندی )  قابل توافق می باشد . پائپ های جانبی  که  اب را به سپرنکلر ها تهیه می نمایند ممکن همیشه در امتداد کانتور جای که ممکن است گذاشته شوند. این ها  تغیر فشار را د ر سپرنکلر ها کم ساخته و ابیاری یکنواخت را فراهم می  نماید

3.1. خاک های مناسب:  Suitable soils

ابیاری بارانی مناسبترین طریقه ابیاری  برای ابیاری خاک های ریگیکه  قدرت  زیاد نفوذ  راداشته باشند  می باشد گرچه  توافق زیاد را  به خاک های دیگری نیز نشان می دهد . اندازه متوسط تطبیق اب از سپرنکلر ها ( ملی متر / ساعت)همیشه انتخاب می گردد تا از اندازه اساسی نفوذ اب در خاک کمتر باشد( انیکس 2 دیده شود) بنا از تجموع اب به شکل حوضک ویاجریان به شکل  رن اف جلوگیر ی می گردد.

4.1. اب مناسب  برای ابیار ی: Suitable irrigation water

یک توزیع خوب اب پاک ، عار ی از رسوبات معلق ، ضرورت است تا ازمشکلات بند شدن نوزل ها ی سپرنکلر ها وضایع شدن یا کم شدن کیفیت(spoiling ) نیاتات بواسطه پوش شدن  انها باذرات معلق که در اب وجود دارد جلوگیری به عمل اید.

2. شکل افتاده سیستم بارانی : Sprinkler System Layout

یک سیستم ابیاری  نمونه وی بارانی شامل اجزای ذیل می باشد.

·یونت پمپ:

· لاین مرکزی بعضی اوقات سب لاین مرکزی

· جانبی

·سپرنکلر ها

یونت  پمپ یا  Pump unit  : Pump unit  یا واحد پمپ همیشه پمپ سنترفویگل( پمپ که در داخل اب می باشد وقوه مرکزی تولید منماید) بوده که بواسطه ان ابرا از منبع گرفته و فشار زیاد را برای تهیه وتوزیع اب در  سسیتم پا ئپ ها  تولید می نماید

لاین های مرکزی--- و سب لاین های مرکزی:عبارت از پائپ ها ی اند که اب را از پمپ به نل های جانبی هدایت می نماید . در بعضی حالات این پائپ لاین ها دائمی بود ه و بالای سطح خاک گذاشته شده  و یا در زیر زمی دفن می باشند . در حالات دیگر بشکل موقتی بوده ، و از یک زمین به زمین  دیگر انتقال داده می شود . مواد  پائپ مرکزی شامل  اسبیستوز سیمنت ، پلاستیک  یا الیازهای الومونیم . (asbestos cement,plastico aluminium alloy  ) میباشند.

لاین های جانبی یا  laterals :   لاین های جانبی ابرا از لاین ها ی مر کزی یا سب لاین های مرکزی  به سپرنکلر ها  توزیع می نمایند. این لاین ها دائمی و موقتی شده می توانند ولی اکثرا ثابت اند و از الیاژ های الومونیمی و پلاستیک ساخته شده اند بنا انتقال انها نیز  اسان خواهد بود .که شامل یک سیستم پائپ لاین های الومونیمی یا پلاستیکی کم وزن  بوده که بواسطه دست حرکت داده می شود. سپرنکلرهای دورانی معمولا به فاصله 9—24 متر دور تر به امتداد لاین های  جانبی که دارای قطر نورمال 5—12.5 سانتی متر می باشند قرار می گیرند ..بنا ءاین ها به بخاطر اند که به اسانی  انتقال شوند .پائپ ها ی جانبی تازمانی تکمیل ابیاری  در مزرعه می باشند .بعدا پمپ بند گردیده و پائپ های  جانبی از مر کزی جدا می گردند و به ساحه  دیگری ابیاری انتقال داده می شوند( شکل 55 ) .درانجا دوباره باهم یکجا ویا با لاین مرکزی  بسته می شوند و بعدا ابیار یشروع میگردد . پائپ ها جانبی یک تا چهار مرتبه روزانه منتقل  شده می توانند .  این ها به اهستگی در اطراف زمین تا وقتی که تمام زمین ابیاری گردد انتقال می یابند . این بود ساده ترین سیستم نسبت به تمام سیستم ها ی  دیگر. بعضی ها اضافه تر از یک لاین جانبی استعما ل می نمایند تاساحه زیادی را ابیاری نمایند.مشکل عمومی  ابیاری سپرنکلر جهت انتقال پائپ لاین ها وسپرنکلر ها در اطراف مزرعه  از یک جا به جای دیگر  ضرورت به قوه زیادی بشری می باشد ( شکل 55 ) . در بعضی جا ها ممکن مذ د ور مهیا نباشد و یا بسیار با مزد زیاد باشند.  بخاطر عبور ازاین مشکل بسیار سیستم ها ی متحر ک دیگر ایجاد شده اند مانند هوس ریل رین گن (hose reel raingun) و پائوت مرکزی (the centre pivot).  گرچه ، این سیستم ها موافق با  سکو ب یا محدوده  این مقد مه برای سیستم سپرنکلر ها(these systems go beyond the scope of this introduction to sprinkler systems ) درجریان  است . یک مثال از چنین سیستم مغلق در شکل 56 نشان داده شده است .سیستم دیگر که به مزدور زیاد ضرورت ندارد عبارت از دراگ هوس سپرنکلر سیستم(drag-hose sprinkler system ) می باشد. پائپ لاین ها ی مرکزی و جانبی هردو دفن شده اند PVC pipes : یک پائپ جانبی سه حالت را به خود گرفته می تواند. بطور مثال ، در سیستم سپرنکلر شکل 53 ، تنها به چهار پایپ های جانبی ضرورت است ، در موقف 2 ، و 5 . سپرنکلر بالای بلند کننده ها توسط سکاید ها که به واسطه هوس ها ( مشابه سپرنکلر های باغی )  به جانبی ها وصل است  انتقال می یابند. تنها سکاید  با سپرنکلر که باید از یک موقعیت به موقعیت دیگر  انتقا ل یابد ، چیزیکه وظیفه بسیار کم است .   

استعمال سیستم سپرنکلر  Operating Sprinkler Systems

1.   روش مرطوب ساختن  Wetting patterns

2.   اندازه تطبیق  Application rate

3.   اندازه قطررات سپرنکلر  Sprinkler drop sizes

وظیفه عمده  سیستم سپرنکلر عبارت از توزیع یکنواخت اب تاحدود ممکنه برای مملوساختن ساحه ریشه توسط اب می باشد .

1.3.  روش  مرطوب ساختن   Wetting patternsطریقه مرطوب ساختن توسط یک سپرنکلر دورانی به اندازه زیاد به شکل یکنواخت نمی باشد ( شکل 57 ) .ولی بصورت نورمال ساحه مرطوب شده به شکل دائروی می باشد .( منظر فوقانی رامشاهده نمائید) . مرطوب شدن زیاد در قسمت نزدیک به سپرنکلر می باشد ( منظر جانبی را مشاهد نمائید ). بخاطر یکنواختی خوب  توزیع چندین سپرنکلررا باید  باهم نزدیک در فعالیت نمایند تا روش های مرطوب شدن  باهم در ساحه مشتر ک قرار گیرند ( شکل 58 ) . بخاطرتوزیع یکنواخت ساحه  تداخل باید حد قل 65 % از قطر ساحه مرطوب شده باشد .  که این حد اکثر فاصله بین سپرنکلر ها را تعین می نماید. تطبیق یکنواخت اب بواسطه  سپرنکلر ها توسط باد و فشار سپرنکلر متاثر شده می تواند.سپری از سپرنکلر ها بسیار به اسانی توسط حتی باد بسیار ملایم وزیده می تواند و یکنواختی توزیع اب ر ا به اندازه قابل توجه  تقلیل می بخشد. یخاطر کم نمودن تاثیرات باد سپرنکلر ها را باید بسیار زیاد باهم نزدیک نمود.سپرنکلر ها تنها وقتی به خوبی کار کرده می توانند که بافشار سفا ر ش شد ه  از طرف  تولید کنند ه سپرنکلر ها  استعمال گردد . اگر فشار بالا باشد یا پائین توزیع متضرر می گردد . مشکل بسیار عمومی زمانی بار می اید که فشار بسیار کم باشد .و زمانی رخ دهد  که پمپ و پائپ ها به ان مواجه شوند. شکستگتی در توزیع یافریکشن زیاد می گردد و فشار در سپرنکلر ها کم شده می رود. در نتیجه واتر جیت ها اب را پاش نمی دهد و تمام اب در یک نقطه  بطرف خارج دائره مرطوب شده  می ریزد .اگر فشار بسیار زیاد باشد پس توزیع شاید ضعیف باشد . سپری خوب انکشاف می دهد قطرات راکه  نزدیک به سپرنکلر سقوط می نمایند.

اندازه تطبیق Application rate

اب به اندازه  مقدارمتوسط تطبیق  بالای نباتات سپری می شود و بواسطه ملی متر فی ساعت اندازه می گردد . اندازه تطبیق مربوط به اندازه نوزل سپرنکلر ، فشار عملیاتی و فاصله بین سپرنکلر ها می باشد. در وقت انتخاب سیستم سپرنکلر بسیار مهم این است که اطمینان حا صل شود تا اندازه متوسط تطبییق کم تر از اندازه نفوذ در خاک  باشد(انیکس 2 دیده شود). دراین طریق تمام اب استعمال شده به اسانی بواسطه خاک جذب می گردد و رن اف واقع نمی گردد.

اندازه قطرات سپرنکلر Sprinkler drop sizes

مثلیکه اب از یک  سپرنکلر سپری  می گردد به قطرات کوچک با اندازه های  بین 0.5 و 4.0 ملی متر  پا رچه می گردد .قطرات خورد نزدیک به سپرنکلر و قطرات بزرگ نزدیک به انجام های دائر ه مرطوب شده می افتد. قطرات بزر گ ممکن نباتات و خاک حساس( delicate) یا نازک را تخریب نماید ولی در چنین حالات بهتر خواهد بود که سپرنکلر های کوچک استعمال گردد. اندازه قطرات  توسط فشار و اندازه نوزل کنترول می گردد  . وقتیکه فشار کم باشد ، قطرات بزرگتر از اندازه نوزل تولید می گردند   مانند  اینکه جیت های اب را  به اسانی  پاش داده نمی توانند. پس بخاطر اینکه ازتخریب خاک ونبات جلوگیر ی به عمل اید قطر های کوچک نوزل ها در ویا بالاتر از حد سفارش شده نورمال فشار استعمال گردد.