زراعت یا مبارزه با گرسنگی

چراگاه و اهميت آن در قسمت جلوگيري از تخريب

مقدمه:

انسانها ازهمان آوان گذشته براي رهائی ونجات خود ازچنگال كمبود غذا در برابرازدياد نفوس به منابع طبیعي دست يافتندودرصددچاره جوي برآمدند اين چاره جوي شامل استفاده صحيح وبيشتر ازمنابع طبیعي ونگهداري آن بوده است . بناءً در ابتدا انسان ها از منابع طبیعی یعنی علوفه های وحشی استفاده میکردند بعد از گذ شت زمان انسان های اولیه آهسته آهسته به اهلی نمودن نباتات وحشی شروع کردند و از آنها به حیث غذا استفاده میکردند بعدا دانستند که چطور حیوانات را  اهلی ساخته و از محصولات آنها استفاده نمایند  که بر اثری تکامل فکر و اندیشه آنها شروع به اهلی ساختن حیوانات کردند بعد از آن از محصولات آنها استفاده مکردند . در این وقت بوده که ضرورت به چراگاه ها احساس شد .نظربه اهميت كه چراگاه هاي كشوربراي تامين غذاي حيوانات ونگهداري خاك داردشايسته است بيش از آنچه تا به حال به آن توجه شده درمورد دقت ومراقبت قرارگيرد.مراتع وچراگاه هاي كشور كه امروزمورداستفاده قرارميگرد دراثرچراي مفرد ؛ افزايش چراه ؛ عدم رعايت ظرفيت چراه ؛ عدم تناسب تعداد حيوانات با ميزان علوفه كه توليد مي شود وعدم وجود تناوب وغيره موجب مي گردد كه فرصت رشد ونمو را ازگياهان چراگاه گرفته واجازه ندهد كه آنها بطورطبعي يا خود بخود تكثر نموده وتجديد نسل نمايند . با عدم تكثر خودبخود وتجديد نسل ازجامع گياهان خوشخوراك يك منطقه كاسته مي شود وبه تعداد رشد ونموي بيشتر نباتات غير خوشخوراك افزوده مي شود درنتيجه چراگاه به وجود مي آيد كه اكثرا يا همه گياهان آن غيرخوشخوراك يا حتي زهري ميباشد وجزتوليد خسارات وتلفات براي مالدار نتيجه ديگري از اين چراگاه نميتوان برد بنآ قابل ذكر است كه فرش نباتي يا چراگاه ها در قسمت جلوگيري از تخريب خاك نيزرول مهم دارد يگانه كنترول تخريب خاك توسط چراگاه تآمين ميشود وفسمت هاي يك چراگاه كه در طي چندين سال توسط باران يا سيلاب ها تخريب شده است ميتوانيم آنراباغرس نمودن نهال ها يا بته ها از تخريب آن جلوگيري به عمل آوريم. بنآ مالداران وزارعين ما بايد كوشش نمايند كه يك ساحه چراگاه راكه ثروت ملي است نبايد به قسم دوامدار تحت چراه قرار دهند كه همين چراه دوامدار باعث ازبين رفتن فرش علوفه شده وبالآخره يك چراگاه بدست تخريب شده ميرود وهمچنان زارعين نيز بايد به خاطر حفظ چراهگاها زمين ها چراگاه را نبايد تحت كشت قرار بدهند كه اين خود نيز در نابودي چراگاه رول مهم رادارد .يگانه روش كه در حفاظت خاك رول دارد عبارت از نگهداري چراگاها ميباشد كه بايد توسط افراد مسلكي براي دهاقين ومالداران از طريق وركشاب ها ي زراعتي فهمانده شود.

تاريخچه علم چراگاه:

چراگاه ازديرزمان كه انسانهاي قديم درمغاره كوه ها ودشتها زندگي ميكردندوبه چراگاه ها آشنائی پيداكرده بودند ازآنجا بود كه مردم به علم چراگاه پي بردند وبه آن آشنائ پيدانمودند .نقش چراگاه به عنوان يكي ازمهمترين منابع طبیعي كشور ما بركسي پوشيده نيست زمين ها هم ازكوه ؛ دامنه اراضي مسطح كه بيش ازنيم ازمساحت كل كشورما را به خود اختصاص داده اند چراگاه علاوه برتامين علوفه مورد نياز داراي نقش بسزاي درحفظ خاك وجلوگيري از تخريب آن ؛ تنظيم گردش آب درطبعيت ؛ كنترول وتنظيم آب هاي زير زميني ؛ توليد گياهان داروئ صنعتي وخوراكي وغيره دارند.اما متا سفانه استفاده نادرست ازين منابع خداداد عدم مديريت صحيح درگ چراگاه شرايط تخريب و نا بودي آنها را فراهم ساخته است.هم چنان چراگاه علم است كه با استفاده ازنباتات طبیعي جهت تعليف وچرانيدن حيوان همراه با جلوگيري ازاثرات سؤ نسبت با ساير منابع ازجمله زمين وجامعه نباتي بوده وموجب حفظ ونگهداري اين جامعه مي گردد .بنا براين حفظ وحراست كل چراگاه را چي ازنظر زراعتي وچي ازنظر نگهداري چراگاه مي نامند.به منظور آشنائ  به اين علم و كسب اطلاعات بيشتر يا نسبي درباره اقليم شناسي ؛ زمين شناسي اگرانومي وزراعت ؛ فزيولوژي حيوانات ؛ اكولوژي وطبقه بندي نباتي ؛ مالداري وهمچنان اقتصادي عمومي مطالعه كافي نمود .

تعريف وانواع چراگاه :

تعريف چراگاه:

چراگاه زمين است كه حداقل مدتي از سال داراي پوشش ازگياهان خودروباشد .بنا برين دركشورما هرزمين يا سرزمين كه داراي حتي مختصر پوشش گياهي است كه حيوان ميتواند براي مدت ازسال درآن بچرد چراگاه نا ميده ميشود.به موجب اين تعريف چمن زارهاي پرعلف كنار رود خانه ها قسمت هاي بطور طبیعي سرسبز دشت ها  چراگاه طبیعي ناميده مي شود.

انواع چراگاه:

چراگاه ها را ميتوان ازديد گاه هاي مختلف به انواع مختلف تقسيم كرد .در درجه اول ازاينكه چراگاه داراي گياهان طبیعي خودرو باشد يا انسان آنها را بوجود آورده باشد . بدونوع طبیعي ومصنوعي تقسيم شده است.

الف:- انواع چراگاه براساس طبعي يا غير طبیعي بودن آنها.

۱- چراگاه مصنوعي:

معمولا چراگاه مصنوعي به زمين هاي اطلاق مي شود كه درآن گونه يا گونه هاي نباتات علوفه اي مانند جواري ؛ علف ؛ شبدر وامثال اينها كاشته شده باشد.

اين نوع چراگاه بطوركلي ممكن است به سه  صورت مورد بهره برداري قرارگيرد.

1- چراگاه كه حيوان مستقيمآ درآنها مي چرند (چراگاه مصنوعي)

2-  چراگاه كه گياهان كاشته شده درآنها را مي چينند ودر طويله ويا در كنار همان مزرعه بصورت علوفه تازه (سبز)به حيوان مي دهند.

3-    از آنها علوفه خشك ويا علوفه سيلوئ تهيه مي كنند كه اين قسم چراگاه درواقع كشت زاربه حساب ميآيد.

چراگاه مذكورتوسط انسانها درشرايط آب وهواي مختلف بوجود مي آيد به عنوان مثال دردشت هاي پرباران با استفاده از آب باران ودر مواردي هم آب هاي سطحي و زير زميني .در كوهستانها وكوهپايه ها به صورت للمي درارتفاعات ونيز به صورت زراعت آبي در كف دره ها وغيره .در مناطق كم با ران مناطق خشك ونيمه خشك به صورت آبي با استفاده ازآبهاي سطحي وزير زميني .ايجاد چراگاه ويا تقويت پوشش گياهي توسط انسان (چراگاه مصنوعي )به صورت ديگري يا با گياهان ديگري نيز امكان پذيراست . به عنوان مثال احيا چراگاه فرسوده يا از بين رفته در مناطق كوهستاني ويا ايجاد وتقويت پوشش گياهي درزمين هاي بياباني ونظير آن ميباشد .اين نوع چراگاه كه بيشتر به منظور جلوگيري از تخريب خاك وپيشروي بيابان هاي مختلف كشور توسط انسان بااستفاده ازباران (للمي)ويا ازطريق آبياري بوجود مي آيد نيز نوع چراگاه مصنوعي است .كه پس ازمدت كه به چراگاه طبیعي تبديل مي گردد ؛ زيرا حتي درنقاط كه گياهان كاشته شده در مراحل ابتدائ ؛ آبياري ميشوند . پس ازمدت ديگر نيازي به آبياري ندارند وبه طورطبیعي آب مورد نياز خود را يا ازطريق هوا (باران آب باران ورطوبت )ويا اززمين مي گيرند رشد ونمو ميكنند وخلاصه ازآن به بعد ؛ بدون دخالت انسان به حيات خود ادامه مي دهند .حتي تشخيص اين گونه چراگاه از چراگاه طبیعي حقيقي ؛ پس ازمدتي ؛ در بسياري ار موارد مشكل ويا حتي غير ممكين است

2- چراگاه طبیعي :چراگاه هاي طبیعي زمين يا سرزمينهاي است كه گياهان خودرو دارد وبه عبارت ديگرگياهان آن كه مورد چراي حيوان واقع مي شوند . به طور طبیعي رويده اند وانسان در به وجود آوردن آن ها دخالت نداشته است . مانند چراگاه ييلاقي وسكساول زارها طبیعي وديگرپوشيش هاي گياهي خودرو در مناطق دشتي وغيره .بحث ما دراين نوشته درباره چراگاه طبیعي است كه آنها را ازلحاظ هاي ديگري هم به انواع مختلف تقسيم بندي مي كنند.

الف:- انواع چراگاه به اساس فصل استفاده ويا گرمسير بودن وسردسيربودن آنها:

1. چراگاه زمستاني:اين چراگاه در مناطق نسبتا گرم وجود دارد چون هوا درزمستان درين مناطق زياد سرد نمي شود امكان نگهداري حيوان را فراهم ميسازد.

2.چراگاه بهاري: با ختم فصل زمستان و رو به گرمي رفتن هوا درچراگاه زمستاني و يا بطوركلي محل نگهداري حيوانات بخصوص گوسفندان خود را معمولا در بهار از چراگاه زمستاني درچراگاه  ييلاق بهاري ميفرستند. 

3. چراگاه ييلاق تابستاني يا چراگاهي سردسير:

اين نوع چراگاه معمولا در مناطق كوهستاني واقع شده است. زمستانهاي آنها سرد و سطوح مرتفع آنها اغلبآ پوشيده از برف است و تا بستانهاي خشك دارد.با ملايم شدن هوا در بهار برف كم كم شروع به آب شدن ميكند و علف ها سر از خاك بيرون ميآورند اين نوع مراتع بيشتر در فصل گرما اغلبآ از اول تابستان الي اويل خزان مورد استفاده قرارميگيرد كه دركشورمالداران استفاده خوب از اين نوع چراگاه ها مينمايند كه مثال برجسته آن عبارتند از چراگاه هاي ييلاقي كوه هاي پامير ميباشد كه اكثرآ مالداران سمت شمال شرق درتابستان حيوانات شان را در آن جا ميبرند

ب- انواع چراگاه به اساس حیوان:

معمولآ چراگاه مختلف كه مناسب  براي دامهاي مختلف است به طريق ذيل تقسيم بندي ميشوند.

1.چراگاه اسپي:چراگاه يا قسمت هاي كه از يك مرتع كه داراي علف هاي بلند از خانواده گندميان( گرامنه) و به خصوص چمنزاراي خوب است‘ محل مناسب براي چراي اسپ ها به شمار ميرود.

2.چراگاه گاوي: مراتع گاوي نيز بايد داراي علف هاي بلند باشد چمنزارهاي مطلوب با گياهان بلند از چراگاه خوب گاوي محسوب ميشوند چراگاه كوهستاني گاو نبايد زياد داشته باشد زيرا امكان شكستن سم گاوها دراين زمينها زياد است و گاو ها بايد درقسمت هاي چرانيده شود كه او چراگاه داراي زمينهاي اموار بوده باشد.

3. چراگاه گوسفندی : اين چراگاه بيشتر در آب و هواي نيمه خشك است و علف هاي آن كوتاتر از علف هاي چراگاه گاوي است اين نوع چراگاه بيشتر كوهستاني است وقابل ذكر است كه مراتع گوسفندي بايد داراي ميده علف بوده باشد چراكه گوسفندان اكثرآ نظربه علف هاي بلند علف هاي خود را زياد تر دوست دارند و خوشخوراك ميباشند وهم زود چاق ميشوند.چون كشورما افغانستان يك كشور نسبتآ زراعتي ميباشد و اكثرآ مال چر هائيكه در قسمت هاي عموارقرار دارد زير گشت قرارگرفته است.

4-چراگاه بزي: دردشتهاي خشك كم آب و كم گياه خارزارها وافع است و درمناطق بياباني كه براي چراي گاو و گوسفند مناسب نيست بزها چرنده و درنقاظ پرگياه اغلب خوب چاق هم ميشوند و شير خوب ميدهند .درچراگاه كوهستاني صعب العبور و سنگ دار صخرئي و پست گوسفند ‘ گاو و ديگر حيوانات اهلي نميتوانند در آنها بيروند ويا به سختي بچرند بز به راحتي ميتواند شكم خود را سير نمايد. بنا براين ‘ اين نوع چراگاه براي بز مناسب است نه براي ديگر حيوانات.  

5- چراگاه شتر: شتر مخصوص مناطق خشك است و در مقابل تشنگي مقاومت زياد از خود نشان ميدهد و شتر در مناطق بياباني نگهداري ميشود.بهترين چراگاه شتري درمناطق دشتي‘ خارزارها و در مناطق كوهستاني جاهائيكه گياهان خاردار ميرويد ميباشد.هرجائيكه خار و سرزمين خاردار هموار و گرم است آنجا چراگاه مناسب براي شتر است. زيرا بهتر چاق ميشود و كوهان ميزند.

موجوديت نباتات سمي يا زهري درچراگاه ها

نباتات سمي عبارت از نباتاتي است كه باعث اختلال تغيرات كيمياوي يا فزيالوژيكي در حيوانات ميگردد.اثرات نباتات زهري از مريضي خفيف شروع و به مرگ ختم ميگردد. نباتات زهري باعث اختلال جنسي‘ پائين آوردن محصولات مثل شير‘ پشم و نمو طبیعي حيوانات ميگردد. و خسارات جبران ناپزير را در پيكر اقتصاد مالداران كشور ما وارد مينمايد.صدها نوع نباتات زهري در علف چر هاي افغانستان وجود داشته كه صدمات زيادي به مالداران كشور عزيزما وارد ميكند.اما با آن هم شرايط ذيل شيوع و مسموم شدن حيوانات را نسبت به خوردن نباتات زهري نشان ميدهد.

1- برهم خوردن ناگاهاني سلامتي حيوان بدون كدام دليل واضح.

2- اختلال سيستم مركزي و جهاز هضمي كه بدون موجوديت تب كاهش سريع وزن را باعث ميگردد.

3- سرعت سوزش درمعده، روده ها وقلب پيدا شده و مواد فضله حيوان بي اراده خارج ميگردد.

4- دنباله علايم فوق باعث ضعيف شدن حيوان گرديده بلاخره تنفس به مشکل صورت ميگيرد.

شدت زهريت نباتات مربوط عوامل ذيل است :

1-    نوع ومقدار نباتات كه حيوان مصرف مينمايند.

2-    نوع مقدار ديگر غذايكه حيوان به مصرف مي رساند.

3-    مرحله نموئي نبات .

4-    مقاومت هرحيوان جداگانه در برابرزهر.

برعلاوه حقايق فوق تشخيص آن خيلي مغلق است تا شكل تا ثير زهري نبات را در مريضي هاي كه عامل آن مقدار مواد كمياوي يا بعضي امراض ساري ميباشد ، نيز تميز نمايم ، بنآ غرض تفكيك آنها ضرورت به وترنرهاي ماهر وبا تجربه ميباشد.

برا جلوگيري از تسمم نباتات زهري تدابير ذيل بايد رعايت گردد:

1- استفاده خوب ازچراگاه هاي خوب كه عاري ازنباتات زهري باشد.

2-دانستن گياهان زهري منطقه.

3-دانستن علايم تسمم نباتات زهري .

4-اجتناب از آوردن بسيار زود حيوان در اوايل بهار به چراگاه .

5-تهيه مكمل هاي غذا در ايام خشك سالي .

6-جلوگيري از چراندن حيوانات بسيار گرسنه در ساحات مشكوك باداشتن نباتات زهري .

7- تداوي مطابق هدايت وترنر صورت گيرد

اهميت چراگاها از لحاظ حفاظت خاك وآب :

چراگاه يا پوشش گياهي نقش مؤثر در حفاظت خاك و نگهداري آب دارد هر جا كه پوشش گياهي انبوه يا مراتع غني وجود داشته باشد تخريب خاك به وسيله آب ويا باد كمتر اتفاق مي افتد ويا اتفاق نمي افتد ودر موا قع بارنده گي هاي شديد سيلاب ها كمتر جاري ميگردد .پوشش گياهي سبب ميشود كه آب بيشتري در زمين نفوذ كند وكمتر بصورت آب هاي سطحي هدر برود .  خلاصه آب هاي سطحي را مهار ميكند وبا نفوذ دادن آن درزمين موجب زياد شدن آب هاي زير زميني ميگردد  معمولا درياخانهاي دايمي است كه چشمه ساردارد ودر ياخانهاي چشمه سار است كه آب دايمي دارد آب خيز آن داراي پوشش گيا هي انبوه(جنگل وچراگاه) است . روي همين اصل برنامه آب خيز داري نيز بروش كاشتن گياه يا حفظ وتقويت آن اجرا ميشود .بنآ خاك هايا  چراگاه كه درقسمت ها ي شيب قرار دارد خطرات سيلاب كه توسط باران بار ميآيد هميشه آنها را خساره مند ميسازد ویگانه راه جلوگيري از آن عبارت از غرس درختان ياعلوفه هاي بلند قامت در آن جاميباشدكه جلو جاري شدن اب را بگيرد ونگذارد كه آب جاري شود يعني آب را بتواند درقسمت ها ي پاين  زمين نفوذ بدهد .

عوامل و اسباب تخريب خاك چراگاه:                        

قبلآ تذكر داده شده كه تخريب خاك چراگاه توسط آب و باد صورت ميگيرد چون تخريب خاك چراگاه درشرايط گوناگون تحت تأثير عوامل مختلف اتفاق مي افتد درنقاط مختلف كشور ما نيز به درجات مختلف و اشكال مختلف واقع ميشود.عوامل عمده تخريب خاك چراگاه راميتوان در ابتدا به دو دسته ذيل تقسيم بندي نمود.

الف: عوامل طبیعي:

طورئيكه قبلآ تذكر داده شد بارنده گي شديد، و وزش بادهاي تند عوامل عمده طبیعي تخريب خاك چراگاه محسوب ميشوند. بارانهائيكه سرعت ريزش آنها از 30 ملي متر في ساعت تجاوز نمايد براي تخريب چراگاه خطرناك اند.تجارب نشان داده است كه اگر شدت بارنده گي به 70 ملي متر في ساعت برسد درزمان كمتراز 2 ساعت بيش از 51 تن خاك را در يك هكتار زمين تخريب مينايد.

ب: عوامل غير طبعي :

دخالت انسان در برهم زدن ايكوسيستم محيط ، خاطرات فراموش ناشدني را از طريق قطع جنگلات شكن علف چرها به جا گذاشته و موجب تخريب محیط گرديده است.تخريب غير طبیعي چراگاه را كه انسان عامل برجسته آن است ميتوان نظارت از جنگلات و علف چرها مانع تخريب آنها شد.

قراردادن بقاياي محصول درسطح خاك به منظورجلوگيري از تخريب خاك:

بادهاي شديد وخشك همراه با درجه حرارت بالا ( بادهاي گرم و خشك ) تخريب خاك را به خصوص اساس به تخريب بادي هستند تشديد ميكند براي كنترول تخريب خاك دراين شرايط ميتوان بقاياي گياهان را درسطح خاك قرار داد .بقاياي محصول قرارداده شده درسطح زمين به خصوص اگر بلند و انبو باشد تقريبآ به اندازه خود پوشش گياهي ميتوان تخريب بادي را كنترول كند ميزان نقش بقاياي محصول دركاهش تخريب بادي به عوامل زيادي بستگي دارد كه مهم ترين آن عبارت كميت و كيفيت بقاياي محصول و قرارگرفتن آنها به سطح و نوع خاك. چون هرچي مقداربقاياي محصول بيشتر باشد تاثيرش دركاهش تخريب بادي خاك بيشتر است .

تخريب باراني چراگاه ها:

تخريب باراني را تخريب پرتابي نيز ميگويند. تخريب باراني د ر اثر برخورد قطرات باران به سطح خاك بوجود مي آيد. قطرات باران بس از برخورد با خاك خشك قسمت از خاك دانه ها و كلوخ هاي خاك را خورد كرده و به زرات خورد تر تبديل ميكند.با ادامه بارنده گي خاك به تدريج مرطوب ميشود دراين صورت قطرات باران پس از برخورد با خاك مرطوب از يك طرف باعث فشرده شدن خاك ميشود و ازطرف ديگر زرات خاك از هم ميپاشد .اين جا است كه رول چراگاه دراين جا بسيارزياد بوده كه باعث ممانعت ازتخريب خاك چراگاه شده و نميگذارد كه چراگاه تخريب گردد مطالعات اخير نشان داده است كه قابليت جداشدن زرات خاك دراثر قطرات باران بستگي به مقاومت زرات خاك دارد.

جلوگيري از تخريب آبي خاك:          

ازانجائيكه آب دركشورما كم است بايد سعي شود تا سطح هاي از مناطق كوهستاني كه داراي خاك خوب و شيب مناسب و باران كافي است به زير زراعت للمي درآيد ويا از بته هاي چراگاهي استفاده نمود.

نفش قطع بي رويه درختان در تخريب خاك:

قطع درختان به منظورهاي مختلف مانند تجارتي، صنعتي ،توسعه چراگاه ، مواد سوختي و غيره سبب افزايش آب دوی (سمت حركت آب) و درنتيجه تخريب خاك ميگردد.كه انجام اين عمال به خصوص درسراشيبي ها منجر به نابودي خاك درزمان خيلي كوتاه ميشود. درمورد چراي بي رويه درچراگاه ها واز بين بوردن بته ها بايد خاطر نشان ساخت كه دخالت انسانها يكي از طريقه هاي است كه از انواع گياهان يا نباتات آن به مقاصد مختلف استفاده ميكند.وا ين عمل باعث تخريب ونابودي بعضي ازچراگاه هاشده است كه تاثيرات مستفيم در تخريب خاك دارد.قابل ذكر است كه حفظ چراگاه ها علاوه بر توليد علوفه درحفاظت از خاك و آب ونيز باعث زيبا سازي طبیعي منظره و محيط زيست ميشود.

قراردادن بقاياي محصول درسطح خاك به منظورجلوگيري از تخريب خاك:

بادهاي شديد وخشك همراه با درجه حرارت بالا ( بادهاي گرم و خشك ) تخريب خاك را به خصوص اساس به تخريب بادي هستند تشديد ميكند براي كنترول تخريب خاك دراين شرايط ميتوان بقاياي گياهان را درسطح خاك قرار داد .بقاياي محصول قرارداده شده درسطح زمين به خصوص اگر بلند و انبوه باشد تقريبآ به اندازه خود پوشش گياهي ميتوان تخريب بادي را كنترول كند ميزان نقش بقاياي محصول دركاهش تخريب بادي به عوامل زيادي بستگي دارد كه مهم ترين آن عبارت كميت و كيفيت بقاياي محصول و قرارگرفتن آنها به سطح و نوع خاك.چون هرچي مقداربقاياي محصول بيشتر باشد تاثيرش دركاهش تخريب بادي خاك بيشتر است .

تاثير فرش علوفه ئي و بته ها براي جلوگيري از تخريب خاك :

فرش علوفه ئي نيز براي جلوگيري از خرابي وضع چراگاه مفيد و مؤثرمي باشد كه اين مفديت دررابطه با چگونگي اقليم، شرايط محيطي ، شكل و درجه انبوهي فرش علوفه ئي كه بعضآ مثبت و منفي تمام ميشود . رشقه يا ملكه نباتات علوفه ئي است كه مورد استعمال زياد دارد بطورئيكه هيچ گياهي علوفه ئي ديگر قابل مقايسه با رشقه نخواهد بود اين گياه همان طوريكه تاريخ نشان داده است از قديم تا الايام جز غذاي اسپ محسوب شده و امروز برا ي تغذيه گاو هاي شيري  واكثر حيوانات ارزش خود را ثابت كرده است. علاوه برچهارپايان ، مرغ و به خصوص مرغان تخمي ميتوانند از اين علوفه با ارزش استفاده نمايند. چراگاهاي اصلي رشفه اغلب مورد لگت مالي و جويدن حيوانات قرارگرفته و از اين راه به محصول خساراتي وارد ميشود. لگت مالي وجويدن و صدمه چراگاه درصورتي است كه نباتات چراگاه بيش از حد رشد كرده باشد بنا بر اين لازم است كه چراگاه را كوتاه نگهداشت تا زيان به آن نرسد.دراستفاده چراگاه لازم است كه فقط  به نكات به خصوص حفاظت خاك توجه ويژه مبذول داشت از بي رويه مورد چرا قرارگرفتن جدآ جلوگيري كرد و بايد متذكر شد كه علوفه رشقه يكي ازعلوفه هاي ميباشد درقسمت حفاظت خاك رول مهم راايفا نموده و باعث تقويت و تنظيم  ذرات خاك ميگردد.و درعرصه حفاظت تنظيم خاك تا هنوز تحقيقات متخصصين خاك شناسي كارهاي زيادي را انجام داده اند يكي از كارهاي آنها حفاظت خاك توسط فرش نباتي درچراگاه ها ميباشد .بنأ ازمورد چراه قرار دادن رشقه هاي مسن يا مخلوط كوشش شود تاجلوگيري شود چراوقتيكه رشقه بسيا ر مسن گرديد وقتيكه آنرا حيوان بخورد باعث بعضي اختلالات در بدن يا جهاز هاضمه آنها ميگردد . واصولا سال اول راهم نبايد براي چراه اختصاص داد وبه علاوه در مواقع كه رشقه زار مرطوب ويخ زده است با يد جهت جلوگيري از خساره ديدن مزرعه رشقه از چراه صرف نظر كرد .رشقه هاي جوان را نبايد به چراه حيوانات اختصاص داد زيرا به طور كلي رشد گياه كم شده وبه علاوه ازميزان عملكرد رشقه كاسته خواهد شد . در هنگام چراه مزرعه سبز رشقه وبراي جلوگيري از تخريب حيوان چند نكته مهم را بايد در نظر گرفت .

1- قبل از چراه مزرعه سبز رشقه حيوان نبايد زياد گرسنه باشد .

2- قبل از رفتن به چراه بايد حيوان را با علوفه خشك تعليف نمود(  به حيوان علوفه دادن)

3- آب و نمك بايد نزديك يا در خود چراگاه مدام در دسترس حيوان قرار گيرد .

اثرهاي نامطلوب چراه بي رويه حيوان بر جامعه گياهي وپوشش گياهي :

پوشش گياهي بر اثر اعمال نا به جا و بي رويه روبه نابودي ميرود يا به عبارت ديگر گرايش منفي پيدا ميكند و در نتيجه جايگزين نزولي درآن صورت ميگيرد در كشور ما عامل مهم باعث جايگزين نزولي واز بين ر فتن چراگاه ميشود چراه بي رويه حيوان است . بنا بر اين ميشود گفت كه جايگزين نزولي پوشش گياهي تنها به آب وهوا وخاك بستگي ندارد بلكه عوامل بيولوژيكي مانند حيوان نيز درآن مؤثراست . با از بين رفتن پوشش گياهي بر اثر چراه بيرويه خاك نيز روبه نابودي ميرود ويا درمعرض تخريب آبي يا بادي قرار ميگيرد وتخريب خاك به وسيله باد وآب نيز ممكن است آن قدر شديد باشد كه ايجاد آن پوشش گياهي غني اوليه ديگر امكان نداشته باشد.در مناطق خشك نسبت به مناطق مرطوب شرايط براي تشكيل وتكامل خاك ونيز ايجاد وتقويت گياهي مناسب نيست ياكمتر مناسب است . از اين رو اجراي اصول صحيح چراگاهي در بعضي از چراگاه فرسوده هر گز قادر نيست آن چراگاه را به حالت اوليه بر گرداند . به ويژه درموارد و شرايط كه چراي مفرد حيوان باخشك سالي ها توام گردد .چراي حيوان در فصول ممنوعه ممكن است به گونه هاي ويژه از گياها ن لطمه وارد كند درحاليكه به نفع تعداد ديگر از گياها ن تمام میشود زيرا رقابت براي گياها ن اخير الذكر كمتر ميشود. با جلوگيری از چراه بيموقع گياها ن خوش خوراك كه تعداد آنها بر اثر چراه بيرويه روبه كاهش رفته فرصت ميابند كه تقويت وزياد بشوند درغير اين صورت تعداد گياهان خوش خوراك روز به روز كمتر ميگردد در چنين شرايط حيوان ناچار است  براي پيدا كرد ن گياها ن مورد علاقه خود راه بيشتر را بي پيمايند  وانرژي بيشتر رامصرف كنند كه نتيجه آنها اغلب چاق نشدن وحتي لاغر شدن وسير نشدن حيوان است هر چند تمام روز رادر پي يافتن خوراك در حال راه رفتن است .گياهان غير خوشخوراك زمان هجوم مياورند كه پوشش گياهي كم بشود ورقابت نيز كاهش يابد واز بين برود . گياهان يكساله اغلبا به نقاط از چراگاه ازكه بر اثر چراه تخريب شده وياعاري از پوشش گياهي است هجوم ميبرند . با آنكه تصور ميرود كه گياهان يكساله قادر به رقابت كردن با گياهان چندين ساله نيستند معهذا امكان دارد كه در يك دوره كوتاه رقابت آنها بسيا ر شديد باشد درموقعي كه شرايط لازم برروئيدن بخصوص رطوبت مساعد باشد گياهان يكساله پوشش متراكم به وجود ميآْورند بطوريكه ممكن است تمام سطح زمين را پوشاند . در چنين شرايط است كه گياهان چندساله قادر به رقابت كردن به آنها نيستند اما همين كه تحت شرايط گياهي چند ساله داراي ريشه هاي عميق هستند كاملا مستقر شدند ديگر محيط مساعد براي گياهان يكساله وجود نخواهد داشت.چرش متعادل نه فقط مستلزم برداشت متعادل بلكه مستلزم اجتناب از لگد مال شدن بي رويه چراگاه دراثر تراكم حيوانات نيز ميگر دد. تاثير لگد مال شدن بالاي چراگاه بخصوص در فصول بارنده گي مخرب تر بوده و نباتات پهن برگ بيشتر معروض به صدمه قرارميگيرد. كثيف شدن پوشش گياهي توسط مدفوع و ادرار مسله ديگر است كه مدیريت چرا و بايد توجه نمايد.لگد مال شدن توسط حيوانات نه فقط به پوشش گياهي چراگاه آسيب ميرساند بلكه خاك شگافتن و برهم زدن سطح زمين چراگاه كاهش نفوذ پزيري و توسعه حيوانات نيز سبب تاثير ناگوار ميگردد.خاك هاي مرطوب و سنگين دربرابر لگد مال شدن بيشتر اسيب پزير ميباشند هنگاميكه  خاك رستي يا حتي لومي پس از بارنده گي يا آبياري يا درطي بالا آمدن سطح آب به شدت مرطوب ميشوند سم حيوانات  عميقآ درخاك نفوذ و سطح آن را تخريب ميكند همچنان شاخ و برگ نقاط رشد و ريشه ها نيز صدمه ميبينند و بر علاوه بر وي علوفه لاي و گل پاشيده شده و پزيرش آنرا براحيوانات چراكننده تقليل ميدهد. بنآ در وقت آبياري يا بارش سنگين بخصوص درخاك هاي ميده ريز تا هنگاميكه خاك بدون آسيب ديدن شديد قادر به تعمل حيوان نگردد حيوانات بايد از چراگاه بيرون نگهداشته شود . زمين هايكه تازه كشت شده اند نيز طي دو سال اول به مواظبت خاصي ضرورت دار د . اما پوشش هاي مسن تر كه سخت و فايبري شده اند كمتر دچار خطر ميباشد.منابع طبیعي به عنوان ثروت هر جامع و امانتي براي آينده گان است. كسانيكه از اين ثروت و هديه الاهي استفاده ميكنند موظف اند از آن بطورصحيح بهره برداري نموده آباد و سرسبز به نسل بعد از خود تحويل نمايند، زيرا امروز كارشناسان و متخصصين منابع طبعي را بستر حيات كليه موجودات زنده و سرسبزي و آباداني آن را نشانه به پيشرفت علمي و فرهنگي جوامع زمينه ساز توسعه و  پايه دارميدانند.ارزش جنگل ها و چراگاه و منافع حاصل از آن آنقدر زياد است كه ذكر همه آنها فرست زياد را در بر ميگيرد كه اين اثرات و فوائد را به دو بخش مستقيم و غير مستقيم  تقسيم  نمود. 

1- اثرات مستقيم جنگل ها و چراگاه :

الف. توليدات چوب.

ب. حفظ و توليد خاك:

جنگل ها و چراگاه با پوشش گياهي خود نقش زيادي در حفظ خاك و نگهداري آن دارند و هر جا كه اين پوشش گياهي مطلوب باشد تخريب خاگ بوسيله آب و باد كمتر اتفاق مي افتد و از طرف ديگر گياهان باعث ميشوند به مرور زمان سنگها تجزيه شده و به خاك تبديل شوند و خود نيز حاصل خيزي خاك را افزايش دهد.و ديگر از اثرات مهم جنگل ها و چراگاه نگهداري آب است. مناطق ئيكه سيلاب وجاري ميشوند علاوه بر تخريب مزارع ،مناطق مسكوني و باعث پرشدن مخازن آب  ازرسوبات ميگردد. اگر جنگل ها و چراگاه از پوشش گياهان خوبي برخوردار باشند آب حاصل از بارنده گي در زمين نفوذ كرده و موجب تغذيه آبهاي زيرزميني و پر آبشدن چشمه سار ها و مجرا ها شده و از بروز سيلاب جلوگيري ميكند. 

2-  اثرات غيرمستقيم جنگل ها و چراگاه :

الف. سيل :

همه سال واقع سيلابهاي سنگين و مخرب موجب نابودي مناطق مسكوني، مزارع، راه ها، تاسيسات زيربنائي وغيره گرديده علاوه بر خسارات جاني،  مليونها دالر خساراتي مالي به بارميآورد. كه به طرق قطع توسعه و تقويت پوشش گياهي ميتوان از بروز بسياري از اين خسارات جلوگيري به عمل آورد.

رابطه چراه حيوان با ایكولوژي گياهي:

ایكالوژي راجع به روابط موجودات زنده با همديگر ويا روابط آنها بامحيط زنده گي شان صحبت ميكند . درحقيقت چراگاه نوع اكولوژي عملي است زيرا دخالت در محيط را شامل ميشود كه گياهان وحيوانات درآن زنده گي ميكند واين دخالت ممكن است به نفع هردو عامل تمام بشود .تازمانيكه حيوان به طور صحيح از گياه يا چراگاه استفاده ميكند وچراگاه قادر به توليد موردنياز حيوان باشد اين محيط زنده گي ضمن آنكه رفاه وسلامت هر دو را تامين ميكند ، سالم ومطلوب باقي ماند .اين اصل اساس كار چرا گاهي را تشكيل ميدهد وهرگز نميتوان حيوان وگياه را ، جدا از هم به حساب آورد زيرا باهم در ارتباط وباهم وابسته هستند .هريك از اين عوامل قسمت از ارتباطات بيولوژيكي محسوب ميشود برخي از اين ارتباطات پيچيده راميتوان ناشي ازعوامل محيطي مانند عوامل آب ،هوا ، خاك ، بيولوژيكي ، ناهمواري ، آتش سوزي و غيره دانست .درطبيعت عوامل ضمن آنكه ارتباط پيچيده باهم دارند درحال تعادل هستند وبه همين جهت درطبيعت تعادل برقرا ر است .هرچند حيواناتيكه در چراگاه به چراه مشغول ميشود ، عضوي ازعوامل محيط نيست ولي بروي چراگاه اثر زياد ميگذارد ، بنابر اين وارد كردن اين گونه موجودات زنده به جامعه گياه متعادل درطبيعت ، ممكن است تغيرات زيادي درآن به وجود آورد . ازاين رو اكولوژي راميتوان اساس چراگاهي دانست . 

اكولوژي گياهي شامل دوقسمت است : 

1-    اوت اكولوژي ((ETO ECOLOGY

2-    سن اكولوژي ((SUN  ECOLOGY

الف : اوت اكولوژي بيشتر مربوط به فزيولوژي گياهي است وازروابط يك گياه بطور واحد با محيط اش صحبت ميكند كه از تشريحات زياد آن خود داري ميكنيم .

ب : سن اكولوژي   به روابط گروه گياهان ياجامعه گياهي را بامحيط شان مورد مطالعه قرار ميدهد كه در اين جا موضوع بحث مارا تشكيل ميدهد .

يك گياه يا جامعه گياهي بطور اتفاقي دريك منطقه ظاهر نميشود ، بلكه درنتيجه تغيرات شرايط و عوامل محيطي مانند آب ، خاك ، هوا وغيره اين امكان به وجود ميآيد . با پيدايش جامعه گياهي ، خاك داراي پوشش گياهي ميشود . با تغير كردن خاك واز بين رفتن آن جامعه گياهي تغير ميكند واز بين ميرود ازطرف ديگر بدون پوشش گياهي خاك درمعرض نابودي قرار ميگيرد .بنا بر اين خاك وگياه با هم وابسته اند . ازاين رو شناخت كامل يك خاك كه عامل مهم محيطي به شمار ميرود براي حفظ چراگاه وبهر ه برداري صحيح از آن لازم است .

+ نوشته شده در  90/09/29ساعت 8:43  توسط ايمل " نظري "  | 

کشت و پرورش انار

مقدمه:

انسان های اولیه غذائی خودرا باماهی گیری ، شکارواستفاده ازگیاهای وحشی تامین می کرد.درآن زمان انسان به صورت گروه های کوچک یاجزی درغاربطوری معمولی درنذدیک منابع موادخوراکی ، می زیست وهرخانواده مسول تهیه غذای خود بود باتشکیل اجتماع های بزرگترنیازهاودرنتیجه وظیفه وپیشه های بخصوص وجدید به جود آمد که ایجاب می کرد گروهی ازافراد به کارهای مانند آموزش وغیره پرداخته برای غذای خود وابسته به افراد دیگراجتماع شوند.ازسوی دیگردرمناطق که برای تهیه غذا مناسب بود همیشه تشکیل اجتماع های بشری میثرنمی شد ازاین زمان انسان به فکرافتاد که ضمن تشکیل اجتماع های خود درنقاط مناسب غذای خودرا به جای جمع آوری تولید کند بنابراین درزراعت درتمدن های اولیه به صورت فنی بکاربسیاراپتدای شروع شد. وانسان هاشروع به کشت سبزیجات ، غله جات ، حبوبات ومیوه جات وغیره کردند که ازآن جمله یکی هم شغل باغ داری می باشدکه باتربیه وپرورش میوه های مختلف ازیک طرف بالای سطح اقتصاد خانواده تاثربشترخودرا دارد وازطرف دیگردرمجموع بالای اقتصاد کشور تاثرمثبت خودرا می گذارد که ازآن جمله انارنیزازجمله میوه جات شیرین وپراهمیت می باشد ودرنقاط مختلف کشورما تولید می شود.

تاریخچه :

اناریاPOMEGRANATE نام علمی PUNICA GRANATUMاین گیاه اصلاٌ بومی آسیای مرکزی وغیره است وهزارن سال است که تحت کشت درآمده است .مورخ یونانی ازانار به عنوان یک درخت مقدس یاد کرده است . به این خاطر است که انار به وسیله مبلغان مذهبی ازکشور به کشور دیگربرده شده است وحتًی امروزهم می توان نشانه ازدرخت اناررا درهر دیروکلیسا دید وحال حاضر کشور های مهم تولید کنند ه انار عبارت اند از افغانستان ، ایران ، شوروی سابق ، اروپا ، ایتالیا، اسپانیا وغیره می باشد . ولی درافغانستان سه هزار سال تاریخ دارد که تابحال انواع انارهای وحشی درکوه های دوردست یافت می شود .انار یک بخش از مال التجاره راه ابریشم بود . درنیمه قاره هند انار افغانی شهرت زیاد داشت ودرطبابت نیزاز شربت ودانه آن استفاده می شد وهم چنان برای رنگ سازی استفاد ه می شد خلا صه یک بخش مهم اقتصاد افغانستان را تشکیل میداد. 

اهمیت غذائی وطبی انار.

میوه انار کروی شکل پوست آ ن ضخیم وسرخ وداخل آن تعداد زیادی دانه سخت است که اطراف هردانه را پوش آبدار شرین سرخ رنگ شفاف شیشه فراگرفته است این دانه ها باپوشش آبدار واطراف آنها قسمت خوردنی انار را به عنوان میوه تشکیل می دهد .ولی ازنظر طب صنعتی تمام قسمت های اندام این گیاه مفیده داروی است درهرصد گرام انار سرخ پرآب که اطراف دانه های انار را فرا گرفته است درحالت خام مواد ذیل موجود است . آب 81 گرام فاسفورس 83 گرام پروتین 0.5 گرام مواد چربی 0.3 گرام کاربن هایدرید 16 گرام کلسیم 8 ملی گرام آهن 0.03 ملی گرام سودیم 0.04 ملی گرام ویتامین C 4 ملی گرام.پوست ریشه انار درسرتاسرخاوردور به عنوان داروی موثرکرم کش وهم چنان بر ضد سایر انواع کرم های دیگرموثراست. وهم چنان میوه انار منبع خوبی ازپتاشیم وویتامین های B6 وC  می باشد. این میوه دارای نانن هایی است که اثرقبض کننده دارد ودردرمان اسهال ازآن استفاده می کنند مقدار این تانن هادرگل انار بیشتر است . فلس های موجود درداخل میوه انار درصورتی که درکنار دنداد پوسیده قرار داده شود دندان درد را تسکین می کند. میوه اناراشتهار آوربوده ومصرف آن بوی بد دهان رانیز برطرف می کند. مصرف آب انار نیزهمراه باشکر برای معالجه سینه درد وسرفه مفید است.

                  جدول میزان ترکیبات مختلف غذایی موجود درمیوه انار

                           ( معیاریک عد دانار154 گرامی)

 


                                                                             

105

انرژی ( کیلوکالوری )

81

آب( %)

1

فیبرغذایی ( گرام )

26

کاربوهایدرید( گرام)

1

پروتین( گرام)

5

کلسیم ( میلی گرام)

399

پتاشیم ( میلی گرام)

5

مکنیزیم ( میلی گرام)

12

فاسفورس ( میلی گرام)

0

ویتامین A

9

ویتامین C ( میلی گرام)

0

ویتامینB1

0

ویتامینB2

1

ویتامینB3

0

ویتامینB6

9

فولات( میکروگرام)

1

ویتامینE ( میلی گرام)

خواص بوتانیکی .

درخت یا درخچه انار دارای گل های کامل ومتعلق به جنس PUNICACEAC ونام علمی آن PUNICA GRMATUM می باشد.شاخه های انار میتواند سرماه حدود 12 درجه سانتی گرد را تحمل کند وگل هانیزچون دوماه ازشروع فصل رشد بازمی شوند. معمولاٌ ازآسیب سرماه مسعون هستند . احتیاج سرمای انار بسیار کم است این گیاه برای رساندن میوه نیازبه تابستان های بسیارکم گرم دارد وریشه ها آن می تواند تابه عمق 1-5 M درزمین نفوزمی کند. دربرابری کم آبی بسیار مقاوم است ومیتوانیم آنرا بصورت دایم پرورش داد ولی آب یاری مرتب دربالا بردن مقدار محصول وکفیب آن تقش مهمی دارد. درخت انار می تواند تحت شرایط مساعد حدود 5M ارتفاع پیدا کرده وتا 200 سال عمر می کند برای تولید میوه انجام گرده افشانی که معمولاٌ توسط باد حشرا ت انجام می شود ضروری است وگل های انار ازیک چهارسالگی به بعد بروی شاخچه ها به طول 1تا 20 سانتی متر ظاهر می شود .درهرسال گل ها 40 تا 60 روز یک از شروع فصل رشد در3 تا 4 ردیف یا قطار به توام 10 تا15 روز به وجود می آیند.

انواع انار.

اناردرافغانستان درمناطق مختلف به نامهای مختلف یاد می شود. که با تفکیک درست نام های آنها ر ا معرفی می کنیم.

1- درقندهارسورشکر( شکرسرخ ) 2- سپین شکر( شکرسفید ) 3- شین ( سبز) 4- سور( سرخ ) 5- سردانه ( دانه سرخ ) 6- سفید شیرین ( سپین خوژ) 8 – تاکی ترش9 – ترش سرخ 10 – ترش سفید 11- ترش بیدانه .

I.    درهلمند.1- پته پوستکی 2- کاغدی ترس 3- گرمه 4- سره خوژه 5- حمزی .

II.    دربلخ. 1- زاتی 2- شیروشکر.

III.    درسمنگان 1- پوست عقب 2- سرک 3- کاسگلی 4-سفید نازک.

IV.    درکاپیسا 1- می خوش 2- کیچه ترش3- ترس قندهاری 4- بیدانه 5- دانه دار سفید.

شرایط اقلمی ومحیطی .

 عکس العمل درختان میوه به عوامل محیطی به دلیل چند ساله بودن ونحوه رشد آنها تا حدودی باسایر گیاهان متفاوت است ازآنجا یکه درختان میوه یک ازبالغ شدن حجم زیاپیدامی کند وباید با فواصل به نسبت زیادی ازیکدیگر کشت شوند.که درنتیجه باید کوشش شود تامحیط کشت گیاه هان از بترمناسب باشد . مهمترین عوامل محیطی که نحوه رشد ومیزان محصول یک درخت را تعین می کند عبارت از .

1-  سرماه وگرماه – همانند سایر گیاهان درختان میوه برای رشد وتولید محصول یک دفه گرماه وسرماه مناسب برای خودضرورت دارند.

2-   نور- ازمایش های مختلف ثابت کرده بجزازتعدادی محدودی نباتات سایر میوه ها برای گل دادن به طول روزضرورت دارند وخاص نیستندوتنها اثراین عامل روی آنها کمتریا بیشترکردن دوره سنتزدرهرروز می باشد برخلاف طول روز شدت نور دررشد وباروری درختان بسیار موثراست.

3-   موقعیت محل – مجموعه تمام عوامل عرض جغرافیای ارتفاع ازسطح دریا مقدار شیب زمین موقعیت محل را تشکیل مید هد. که این عوامل جغرافیای به درجه اول روی سرجای محیط ودردرجه دوم روی شدت نور است.

4-  خاک- بیشتردرختان میوه به ترکیبات خاک حساسیت زیادی نشان می د هند واگر خاک دارای ترکیبات خوب عمیق وزهکش کافی بوده وازPH مناسبی نیزبرخوردارباشد. بخوبی درآن رشد کرده محصول کافی تولیدخواهد کرد.

5-   آب – براساس یک قاعده کلی هرگاه منطقه دارای بین 700 ملی باران سالا نه باشد برای پرورش درختان میوه بصورت دایم قناعت بخش است . وهم چنان آنکه کمتراز500 ملی متربارندگی داشته باشد نیاز به آبیاری مرتب درسراسرفصل رشد نموی دارند.

طریقه تکثیر.

معمولاٌ دانه های اناررا درکرت آماده کردن بردیف می کارند پس ازیک سال که نموکرد آن را به قوریه دیگری می برند.ودرسه سالگی به جای دائمی انتقال می دهند. برای قلمه زدن درخت انار درماه دلو شاخه های به درازی سی سانتی متروقطع نیم سانتی مترانتخاب می کنند ومی برند ودرخاک های ریگی نمدار فرومی برند به طوری که دوسه چشمه آن بیرون بماند وقتی شاخه ها ریشه زد دربهار نهال هارا بجای دائمی می برند.سال بعد وقتی درخت جوانه زدن آن شاخه بری می کنند وآرایش می دهند وشاخه های بیخ جوش زیاد آن را می برند تامیوه اش زیاد تر می شود.هرگاه بخواهند درخت را پیوند بزند نهال را به فاصله سی سانتی متر ازکف زمین قطع می کند پس ازآن که شاخه داد سه چهار شاخه قوی ازمیان آنها انتخاب می کنند وپیوند شکمی یا تی پیوند یا(T ) پیوند می زنند.

جمع آوری وشرایط نگهداری .

 جمع آوری انار وقتی است که میوه پخته شده باشد صورت می گیرد تحقیقات که درسال 1984 توسط ( بن آری ) نشان مید هد که میوه انار قبل از مرعرد آن جمع آوری شود مقدار تیزابیت آن بلند رفته ومواد جامد قابل حل آن کاهش می آبد.برعلا وه نواقص مزه پوست ورنگ آن تغیرمی کند. هم چنان تحقیقات که درایران صورت گرفته نشان مید هد که درانواع انار مواد قابل حل وموجودیت تیزاب ها تفاوت دارد. وقتی جمع آوری وقتی است که 16.5% مواد جامد و1.5% مواد تیزابی درآن وجود داشته باشد اما این اصول درافغانستان موجود نبوده جمع آوری بعد از رسیدن انار دراواخر تا بستان و ماه میزان صورت می گیرد .هم چنان شرایط نگهداری هرنوع میوه درذ خیره گاه ها ازروی مطالعات علمی به اثبات رسیده شده که کدام نوع میوه درچی نوع شرایط باید نگهداری شود. که برای نگهداری هرنوع میوه جات بعداز برداشت آن درحفا ضت خانه ها روی درجات حرارتی وسردکن ومعتد ل کننده نگهداری می شود .مثلاٌ انار درزخیره روی درجه حرارت 1-3 درجه سانتی گریت ورطوبت نسبتی آن 95% وعمر نگهداری تقریبی درافغانستان 2- 4 ماه می باشد روی این اساسات نگهداری انار درمناطق تولیدی محصول انار این اصول رایج نبوده وبه قسم عتعنوی ازمدت های قبل تا حال نگهداری شده وضمناٌ برای پلا نیزه شدن این اصل به وسایل لازم ضرورت است.

سورت ودرجه بندی انار.

 تاکنون هیچ سورت ودرجه بندی اناردرشرائیط فعلی افغانستان وجود ندارد. تنها انارترکیده وگندیده جدشده وبقیه به اندازه به لحاظ نوع اناریعنی انارقندهاری وبیدانه جدابه فورش میرسد. امارنگ انار، سائیزانار، سلا متی ظاهری ودیگرمشخصات عمده آن درنظرگرفته نمی شود.اناردردو مرحله باید درجه بندی گردد. یکی هنگام جمع آوری آن ودیگری هنگام بیرون کردن آن ازذخیره گاه ها. انارپس ازرفع حاصیل درکارتن ها سبده کریت ها به سائیزهای مختلف  به شکل مناسب به فروش میرسد. درجه بندی مناسب وبهترانارهم از خرابی جلوگیری میکند. وهم موجب جلب وتوجه م مشتریان می گردد. بهترین نوع درجه بندی این است که اناربشکل یک یاچند قطار گذاشته شود وبه هراندازه که در جه بندی اناردرست باشد به همان اندازه ازضایعات جلوگیری می شود. ودربازار های تجارتی به ارزش وبه کفیت بالابه فروش می رسد.

طریقه نگهداری انار.

درموردنگهداری میوه جات وسبزیجات دردهه اخیر درکشورهای انکشاف یافته وصنعتی پیشرفت های چشم گیری به میان آمده است تقریباٌ 90 % محصولات درجاهای سرد نگهداری می شود این کشورهای پیش رفته براهمیت فضیالوژیکی محصولات پی برده ودرمورید نگهداری میوه جات وسبزیجات تحقیقات گسترده انجام داده اند. اما متاسفانه باید گفت که درافغانستان نگهداری محصولات زراعتی با استفاده ازروشهای کهن ومحلی صورت گرفته وضایعات زیاد داشته است که ما میتوانیم محصولات مختلف اناررا که به صورت بهتردرجاهای سرد نگهداری کنیم.هم چنان محصولات درافغانستان معمولاٌ درانبارهای عادی نگهداری می شود به خاطراینکه ازمیزان ضایعات درانباهای( گدام) کاهش پیداکند. باید انارترکیده گی وگندیده آنرا دور نمایم روش دیگری که معمول است حفرزمین که عمق آن85 cm وقطرآن 3m وطول آن به اساس ضرورت انتخاب می شود. که درنتیجه شکل یک کانال را به خود میگرد که دراین کانال به فواصل معین هواکش ها نسب میگردد. ودربالای انارعلف ویا کاه انداخته می شودتااینکه ازهوای سرد درامان باشد چون دراین روش نمیتوان درجه حرارت درجه رطوبت را کنترول کرد بناٌ بازهم ضایعات زیاد داشته وهم کفیت ظاهری انار پاین آمده پوست آن خشک ورنگ آن نامطلوب ونا خوش آیند بوجود میاید .

+ نوشته شده در  90/09/28ساعت 15:29  توسط ايمل " نظري "  | 

اهميت غذائي و داوري ميوه جات

مقدمه:

تداوم زند گی انسان بستگی به برآورده شدن نیازهایش ازطبیعت دارد واین امردرصورتی تحقق میابد که آد می دارای شناختی نسبی ازمحیط خود وعوامل موثرد رآن باشد وراه ورسم استفاده ازآنرابداند. نیازهای مادی اولیه انسان، خوراک وپوشاک است که برای تامین آن ازروزگاران گذ شته تابه حال به طورمستقیم وغیر مستقیم ازگیاهان استفاده شده است .آیا تاکــــنون از خود پرسیــــده ایـــــــــم که مواد عالی موردنیازمایــــــــعنی قندها، لپیدها،وپروتین هاازچه منبعی بدست میایندوچطورساخته می شوند؟ یا هوای راکه تنفس می کنیم وازاکسیجن آن می کاهیم وبرکاربن دای اکسایدآن می افزایم چطوربازسازی می شود؟ بلی از گیاهان،از گیاهانی که خداوند(ج) برای راحتی بشرخلق کرده تا به همه منظورازآن بهره بگیریم خلا صه هریک ازتظاهرجهان آفرینش جلوه گاه قدرت وعظمت ذات اقد س پرورد گاراست چنانکه شیخ اجل وحکیم سعدی علیه الرحمه فرموده است:برگ درختان سبز در نظر هوشیار- هر ورقش دفتری است معرفت کرد گارآری طبیعت وآیات آن گنجینه های اسرار آفرینش میباشد که با پی برد ن به هریک ازرموزآنهادنیای دربرابرچشمان مان متظاهر و متجلی می شود.یکی از نشانه های قــــــــد رت لا یزال الهی خلق گــــیاهان ودرختان سرسبزوباروری است که بشربااستفاده ومصرف آنها نه فقط نیرو انرژی به دست می آورد بلکه بخش عمده ی ازآنها داروهای موثر و معالج اکثر بیماریها می توانند واقع شوند. در عصر حاضر تمدن بشری به درجه اعلای تکامل رسیده وصنایع داروئی به فعالیت مشغول گرد یده است. اغلـــب مواد موثر دارویی راازریشه ، برگ ، ساقه ، پوست ، تخم ومیوه درختان وگیاهان به صورت عصاره محلول مواد ترزیقی وبه اشکال دیــــگردرآورده ودردسترس مریضان قرارداده اند.

تاریخچه:

تاریخ بشر براساس داستان انسان گرسنه درجستجوی غذابنیان گذاری شده است.بشردرحدود ده هزارسال قبل بااهلی کردن حیوانات وگیاهان مهم ترین حادثه در تاریخ تکامل بشر، (NEISH1964MA) بنیاد را برای کشت و زرع دردنیاپایه گذاری ومتعاقب آن زراعت جانشین شکارشد.باید دانست که درهیچ مرحله ای ازتاریخ ازجمع آوری مواد گیاهان خوراکی کاملآ صرف نظر نشده است و هنوز هم در بسیاری از نقاط د نـــــــیا گیاهان خورد و محلی از نظر تامین غذا حائز اهمیت .وهم چنان هوش خدا دادی انسان موجب شده که تمام منابع غذایی بالاخصوصاٌ میوه ها را ارزیابی نمود و نسبت به جمع آوری آنها اقدام نماید.1070 سال قبل ازمیلاد در کتاب ها یک تعداد توضیحات لازم در رابطه به کشت درختان میوه داده شده است.در اسناد تاریخی زراعتی رومی ها 200 سال قبل ازمیلا د تعداد زیادی ازویرایتی های درختان ناک اشاره شده است. در زمان حکومت شارلمان ازچند ین ورایتی سیب، ناک ، گیلاس، وآلونام برده شده است متعاقب آن دوره مبهم تاریک قرون وسطی فرامی رسد، دراین دوره ابهامات وتاریکی هایی در کلیه قسمت های تاریخ وجود دارد.دراین دوره مشقت بارکه به مدت درازی ادامه داشته نکته روشنی به چشم نمی خورد فقط درسال 1499 نویسنده اتالیوی درمورد رسیدن میوه های درختان ناک اشاره داده است. حدود 3500 سال قبل ازمیلاد مصریان قد یم به ایجاد سستیم های آبیاری پیشرفته واستفاده ازگیاهان داروئی وعطری متعدی آشنای داشته و تعداد بسیارازگیاهان باغبانی راکه ازآن جمله خرما، انگور، زیتون، انار، کیله ، لیمو، انجیر، وازسبزیها گند نه ،پیاز، کاهو، نعنا، با درنگ، سیر، و انواع خربوزه را شناخته و کشت میکردند.هم چنان تمام تابلوهای نقاشی که انسان های اولیه رانشان می دهد که در حقیقت میوه های درزمانهای قد یم خوراک انسان بوده وپس ازآن که وقتی آتش کشف شدانسان ها علاوه بر میوه ها سبزی های خورد وحشی راهم مورد استفاده خوراک قرارداد وبا کشت و زرع و اهلی کردن آن نباتات ، وسبزهای خورد نی امروزه رابه وجو د آورد.

میوه چست؟

ازنظرگیاه شناسی، میوه عبارت است ازتخمدان رشد کرده وتکامل یافته یک گل است که ممکن است بابرخی قسمت های د یـــــــگرگل همراه باشد. از نظرباغبانی میوه عبارت است ازقسمت گوشتی وخوراکی یک گیاه چند ین ساله که به طورمعمول به صورت تازه مصرف می شود. و دربه وجود آمدنش قسمت های مختلف گل تاثیر مستقیم دارند.میوه هانظربه شرایط آب هوا به دود سته تقسیم بندی می شوند میوه های مناطق معتدل ومیوه های گرمسیری ونیمه گرمسیری. میوه های مناطق معتد له همگی بر گریز بوده به خاطر رشد دوباره احتیاج به یک دوره سرمای زمستان دارند تاازحالت خفتگی بیرون آیند. میوه های گرمسیرونیمه گرم سیری ممکن است همیشه سبزویابرگ ریزباشند وبیشتردرمناطق گرم ونیمه گرم د نیامی رویند وآن هایی که ازاین گروپ برگ ریزان هستند به سرمای بسیارکمی نیازدارند. وهریک ازدو گروپ فوق براساس عادت رشد ونوع میوه حاصل می دهند.

اجزای تشکیل دهنده مواد غذایی در میوه جات:

براساس تحقیقات که درطی قرون متمادی صورت گرفته اجزای مکمل تشکیل دهنده موادغذایی عبارت از پروتین،کاربوهایدریت ها، شحمیات، ویتامین ها و املاح معد نی میباشد.

A املاح معد نی:

مصرف میوه هابرای دستگاه بد ن ما، آهن ، املاح معد نی مثل کلسیم ، فاسفورس ، مکنیزیم، پتاشیم، سودیم وگوگردرابه وجود می آورد. واین املاح قابل هضم و جذب دربدن ما هستند ویا حجرات بدن رامی سازند وبه همین علت است که این مواد برای بچه های خرد سال که دردوران رشدند وهم چنان اشخاص بالغ بزرگسالان لازم است گرچی ارسنیک(یک عنصرکیمیاوی) زهری است ولی وقتی درمیوه ها باشد قابل هضم وجذب بوده وفوق العاده برای سلامتی بدن مفیداست.

املاح معدنی ازنظروظیفه دربدن به سه دسته تقسیم می شود .

1 – شرکت درساختمان بدن مثل کلسیم، فاسفورس ومگنیزیم .

2 – نگهداری تعادل فشارآسموسز(جذ بیت )مایعات بد ن مثل پوتاشیم سود یم، وکلسیم که دردودسته شرکت می کنند، مثل کلسیم که وظیفه ساختمانی راداشته ودرحفظ وتعادل بدن هم شرکت می کند.(2)

3-  همراهی و همکاری در بعضی از ترکیبات بدن مثل در تیروئید(غد وات ترشح کننده) وکوبالت در ویتامین B12 وفاسفورس درA T P  و  R N A و D N A  یعنی ازعناصرکه یک یادو یاچندوظیفه رادربدن دارند که هرکدام آن به شرح زیرمیباشد.

1 - آهن Fe :آهن ازعناصرمعد نی بسیارضروری برای بدن بوده ودرساختن هموگلوبین خون مشارکت میکند. مقدارمورد نیازروزانه بدن به آهن 18- 8 ملی گرام بوده وکمبود این عنصردربدن باعث بروزکم خونی می گردد . سبزیجات ، میوه جات منابع غذایی آهن بشمارمی روند. انجیر، زردآلوخشک، آلو ، لیموشیرین ، سیب ، ناک، خرما، گیلاس وغیره دارای آهن میباشد.

2- کلسیم Ca :کلسیم از عناصر ضروری برای بدن انسان می باشد که درساخت ونگهداری استخوان های بدن ، انتقال خون وانقباض ماهیچه ها د خالت می نماید. مقدارمورد نیازروزانه بدن به این عنصر1200-1000 میلی گرام می باشد.گوشت، ماهی، لبنیات ، سبزیجات ومیوه ها منابع خوبی ازکلسیم می باشد . انجیر، لیموشیرین، ناک، چارمغز،انگور، کیله ، خرما، بادام، دربین میوه ها مقادیر بالایی از کلسیم را دارند.

وظایف کلسیم دربدن قرارذیل است .

الف- شرکت درساختمان بدن ودندانها.

ب- تنظیم ضربان قلب.

ت- شرکت درنگهداری تعادل آزموسزهای مایعات بد ن.

3 -  فاسفورسp :فاسفورس درحفظ وتوسعه استخوان های بدن ونیز آزاد سازی انرژی درسلول های بدن نقش دارد. مقدار مو رد نیاز روزانه بدن به آن 900- 600 ملی گرام میباشد تمام دانه های گیاهی و بسیاری از میوه ها و سبزیجات غنی ازفاسفورس میباشد. هم چنان درمیوه جات درانگور، سیب ، آلو، چارمغز، کیله وخرماوغیره یافت می شود. وظایف فاسفورس دربدن قرار ذ یل است.

الف- شرکت درساختمان A D P  و A T P  که مرکز ذخایر انرژی بدن هستند یعنی  در تمام واکنشهای میتاپولیزم وانرژی زا شرکت میکند.

ب – شرکت درساختمان D N A  و R N A  یعنی شرکت درپروتین سازی بدن.

ج- نگهداری تعادل مایعات بدن .

4 – پوتاشیم K :این ماده به هضم وجذ ب موادغذایی کمک نموده و بر علاوه در تشکیل عضلات و غده وات را تقویت می کند.هم چنان شست وشودهنده وپاک کننده لوله تفسی وروده ها، تیز ابی کننده حالت اسیدی اضافی معده می باشد. که درسبزیجات ، حبوبات و میوه جات مانند انگور، خرما، چارمغز، زردآلو، آلو، گیلاس ، ناک وغیره یافت می شود.

5- مگنیزیم Mg :عنصری است که درعمل کرد انزایم های بد ن تقویه عضلات ماهیچه ها وعصاب ورشد استخوان های بدن مشارکت می نماید. مقدار مورد نیاز روزانه بدن به این عنصر420 – 400 ملی گرام می باشد که درسبزیجات ،غله جات و میوه ها مانند بادام ، چارمغز، خرما، گیلاس ، نارنج، آلو، زردآلو، کیله وغیره یافت می شود ووظایف ذ یل را به عهده دارد.

الف – فعال کردن خیلی ازانزایم های مخصوصآانزایم های تشکیل دهنده A T P  و A D P  است.( پروسه تولید انرژی در حجرات)

ب – شرکت درساختمان استخوانها.

6– مس Cu:مس نیزازعناصرمعد نی مهم دربد ن بشمارمی آید ودرساختن کرویات سرخ خون ونگهداری و حفظ استخوان های بدن از مهمترین وظایف مس دربد ن انسان می باشد. مقدار مورد نیاز روزانه بدن به این عنصر غذایی 900 میکرو گرام می باشد در برخی دانه های گیاهی واند کی درسبزیجات ، حبوبات ومیوه جات مانند بادام ، چارمغز، نارنج ، ناک، گیلاس ، سیب ، انگوروغیره یافت می شود . وظایف آن قرارذ یل است.

 الف – همکاری ویاوری درتشکیل هموگلوبین خون.

 ب -  مشارکت در سیستم بسیاری از نزایم ها .

B – ویتامین ها:

وجود ویتامین ها و مصرف آنها برای نگهداری و حفظ حیات ضروری است. و درصورت فقدان یا کمبود آنها اختلالا تی دروضع سلامت انسان پیدامی شود. هم چنان لازم است دراینجابه این نکته مهم نیز توجه داشته باشیم که افزایش مصرف و زیاده روی در خوردن آنها نیز اختلالات و مسمومیت هارا بسیار می کند.واین عوامل درصورتی ظاهر می شود که ویتامین های ساخته شده وترکیبی رابصورت تا بلیت یا آمپول یاشربت مصرف کرده باشیم امادرصورتیکه ویتامین مصرفی بصورت طبیعی به وسیله غذا داخل بدن شود دراین صورت هیچگاه مسمومیت یا عارضه ئی ایجاد نمی نماید.ویتامین ها به دوگروپ ویتامین های منحل درآب یعنی ویتامـــــــــین های گروپ B مانند ویتامین های B1-B2-B6-B8-B12 وویتامین های منحل درشحم یعنی ویتامین های A-D- E-K- طبقه بندی میشود. که این دوگروپ ازنظرفزیولوژیکی ومنابع وخواص اختلا ف دارند که اختلا ف اساسی آنها به شرح زیر است.

1 - ویتامین های منحل در چربی مانند چربیها هضم وجذب می شوند هرعامل که درهضم وجذب چربیها اختلا ل ایجادکند درهضم وجذب این ویتامین ها نیزاختلا ل ایجاد میکند.

2- ویتامین های منحل در چربی برعکس ویتامین های منحل درآب که اضافه مصرف آنها از طریق ادرار دفع میشود.

3- ویتامین های منحل در چربی برعکس ویتامین های منحل درآب دربدن ذ خیره می شوند وبه همین جهت درصورت کمبود آنها عوارض کمبود ایجاد می شود.

4- ویتامین های منحل در چربی بعلت ذ خیره شدن دربدن مصرف زیاد آنها درمدت طولا نی ایجاد مسمومیت می کند.

5- ویتامین های منحل در چربی معمولأ دارای ماده پنتیازویاپروویتامین می باشند. پروویتامین ماده است که خودش ویتامین نیست ولی دربدن به ویتامین تبدیل می شود.

6 – ویتامین های منحل در چربی بیشتر در مواد چربی مانند روغن ودانه های روغنی وجود دارد معمولآ بیشترویتامین های منحل در چربی بصورت مایع حیوانی هستند ولی درمنابع گیاهی نیزوجود دارند.

a – ویتامینA. ویتامین A عامل متعادل کننده ئی در تنظیم غده هیپوفیز(دماغ) میباشد. از طرف دیگر اعمال هورمونهای جنسی را متعادل مینماید. هم چنین درتغذ یه اعضاء جامد بدن ازقبیل استخوانها ،غضروفها ، قسمتهای شاخی (مانند موی وناخن انسان) مجاری خونی وقسمتهای مقاوم دستگاه تنفسی و پوست د خالت وتاثیر بسزایی دارد وهم چنان از مبتلا شدن به مریضی های عفونی محفوظ میدارد.و پوست را مرطوب و شاداب نگه میدارد. بر علاوه فشار خون را تنظیم مینماید. وهم چنان قدرت مقاومت بدن در مقابل ویروسها افزایش داده وازنموی تومورها جلوگیری میکند. کمبود ویتامین A دربدن رشد رامتوقف می سازد واستحکام استخوانها رابه خطرمی اندازد وهم چنین اکتروفتالمی را تحریک میکند(اکتروفتالمی مریضی چشم است که منجربه کوری می شود .

وظایف اصلی ویتامین A دربدن عبارت انداز

الف- مشارکت دررشد.

ب- تولید مثل.

ج- عملکرد سیستم  دفاعی

د- بینائی.

مقدار مورد نیاز روزانه بدن به این ویتامین 900 – 700 ملی گرام می باشد. که درسبزیجات ومیوه جات ازقبیل زردآلو ، خرما، لیموترش، نارنج ، میوه جات خشک ومیوهای روغنی دارای این ویتامین میباشند.

b – ویتامینC. نام کیمیا وی ویتامین c اسیداسکوربیک می باشد. این ترکیب به هیچ عنوان دربد ن انسان و حیوانات ساخته نمی شود وازاین روبایدازطریق جیره غذایی حاوی میوه ها وسبزیجات کامل وارد بدن انسان گردد.هم چنان ویتامین ها چیزی است که بد ن ما به آن نیازبسیاردارد.فقدان آن موجب مریضی اسکوروی (Scurvey) می شود(مریضی است که دراثرآن سستی وبی حالی ، لق شدن دندانها، خونریزی بیره ها، ریزش موهاوحتی شکستن ناخنها می شود.)ویتامین c در سبزیجات ،حبوبات، میوه جات ازقبیل بادام، چارمغز، لیموترش، نارنج، ومیوه جات روغنی یافت میشود.

وظایف ویتامین c دربد ن قرارذ یل است.

الف- شرکت در ماده بین سلولی.     ب- بالابردن مقاومت بدن.

C– ویتامین .D نام کیمیا وی آن کلسیفرول می باشد. ساخت ونگهداری ازاستخوان های بدن ومیتابولیسم یا سوخت، ساز کلسیم وفاسفورس دربدن ن از عمده ترین وظایف این ویتامین دربدن انسان می باشد. مقدارنیازروزانه بدن به این ویتامین 10- 5 مایکروگرام می باشد. ویتامین D در گیاهان وجود نداشته ودر حیوانات و انسان با تاثیر نور آفتاب به ساختن آن یعنی کلسترول ساخته می شود. محصولات لبنیات، زردی تخم مرغ وماهی منابع غنی ازویتامین D می باشد.فقدان ویتامین D ویا کمبود آن موجب مریضی ر شستیم( نرمی بیش از حد استخوان ها) اختلالات در استخوان ، از بین رفتن کلسیم استخوانها و نمو غیرطبیعی نسج غضروفی (بدون سلول های استخوان ) کرم خورد گی دندان، اختلال دررشد و نمو و غیره میگردد.

d – ویتامین E .نام کیمیا وی آن توکوفرول می باشد. کمک وحفاظت سلول های بدن، غشاهای سلول وکرویات سرخ خون از خطر اکسید شن از عمده ترین وظایف ویتامین e می باشد. این ویتامین یک آنتی اکسید شن یعنی عامل بازدارنده اکسید شن به شمار می آید. کمبود این ویتامین باعث کم خونی دردوران نوزادی می گردد وحتی کمبودآن ممکن است سبب ناباروری مرد انه و یا زنانه،عدم توانائی و کاهش فعالیت های تناسلی وعصبی ماهیچه هاسبب می شود. مقدار مورد نیاز روزانه بدن به این ویتامین 15 ملی گرام می باشد.

e– ویتامین k .

نام کیمیا وی آن فیلوکیتون است. ضد خون ریزی بوده وجود ش برای بهبودوجلوگیری ازمریضی هموفیل( بیماری است خونریزی مکرر دارد) ودر هر نوع خون ریزی لازم وضرروی است. فقدان این ویتامین می تواند باعث کمخونی وکاهش قابلیت بسته شد ن خون گردد.مقدار مورد نیاز روزانه بدن به ویتامین k 120 – 90 مایکروگرام می باشد.میوه ها و سبزیجات ، لبنیات ،گوشت وتخم مرغ منابع اصلی این ویتامین می  باشد.

در جدول ذیل مقدار بعضی از مواد موجود در بعضی از میوه جات نشان داده شده است

 

نوع میوه

 

مقدارآب

 

املاح

 

مقدارنایتروجن

 

مقدارقند

 

کاربوهایدریت

 

ناک

84

 

0.40

0.50

18 درصد

14-15

 

زردآلو

84-85

0.58

0.90

9درصد

14-15

 

انگور

85

0.43

1.45

15درصد

19

 

لیموترش

89

0.35

0.45

8.7درصد

9-10

 

کینو

87

0.45

0.60

10-9

درصد

11-12

 

گیلاس

85-82

0.54

1.5

18درصد

16-18

 

سیب

85

0.45

0.30

10-28

درصد

14-15

 

 آلو

84

0.57

0.92

8-5درصد

13-14

 

انجیر

79

0.57

1.3

15درصد

18-19

جدول: ترکیبات بعضی موادهارا درمیوه جات نشان میدهد.اقتباس از

ویتامین های منحل درآب یاویتامین B کمپلکس قرارذیل اند.

ویتامین B1 (آنودین)ویتامین B2 (ریبوفلاوین) ویتامین B3 (نیکوتینامید) ویتامین B4 ( آرنین ) ویتامین B5 ( اسیدپانتونیک ) ویتامین B6 ( پیرویه وکشن ) ویتامین B9 ( اسیدفولیک ) ویتامین B12 ( سیانوکوبالامین ) ویتامین B15 ( اسیدپنگامیک ) ویتامین PP ( اسیدنیکوتینیک ) کمبود این گروپ ویتامین موجب بروزاختلالا ت عصبی، بعضی انواع مریضی پوستی ، ترشحات مهبلی ، مریضی های اعصاب بطنی (مانند روده ها ) وبزرگ شدن غد دفوق کلیه(غدوات بالای گرده) همراه با تیروئید و غیره میگردد.

اثروعمل ویتامین های B کمپلکس.

این گروه ویتامین موجب ایجاد تعادل عصبی وتغذ یه ای بخصوص درمورد مواد نشائسته ای وقند میگردد. اغلب ویتامین های B کمپلکس رادرجوانه گندم میتوان یافت.

الف- ویتامین B1 :درایجاد تعادل عصبی دست داشته وموجب جلوگیری ازیبوست(مکروبی شدن) و مریضی بربری ( لرزید ن د ست) میگردد. بعلاوه برای جذب اوکسجن سلولی به انزایم ها کمک می کند.این ویتامین درپوست گیاهان ( گندم، برنج، وغیره ) چارمغزوحبوبات یافت میشود هم چنان درگوشت ، میوه جاتی مانند انگور، کیله، لیمو شیرین،  و غیره یافت می شود.

ب – ویتامینB2 :این ویتامین درتنفس حجرات شرکت ود خالت دارد. کمبوداین موجب ترکیده گی لب ها، موی رگهای چشم واحساس خارش وسوزش آن قسمت هامیگردد. ویتامین B2 درقسمت های سبزگیاهان ( برگها) ودرخرما، ناک ، آلو، توت،انجیروغیره موجود است.

ت- ویتامینB3 :این ویتامین بصورت کوانزیم درمکانیزم سوخت وسازمواد درکاهایدریت عمل می کند.درمواد غذائی ترکیب شده مانند سبزیجات تازه وتخم مرغ یافت می شود وهم چنان در گوشت، میوه جات وسبزیجات موجود است.

ج- ویتامینB4:این ویتامین درساختن وترکیب هسته پروتین ها بسیارمفید وموثراست این ویتامین بخصوص درلبلبوسرخ یافت می شود.

د- ویتامینB5:این ویــــــــــتامین دارای اثر محرک و محافظ روی پوست ، ناخنها، مـــوی(نموورنگ موی) وهم چنان سلول های کبدی می باشد. کمبود این ویتامین باعث اختلالات کار کبد،(جگر) انحطاط مخاط تنفسی ، روده، و معده می گردد. گوشت، حبوبات، ومیوه جات دارای این ویتامین است.

ذ- ویتامینB6 :واین ویتامین درتشکیل هموگلوبین خون کمک و دخالت دارد. هم چنان باعث تثبیت منگنزیم دربد ن می شود. این ویتامین درسبزیجات تازه، و میوه جات مانند خرما، سیب، کیله، انجیر، انگور، انار، وغیره یافت می شود.

ر- ویتامینB9 :کمبود این ویتامین ممکن است سرمنشاء بعضی کمخونی هاگردد. ویتامین B9 رامیتوان درمارچوبه ،کچالو، وگندم یافت می شود. وهم درسبزیجات ومیوه جات موجود است .

ز- ویتامینB12:کمبوداین ویتامین موجب فلج، وباعث ضعیف شدن عصاب میگردد. وهم چنان ضد کم خونی ومقوی قلب است این ویتامین درجوانه گندم ، برنج کامل واغلب در سبزیجات تازه یافت می شود . گوشت محصولات لبنی مهمترین منبه این ویتامین می باشد. وامااین ویتامین درگیاهان ساخته نمی شود. بنآ غذای گیاهی کاملاً فاقد این ویتامین است.

س- ویتامینB15 :مقوی قلب وعامل محافظ قلب است.در تحریک غده هیپوفیز( دماغ) کمک می کند.این ویتامین بخصوص دربرنج وزردآلو وجوددارد.

ویتامین PP (فقط مشتق ازویتامین B کمپلکس)

فقدان این ویتامین موجب خشکی وترکید گی پوست گردیده زبان سرخ متورم ودرد ناک وسپس اختلالات روانی و بالاخره مرگ را درپی دارد.کمبود آن ترک، زخم وسرمازد گی، اختلالات گوارشی تغذیه ای، اختلالات دستگاه های عصبی وپوست وکوچک ماندن روده ها وعدم تعادل عضلات راسبب می شود. این ویتامین درجوانه گندم، حبوبات و میوه جات تازه به فراوانی اوجود دارد. هم چنان درگوشت، حبوبات، وسبزیجات نیزیافت می شود.

C – پروتین.

کلمه پروتین را از پرو تئدس ، یعنی ازهمه مهمترمی گیرند. به آن معناکه از چربی ها و ویتامین ها مهمتر است. زیراسنگ بنای ساختمان موجودزنده پروتین است. امینواسیدها در موجودات زنده مانند حیوانات ساخته شده نمیتواند. ودرنباتات به وجود میاید. در عوامل معد نی انرژی زا، یکی قندها ودیگری امینواسیدها باید ازگیاهان ساخته شوند. گوشت گوسفند جزء منابع  پروتین است که منشاء آن گیاه ازخانه دان رشقه ، شبد روغیره می باشد. بعدازاینکه توسط حیوانات خورده شد درسلول ها جذب شده وبه شکل پروتین ساخته شده و تبدیل به گوشت میشود.(5)

امینو اسید ها به دو نوع است.

1-امینو اسیدهای ضروری.

2-امینو اسیدهای غیر ضروری.

امینو اسید هایی که دربدن  سنتز(ساخته) می شوند غیر ضروری بوده و آنهایی که بدن قادر به سنتز آنها نیست امینو اسیدهای ضروری هستند. و از طریق مواد غذایی پروتینی به بدن برسند. امینو اسیدهای ضروری مثل لیزین، لومین، ایزولوسین، ترئونین، میتونین، تریپتوفان هسیتید ین، آرژنین وفنیل آلانین. هیستید ین در دوران رشد ضروری است ولی دربالغین وکودکان سنتزمی شود.پروتین ارزش غذای آن بیشتر است که محتوی امینو اسید ضروری باشد. پروتین کامل پروتینی است که نیازبدن رابرطرف کندودارای امینواسیدهای ضروری باشد. مثل پروتین گوشت و شیر.پروتین ناقص ، پروتینی است که به اندازه کافی یک یا چند امینواسید ضروری ندارد. پروتین غله جات پروتین مسئول رشد، ترمیم، نگهداری بدن وتولید شیر در زنان است.

وظایف پروتین ها دربدن

1-  ایجاد وتولید ورشد حجرات.

2-  نگهداری حجرات در بالغین.

3-  تنظیم محیط داخلی یعنی بایدبین مایع خون ومایع سلول وداخل سلول تعادل باشد.

4-  تولید هور مو نها وا نزایم ها.

5-  تولید شیر.

6-  ایجاد انرژی.

7-  نقش ساختمانی.

D – کار بو هاید ریت ها یا قندها:

میوه هاسرشارازقند است وعضلات ما به آن نیازدارند به همین جهت میوه ها برای کار گرانی که کار سخت بد نی می کنند ویاورزشکاران از غذایی مفید و سود مند است. در مسابقات ورزشی دیده شده است قهرمانان که غذایی خو درا بیشتر از میوه ها ترتیب می دهند درمیدان مسابقه های ورزشی بیشتر مقاومت می کنند.معمولآ قند میوه ها مخلوطی است ازگلوکوز، سلولوز، که مستقیمآ هضم وجذب بدن می شود.مواد غذای که سرشارازقند ونشایسته است. که در سبزیجات و تمام گیاهان که به ترتیب غله جات وپس ازآن میوه جات به مشاهده می رسد.

خصوصیات غذای  بعضی از میوه جات:

اغلب اوقات در درمان های مختلف از میوه جات کارمیگرند. بد ین معنی که میوه های گوناگون رابه صورت غذا اضافه می کنند بد ین ترتیب که درموقع صرف چائی صبح ازمیوه و درابتدای غذای ظهر و شب از میوه ها استفاده شود. (طریقه که همیشه اوقات به کاربرده شود) درموقع درمان میوه ای بایدازمقدارغذا کاسته شود. این نوع درمان بایدلااقل سه هفته بطول انجامد.از میوه جات باید هروقت استفاده شود . ودرمواقع که درمان مختلف به وسیله آب میوه انجام می گیرد آنراباید در صبح، چاشت  و شام مصرف کنند.آب لیموترش را باید به صورت که دریک گیلاس مقدارازآب لیمووباقی مانده آن آب علاوه نموده مصرف کنند.در درمان های کامل اغلب اوقات دوره آن کوتاه تراست بهترآن باشد که ابتدا چند روزبه درمان مختلط پرداخته شود وازمیوه جات مخصوص ومناسب آن استفاده کنند. مدت سه روز هرنوع غذایی را کنار بگذارند و فقط بطور آزمایشی تنها ازمیوه جات استفاده شود. ماه بعد نیزهمین روش راتکرارکنند لیکن چندروز به مدت آن بیفزایند ومی توان ماه بعدی نیز به همین طریق عمل نمایند. اگردرطی این مدت احساس ناراحتی (سردرد شدید، تپش قلب ، سرگنسی وغیره) شود بتدریج درمان راقطع کنند لیکن این کاررایکباره انجام ندهند. این علا یم هیچ گاه خطرناک نبوده ونشان پدیده های زهری است که دراعماق بدن صورت می گیرد . در مواقعی که درمان کامل انجام می شود خواه ازمیوه یاآب میوه استفاده کنند.دراین اوقات روزانه سه کیلومیوه وحبوبات تهیه شود که بیشتر آنرا بصورت ( فشرده ) مصرف کنند وفقط یکی دوتای آن رابه شکل کامل میل نمایند.

a- انگور:

انگور یک از غذای نیرو بخش است زیرا سرشارازمواد قندی متعدد وگوناگون ازقبیل، گلوکوز، سلولوز، وغیره میباشد. انگوربه سبب سرشاربودن ازاملاح معد نی ، پتاشیم ، کلسیم، مکنیزیم، فاسفورس، آهن، و سود یم، و غیره میباشد.انگوریک میوه ترمیم کننده عضلات و غذای تسکین کننده اعصاب شناخته شده است. ازطرف دیگردارای خواص تصفیه کننده وملین( نرم کننده) بوده وبه عبارت دیگربهترین میوه ای است که بشرازآن استفاده می کند.انگور یک ماده خوراکی بسیارقابل هضم بوده و درعین حال از غذاهای سازنده خون به شمارمی رود. زیرا مواد غذایی محتوی درانگوربه سهولت هضم وجذب می گردد برعلا وه حالت اسیدی است که آن سبب می شود که به سرعت ازمعده عبورکرده وارد روده گردد زیرا همین حالت اسید ی است که موجب می گردداثنی عشربه سرعت بازشده وانقباضات درآن ناحیه شروع میشود. قند انگور (گلوکوزوسلولوز) موجود تحریک و قدرت در عضلات می باشد وبد ین صورت عمل تخلیه صفراراافزایش و تعاملات اکسیجنی را کاهش می دهد.هم چنان انگورکه خوب رسیده باشد بیش از سایر میوه ها سرشار از ویتامین A,B,C است. ازسوی د یگردارای مقدار زیاد قند است چنانچه ازیک کیلوانگور120 تا150 گرام قنداستخراج کرده اند.هم چنان انگوردارای مقدارزیادی مواد چربی ، آلبومین و تانن است  انگور دارای آهن است وآهن انگورسیاه بیش ازآهن انگورسفیداست این میوه علا وه برآهن دارای ، کلسیم ، فاسفورس، ، مگنزیم ،پتاشیم  است.انگور را وقت که خشک کنند کشمش می شود. کشمش غذایی پر قوت است که درصف غذاهای پرانرژی درجه اول قرارگرفته است. تقریبآ تمام آبی که در انگور تازه وجود دارد وقتی به صورت کشمش درمی آید آب آن تبدیل به قند ومواد نشائسته ای می شود. کشمش غذایی است که حجم آن اندک ولی مواد مغزی آن فوق العاده زیاد است .ازهمین جهت است که درفصل زمستان که بدن احتیاج زیادی به کالوری دارد مصرف آن تجویزمی گردد.کشمش ، تقریبآ تمام خواصی را که انگورتازه دارد درخود حفظ می کند. بر علاوه ، کشمش برای سینه مفیداست ودرد سینه را تسکین می دهد کشمش راهمان طوریکه است می توان خورد ویاآن را بانان، شیرینی یا غذا مخلوط کرد. کشمش برای اطفال ها مفید ترین شرینی است به شرطی که به آ نها توصیه کنید که خوب جویده شود.

b - سیب:

سیب یکی ازبهترین میوه های طبیعی است که هم عضلات وهم اعصاب را غذامی دهد. سیب سرخ شیرین البته نسبت به سیب های د یگرسموم را که جمع شده اند حل کرده وغده های بزاق وترشحات اسید معده را تقویت می کند، به همین جهت سیب برای اشخاص که دریک جا نشسته اند وحرکت نمی کنند بسیار مفید است. مصرف سیب را برای اشخاص که مبتلا به دردمفاصل ، رماتیزم ، چاقی، تجویز می کنند  (سفارش ) زیرا که مصرف سیب دراین گونه عوارض وبیماری ها اعضاء بدن را مرتب کرده وهم چنان اسهال ساده واسهال خونی را تحریک و تقویت می کند.سیب مقدار بسیار زیادی املاح معد نی وبعضی مواد دیگردارد که خواص وفواید آنهارا قبلآ یادآوری کرده ایم. درسیب پتاشیم ، سود یم، کلسیم، املاح، امونیم، آهن، و اسید فاسفورس ، ومقدارزیادی ویتامین های گوناگون وغیره یافت می شود. ترکیب وتجمع تعداد کثیری از مواد نام برده بایکد یگرسبب شده است که خواص درمانی گوناگون وغیره قابل تردیدی به سیب بدهند.مصرف روزانه یک عد د سیب متوسط می تواند تقریبآ 20 % کلی نیازروزانه بدن رابه فیبر غذایی، 7% نیاز کاربوهایدریت و2% نیازبدن رابه آهن و ویتامین A تامین میکند. وهم چنان مصرف یک عد د سیب مهم ترازهمه می تواند درحدود 8% کلی نیازروزانه بدن رابه ویتامینC برآورده  کند. باید توجه داشت ویتامین C موجود درسیب باپختن وحتی تبد یل آن به عصاره ویاآب میوه ازدست رفته یابه میزان قابل توجهی کاهش می یابد. نگهداری سیب درمحیط سرد خشک برای مد ت طولا نی امکان پذ یراست.

C – زردآلو:

زردآلو سرشار از ویتامین های A,B,C وقنداست ومیوه ای است که مقدارویتامین A آن بسیارزیاد وغنی است. زردآلو مغذی اشتها آور، قبض کننده است. زردآلو خوراکی است که برای اعصاب مفید ومصرف آن اعصاب را قوت می بخشد. به همین د لیل است که به اشخاص که اهل مطالعه و تعمق هستند و کارهای فکری دارند مصرف آن توصیه می شود. موقع مصرف زردآلو خیلی مهم است و باید درنظر گرفته شود این است که میوه باید در سر درخت باشد و خوب پخته شود وآن وقت خورده شود.زردآلو میوه مغزی است بخصوص موقعی که به حالت خشک درآمده باشد. این میوه سازنده و بافت دهنده استخوان است. به سبب دارابودن ویتامین ها موجب تعادل دستگاه عصبی بدن می گردد. وبه جهت سرشاربودن ازقند یک نیرو بخش قوی و درجه اول محسوب می شود. این میوه بخصوص در موارد کم خونی ، اختلالات یاافسرد گی های روانی وگرفتگی صدا( ورم حنجره ) تجویز می شود. زردآلو تازه یکی از داروهای معالج اسهال است وچون آنرابصورت خشک درآورند یبوست( قبضیت) را تداوی میکند.

d – انار:

ازاین مــــیوه درطب قد یـــــــــم برای درمـــــــان استفاده میکرد ند آب انارسرشارازویتامین هااست. ودرعصاره آن بقول داکتران قد یمی اکسیر حیات (تکمیل کننده ) وجوددارد وبه شخص نشاط وفرح می بخشدواز گلهای درخت اناربرای رفع اسهال استفاده میگردند.انارمیوه ای است مقوی قلب که در مناطق گرمسیری به حیث ضد اسهال خونی ، نفس تنگی ، وکرم امعاازآن استفاده میکنند . پوست انار خاصیت قبض کننده دارد وبعلا وه دافع کرم می باشد. ازتمام گل، برگ، پوست و ساقه های سبزوجوان وپوست ریشه، پوست میوه و دانه و سرانجام عصاره و آب انار استفاده درمانی به عمل می آید.ازنظرطبیعت طبق نظر حکمای طب قدیم به طور کلی تمام میوه انار خاصیت قبض کننده می باشد.

e – بادام:

بادام دارای مقدارسرشارازویتامین A,B ،قند، چربی ، روغن مایع وهم چنان دارای کلسیم وفاسفورس است. بادام خوراک خیلی مغذی است وبه ویژه به خانمهاتوصیه می کنند. هنگام که حامله هستندویا شیرمی دهند آن رامصرف کنند. دربعضی ازمادران آینده هرروز صبح وقت چای بادام استفاده نمایند.زیرا بادام مقوی نیروبخش است که بویژه به روی نطفه و سلامتی آن اثر بسزایی دارد.مصرف بادام شیرین برای مریضی، سرفه ، تحریک دستگاه هاضمه ومجاری ادرارتجویزشده است. هم چنان برای اشخاص که ازبسترمریضی برخاسته ویابچه های خورد سال مفید است وحتی میتوان آن رابه شیرمادراضافه کرد.در روغن بادام مقدار زیادی ویتامین E وجود دارد ومواد نشائسته ای موجود درآن مقداری ویتامین B1 دارد که بکار جذب آن مواد میرود. علا وه برآن بادام محتوی مقدارزیاد فاسفورس، منگنیزیم، گوگرد، آهن وقنداست. مقدار مواد چربی بادام برحسب تازه یاخشک بودن آن فرق میکند.وجود این مواد سبب می شده است که مغزبادام خشک جزء غذاهای بسیار مقوی محسوب گردیده وبرای تقویت استخوان موثر است. در غذای زنان بار دار ازآن استفاده شود ولی روزانه ازده و دوازده عدد بیشتر نباید خورده شود چون هضم آن خیلی آسان نیست.

F – ناک:

ناک تازه حاوی قند، پکتین، مقدارزیاد املاح معد نی به شرح زیراست .

پتاشیم ، فاسفورس، سودیم، کلسیم، مگنیزیم، گوگرد، کلورین، آهن، فاسفوریک اســـــــید وغیره است. ناک مانند اغلـــــــب میوه های تازه سرشارازویتامین A,B,C و درعین حال بطوریکه گفته شده دارای املاح زیاد می باشد. ناک موجب تسکین وفرونشاند ن حالت عصبانیت موثیراست.  وهم چنان فشار خون رابه حال عادی برمی گرداند برعلا وه خون را صاف کرده و گرده هارا به ترشح وامی دارد و دفع تنبلی نموده و گلودرد را تداوی میکند بر علاوه آن مریضی مضعف ولاغرکننده مانند سل، کمخونی را، بهبود می بخشد.وبه مریض نیروی تازه میدهد ناک خشک شده به وسیله آفتاب سرشارازقند طبعی وهاید ورکاربن است این میوه بسیارنیروبخش بوده و پخته آن 40-50 گرام دریک لیترآب که مدت یک ساعت باحرارت ملا یم پخته شود یک نوشید نی بسیار خوب به دست می آید.  در دوره تداوی ناک معمولآیک کیلوناک تازه رادرسه نوبت صبح، چاشت و شام میل کنند .از آب ناک نیزمی توان روزی سه گیلاس نوشید.مصرف یک میوه متوسط ناک ( 166 گرام) درروز16 % نیازروزانه بدن به فیبرغذائی را تامین می نماید.

خواص دارویی میوه جات :

بعضی از میوه جات و حبوبات و سبزیجات بیش ازسایر فراورده های مانند خود قدرت درمان کننده گی دارند که این خاصیت مرهون قدرت ضد زهری یا تجدید ساختمان مواد معد نی آنها می باشد. ازنظرخواص ضد زهری بخوبی واضح است که میوه جات سرشارازآب بهترین وسیله تسهیل د فع مواد زهری ازبدن می باشند لیموترش بخصوص به عنوان درمان ضد زهری ولاغری به کاربرده می شود هم چنان درروماتیزم ورم مفصلی و غیره مفید است. انگورمعالجات فوق راتکمیل نموده وازلحاظ تجد ید بناوساختمان املاح معد نی بسیارمفید وموثر می باشد وهم سیب وکینودرتداوی تمام امراض روده ای حتی سخت ترین آنها نظیرندارد برعلا وه املاح ومواد معد نی آن ناحیه راتجدید وتکمیل می کند. برای تداوی از میوه جات می توان از میوه های تازه یا آب آنرا به کاربرد.درصورت که ازآب میوه استفاده می شود بقیه آن رانیزباید مصرف نمود. تااینکه مواد مفید وحیاتی به بدن رسیده باشد دراین گونه مواقع( قبضیت)  باید همه روزیکی ازمیوه ها یاحبوبات راکه معمولأ مصرف می کرده اند به کاربرد.در بعضی مواقع توصیه می شود که فقط یک نوع میوه را برای درمان مورد استفاده قرار دهند در موارد درمانهای کوتاه مد ت ( تابه هفت روز) فقط به یک میوه اکتفا کنند لیکن دردرما نهای درازمد ت  (بین بیست یک روز) بهتر است. ازدیاد مصرف آن به سبب جمع شدن مازاد(اضافه گی) محتوی دراین میوه باعث یبوست(مکروبی شدن) شخص می گردد.علت د یگرآنکه دربعضی موارد درمانی بلند مدت ازیک نوع میوه استفاده شود آن است که دراین مواقع اثر درمانی آن وسعت زیاد تری پیدا می کند. مثلآ در معالجه روماتیزم فقط ازتوت زمینی و در درمان مریضی های روده ازآلو استفاده می شود لیکن دردرمانهای کلی وعمومی ازمیوه های مختلف که برای چنین بیماریهائی شناخته شده به کاربرده شده که مواد موثر و مفید آنها بایک  دیگر مخلوط شده و قدرت درمان کنند گی را چند ین برابر کند.

نقش میوه ها دردفع زهری شدن بدن:

بعضی ازمردم میوه هارا به علت اینکه دیرهضم می شوند و تولید گاز در شکم میکنند حقیر و ناچیز میشمارند. حال آنکه برعکس تصوربی پایه آنها میوه هااگرخوب رسیده باشند ویابادقت جویده شوند وباآب دهان مخلوط گردند قند خودراکه مستقیمآ قابل جذب است و احتیاج به هضم شد ن ندارد وارد دستگاه بد ن میسازد. این موضوع محقق است در بیمارانی که درجه حرارت بدن شان از سی و هشت بالا تر رفته باشد تیز ابی معده درآنها ترشح نمی کند ودرچنین اوضاع و احوال غذایی که آنها مصرف می کنند جذب بد ن نمی شود ودرمعده وروده ها تخمرشده و تولید زهریت می کند به همین علت است که به اشخاص تب دارآب میوه به خصوص آب انگور می دهند زیرا قند میوه ها مستقیمآ قابل جذب است. و وقتی این قند جذب بدن شد زهریت راد فع می کند. بیمارا ن که رژیم میوه می گیرند گاهی کسالت وناراحتی های درخود احساس می کنند این حالت دراثرناسازگاری بامیوه پیدا نمی شود. بلکه در اثر مصرف میوه و تخلیه سریع زهریت بدن به اوجود می آید .پروفیسور هرت این حقیقت بدیهی رااعلام داشته است وگفته است  (خوردن و مصرف میوه، بدن  مریضان را از زهریت که در بدنش به حد اشباع رسیده است ، پاک میسازد) آدم تند رست تمام میوه هارا مصرف می کند وهرمیوه ای به مزاج اوسازگاراست ولی اگر سازگار نباشد ویا کدام عوارض جانبی داشته باشد ممکن است نقصی درمعده یاروده های او است. که باید بایک معالجه طبی آن نقص رابرطرف ساخته امااگرکسی بامصرف میوه ها مبتلا به ورم روده شود علت آن این است که کاملآ به مصرف میوه عادت نکرده است وباید کم کم شروع به مصرف آن کند ودرروزاول یک ودرروزدوم دووبعدآن رابه مرورزمان زیاد کند تابه اندازه کافی برسد.هــــــم چنان یــــک آد م میوه خوارهیچ تشنه گی ندارد زیرا میوه ها قبل ازهرچیزدارای مقدارزیاد آب هستند که آن آب تشنه گی رابه میوه خوران به اوجود نمی آورد.این نکته را باید دراین جاتذ کردهیم که آب میوه مثل آب سبزیها دارای نیروی شفابخش هستند که می توانیم آن راباآب چشمه های معد نی مقایسه کنیم. برای اشخاص که تب می کنند ویا تحت عمل جراحی قرارگرفته اندآب میوه هایک نوشید نی غذایی کاملآمفید است.

تداوی غذایی به وسیله میوه جات:

میوه ها علا وه براملاح معد نی که دارند اعمال گوناگونی رابروی د ستگاه بدن انجام می دهند که می توانیم آن را مثل یک دوای کمکی درمعالجه بیماری های بی شمار مورد بهره گیری قراردهیم.میوه ها چون دارای سلولوز اند در طول مجاری روده ها مد فوعات رابه خارج د فع می کنند وبه علا وه چون میوه ها دارای مقدارزیاد آب هستند مد فوعات رانرم وشل کرده وتخلیه آن رابه خارج آسان می سازند. (داکترژیلبرت وداکتردوسی نچی) در مدفوعات بیماری که از رژیم گوشت پیروی کرده وفقط غذایی خود رامنحصربه خوراکیهای گوشتی کرده است دریک میلی لیترمکعب شش هزار رو هفتصد میکروب را پیدا کرده اند. وبه همین بیمارمدت پنج روزمیوه و شیر و ماست وپنیرداده ومد فوع اورا تجزیه کرده اند ودیده اند تعداد شش هزار و هفتصد میکروب دریک ملی لیترمکعب مدفوع اوبه دوهزار دوصد پنجاه مکروب تقلیل یافته است. میوه خوران دارای رنگ سرخی هستند که حکایت ازنیرومندی وتنددرستی آنها می کند. پروفیسور هـــــرت میگوید  میوه ها بهترین عوامل تصفیه کننده ومعالجه کننده ای هستند که طبیعت آن را در دسترس ما قرار داده است. خود پروفیسور اهرت وهمکارانش درموارد زیادی ملاحظه کرده اند که اشخاص میوه خوارکمتر مبتلا به زخمهایی چرکدار میشوند. واگراحیانآ بدن آنهازخمی ومجروح شود زخم وحجرات آنها التیام وشفایافته وکمترمنجربه چرک وعفونت می گردد.داکترکارتون در کتاب خود به نام سه غذای کشنده هیچ شک وتردیدی ندارد که افراط درمصرف قند صنعتی مثل گوشت، والکل برای تند رستی و سلامت ما زیان آوراست.تمام میوه های شیرینی که قندآن ازسلولزترکیب یافته است برای اشخاص پرهیز دار اجازه داده شده تاآن را مصرف کنند زیرا مصرف چنین قند برای آنها مفید است. پس باید میوه هارا وقتی کاملآرسیده وشیرین شده وتازه هم بود مصرف کنیم زیرا چنین میوه ای دارای حداکثرقنداست وبرای بدن مااین قند مفید ولا زم است.

بعداز مصرف میوه ها نباید آب خورد:

اشخاص که زیاد گوشت می خورند برعکس میوه خوران همیشه تشنه هستند و عطش و( تشنگی ) آنها دلیل محدویت آنها ست که بد ن احتیاج به آب دارد تا د فع زهریت کند.داکترهوپک از جوانی نام می برد که بعدازخوردن گیلاس مقدارزیادی آب نوشیده ومبتلا به درد شدید شکم شده بود. چون این جوان دراثردرد شکم بی تابی می کرداورا به شفاخانه آوردندوداکترهوپک درشفاخه معاینه کردوتحت عمل جراحی محتویات روده اورا درآورد ومعلوم شد بعدازخورد ن آب گیلاس هادرشکم جوان نام برده تخمرشده است. میوه ها بویژه گیلاس وقتی بامایعات و اسید معده مخلوط گردد بسرعت در معده تخمرمی شوند و تولید گاز می کنند وبه حجاب حاجز (دیافراگم)  فشار می آورد ومی تواند موجب اختلالات قلبی گردد. از سوی د یگراین اختلالات درد شدیدی درروده ها به وجود آورده وباعث انسداد شراین می گردد که عاقبت آن بسیاروخیم وخطرناک است.

+ نوشته شده در  90/09/28ساعت 15:3  توسط ايمل " نظري "  | 

انواع درخت توت

مقدمه

توت درختی است كه همانند درختان ديگرداراي اندام هاي رويشي مانند ريشه ،ساقه ،شاخه، انشعابات مختلف ،برگ واندامهاي توليد مثل(گل وميوه ) ميباشد. درخت توت داراي زياد انواع ميباشد كه ازجمله بسيار مشهورآن درخت توت سفيد ودرخت شاه توت ميباشد. مهم ترين راه هاي ازدياد درخت توت ‍‍پیوند ،قلمه خابانيدن شاخه ميباشد كه ازجمله پیوند ریشه ازهمه متداولتر بوده .براي كشت درخت توت اولترازهمه ساحه اكولوژيكي (آب،خاك،رطوبت،درجه حرارت)درنظرگرفته شود.درخت توت ازجمله درختان نورپسند میباشد که به عنوان بادشکن مورد استفاده قرارگرفته وپناه گاه براي حيات وحش مورد توجه هستند.ميوه درخت توت اهميت غذاي زياد داشته كه داراي مواد پروتینی ،مواد قندي ،نمكيات ،كلسيم و ويتامين ميباشد .چوب درخت توت درموارد مواد الاستيكي ،خمير كاغذ ،مواد رنگه ،آلات موسيقي قابل مورد استفاده است .

تاريخچه درخت توت

توت داراي قدامت بسيار زياد است كه ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پیدایش آن تاهنوز معلوم نيست . منشا اصلي انواع درخت توت از دامنه هاي گرم هماليا ميباشد .ابتدا جمعيت از اجداد  Morus) alba) درسواحل درياهاي مانند گنگ ،براهما پوترا انتشارداشتند كه افراد ازاين جمعيت بوسيله جوانران به خصوص پرنده گان به مناطق شرقي انتشارخود مانند برمه ،جنوب شرق چين ،ويتنام ،فیلیپین چاپان مناطق فاسفيك ، ماليزيا وغيره مهاجرت كردند . انتشارآن به مناطق غربي منشاه نيز به همين صورت انجام گرفته وارد كشورهاي شوروي وسپس اروپا گرديد . انتشارآن به قاره امريكا بسيار بهم است دونظريه ميتوان مطرح باشد .

1 – اولين مهاجرين آسيائي كه وارد قاره امريكا شدند كه ميوه هاي توت را همراه بردند ، چراكه (M.rubra) كه در كانادا وايالات امريكا يا  (m.microphylla) و(m.celtidifolia) درايالات امريكا انتشاردارد ازنظر بسيار شبيه به (m.alba) ميباشند وچندان تفرقه صفات پیدا نکرده اند .

2 – نظريه دوم ميتواند انتشارآن درزمان هاي قديم يعني كمی پیش ازدوره پلیستوسن باشد .

انواع درخت توت

لينه گياه شناس مشهور سويدني درخت توت را درجنس (Morus) ودرفاميل (Moraceae) نام گذاري كرده وبراي اين جنس 5 نوع قايل شد كه عبارت اند از (Morus alba L) ، (Morus nigra L ) ، (Morus rubra L) ، (Morus tatarica L) ، (Morus indica L) .درخت توت داراي انواع زياد ميباشد كه چند نوع آنراكه زياد مشهور است اسمهاي شانرا يادآور ميشويم .توت سفيد ، توت تاتار، توت چناري ، توت غربي ، توت كره ئي ، توت ابريشم ، توت چيني ، توت مكزيكي ، توت ايهو ، توت هندي ، توت كاگايام ، توت برگ پهن ، توت افريقاي ، توت تكزاس ، توت مغول ، شاه توت ، توت قرمزوتوت همالياازجله توت هاي ذكرشده دونوع مشهور آنرا درذيل معرفي مينمايم .

1 - توت سفيد :توت سفید نام انگليسي آن White mulberry و نام لاتين آن Morus alba L  ميباشد . توت سفيد درخت است به ارتفاع 15 تا 18 متر وبه قطر 1  - 1.5 متر ميباشد . پوست درخت مرحله جوانی خاکستری روشن وسپس خاکستری وقهوه ای میگردد. تاج بزرگ ابتدا تخم مرغي يا كروي چتري ميباشد . داراي شاخه هاي متعدد به انشعابات زياد شاخه هاي خاكستري متمايل به زرد است ودر بعضي ورايتي به رنگ قهوه اي ميباشد . برگها شكل معمولا تخم مرغي ‍‍‍‍‍‍پهن درانتها نوک تیز کمی کشیده ودرحاشیه با دندانه های درشت نا مساوی به طول 18- 6 سانتي متر ميباشد . گلها دوجنسي باريك كاسبرگها درحاشيه بدون پشم ، پرچم ها تقریباْ به طول جام گل هستند . كلاله نخي وكوتا تر ازتخم دان وبدون پشم است ميوه كوچك برنگ سفيد ،سرخ يا سيا به طعم ملس وشيرين به شكل گرديا استوانه اي به طول 1 - 2.5 سانتي متر است . زمان گل دهي حمل ،ثور وزمان ميوه دهي درمناطق متعدل جوزا ودر مناطق گرم ثور است. چوب درخت توت  سفيد قسمت داخلي چوب به رنگ قهوه اي روشن تا قهوه تيره وقسمت خارجي به رنگ سفيد مايل به زرد طلاي است . عمري درختان توت سفيد درنواحي متعدله حدود 120 – 150 ودر نواحي گرمسيري 80 – 100 است . سنين 20 – 40 سالگي اوج قدرت توليد ازنظر چوب وميوه است ،ولي دريك مزرعه توت به صورت شاخه زاد نگهداري ميشود بالا ترين دوره بازدهي از نظر برگ ميوه سنين 6 -9 سالگي  است واز12 -15 سالگي به بعد برگ وميوه به حد ي كاهش مييابد كه به ريشه كني آنها وكشت مجدد درختان نوجوان ضرورت پيدا ميكند . توت سفيد داراي زياد ورايتي که ازجمله توت تاتار ،توت امين ،توت اذري وغيره ميباشد .

۲- شاه توت : درخت شاه توت را بومی ایران وترکیه می دانند. درختی است به ارتفاع 4 تا 10 که به حالت طبیعی به ارتفاع 20 متر نیز می رسد. رنگ پوست آن قهوه ای تا قهوه ای سیر ولی شاخه هایش تا اندازه ای سبز روشن و با دانه دانه های فراوان روی پوست آن است جوانه هایش نسبتاً قوی ميباشد. طول برگهایش 7 تا 18 سانتی متر و عرض آن حدود 8 سانتی متر است فرم آنها بیضی تا قلبی شکل با حاشیه ای دندانه دار ونوک تیز و کوچک هستند. برگها در سطح بالایی سبز تیره رنگ بوده سطح پائینی آن سبز روشن با موهای زیادتری هستند گل نر کوتاه و نازك و به رنگ سبز تیره است گل ماده از گل نر هم کوتاه تر است. گوشت میوه ها از دیواره گلها بوجود می آیند که رنگ آنها سرخ تیره یا آبی سیاه می شود. تنها کمی قبل از افتادن از درخت قابل خوردن می شوند. چون تا کمی پیش از رسیدن مزه ترشی دارند که برای خوردن جالب نیستند. زمان گلدهی آن معمولاً ثور است. میوه های شاه توت را خشک نمی کنند و تنها به صورت تازه مصرف می شوند. دو نوع توت سیاه وجود دارد یکی درست مثل توت سفید بوده که تمام خواص و شکل و فرم آنرا دارد.حتی  مزه اش هم مانند توت سفید شیرین بوده تنها رنگش سیاه است. نوع دیگر که نه تنها در از لحاظ رنگ میوه با توت سفید شباهتی ندارد بلکه مزه اش هم با آن بکلی فرق داشته.

نيازهاي اكولو‍ژيكي درخت توت 

۱- آب و هوا: از آنجائیکه درختان توت واریتی های مختلفی دارند در آب و هوای متفاوت نسبتاً گرم تا معتدل و حتی نزدیک به سرد کاشته می شوند و بهترین گرمی در جریان بهار و تابستان برای آنها بین 25 تا 35 درجه سانتی گراد است. در سردی 2 تا 4 درجه سانتی گراد زیر صفر برگهای توت یخ زده و می ریزند درخت توت گیاهی نور پسند است نور خورشید باعث تقویت رشد و افزایش شاخ و برگ درخت شده تابش نسبتاً شدید باعث کوتاه تر شدن فاصله میان بند ها و کوچکتر شدن برگها می شود ولی وزن خشک گیاه را افزایش می دهد. 

۲ – آبیاری: همه انواع های توت از نظر مصرف آب پرنیازاند در نقاطی که کاشته می شوند باید سالانه حداقل 600 ملی متر باران، آن هم به صورت یکنواخت در طول سال وجود داشته باشد تا به آبیاری مصنوعی نیاز نباشد. نهالها در ابتدای کشت و زمان جوانی به آب بیشتری نیاز دارند و باید هر هفته یک الی 2 بار آبیاری شوند ولی بتدریج با بالا رفتن سن درختان نیاز آب آنها کمتر می شود. در نقاط کم آب درختان پیر باید حداقل هر 10 الی 15 روز یکبار آبیاری شوند.

3 - خاک:خاکهای ریگ لومی برای رشد درختان توت بسیار مناسب اند مخلوط بودن خاک با مواد پوسیده گیاهی مثل برگ یعنی هیومس به خاک امکان تنفس و به باکتریا های موجود در آن امکان فعل و انفعالات زیادتر و بهتر را می دهد. زمینهایی که قابل نفوذ آب نبوده و رطوبت را مدت زیادی در خود نگهدارند و با تلاقی شوند مطلقاً استعداد کاشت درختان توت را ندارند همچنین در خاکهایی که در اثر تابش خورشید سله بسته و شکاف بردارند نباید توت کاشت. درخت توت درخاکهای خنثی رشد مناسبی نشان می دهد بطوریکه میتوان آنرا جزو گیاهان خنثی پسند بحساب آورد. بهترین PH برایش بین 6 تا 7 می باشد.

4 - کود: کودها علاوه بر اینکه قدرت مقاومت درختان را در مقابل سردی شدید به بالا میبرند در مقابل آفات و بیماریها آنها را مقاوم تر می کنند. کود کافی  گل دادن و تبدیل شان به میوه را در بهار تسریع و تولید میوه به مقدار زیاد را مطمئن می کند. به منظور آگاهی از مقدار کود مورد نیاز باید اولاً نوع خاک شناسایی شود ثانیاً مقدار کود موجود در آن را به کمک تجزیه کیمیاوی معلوم کرده و مقداری را که باید به خاک اضافه شود نیز محاسبه کرد. مقدار کود نایتروجن دار 100 کیلوگرم درهکتار به صورت N و همچنین 100 کیلوگرم در هکتار کود فاسفورس به صورت P2O5 می باشد این کودها را نه یکبار بلکه در چند بار و در فواصل معین همه ساله به باغ توت می دهند. بطوریکه جمع سالانه آنها 100 کیلو از هر کود در هکتار شود.  

تکثیردرختان توت

ازدیاد درخت توت به دو طریق صورت می گیرد:

1- تکثیر جنسی (زوجی)

2- تکثیر غیر جنسی (غیرزوجی)

1 - تکثیر زوجی: میوه های ورایتی های مختلف توت بین  جوزا الی سرطان می رسند درختان توت تقریباً از 5 سالگی شروع به میوه دادن می کنند برای بذرگیری میوه های رسیده را از روی درخت یا بهتر از زیر آن جمع آوری کرده روی غربال با فشارآب بیشتر بذرها را از گوشت جدا و در سایه یا گرمی طبیعی اطاق خشک می کنند. روشی که بیشتر توصیه می شود اینست که میوه های رسیده چیده شده را 4 الی 5 روز داخل ظرفی در گرمی اطاق می گذارند تا خوب تخمر شوند. آنگاه آنها را روی غربالی ریخته به کمک فشار آب تخم را از گوشت جدا کرده و دوباره در داخل اطاق و دور از تابش مستقیم نور خورشید خشک می کنند بهتر است بذر توت را در همان سال اول بکارند زیرا قوه نامیه اش بطور طبیعی تنها 3 ماه حفظ می شود. هرگاه آنرا در حرارت پائین تر از 10 درجه سانتی گراد نگهدارند قدرت خود را تا یک سال و حداکثر حتی تا 2 سال حفظ می کنند ولی رشد بذرها به شدت پائین می آید. قوه نامیه بذر توت بسته به ورایتی های مختلف بین 20 درصد تا 90 درصد متغیر است. هر 100 کیلو میوه توت 2 تا 3 کیلو تخم می دهد. در هر کیلو تخم توت حدود 520000 عدد تخم وجود دارد. مقدار تخم لازم برای کاشت آن در هر هکتار حدود 12 کیلوگرام است بذرها را در بهار یا خزان می کارند مدت لازم برای جوانه زدن بذرهای کاشته شده در گرمی 20 درجه سانتی گراد بین 15 تا 20 روز است. بشرط آنکه در این مدت بستر آن مرطوب نگهداشته شود قبل از کاشت باید به زمین کودهای لازم را داد. پس از جوانه زدن بسترها به یک الی دو هفته سایه بان نیاز دارند. ازدیاد درختان توت به وسیله بذر بسیار ساده و کم هزینه تر از روشهای دیگر است. نکته ضعف تفرق صفات نهالهای حاصله است که یکدست نخواهند بود.

۲-تکثیر غیرزوجی: به منظور حفظ خواص مادری آنرا از راه های غیرجنسی زیاد می کنیم. مهمترین راه های ازدیاد غیرجنسی عبارتند از.                   

الف-  پیوند: عبارت است از انتقال بخش یا جوانه ای از گیاهی که میوه های عالی دارد. بر روی پایه ای ریشه دار با این منظور که گیاه بدست آمده تنها از همان میوه های عالی همه ساله تولید کند. مهمترین انواع پیوند در توت عبارتند از: پیوند شکمی- پیوند اسکنه ای- پیوند مجاورتی- پیوند لوله ای- پیوند روی ریشه که معمولاً پیوند ریشه از همه متداولتر بوده و حدود 90 درصد پیوندها به این روش است که در پیوند ریشه، ریشه های یکساله را در بهار در ارتفاع 8 الی 10 سانتی متر بریده و پیوندک را نیز از زیر یک جوانه قطع کرده و بسرعت بین پوست و چوب  ریشه فشار می دهند تا خوب در آنجا جای گیرد. آنگاه محل بریدگیها را تکه پیچ می کنند این کار برای ایجاد تماس بین مرسیستم ریشه در نقطه برخورد؛ پیوندک انجام می گیرد.

ب-  قلمه :در ازدیاد به وسیله قلمه تمام خواص گیاه مادری حفظ می شود. قلمه زدن به دو نوع است. قلمه زدن چوبی و قلمه زدن سبز.

قلمه زدن چوبی: از سر شاخه های یکساله به قطر تقریبی 1 تا 3 سانتی متر درهنگام خواب زمستانی قلمه گرفته و در سردخانه ها درحرارت 5 درجه نگهداری می کنند تا حرارت خاک در بهار به 14 درجه برسد. آنگاه آنرا در زمین می کارند هر قلمه باید 4 تا 5 جوانه در حال خواب داشته و طول آن به 15 تا 20 سانتی متر برسد.

قلمه سبز :شاخه های درختانی که برای قلمه گیری سبز انتخاب شده اند در زمستان طوری شاخه بری می کنند که برایشان تنها 6 تا 7 جوانه باقی بماند این جوانه ها در بهار آینده تولید برگهایی سبز به طول 30 تا 40 سانتی متر و بیشتر می کنند آنها را به طول 15 تا 20 سانتی متر بریده بجز دو برگ انتهایی بقیه برگها را می چینند و در ماه ثور یا ماه جوزا روی زمین می کارند.  

ج-  خوابانیدن :این روش تکثیر گاهی مورد استفاده است ، بخصوص هنگامیکه تعداد محدودی نهال بزرگ مورد نیاز باشد . میتوان جستها وشاخه های بزرگ را با برداشتن پوست آنها به صورت حلقوی سپس قراردادن مواد سبک عضوی یا خاک به محل زخم ، شاخه ها را ریشه دار کرد . همچنین شاخه ها یا جستها ی متعدد یک درخت قد کوتاه توت را میتوان به خم کردن آنها وبرداشت پوست آنها درمحل مناسب وبه صورت حلقه های 2.5 تا 5 سانتی متر وقرار دادن این قسمت ها ی بدون پوست د رداخل خاک تعداد قابل توجهی نهال به دست آورد . قسمت های ازشاخه که داخل خاک است ، برای اینکه ازخاک خارج نشود وزن سنگین مثل خشت پخته سنگ روی آنها قرار میدهیم . معمولا درمدت نسبتا کوتاه قسمت بالای زخم یاحلقه برداشت متورم گشته وپس ازمد تی تعداد زیادی ریشه ازآن بوجود میآید . یکی از معایب این روش محدود بودن میزان تولید نهال است به هرحال این روش دراحداث باغهای توت یامزارع وسیع نقش ندارد ، اما هنگامیکه بخواهیم ازدرختان بزرگ بخصوص ازانواع که به سختی ریشه میدهند ، نهال های مطمئین بدست آوریم روش مناسب است .

کشت درختان توت:درخت توت را می توان در بهار یا خزان کاشت. درنقاط سرد یا یخبندانهای زمستانی معمولاً آنرا در بهار می کارند تا نهالها از آسیب سردی شدید زمستانی در امان باشند. زمان کاشت در بهار هنگامی است که هنوز جوانه نزده باشند در مناطق معتدل و گرمسیر خطر یخ زدگی ریشه ها در زمستان وجود ندارد و در خزان میتوان نهالها را کاشت در ایجاد باغ توت باید نوع درخت، نوع و اندازه و طعم میوه، تعداد نهالها در واحد سطح، موقعیت جغرافیایی محل کاشت و نوع خاک و PH آنرا مورد توجه قرار داد. پس از کود دادن و قلبه کردن و آماده کردن زمین ومشخص شدن فواصل درختها از هم ( معمولاً 3 در3 متر) چقری های 50 در 50 سانتی متری حفر و نهالها داخل شان کاشته می شوند. هرگاه PH خاک اسیدی بود قبل از حفر  چقری و قلبه کردن مقداری آهک روی زمین می ریزند تا PH آن خنثی شود. هنگام کاشت باید دقت کرد تا ریشه ها بطور آزاد داخل چقری جای گیرند. پس از خاک ریزی اطراف آنرا با پا می فشارند تا تماس لازم بین ریشه و خاک صورت گیرد. چقری را پس از کاشت نهال فوری آبیاری شدید می کنند.

شاخه بری:درشاخه بری درختان توت اولاً همه شاخه های خشک شده و بیمار را باید بریده و فوراً سوزاند ثانیاً همه شاخه هایی که به سمت داخل تاج رشد کرده اند و ما آنرا نرک می نامیم به دلیل بی بار بودن و بی جهت مصرف کردن مواد غذایی باید شاخه بری شوند. از همین نرکها در ازدیاد درختان توت می توان استفاده نمود. ثالثاً همه شاخه هایی که تاج درخت را بی جهت غلو کرده و مانع رسیدن نور به میوه ها می شوند باید حذف نمود. بهترین زمان برای شاخه بری هنگامی است که برگها ریخته و درخت در حالت خواب زمستانی باشد ولی در صورت لزوم در سایر مواقع نیز می توان درخت توت را شاخه بری نمود.

شاخه بري اول:ابتدا توت را از ارتفاع 15 سانتي متر از زمين قطع مي كنند. از اين نهال 3 تا 4 جوانه را قطع مي كنند تا شاخه اي خوب توليد كند اين شاخه ها را در بهار سال بعد قبل از جوانه زدن از ارتفاع 5 تا 10 سانتي متر قطع مي كنند. در سال دوم هر درخت حدود 9 شاخه قوي دارد و در سال سوم قبل از بهار همه شاخه ها را از ارتفاع 3 تا 5 سانتي متر قطع مي كنند. در سال چهارم شاخه ها را از ارتفاع 1 تا 3 سانتي متر قطع و بعد هر شاخه را از ارتفاع 3 تا 5 سانتي متر قطع مي كنند. در سال چهارم شاخه ها را از ارتفاع 1 تا 3 سانتي متر قطع و بعد هر ساله اين عمل را انجام مي دهند.

شاخه بري  دومی :ابتدا نهال را از ارتفاع 15 سانتي متر قطع تا از اين نهال 3 تا 4 شاخه رشد كند. اين شاخه ها را قبل از بهار بعد از ارتفاع 30 سانتي متر قطع مي كنيم. در سال سوم قبل از جوانه زدن شاخه ها را از پايه اصلي به ارتفاع 10 سانتي متر قطع مي كنيم.

شاخه بري بلند: به علت بلند بودن ارتفاع توتستان اين روش استفاده نمي شود. انجام آن به اين صورت است كه ساقه اصلي نهال را از ارتفاع يك متر تا دو متر به بالا شاخه بری مي كنند.

برداشت حاصل درختان توت

توت به صورت خام یا خشک شده مصرف می شود. درخت توت درسال پنجم شروع به میوه دادن می کند و معمولاً از سال هشتم یا نهم به حداکثر میوه دهی خود می رسد و مدت ها در این سطح باقی می ماند زمان برداشت محصول هنگامی است که میوه ها از حالت سبزی بیرون آمده مثل شیشه براق می شوند. اغلب همه میوه ها با هم نمی رسند لذا باید آنرا در چند نوبت چید برای چیدن چادر روی زمین در سایه انداز درخت پهن کرده و درخت را اگر تنومند نباشد با دست تکان داده تا میوه های رسیده از شاخه ها جدا شده روی چادر بریزند میوه توت سریعاً باید مصرف شود چون در سردخانه بیش از 2 تا 3 روز قابل نگهداری نیست و اگر بخواهند خشک کنند فوری باید در آفتاب پهن شود تا مقدار زیادی از آبش را از دست بدهد . میوه خشک شده را بیش از یکی دو سال هم می توان نگهداری نمود. زمان برداشت میوه توت، با شرایط جوی مناطق مختلف تغییر کرده و از نیمه دوم جوزا تا اوایل سرطان ماه است. در مناطق گرم زودتر و در مناطق سرد میوه ها را دیرتر می چینند.

استفاده وارزش غذاي توت

ميوه توت هم به شكل تازه ،خشك وپروسس قابل استفاده انسان ها وحیوانات ديگر ميباشد .داراي مواد پروتینی ، مواد قندي ،نمكيات ،كلسيم وويتامين ميباشد .چوب توت درتوليد چوب صنعتي ،مواد الاستيكي ، خمير كاغذ ،مواد رنگي ،آلات موسيقي وبرگ  توت براي كرم ابريشيم قابل استفاده است .

امراض وآفات درختان توت

الف - آفات توت :
1- شپشك
2- سپردار سرخ ستروس
3- شپشك ستاره انجير
4- سپردار كامليا
5- شپشك استراليايي
6- پر طاووسي گلابي
7- كنه دو كله اي
8- سخت بالپوشان و وسوسكها
9- حلزونها
10- آبدوزدك
11- سپردار سان ژوزهچ

ب – امراض توت
1- بيماري كوتاه ماندن توت
2- بيماري موزائيك توت
3- پوسيدگي بنفش توت ها
4- بيماري پوسيدگي سفيد ريشه
5- بيماري بلايت شاخه و برگ
6- بيماري مرگ سر شاخه
7- بيماري سفيد سطحي توت.

جلوگيري امراض وآفات درختان توت
براي مبارزه با آفات توت از دو روش استفاده مي شود.
الف - مبارزه بيولوژيكي:بريدن شاخه اي آلوده و سوزاندن آنها با استفاده از كنه ها و زنبورهاي شپشك خوار.

ب- مبارزه كيمياوي : استفاده از سموم در موقع پرورش كرم ابريشم بايد اجتناب نمود.

+ نوشته شده در  90/09/28ساعت 14:39  توسط ايمل " نظري "  | 

کشت و پرورش بادام در ولایت بلخ

مشخصات مارفولوژیکی درخت بادام :

درخت بادام ازm8-6 ارتفاع داشته رنگ پوست تنه آن خاکی مایل به سیاهی می باشد دربرخی منا طق تاارتفاع 1600mازسطح بحرنیزتربیه می شود.نوع دیگری بادام نیزدربعضی نقاط کشورموجوداست که به نام قد کوتاه Amygdales nanaیاد می شود. این نوع بادام دارای قد پخش بوده ارتفاع آن به 1.5m رسد. رنگ پوست تنه آن خاکی مایل به سرخ می باشد.درافغانستان دونوع بادام یکی بادام شیرین ودیگری بدام تلخک موجودمی باشد که ازمیوه بادام تلخک معمولآدرتکثیربرای بدست آوردن پایه های مادری کارگرفته می شود. کشت تخم بادام تلخک  به مقایسه بادام شیرین بهترمی باشد زیرامیوه بادام ارزان بوده ودرهنگام کشت ضایع نمی شود.درخت بادام که یک درخت برگریزمیباشد عمومآ مخروطی شکل ویاگرد به نظرمی رسد شاخچه های آن لشم ورنگ آن سبزمایل به خاکی می باشد.اساسی ترین وزیادترین گل های بادام معمولآدرشاخه های 3-2 ساله درخت بادام تشکیل می شود. پندک هایی که ازآن برگ سبزمی شود دارای نوک تیزوپندک هایی که گل راتشکیل می نمایند استونه ایی ودارای موهای جوره ایی می باشد.طول برگ بادام  نسبت به عرض آن کمی زیادترتنه وحاشیه برگ دارای دندانه های اره مانند بوده رنگ آن شفاف سبزمایل به سیاه می باشد.گل آن پیاله مانندومتشکل ازپنج گل برگ به شکل زنگوله میباشد تعدادگل برگ ها گاهی بیشترازپنج عددمی باشد رنگ آن اکثرآ سفید وگاهی به رنگ گلابی نیزمیباشد  گل درختانی که زوتربه گل می نیشند به مقایسه آن هایی که دیرتربه گل می نیشند عمردرازتردارد. درخت بادام دارای ریشه های قوی بوده که می تواند به طورعمودی تا3mدرخاک نفوذ کند به همین دلیل قادراست مقداری ازنیامند های آبی خودرا دراوقات خشکی وکم آبی ازاعماق خاک تامین نماید چوب بادام سخت وسنگین ورنگ آن گلابی مایل به قهوه ایی است.گل های بادام دارای 5 کاسبرگ ویک مادگی بوده که تعداد آله تذ کیردرآن متناوب بین 30-20 عدد می باشد ودربرخی موارد گل هایی با40 آله تذ کیرنیزبه مشاهده رسیده است.میوه بادام اکثرأ بینgr 20-8 وزن داشته که ازمغزآن استفاده می شود ورنگ آن از زرد روشن تاقهوه ایی تیره متغیراست وزن مغزبادام معمولآبینgr 1.5-0.5 بوده گاهی هربادام دارای دومغزمی باشد .

ارقام بادام را میتوان به اساس فیصدی مغز آن ها چنین طبقه بندی نمود.

اعلی   % 65-55    مغز   کاغذی

خوب    % 55-45    "     نیمه کاغذی

متوسط   % 45-35   "   نیمه سخت

عادی     % 35-25  "   سخت

ضعیف   % " 25- 20  "  خیلی سخت

گل های درختان بادام به گرده خودالقاه شده نمی توانند درنتیجه به درختان تلقیح کننده احتیاج دارند.آسیب پذ یری بادام نسبت به سایرمیوه های خشک کمتراست وکمترموردحجوم آفات وبیماری هاقرامی گیرد. تلخ بودن مغزبادام کاملآارثی بوده که علت اصلی آن موجودیت ماده ایی به نام گلوکوزید، سیانوژنتیک آمگدا لین می باشد که عمومآ توسط یک جن این صفت انتقال می یابد

مشخصات بوتانیکی بادام :

بادام به نام علمی prunus  Amygdalus یاد شده که به جنس prunus وفامیل Rosacea تعلق دارد. بادام نزدیکی زیاد به میوه های خسته دارازقبیل آلوو شفتالو، دارد. ازتلقیح بادام وشفتاآلودورگه های به دست آمده که نبات شناسان آن رابه نام Amygdalus communis  یادنموده وبه سب فامیل prunoidae معرفی کرده اند.علاوه به بادام های اهلی یا اصلاح شده انواع وحشی بسیارمتعددی دردنیاوجوددارند که حاصل تلقیح ودورگه گیری طبیعی آن ها بین خودشان ویابین انواع اهلی است که مهمترین آن ها ذیلآ معرفی می گردد

Pru.kuramiea  :درافغانستان وجودداشته که درختی است شبه به بادام اهلی  باخسته های کوچک.

Pru.sparticidea : که به وفوردربعضی ازمناطق ایران وهم چنین درافغانستان دیده شده واین ها انواعی هستند که فاقد برگ بوده وعمل فتوسنتزآن به وسیله شاخه های لطیف وسبزآن تامین می شود.

Soinoissima  pru.: این نوع بوته ایی شکل وخارداربوده که درای میوه های کوچک می باشد درخاورمیانه وآسیای مرکزی با اختلافات فیزیالوژیکی زیاد ونام های متفاوت پراگنده می باشد.

Pru. Bucharica : که دربخارا، تاجکستان، وشمال افغانستان دیده  می شود. این نوع دارای برگ های پهن وکوتاه بوده که میوهای آن صاف ونوک تیزوهم چنان زود رس می باشد.

Pru. Webbu : این نوع کاملآ غربی بوده ودرکوهای یونان ،صربستان تاجنوب ایتالیاوسیسیل به مشاهده می رسد شکل آن بوته مانند بوده که کم وبیش خاردارمی باشد میوه های آن کاملآ کوچک بوده وبه گرده خودالقاح می شوند.لازم به ذکراست بادام هایی که دارای پایه بادام هستند درخاک های آهکی وبادام های که دارای پایه شفتالومی باشد درخاک های نیمه مرطوب یاخیلی سبک نتیجه بیهترمی دهند ولی نوع اخیرالذکر عمراقتصادی درخت بادام راکه درحال عادی 50 سال می باشد کاهش می دهد.

اشکال مصرف بادام :

بادام میوه ایی است که برای مصارف گوناگون تولید می شود. عمده ترین موارد مصرف آن درصنایع شیرینی سازی ، چاکلیت سازی ، بسکیوت سازی می باشد. مغزبادام به طورتفت داده شده ویابه صورت خام جز بهترین تنقلات محسوب می شود.ازروغن بادام درحصه بعضی ازدواها برخی ازمواد آرایشی استفاده می گردد.ازشیره بادام منحیث ماده نرم کننده پوست که درعین حال خواص آرام بخش نیزدارد استفاده می شود. ازروغن بادام خالص که معمولآ ازبادام تلخک تهیه می گردد برای درمان التهابات پوستی به پیمانه فروان استفاده می گردد. وازغوره بادام نیزبه عنوان خوراکی استفاده می شود.

ارزش غذایی بادام:

درمورد ارزش غذایی بادام علاوه برتاثیراقلیم ،عواملی دیگرچون، نوع بادام، نحوه پرورش آن، سن درخت مورد نظر، نوع پایه ،نوع کودهای مصرفی وزمان رفع حاصل موثرمی باشد.درسال 1971میشل سوتی روی سیزده نوع بادام تحقیق نموده وآن هاراتحت تجزیه کیمیاوی قرارداده است که نتایج آن به شرح ذیل می باشد.

مقدارآب         % 4.16

مقدارچربی    % 56

مقدارپروتین    % 37.3

مجموع کاربوهایدریت ها   % 5

شایان ذکراست مقدارروغن بادام بامقدارپروتین آن رابطه معکوس دارد

اهمیت اقتصادی بادام:

تنوع آب وهوایی مهم ترین عامل محدود کننده در پرورش وکشت درختان مختلف در دنیا محسوب میشود به عبارت دیگر در یک منطقه جغرافیایی خاص تنها تعداد مشخصی از درختان در شرایط هوای آزاد قابل تولید هستند . بنا بر این کشت برخی محصولات باغی در یک محل ممکن است در مکانی دیگر میسر نباشد پس باید با برنامه ریزی مشخص وتعین اهداف واشنایی با نیازهای بازارهای داخلی وخارجی یک یا چندین محصول را تولید کرد تا از این طریق بتوان علاوه بر تأمین نیازهای داخلی ، بخشی از تولیدات را صادر کرد و میزان درامد حاصل از محصولات باغی را افزایش داد .درحال حاضر در برخی از کشورها تولیدات بخش زراعت منبع اصلی در آمد کشور محسوب میشود. به طور مثال کشور هالند سالانه حدود 30 ملیارد دالر گل به خارج صادر میکند که این مقدار %80 در آمدهای ارزی این مملکت راتشکیل میدهد.لازم به ذکر است در کشورافغانستان که تقریباً بیش از %80 مردم آن در بخش زراعت فعالیت دارند فیصدی بسیاری کمی از افراد مسلکی و تحصیل کرده در بین آنهابه مشاهده میرسد.چنانچه کار شناسان مسائل افغانستان معتقد بر این مو ضوع اند که توسعه بخش زراعت خصوصاً موضوعات مربوط به باغداری رکن اساسی توسعه وپیشرفت سایر بخش های اقتصادی کشوررا تشکیل میدهد. سالیان درازی است که درخت بادام به عنوان یک نبات پر ارزش به دلیل نیازآبی کم وتوافق در زمینها ی کم قوت خصوصاً خاک های آهکی مورد توجه جهانیان قراردارد.اخیراً کشورهای حوزه مدیترانه به علل اقتصادی ، فعالیت ها ی جدیدی را در جهت تولید انواع پر محصول بادام شروع نموده و با انتخاب ورایتی های با زار پسند گسترش بی سابقه ای به این بخش از صنعت باغداری بخشیده اند.هرچند که کشور امریکا از نظر میزان تولید ، اولین تولید کننده بادام در دنیا به شمار می رود و نبض بازار جهانی را در دست دارد اما کشورهای اروپایی نیز سعی در افزایش محصول بادام خود داشته ودر جهت تأمین کمبود مغز بادام مصرفی خود سخت در تلاشند شایان ذکر است که اتحادیه اروپا در حال حاضر اولین متقاضی خرید و جذب این محصول میباشند .

عمده ترین خریداران و وارد کننده گان مغز بادام در دنیا عبارت اند از:

اتحادیه اروپا با وارد نمودن 120 تن مغز بادام یعنی 3/2 حصه کل تولید جهان ، جاپان ، کوریا وهند تا %25 کل تولید جهان ، کانادا و میکزیک با وارد نمودن %10 کل تولید جهان .شایان ذکر است بادام مصرفی کشورهای فوق الذکر را عمدتاً کشور امریکا تولید میکند وبا غهای بادام امریکا مشخصاً در ایالت کالیفورنیا در مساحتی بالغ بر 175 هزار  هکتار میباشد که بطور متوسط سالیانه از هر هکتار در حدود 1.8 تن مغز بادام بدست می آید.

وضعیت تولید بادام در جهان:

امروزه ظرفیت تولید جهانی مغز بادام از مرز 500-400 هزار تن در سال گذشته است که سهم تولید سالیانه کشورهای حوزه مدیترانه از این مقدار درحدود 137 هزار تن میباشد.تولید بادام هر چند در تعداد ازکشورهای آسیایی درحال افزایش است ولی از نظر کیفی قابلیت رقابت با بازارهای بین المللی را ندارد.بر اساس گزارش سازمان غذایی جهان (FAO) مقدار تولید بادام در جهان (در بین ده کشور عمده تولید کننده در سالهای 1997و 1998) جمعاً 1560806تن بوده که ازاین مقدار568000 تن آن به کشور امریکا تعلق دارد.

وضعیت تولید بادام در کشورهای اروپایی:

اسپانیا اولین کشور تولید کننده بادام در اتحادیه اروپا است که سالیانه در حدود 65هزارتن مغز بادام تولید میکند از سال 1960 به این طرف توسعه کشت بادام در آن کشور رو به افزایش بوده و اخیراً با مدرنیزه کردن دستگاهای بادام شکن هزینه های اضافی را کاهش داده اند. به دلیل للمی و یا نیمه للمی بودن اکثر باغهای اسپانیا تولید سالیانه آنها در مقایسه با باغهای امریکا کمتر میباشدبعد از اسپانیا ، یونان باتولید 20 هزار تن ، ایتالیا با تولید 15 هزار تن در مقامهای بعدی قراردارند.سایر تولید کنند ه گان بادام در اروپا کشورهای پرتگال وفرانسه هستند که به تر تیب 4و 5 هزار تن مغز بادام تولید میکنند.

وضعیت تولید بادام در افغانستان:

باغداران زحمت کش افغانستان از زمانهای قدیم به پرورش این میوه اشتغال داشته اند ولی در چند دهه گذشته به علت خسارتهای ناشی از سردی بهاری که اغلب محصولات بادام را از بین میبرد این محصول مورد بی توجهی باغداران قرارگرفته است ولی با وجود آنهم تولید این میوه در ولایات پروان ، کابل ، لوگر ، میدان ، زابل ، هرات ، بادغیس ، ارزگان  وبلخ بصورت پراکنده ادامه دارد.امید است با استقرار نظام جدید در افغانستان تحولات مثبتی در باغبانی کشور به وجود آید و با تولید ومعرفی بادامهای دیر گل ومرغوب مردم مجدداً نسبت به توسعه کشت آن رغبت ورزند ودر صدد احیا واصلاح باغهای قدیمی وتبدیل آنها به ارقام وانواع اصلاح شده جدید بپردازند.پر واضح است که در ارتباط باتولید وصادرات انواع مختلف میوه جات خصوصاً بادام هیچ نوع ارقامی تأید شده جدید وجود نداشته و علت اساسی آن واقعات دودهه اخیر در افغانستان بوده که سبب حریق شدن و تخریب قسمت اعظمی از باغهای سابق الوجود گردیده است.شایان ذکر است ارقام بسیار قدیمی صرف در مورد ساحات باغداری وجود داشته مثلاً در کتب واسنا د احصائیه وی دوران حکومت داکتر نجیب الله ساحه باغداری در افغانستان 143.5 هزار هکتار ثبت شده که از مجموع این ساحات 70.5هزار هکتار آن به کشت انگور اختصاص داشته است ولی در مورد صادرات میوه جات آنهم بصورت جداگانه کدام ارقام دقیق وقابل اعتبار در دست رس قرار ندارد.

تولید بادام در ولایت بلخ:

به اساس ارقام احصائیه وی ریاست زراعت ولایت بلخ در سال 1385 ه ش در حدود 1356 هکتار زمین تحت کشت بادام قرارداشته که از ساحه مذکور در همین سال حدود 400تن بادام از انواع مختلف مروج در ولایت بلخ بدست آمده است لازم به یادآوری است که تقریباً %30 بادام تولید شده در داخل ولایات افغانستان به مصرف میرسد و تقریباً %70 باقی مانده آن به خارج از کشور صادر میگردد. ولایت بلخ بصورت مستقیم در صادرات بادام دخیل نمیباشد بلکه تاجران ملی محصولات یادشده را بعداز خریداری به مرکز کشور انتقال داده واز آن جا به کشور هایی چون هند ، پاکستان ، چین ، امریکا وبرخی از کشورهای اروپایی که عمدتاً وارد کننده گان بادام افغانستان محسوب میشوند انتقال میدهند.تمام انواع بادام مروج در ولایت بلخ عموماً همراه پوست به دست صادرات سپرده میشوند ولی تعدادی از آنها مانند بادام شکوربایی وبادام مروجی مغز شده وبعداً مغز آنها صادر میگردد.

تحقیقات بادام در افغانستان:

بادام افغانستان در بازارهای جهانی از ارزش اقتصادی کمتری برخوردار است وعلت اساسی آن کشت مختلط بادامهای خسک وبادامهای مرغوب در باغها میباشد. که در نتیجه بادامهای مختلف میگردد وهمین دلیل باعث آن شده تا پذیرش محصولات بادام در بازارهای جهانی کاهش پیدانماید باوجود آنهم طعم بادامهای تولیدی افغانستان نسبت به بسیاری از ممالک تولید کننده بهتر ودلچسپتر میباشد.ولسوالی خلم (تاشقرغان) تنها محل است که در آن پیوند درخت بادام بیشتر رواج داشته ونوعی بادام بنام بادام ستاربایی به پیمانه زیاد دراین ولسوالی ولایت بلخ تولید میگردد.درسال 1371 ه ش دونوع نهال پیوندی(نان پریلNonpareil ,)و(کارملCarmel)برای گرده دهی وپیوند درختان بادام افغانستان از خارج کشور به این کشور آورده شده که بعد از اجرای گرده افشانی وپیوند انواع جدیدی بوجود آمد که در ولایات قندهار وزابل به کثرت ازاین انواع تکثیر شده و باغهای متعددی از این انواع در ولایات متذکره احداث گردید ولی متاسفانه بعداز رسیدن این درختان به سن حاصلدهی ، حاصل درختان یادشده از نظر کیفیت مانند پایه های مادری آنها در خارج ازکشور نبوده وعلت اساسی آن عدم تغذیه درختان بادام در افغانستان ارائه شده است.درین اواخر از طرف دفتر (FAO) دونوع جدید بادام به نامهای (Feredel)و(Ferregnes) از اروپا به افغانستان آورده شده است این دونوع نیز در افغانستان رواج وگسترش یافته است وامتیاز خوب آن حاصلات بلند آنها میباشدولی پوست این انواع نسبت به بادامهای نان پریل وکارمل یک اندازه ضخیم تر به نظر میرسد.کشور هند که یکی از واردکننده گان بادام افغانستان میباشد واردات بادام را همرا با پوست آن ترجیح میدهد لذا بادامهای فوق الذکر با پوست عرضه شده نمیتوانند وباید مغز آنها به بازار عرضه گردد. بناً یگانه بادامی که فعلاًباید مورد تکثیر وگسترش قرار گیرد بادام ستار بایی میباشد. این بادام در کشورهای هند وپاکستان از شهرت خاصی برخوردار است ومقدار زیادی ازاین نوع به ایالات متحده امریکا که خود یکی از بزرگترین کشورهای صادر کننده بادام میباشد عرضه میگردد وافراد که ازاین نوع بادام استفاده میکند نظر به طعم عالی آن بادام مذکور را بر تمام انواع بادام افغانستان ترجیح میدهند.

علت عدم توجه باغداران وتولید کنندگان به بادام :

به علت قانع بودن نسبی بادام باغداران ومالکین اراضی از اختصاص زمین های مرغوب به آن دریغ مینمایند وهمین امر باعث میگردد که بعد از احداث باغ وسپری شدن چند سال ازتولید بادام ، درختان باغ به  قلت مواد غذایی مواجه شده وتدریجاً قبل از اینکه عمر ومعیار اقتصادی خویش را تکمیل نمایند از بین میروند عده نیز زمینهای نسبتاً مرغوب را به احداث بادام باغ اختصاص میدهند ولی به قدر درختان را متراکم غرس منیمایند که تاج درخت عموداً رشد نموده وباعث کوچک ماندن شعاع تاج درخت میگردد.

کیفیت تولید و استندرد محصول بادام:

کیفیت محصول بادام ارتباط کامل به زمان رفع حاصل ، خشک بودن میوه ونگهداری آن در زخیره خانه ها ی خشک وخنک دارد در صورت موجودیت رطوبت زیاد در محصول درزمان نگهداری آن الی رسیدن به دست مصرف کنندگان حمله بعضی از قارچها موجب کپک زده گی محصول شده وبه کیفیت آن شدیداً صدمه وارد میکند.استندر میوه بادام جهت افزایش کیفیت وبازار پسندی آن در بازار های داخل وخارج ضروری بوده وبه سلامتی افراد ، افزایش درامد آنها واز همه مهمتر به رونق اقتصادی کشور کمک خوهد کرد.

         استند رد میوه بادام شامل ویژه گی های آتی میباشد.

شماره

ویژه گی

حد مجاز

1

مواد خارجی به شمول پوست آن

حد اکثر 1gr/100gr

2

مغز بادام نرسیده ویا چملک شده

"     "   1.5gr/100gr

3

مغز بادام دومغزه

"     " 10gr/100gr

4

مغز بادام میده وشکسته شده

"     " 6gr/100gr

5

مغز بادام تلخ در بادام شیرین

"     " 2gr/100gr

6

رطوبت

"     "5%

7

آفت زده گی

"     "دوعددر صد عدد.

شایان ذکر است از جمله ویژه گیهایکه در جدول فوق ذکر گردیده است در درجه اول فیصدی آ فت زده گی ، در درجه دوم رطوبت نسبتی ودر درجه سوم بادام نارس وچملک شده بر روی درجه بندی اقتصادی بادام میتواند تاثیرات مهمی داشته باشد بهر اندازه که فکتورهای فوق افزایش یابد کیفیت مغز بادام کاهش خواهد یافت واز لحاظ تجارتی درجه پایین تری را حائیز میشود.

درجه بندی مغز بادام به اساس تعداد مغز در هر انس :

در کالیفورنیا درجه بندی مغز بادام برحسب تعداد آنها دریک انس به ترتیب ذیل پذیرفته شده است.

شماره

نوع بادام نظر به جسامت

تعداد

1

مغز بادام های خیلی کلان

20-18 عدد مغز بادام در یک انس

2

 

22-20 "                        "

3

 

25-23"                         "

4

 

30-26"                        "

5

 

32-30"                        "

6

 

34-30"                        "

7

 

40-36"                       "

8

مغز بادامهای خیلی کوچک

50-40"                        "

انواع مختلف بادام در ولایت بلخ:

در ولایت بلخ اضافه از بیست نوع بادام وجود داشته که برخی از آنها بنا به اهمیت بیشتر اقتصادی شان ذیلاٌ معرفی میگردد

شماره

نوع بادام

شماره

نوع بادام

1

ستاربایی

11

سید بایی

2

قنبری

12

پسته بادام

3

خیرالدینی

13

گوش فیل

4

عبدالواحدی

14

کالون حسینی

5

شاخ بز

15

تلخک

6

قاری بای

16

مروجی

7

مجیدی

17

کاغذی عادی

8

شکور بایی

18

کاغذی کفمال

9

نقشی

19

کاغذی صندوقی

10

حلالی

20

کلان دانه

نوع بادام:ستار بایی

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:late

فیصدی مغز:75%

حاصلدهی سالانه:پر حاصل ، فاقد سالبری
نوع بادام:قنبری

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:medium

فیصدی مغز:65%

حاصلدهی سالانه:پربار
نوع بادام:خیرالدینی

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:late

فیصدی مغز:45%

حاصلدهی سالانه:پربار، friutdrop
نوع بادام:عبدالواحدی

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:late

فیصدی مغز:50%

حاصلدهی سالانه:متوسط ، دارای سالبری
نوع بادام:شاخ بز

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:early

فیصدی مغز:50%

حاصلدهی سالانه:متوسط
نوع بادام:قاری بای

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:early

فیصدی مغز:50%

حاصلدهی سالانه:متوسط
نوع بادام:مجیدی

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:medium

فیصدی مغز:50%

حاصلدهی سالانه:متوسط
نوع بادام:شکور بایی

منشأ:سمنگان

زمان به گل نشینی:medium

فیصدی مغز:50%

حاصلدهی سالانه:پر بار
نوع بادام:نقشی

منشأ:بلخ

زمان به گل نشینی:early

فیصدی مغز:55%

حاصلدهی سالانه:متوسط
نوع بادام:هلالی

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:early

فیصدی مغز:50%

حاصلدهی سالانه:متوسط
نوع بادام:سید بایی

منشأ:بلخ

زمان به گل نشینی:medium

فیصدی مغز:50%

حاصلدهی سالانه:متوسط ،دارای طعم بسیار شیرین میباشد.
نوع بادام:گوش فیل

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:early

فیصدی مغز:45%

حاصلدهی سالانه:متوسط

نوع بادام:کلون حسینی

منشأ:خلم

زمان به گل نشینی:late

فیصدی مغز:65%

حاصلدهی سالانه:پربار،این نوع جدیداً توسط اینجینر ابراهیم متخصص Horticulture در ولسوالی خلم تشخیص و معرفی شده است.


نوع بادام : پسته بادام

منشأُ:خلم

زمان به گل نشینی: late

فیصدی مغز: 45%

حاصلدهی سالانه:متوسط ، دارای مارکت محدود میباشد.

نوع بادام :بادام تلخک

دارای انواع مختلف بوده ، در سرتاسر ولایت بلخ قابل مشاهده است وعموماً جهت بدست آوردن پایه های مادری مورد استفاده باغداران قرار میگیرد.
نوع بادام :کلان دانه ، کاغذی عادی ، صندوقی ، کف مال ، مروجی .انواع فوق الذکر ورایتیهای مشخص نبوده بلکه اسماء تجارتی میباشند که از طرف تاجران بادام به مخلوطی از چندین نوع بادام اطلاق میشود

+ نوشته شده در  90/09/28ساعت 14:25  توسط ايمل " نظري "  | 

معرفی جنگلات طعییی افغانستان وطروق حفاظت آن

مـــــــقدمـــــــه:

افغانستان یک کشور کوهستانی بوده اقلیمی ونیمه استوایی دارد.جنگلات طبیعی مانند لمنح ،بجور،بلوط وغیره که ارزش صنعتی وساختمانی دارد.درنواحی جنوب شرق کشورانتشاریافته اند. جنگل های پسته،بادام کوهی به پیمانه زیاد در صفحات شمال وشمالغرب کشورانتشاریافته بوده،نسبت قطع یکسره،چرش مفرط مواشی کاهش یافته روبه زوال گذاشته اند.جنگل جنوب شرق کشورنیز به این وضع مواجه می باشد.در کشور ماجز ازیک تعداد محدودنشریه هیچ نوع آثار علمی به اوصاف بوتانیکی ومشخصات بیولوژیکی این جنگل ها را توضیح نموده.به اساس آن پلان انکشاف جنگل روی دست گرفته شده وموجود نمی باشد ازین جاست که ساحات وذخایر چوبی جنگل های کشورتقلیل یافته پروسه صحرایی شدن آن شدید گردیده است ما باید سعی نماییم تا تمام جنــــــــــــگل هـای افغانستان رااز شر دشمنان طبیعی مانند تخریب آب،خاک،قطع بی رویه درختان توسط افراد غیرمسـول ،حیوانات مضره وغیره عوامل که باعث نابودی آن میشود. محفوظ نگهداریم تا باشد که تمام کشور ما با فقر چوب ودیگرمحصولات جنگلات مواجـــــــــــــــه نشـــــــــــــود.

تعریف جنگل:

جنگل اجتماعی است که ساختمان و تشکیلات آن همانند جامعه انسانی می باشد.این اجتماع شامل درختان ،گیاهان،خاک ها،بته ها،آب و حیوانات است به عباره دیگر جنگل جای موجودات زنده مخصوصآ درخت بوده که رابطه با جریان زیست را برای خودو موجودات زنده دیگر مانند حیوانات فراهم می سازد.پس جنگل هنگامی تشکیل می گردد که تعداد محتویات نباتات مخصوصآ درخت آن طور زیاد باشد. که یکی بالای دیگر اثر گذاشته و از طریق آن محیط و ماحول شکل ظاهری خود را تغیردهند اینکه تغیرات ضعیف درجه حرارت،عدم وزش باد و هم چنان رطوبت زیاد هوا مشخصات عمده محیط جنگل است.بنآ درختانیکه درین نوع محیط رشد ونمو می نماید از لحاظ شکل ظاهری زیاد با درختان ساحه آزاد که فاقد این حالت اقلیمی می باشند. مثلآ درختان جنگل ساقه راست وارتفاع زیاد داشته شاخه بری خود بخودی و پربودن چوبی آنها تامین بوده تاج کوچک مخروبه داشته و هم حجم چوب با کیفیت آن زیاد تر می باشد. در زبان های عام جنگل به منطقه گفته می شودکه درختان خود تشکیل یافته و ضمنآ زیست گاه جانوران وحشی است ما باید در نظر داشته که هم منطقه پوشیده از درختان و یا درختچه نمی توانیم جنگل دانست.در یک کلیه روابط ایکولوژیکی از ساده ترین و مشکل ترین آنها بین گیاهان ،جانوران و محیط اطراف آن دارد. در حقیقت یک جنگل همیشه قادر به ارایه حیات بطور مستقل وبدون دخالت انسان می باشد.ازین رو جنگل را میتوان این طور تعریف کرد: جنگل عبارت ازسطح وسیع پوشیده از درخت ، درختچه وسایر گیاهان که همرای جانوران اشتراک زیستی biocoenoseپیشرفته ای بین عناصر تشکیل دهنده آن (گیاهان و جانوران) به وجود می آورند که تحت تاثیر عوامل محیطی قادر به ادامه  حیات به طور مستقل می باشد .یک جنس اشتراکی زیستی جانوران و گیاهای تحت تاثیر عوامل محیطی (اقلیم ، زمین ،خاک و.....) . مجموعه کلی پیچیده تنظیمی راتشکیل میدهد که در زبان های علمی به آن   Biogeocoenose می گویند و این مجموعه ایکولوژیک همان ایکوسیستم است کهTansley در ســــال  1937 برای اولین بار پیشنهاد نمود با توجه به این موضوع میتوان گفت که جنگل یک ایکوسیستــــم است و پایه داری جنگل ها بستگی مستقیم به پایداری ایکوسیستم آنها دارد.از تذکرات فوق میتوان تعریف جنگل را به شکل زیرخلاصه نمود.

جنگل به آن نوع جمعیت درختان جنگلی گفته که درختان آنها نه تنها یکی بالای دیگر اثر اندا خته واز طریق ان نه تنها شکل ظاهری خودرا تغیر می دهد ، بلکه بالای خاک و فضا نیز تا ثیر نموده آنها را به دگرگونی های عمیق منتهی میسازد.هکذا جنگل یک پدیده اقتصادی برای استحصال چوب و هم چنین تنظیم کننده شرایط اقلیمی و محیطی (آب وهوا، خاک وغیره) نیز می باشد.  

نگاهی به جنگل های طبیعی افغانستان:

فرش های درختان افغانستان به سیستم تقسیمات افقی و عمودی طبقه بندی گردیده است. فرش های که در چوکات طبقه بندی افقی گنجانیده شده اند هفت Formation  1ََartemiseta5,zygophileta,4 caligoneta,3 halophileta2 tamarixxeta  , Haloxiloneta7  xiloneta6 بوده که به ترتیب در جنوب و شمال و جنوب غرب افغانستان دریافت می گردد. بارندگی مناطق متذکره کم تر از 150 ملی متر اندازه گردیده و خاک های خشک وریگی را دارا می باشد.فرش های درختی که در طبقه بندی عمودی گنجانیده شده اند سیزده طبقه در بر می گیرد این formation  ها طبقات درختان جنگلی تحت تاثیر اقلیمی و شرایط مشخص ایکولوژیکی پدید آمده برای طبقه بندی آنها به گمان اغلب به رهنمود های Braun Blangaet که در آن از پرنسیپ نباتی غالب Dominant پیروی میشود. استفاده گردیده است اینکه بر پایه مطالعات عمیق ایکولوژیکی استوار نیست . برای تقسیمات بیولوژیکی فرش ها درخت و استفاده از آن برای پلان های مشخص احداث کافی پنداشته میشود. جنگل ها صنعتی و ساختمانی کشور در ولایت جنوب شرق افغانستان مخصوصآ پکتیا وکنرها انتشار یافته اند.این جنگل ها به ارتفاع 580 متر از سطح بحر که در ناحیه سواحل دریای کنر و ننگرهار که اقلیم نیمه استوایی کشور را تشکیل میدهد، آغاز یافته به ارتفاع 3300 متر از سطوح مر تفع ولایات کنر و پکتیا خاتمه می یابد . بارندگی سالانه در ناحیه نیمه استوایی مذکور بین 178 الی 320 ملی متر تثبیت گردیده. جنگل نیز تجدید  میگردد تغیر یافته در کمر یند فوقا نی سالانه به طور اوسط به 960 الی ی1100 ملی متر بالغ میگردد درجه حرارت قوس نزولی داشته در منطقه اقلیم نیمه استوایی بین18,40   الی 21,20 درجه سانتی در طبقات فوقانی آن با تنزیل دو درجه بالا تر از در سه طبقه دیگر پایین آورده با تنزیل تقریبآ هر یک 5 درجه سانتی گرید کاهش یافته درسرحدات بالایی جنگل به 1,7 درجه سانتی گرید پایین می آید تغیرات اقلیمی متذکره که ناشی از وضع خاص ایکولوژیکی این ناحیه می باشد .

انواع جنگلات طبیعی افغانستان:

جنگلات مهم طبیعی افغانستان به صورت کل به انواع سوزنی برگان و پهن برگان از هم تفریق گردیده که روی اوصاف بیولوژیکی وطرز تکثیر هر کدام آن به ترتیب ذیل توضیح میشود.این جنگل ها به ارتفاعات 580 متر از سطح بحر در ناحیه سواحل دریای کنر،ننگرهار اقلیم نیمه استوایی کشور را تشکیل میدهد. آغاز یافته.به ارتفاع 3300 متر از سطح بحر روی سطوح مرتفع در ولایت کنرو پکتیا خاتمه می یابد.

الف- جنگلات پهن برگان وساحه انتشارآن:

در افغانستان یک تعداد زیاد پهن برگان وجود دارد. به شکل طبیعی ساحات وسیع را احتوا نموده اند. اینعده پهن برگان عبارت انداز بلوط،مارو،کچووزیتون که در سرحدات پایین جنگل سوزنی برگان منطقه جنگلزاری جنوب شرق کشور وسیع اند انتشار یافته اند.در خارج از منطقه جنگلزاری شرقی کشور انواع دیگر پهن برگان پسته،بادام کوهی یا بادام وحشی ،ارغوان ،سکساول ،گز وغیره نیز هستند. بطور طبیعی ساحات وسیع را احتوا نموده ویا گرفته ارزش بزرگ اقتصادی و محافظوی را دارا می باشد. علاوه برآنکه یک درختان پهن برگ دیگری مانندپشه خانه،عکاسی،گل دارسفید،بید روسی،توت،چنار،بید،سنجد که هر کدام به نوبه خود دارای ارزشهای جدا گانه اقتصادی، محافظوی و زیستی می باشند.در کشور ما به شکل طبیعی ساحه مشخص جغرافیاتی را دارا نبوده اغلبآ بطور مصنوعی تکثیر و غرس میگردد. که ازین تمام این انواع به نوبه خود دارای اهمیت فراوانی اقتصاد ی وایکولوژیکی می باشد لازم است که چند نوع آنرا به طور خلاصه مورد مطالعه قرار دهیم.

درخت بلوط: Quercusbalotاین درختان ساحه وسیع را در سرحدات پایین منطقه جنگلات جنوب شرقی کشوراشغال نموده است. در ولایات کنرها وپکتیا وجود دارد.

درخت مارو : Quercusdilatataیکی از درختان بلوط بوده که در ولایت کنرها وپکتیا انتشار یافته اند. 

درخت کچو:  Quercus semicarpifolia این درسرحدات جنگل های همیشه سبز بلوط درولایات پکتیا وکنر ها در ارتفاعات 2000 الی 2500 از سطح بحر انتشار یافته اند.

درخت زیتون:   Olea ferraginea این درخت در ولایت کنر و پکتیا ساحات وسیع را احتوا نموده اند.

درخت سکساول  :  Haloxylon ammodendronدر کشور ما افغانستان چهار نوع سکساول یافت می شود که عبارت اند از سکساول سیاه  (Haloxylon persicum)  ، سکساول سفید(Haloxylon ammodendron,)سکساول تاغ (haloxylon salicornicum) ،سکساول بامیان haloxylon) multilorum.)درختان سکساول در خاک های نمکی رشد کرده می تواند و هم چنان در خاک های خشک مقاومت دارد. این درختان سکساول در دشت لیلی ، حیرتان و در نواحی دریای آمو توافق زیست دارد.

درخت پسته :pistaceae vera این نوع درخت تقریبآ 300 سال قبل در آسیا کشف گردیده. در کشور ترکیه، ایران، هند و افغانستان از مرکز اصلی آن به شمار می رود . پسته بطور اوسط دارای ارتفاع 5 الی 6 متربوده و در ظرف 10 الی 15 سال به ثمر می رسد و پیش از 1000 سال عمر میکند.

بادام کوهی: amygdales communisاین درخت در منطقه جنوب غربی و شرق  افغانستان انتشار یافته در ارتفاع این درخت 4 الی 5 متر به منظور چرای مواشی از آن مورد استفاده قرار می گیرد.

درخت چار مغز: gaglans regiaوطن اصلی این درخت کوه های بالکان یک عده کشور های آسیایی منجمله افغانستان می باشد این درخت از نگاه تولید چوب و میوه خود دارای ارزش فراوان اقتصادی واین در خت به عمر بیست سالگی بارور می شود .

ب- جنگلات سوزنی برگان و ساحه انتشار آن:

برای ایجاد جنگل های جدید امروز در اغلب کشور های جهان سوزنی برگان را ترجیح میدهد . این درختان با این نوع جنگل ها برتری های مزید را دارا می باشند. چوب آنها وضع کیفی بهتری داشته ودر صنایع چوب ساختمانی وسیع استعمال می گردد در انواع سوزنی برگان بطور اوسط چوب های ضخیم تر را داشته پس در حالیکه شرایط محیطی مانع رشد و انکشاف آنها نباشد توسعه می شود. در موارد جنگلکاری مصنوعی ویا احیای جنگل های طبیعی به انواع سوزنی برگان ترجیع داده شده از جمله انواع سوزنی برگان محلی درختان لمنح، سرب،نشتر،اوبخت وجلغوزه خیلی مهم بوده. ایجاب می نماید که در مورد جنگل های جدید مورد استفاده قرار گیرد. و از انواع خارجی درختان کاج سفید ، کاج سیاه و ناجو که قبلآ به کشور ما معرفی گردیده اند نیز نتیجه خوب تری داده است.در مورد ایجاد زون های سبز ، باد شکن ها وجمعیت های محافظوی مورد توجه قرار گیرند ساحه انتشار و خصوصیات بوتانیکی و طرز تکثیر آنرا مورد مطالعه قرارمیدهیم.

درخت لمنح cedrus deodara:درخت لمنح بطور طبیعی در نواحی شمال غربی همالیا،قسمت های شمالی بلوچستان و مناطق جنوب غرب افغانستان انتشار یافته اند.چوب این درخت به چوب ارچه معروف بوده این درخت در فی هکتار الی 1500 ملی متر مکعب چوب ساختمانی وچوب صنعتی را تولید می نماید

درخت سرب  picea smithiana:جنگل ها سرب معمولادر تمام مناطق افغانستان ( پکتیا ،کنر ها و لغمان) انتشار یافته اند واهمیت اقتصادی بعد از لمنح در ردیف دوم قرار دارد.

درخت بجور abies spectabilis: درخت بجور یکی از درختان سوزنی برگان بوده. ساحه انتشار آن در کشور ها  خیلی محدود می باشد . به طرف شمال از منطقه جنگلزاری کنر ندرتآ به سمت غربی آن پیش می رود. در لغمان سرب در سرحدات شرقی آن منتشر گردیده است. به سمت جنوب الی منطقه جاجی ولایت پکتیا پیش رفته اند . بجور یک درخت  سایه پسند بوده چوب آن ارزش ساختمانی و صنعتی داشته و مورد استفاده قرار می گیرد.

 درخت نشتر:pinus wallchiana : درخت نشتر یکی از انواع سوزنی برگان در مناطق جنگل زاری به نحو بهتر توافق زیست نموده است . این درخت در نواحی غرب لغمان( در دره الینگار) که همراه بلوط ، ماروو کچو جمعیت ها مخلوط را تشکیل داده است.

درخت جلغوزه. pinus gerardiana :این درخت در تمام ساحه جنگل زاری کشوریا بیشتر از محل زیست درختان لمنح انتشار یافته است . این درخت در ولایت ننگرهار وجود دارد. چوب آن در حال حاضر فاقد اهمیت ساختمانی بوده در غرب ولایت لغمان و جنوب ولایت پکتیا جمعیت خالص را تشکیل داده.

درخت کاج سفید .: pinus silivestris وطن اصلی این درختان براعظم اروپا بوده که بین سال های 1330 الی 1340 به شهر کابل معرفی گردیده است.بعضی از درختان آن که در نواحی بند قرغه ، وپارک پوهنتون کابل و تپه مرنجان غرس گردیده اند.به خوبی نمو نموده نشان میدهد که به محیط کابل توافق زیست دارد . در ساحه آزاد به عمر 15 الی 20 سالگی ودر ساحه جنگل به عمر 30 الی 40 سالگی بارور گردیده .

درخت کاج سیاه. pinus nigra :کاج سیاه مانند کاج سفید از درختا ن معرفی شده در شهر کابل به طور محدود انتشار یافته است .

درخت ناجو.pinus helepensis: وطن اصلی این درخت نواحی بحیره مدیترانه ، سوریه و ترکیه بوده. بین سال های 1330 الی 1340 به شهر کابل ، قندهار، هرات ،جلال آباد وغیره معرفی گردیده در کنار چار راهی ها و برخی از پارکهای این ولایت غرس گردیده است چوب آن دارای کیفیت متوسط می باشد .

وضعیت فعلی جنگلات افغانستان

الف: وضعیت فعلی جنگلات بغلان:

جنگلات فعلی دربیشتر ساحات کوهستانی افغانستان موجود میباشد.طی سالهای بهرانی درکشور درختان مثمر وغیرمثمر این جنگلات توسط زور مندان محلی قطعه گردیده واز آن برای تسخین استفاده شده است این عمل باعث ازبین رفتن ویا نسبی جنگلات درکشور گردیده است بعد از برقراری امنیت بودن دوباره احیا میگردد اما محافظان اینگونه جنگل ها بغلان می گویند که شماری از دامپروران مواشی خود را برای چراندن به جنگل های تازه سبز شده می آورند ودرختان دوباره زنده شده آنرا از بین میبرند. آنها می گویند که نمیتوانند که از رها ساختن مواشی درجنگل جلوگیری کند زیرا مالداران قوت فزیکی بیشتر نسبت به محافظین دارند. عبدلوهاب یکی از محافظین جنگل های پسته،ارچه وبادام کوهی دربغلان مرکزی دراین مورد گفته است که چهار نوع جنگل وجود دارد که عبارت اند از جنگل پسته،بادام کوهی،ارچه وغیره میباشد. فعلاَ درکوه به تعداد 52 رمه است که هر رمه آن 70 گوسفندمیباشد که جنگل ها را از بین میبرند که توسط بعضی ازمردمان جنگجوی نیز این جنگل از بین رفته سپس این درحال حاضر سبز وبلند شده در سال 30% مالداران زیاد شده مالچر( علف) مینمایند. مردم دربین جنگل ها خود دام خود را می چرنند ودر ولایت بغلان از 1.5 لک جریب جنگلات زیاد است ولی پسه،بادام کوهی زیاد است. تخریب شده تقریباَ 45% هزار جریب زمین از بین رفته است. محافظ جنگل گفته اگر جلو از از این مالداران گرفته نشود درینصورت تمام درختان تازه سبز شده که تعداد شان به هزار هکتار می رسد از بین خواهد رفت درعین زمان ( اسدلله) محافظ دیگر جنگل ها یاد آور شده که در ولایت بغلان ما نمیتوانیم منع کرد که مالداران را از تخریب جنگل توسط مواشی شان جلوگیری کرد. درین حال محافظین جنگلات طعیی افغانستان زمان از تخریب بیش از 40% هزار جریب زمین دارای درختان مثمیروغیرمثمیر جنگلی طی دو ماه اخیر سال روان دراین ولایت خبر داده از ناتوانی خود واز نگهداری این جنگل ها شکایت می کند که در این اواخر وزارت زراعت پول انگفت را برای اهیای جنگلات ولایات شمالی کشور تخصیص داده است. ولی اینکه برای جنگل های به هدر رفته طعیی اهیا میگردد وماز تعرض مسعون می نمایند. چه برنامه که روی دست است تاحال معلوم نیست

ب: وضعیت فعلی جنگلات کنر وپکتیا:

جنگلات کنر را بنام سرمایه ملی افغانستان شهرت داده ملی این منبع زنده گی بخش از طرف دزدان درخت های چهار تراش که تقریباَ نصف منابع این جنگل را از بین برده است. وبه پاکستان وازآنجا به خارج از پاکستان صادر می کند. اشخاص افراد که جنگل های زیبا کنررا از بین میبرد این را بخاطر انجام میدهند که از درختان چهار تراش وانواع دیگر چوب آنها به سرعت مفاد غیر قانونی بدست آورند. چنین کاری ضایع بزرگ را برای ملت ودولت میباشد معاون مسعول یک دفتر غیر حکومتی  افغانی گل آغا احمدی که برای حفاظت محیط کار می کند می گوید که به اساس سروی که درماه می درسال 2001 صورت گرفته 48 % از جنگلات کشور ازبین رفته است. از آن زمان تا اکنون این جنگل بد تر شده است هنگام که رژیم کمونیستی سرنیگون شد این جنگل ها چنان چپاول شد که مجاهدین درجنگ داخلی مصروف بودند که بعد طالبان به قدرت رسید احمدی می گوید یکی از محافظ می باشد چپاول که در دوران وهنگام زمام داری مجاهدین چیزی نیست که مردم را به حیرت اندازد که زنده گی اصلاَ ارزش نداشته ومردم نمی دانست که چگونه زنده گی کند ولی آروزو داشتن که طالیبان این جنگلات را نجات خواهد داد بخاطر که یک وجیبه مذ هبی طالیبان است در حقیقت بنام پاک کردن درخت های قطعه شده وباز نمودن سرک های تصحیلاتی بیشتر فراهم کرده این کار زمینه گسترده را برای محل ومثیر کرد که درختان چهار تراش را قطعه وبه خارج بی فرستند. این تجارت برای طالیبان خیلی سودمند بود تخصیص نگهداری جنگلات موسسه غیر حکومتی        A.D.A انجنیر شیر محمد گفته است که این کار را با دقت وکامل تنظیم می کنند طالیبان همه راه ها را بسته اند تنها سرک که از جنگل به مرض پاکستان می روند آنرا باز نگهداشت موتر های لاری که از چغسرایی که مرکز ولایت کنر از طریق کابل،غزنی وقندهار بلاخره نزدیک چمن به پاکستان میرود واز آنجا خارج از پاکستان میرود. طالیبان از هر لاری 28000 کلدار پاکستانی اخذ می نمودند. درمرض چمن نزدیک قندهار درزمان طالیبان 30 لاری درروز از اینراه میرفت

حفاظت جنگلات ومنابع طبیعی دیگر:

بعضی جنگلها با دخالت پاره ای از عوامل مخروب درمعرض تخریب کلی ویا جزئی قرار میگیرند. این عوامل ممکن است ناشی از گیاهان،جانوران ویا خود انسانها بوده اند ویا عوامل  اقلیمی ویژه ای باشند ولی کلیه  جنگل ها با کم وبیش شدت خطرات ناشی از اثرات مخروبه بالا را تحمل می نمایند. بنابراین شناخت و موجودیت روش مداوم آنها مهیم می باشد از این زمینه ابتدا باید به روش های حفاظتی احتیاطی مبادرت ورزید.یک جنگل سالم ونیرومند درمقابل دشمنان خود بهتر مقاومت می نماید. اقدامات ویژه معمولاَ در این جنگل ها نیز تاثیرات جالیب وتوجهی  دارد. عوامل که بالای جنگل ومنابع طعیی تاثیر منفی دارند عبارت اند از.

1 : حفاظت درمقابل بعضی ازعوامل آب وهوا.

2: حفاظت درمقابل گیاهان.

3: حفاظت درمقابل جانوران.

4: حفاظت درمقابل اعمال زیان آور انسان ها .

1: حفاظت درمقابل بعضی از عوامل آب وهوا:

این حفاظت به منظور محدود ساختن اثر عوامل است که نمیتوان آنرا از بین برد. بنابر این از روش های احتیاطی کومک می گیریم.

A: حفاظت درمقابل باد های خطرناک:

به صورت مختلف ( افزایش تحرق، کاهش نیروی زیست افتادن درختان ویا شکستن آنها برروی گیاهان جنگل تاثیر می اندازند وابتدا گفته که هدف اساسی بعضی از جنگل های حفاظتی عبارت از جذب وکاهش تاثیرات باد بروی جنگل ها یا زراعت مجاورمیباشد. این حالت درمورد واحد های حفاظتی ، کوه های مرتفع ویا نزدیک سواحل ها میباشد.بعضی از جنگل ها کمتر درمقابل باد قرار می گیرند ولی با وجود که این همواره امکان مشاهده درختان باد انداخت درآنها وجود دارد. جنگلها ویا توده منظم ومتراکم که بیشتر درمقابل باد قرار گرفته وبطورناگهانی میشود. بیدون تردید از درختان با ریشه های سطحی تشکیل یافته اند لحاظا با توجه به شرایط محلی از اجراه روش های بریش های تدریجی میتوان صرف نظر کرد.

B: حفاظت درمقابل خشکی تابستان:

واضح است که مبازه معثیر به عملیه نتایج حاصل از تابستان های بسیار خشک غیر ممکن میباشد. دربعضی از خاک های قابل نفوز خشکی تابستان را کم وبیش میتوان به نگهداری تاج وپوشش کافی به منظور محدود کردن تبخیر با احتراز سخت شدن ناگهانی خاک درسطح وسیع ( جنگل زار های وسیع محوطه های کوچک) کاهش داده.

C: حفاظت درمقابل یخبندان های زود راس ودیر راس:

یخبندان های بهاری ویا خزانی به ویژه یخبندانهای بهاری در بعضی از مناطق خسارات زیادی به نهال های جوان وارد میسازد ( بلوط کوهی ، بلوط پالک دار، راش) حفاظت موثیر به نهوه انجام بریش های زار آور مربوط میگردد به این ترتیب که به هنگام بریش های مزبور محافظوی از درختان بزرگ دربالای نهال ها ونگهداری می  کنند. درمورد نمونه های وارده به هنگام غنی کردن تا زمانیکه جوانه های انتهایه در خارج از منطقه یخبندان های معمولی قرار نگرفته اند یا بر نگهداری پناه گاه ها ادامه داده یخبندان های معمولی بالاتر از 1 – 2 متر خطر خاک محسوس ندارند. بطور کلی درنظر گرفته مسعله حفاظت درهنگام بریش های زار آور وپناهی ضرورت میباشد.

2: حفاظت جنگل درمقابل گیاهان:

A: حفاظت درمقابل رقابت های زیست

 این رقاب درابتدا عبارت از مبارزه برای زیست میباشد که دربین خود درختان حکم فرما است. رقابت زیست به یک انتخاب طعیی منجر میگردد که ممکن است انتظارات ممالک متناسب نباشد. درنتیجه هدف از آزاد کردن بناهای عملیات پاک کردن وروشن کردن عبارت از هدایت انتخاب طعیی وحتی جای گزین که کامل آب یا یک گذین مصنوی خواهد بود. بنابر این نقش حفاظت عملیاتی اصلاح پلان ودرمقابل این حالت از رقابت زیستی بسیار اساس میباشد.

3: حفاظت جنگل درمقابل جانوران:

A: حفاظت  درمقابل جانوران شکاری:

خرگوش که زیان آور ترین جانوران شکاری به شمار میرود این جانوران تقریباَ نوجست های نهالها بذری با نهال های وارد را از بین میبرد گوزن حیوان دیگر است که شاخه های جوان را گاهی تا ارتفاع قابل ملاحظه میخورد این جانوران بعضی از گونه های وارده را که تغیر مطلوب درلست غذائی یکنواخت آنها بوجود می آورند بطور محسوس ترجیه می دهند.

A: حفاظت درمقابل چرای جانوران اهلی درجنگل:

دربعضی ازمناطق ورود دام به جنگل مسائل را مطرح میسازد که برای آینده جنگل ها بسیار خطر ناک میباشد حفظ  جنگلهای مدیترانوی هستند که چراه مفرد که دام ها را تحمل می کنند چراه بی رویه همواره مزیر است بطور کلی هر دام درجستجو علف و همچنین شاخه های جوان چوبی یعنی نسبت به نها ل ها میباشد بنابر این خسارات وارده به ویژه درتوده های که درمرحله وارد آوری یا سبز بهخ جوانی بسر میبرند بسیار خطرناک است علاوه بر آن پای کوبی زیاد دام ها شاخه را بخوبی فشرده وسخت میسازد که خاک بزودی جذب آب باران را از دست می دهند بلاخره چرای دام اغلب خطرات ناشی از اعمال چوپان را نیز مانند آتش سوزی عمده به منظور بدست آوردن جست های جوان وعلوفه جدید وقطعه شاخه ها در درختان سروپا شامل میگردد ولی مسعله از نقطه نظر مطالیب بالا عمومیت ندارد برعکس چراه گاه جنگل  میتواند از فوائید غیر قابل اینکار برخوردار باشد اولاَ از هنگم که پایه های جوان به ارتفاع غیر قابل استفاده برای دام ها رسیدند ترس واز تخریب نها ها ونوجست های جوان ازبین میروند ثانیاَ درجنگلات متعدد که خطر آتش سوزی آنها تهدید میکند چرای دام روش بسیار جالیب توجهی درمحدود کردن باکاهش پوشش زنده درختچه یا درختچه بوته ای بشمار میروند بلاخره درآمد های اساسی بعضی از مردمان فقیر از طریق پرورش وسیع دام به عبارت دیگر از طریق چرای دام درجنگل حاصل  میگردند این حالت اجتماعی چراه گاه دربعضی از شرایط حالت تعین کننده بشمار میرود درنتیجه میتوان گفت که چراه دام درجنگل فوائید و مضیرات دارد بنابر این برای اداره چراه گاه فوائید را باید وضع کرد تا مضیرات آن به حد اقل ممکن برسد این فوائید به چهار سوال پاسخ گو باشد.

1: چگونه؟ طعییت با سرشت دام ها مقاوم هستند: بدین ترتیب که بز زیان آور تر از گوسفندان وگاون ها زیان آور تر از اسپ وقاطرمیباشد.

2: کی؟که فصل چراه اهمیت قابل ملاحظه درخسارات وارد میباشد.

3: کجا؟ ورود دامها بعضی از قسمت های جنگل( توده های جوان توده های در حال زاد آوری ،شیب های تند) مطلقاَ ممنوع میباشد سایر نقاط جنگل اصطلاحاَ قابل دفاع نامیده میشود.

4: چقدر؟ یک دام دار هرگز 30 راس گاو را در مرتفع به مساحت یک هکتار نگهداری نمی کند هرمساحتی در مرتفع ظرفیت محدود داشته وهنگام که تعداد دام بیشتر از ظرفیت آن گردد سپس از یک یا چندین فصل چراه سیر قهقرایه آغاز وارزش مرتفع از بین میروند.

4: حفاظت درمقابل اعمال زیان آور انسان:

انسان وسایر با رویش های متعدد تخریبی ویا تضعیفی یک جنگل را در اختیار دارد. آتش سوزی یکی از این روش ها بشمار میرود واضح است که اداره نامناسب جنگل دریک مدت طولانی یا کوتاه بیدون تردید کیفیت آنرا بطور محسوس کاهش میدهند ولی با توجه با آشنایه خاننده موضوع تصور میرود که تشریح آن در این مبحث بی فائیده باشد. بنابر این فقط بار آوری می نمایند که وجود وقواعد دقیق وقابل فهم ضرورت درمقابل تبدیل غیر منطقی جنگل ها به زراعت نیز میتوان ه پیش بینی های حفاظت مبادرت ورزید بلکه احتیاط های که منظور کاهش خسارات ناشی از انسان درجنگل باید درنظر گرفته شود بطور مستقیم وغیر مستقیم بررس قرار گرفته اند بنابر این بار آوری سریع آنها کافی خواهد بود.

A: حفاظت درمقابل خسارات ناشی از تخلیه چوپ

درمناطق جلگه ای تخلیه چوپ بعضی از درختان سرپارا زخمی نماید ولی به ویژه به هنگام بریش ها ی زاد آوری است که خسارات ناشی از تخلیه چوپ خطرناک میباشد این مسعله درزمینه دومین بریش های دانه زار منظم ممورد بررسی قرار گرفته است درمناطق کوهستانی هدایت درمثیر بزرگترین شیب ممکن خسارات قابل ملاحظه به توده سرپاه وارد کند بنابر این هدایت باید با رعایت قواعد لازم انجام گیرد درکلیه حالات سیع میشود که هر بریش مثیر انحصاری برای تخلیه داشته باشد.

B: حفاظت درمقابل خسارات ناشی از توریسم

قبلاََ در فرصتی   مناسب گفته شده که درحالت کلی جنگل بعد از شهر نشینان وتوریست را میتواند بخود را دهد این گرایش به جنگل نباید مایوس کننده باشد زیرا برعکس جنگل ها بیشتر موارد بازدید قرار میگیرند درجهت پاسخ گوئی به نیاز مردم از تجهیزات کامل نیز برخوردارباشند علاوه برآن آیا این موضوع وسیله موثر برای جلب توجه مردم به مسائیل جنگلی نیست متسفانه تجهیزات که مورد بررسی قرار گرفت قادر به حذف ضایعات وخسارات ناشی از توریسم نمیباشد بنابر این باید به آموزش توریست همت گماشت تا لزوم رعایت بعضی از مقررات را درک نماید ودرهر فرصت مناسب چند نکته مناسب اساسی زیرا باید به افراد که برای گردش به جنگل می آیند گوشزد کرد.

- گردش که درآن خارج از مثیر راه ها وجاده ها برای خاک ونهال های حاصل از بذر خطر ناک میباشد.

- تخریب ناشی از تکرار قطعه اعضای  درختان کوچک بوسیله صد ها هزار گردیش کننده درطول سال خواهد بود.

- خسارات ناشی از آتش سوزی ها آتش افروختن ساده وخاموش کردن آن همواره بسیار مشکل است.

- تذکر مسائیل بسیار کلی درمورد زنده گی یک درخت یا یک جنگل.

- بحث اجمالی درزمینه نقش جنگل دراقتصاد کشور.

در این فرصت باید از کوشش ها ی که دربوجود آوردن تجهیزات بکار رفته جنگل به یک جنگل تفریحی تبدیل گردد نیز باید سخن گفت نقشه ها ،درختان قابل توجهی ،روش سازگار یافته وغیره میاشد

+ نوشته شده در  90/09/28ساعت 11:2  توسط ايمل " نظري "  | 

انواع امراض تاك انگور

مـــقدمـــه

آثار امراض انگور درسرتاسر تاریخ انگور کاری دیده میشود امراض انگور بر تولید ، برداشت حاصل ، بازاریابی ومصرف کننده این محصول تأثیر میگذارد.امراض همان طوریکه درمورد سایر گیاهان زراعتی نییز صداق دارد ، میتواند باعث کاهش شدید تولید گردد. دراغلب موارد امراض نتیجه اثر متقابل بین میزبان حساس وموجود زنده (عاملین مرض)می باشد . وضع وشدت امراض درهر منطقه انگور کاری به مجموعه عاملین خاص موجود درآن منطقه ،حساسیت ارقام تاک منطقه ،بستگی به شرایط آب وهوای دارد ومیزان خسارات ممکن تا 50% باشد . درشرایط مناسب برای شدت مرض ،خسارات ممکن است به 20 تا 80 هم برسد .مثلاً یک دوره طولانی هوای مرطوب ،باعث شدت مرض برگ ومیوه میشود.قرغنه یک مرض قدیمی تاک دراروپا بوده برای اولین بار در منطقه موزل فرانسه مشا هده گردیده است ودر سالهای (1800) در امریکا دیده شده است درافریقا ، آسترلیا وآسیا نیز یا فت می گردد . در افغانستا ن این مرض با ر اول در کلکان در سال (1347) مشاهده شده است . این مرض یکی ازامراض مهم وخطرناک تاک بوده که به واسطه قارچ یا سمارق به وجود می آید .  مرض مذکور نه تنها به حا صلات همان سا ل ضررمی رساند بلکه خود تاک را نیز متضرر ساخته که در سالهای بعدی خشک ویا حا صلش کم میشود واین مرض مخصوص درمنا طق مرطوب وپر با ران به وجود می آید .هم چنان مرض خاکسترک تاک انگورنه تنها در حاصلات کها هش بوجود میاورد بلکه جنسیت میوه را نیز خراب نموده ودر کیفیت وکمیت میوه نیز تأثیر نا گوار دارد ودر بازار به قیمت پائین به فروش میرسد . بعد از کشف محلول (بوردو) درسال (1885) میلادی انکشاف وشدت این مرض روی کلتیوار (Vitis Vinefera) به طور معمول کا هش پیدا کرده است . همچنان مرض انتراکنوز وفیلوکسرا با عث کاهش محصول وضعف تاک مصاب شده میگردد.

تــاریــخچه

ازوقتیکه انسان به کشت وکار شروع نموده آفالت وامراض همدوش آنها پیشرفت نموده است وبا عث قلت وحتی قحطی مواد غذائی برای بشرشده است .امراض نباتی تاک را ضعیف کرده تاکستانهارا نه تنها دریک منطقه محدود، بلکه درنواحی ومنا طق وسیع ازبین می برد وگاهی سرزمین ها را برای انگور کاری نا منا سب می سازد . امراض خطرآمیز ومصیبت بار ،گاهی نمونه کشت را برای مدتهای جدید دریک محل تغیر داده روی بازارهای محلی وصادرات اثر می گذارد .قرغنه یک مرض قدیمی تاک دراروپا بوده برای اولین بار درمنطقه موزل (Mosel) فرانسه مشاهده گردیده است ودرسالهای 1800 میلادی در امریکا دیده شده است درافریقا ،آسترلیا وآسیا نیزیا فت میگردد . درافغانستان با اول این مرض در کلکان درسال 1347 هجری شمسی مشاهده شده است ودر سمنگان ،غزنی،شمال کابل وپروان نیزدیده شده است .هم چنان مرض خاکسترک از جمله امراض خطرناک تاک محسوب میگردد . درحال حاضر درتمام کشور هایکه شرایط محیطی مساعد جهت تربیه تاک انگور وجود دارد پیدامیشود . شدت این مرض عموماً درنهال های کوچک ونوده های تاک بزرگ به وضاحت دیده میشود این مرض به نموی تاک انگور تا ثیر منفی گذاشته که جنسیت میوه را نیز خراب نموده وبرگهای آن از لحاظ شکل تغیر میخورد این مرض مخصوصاً درمنا طق مرطوب وپر با ران به وجود می آید .برای اولین بار این مرض درجاپان دیده شده وحالادرتمام کشور های جهان جایکه تاک انگور موجود است دیده میشود .در کشود عزیزما از سال 1328 به این طرف راپور های موجود یت این مرض دردست است .مرض انتر اکنوز با عث کاهش کمیت وکیفیت انگور وضعف تاک مصاب شده میگردد. 

مرض خا کسترک انگور(Powdery mildew of grapes)

این مرض ازجمله امراض خطرناک تاکها محسوب می گردد . زمانیکه شرایط محیطی برای نشوونمای این مرض مساعد گردد درحاصلات انگور به اندازه (30 تا 40) فیصد کاهش بوجود آمده وگاهی (80 تا 90) فیصد کاهش نیز بوجودمیاید.این مرض نه تنها در حاصلات کاهش بوجود میا ورد بلکه جنسیت میوه را نیز خراب نموده ودرباز ار ها به قیمت پائین به فروش میرسد یعنی بر کمیت وکیفیت میوه تأثیر نا گواردارد .سپور های که بعداًتولید میگردد بنام (Conidia) یاد میگردد وشبا هت به سپورهای دارد که در اوائل بهار از پند ک های که عامل مرض زمستان را در آن بشکل هایفی سپری  وبعداًسپورتولید نموده می با شد . پس انتشار بیشتر مرض در طول موسوم نموئی نبات با هم شبا هت دارد بدون در نظر داشت اینکه کدام قسم از سپور ها اول نبات را مصاب می نماید .یک دانه سپور میتواند نبات را در ظرف سه روز بمرض مصاب نموده وکالونی جدید را بروی نبات تشکیل دهد . درجه حرارت با لاتر از (30) درجه سانتی گراد با لای نموی (Conidia) تأثیرمنفی دارد ودر حقیقت بعضی از سپور ها وکالونی در صورت که برای مدت کم به در جه حرارت با لاتر از (35) در جه سانتی گراد موا جه گردد از بین میروند. باوجودیکه (Cleisthothecia) برای خارج کردن اسکو سپور ها به بارندگی کم ضرورت دارد اما اسکو سپور ها وکونیدیا هیچکدام آن برای نمو ومصاب نمودن میزبان خود به رطوبت ضرورت  ندارد.باران وابیاری میتواند کونیدیا راازکالونی جدانموده ونیزسبب کفیدن کونیدیا شده وبا عث نموی ضعیف ومصاب نمودن میز بان طور غیر نار مل میشود ازینرو حرارت در انتشار مرض رول اساسی دارد .

حساسیت نبات (Crop Susceptibility) :

خاکسترک مرض اینست که انساح نو جوان رادرقدم اول در مرحله نمویئی آن مورد حمله قرارمیدهد .برگها با این مرض خیلی حساسیت داشته اما وقتی که کلان میشوند مقاومت آن به مقابل مرض زیاد میشود . دانه های انگور در موقع قبل از شگوفه الی دو هفته بعد از شگوفه وقتیکه دانه های انگور با اندازه دانه مشنگ میشود خیلی حساس می با شد وبعد ازین مو عد حسا سیت میز با ن در مقا بل مرض بزودی کم میشود . اگر در جه شرینی انگور به (8) در جه میرسد به مرض مصاب نمیگردد اما تا رسیدن (15) درجه قند سپور با لای میوه تولید شده میتواند . برگها وخوشه های انگور ممگن قبل از برداشت حا صل به مرض مصاب گردد.

علایم مرض :

قارچ عامل مرض خاکسترک که تمام قسمت های سبز تاک انگور را مورد حمله قرار داده میتواند . علا یم مرض به شکل لکه های کوچک سفید متما یل به خا کستری که عبارتا ازنموی قارچی می با شد در سطح بالأی یا پا ینی بر گها به مشاهده می رسد .

۰این لکه ها معمولاً تا حد بزرگ میگردد که تما م سطح برگ را نموی قارچی می پوشا ند هم چنان امکان دارد که لکه های مذکور تا اخیر فصل نمو به شکل کوچک ومحدود با قی بما نند بر گ ها شدیداً مصاب ودر هوای گرم وخشک به اطراف با لاتا ب خورده واگر توسعه یا بند بد شکل وکوچک با قی می ما نند .

۰درنوده های جوان علایم مرض به قسم لکه های نصواری تیره ئی سیاه ومحدود تبا رزمی نما یند . این لکه ها درایام زمستان با لای نوده ها در حالت استراحت به همان شکل به مشا هده میرسد .  

۰اگر خوشه های گلی مصاب گردند گلها تخریب گردیده وفرومی ریزند  مصا بیت ساقه گک های خوشه اکثراً غیر قابل ملا حظه با قی ما نده اما خیلی مخرب می با شد . ساقه گک های خوشه های مصاب صدمه دیده خشک گردیده ودر نتیجه با عث فرو ریختن میوه ها میگردد .

۰لکه های هما نند با لای میوه های مصاب نیز قا بل مشا هده می با شد  میوه های مصاب بد شکل گر دیده ودارای دا غها ی سخت وسرخ رنگ می با شد . بعضاً تمام سطح میوه ها را لکه ها ی خا کستری رنگ می پوشا ند میوه ها یکه شدید اً مصاب گردیده با شد کفیده وباز میگر دند .

۰انواع انگور های رنگه قادر به تشکیل کا مل رنگهای مربو طه نبوده وهنگام رفع حاصل لکه دار معلوم میشوند میوه ها تا هنگام که تشکیل قند درآنها به (5ــ8) فیصد می رسد در مقا بل این مرض حساس می با شد . در آخیر فصل نموی تعداد زیا د نقاط سیاه رنگ در سر تا سر سا حات مصاب به مشا هده می رسد این نکات سیاه اجسام با ردهی زوجی ( Cleistothecia ) قارج مذکور می با شد .

عامل مرض:

عامل این مرض یک نوع فنگس بوده که به زبان انگلیسی به آن Powdery mildew وبه لاتین Uncinula necator می گویند.

کنترول    ( Control ):

Ø    درفصل بهار شاخه های مبتلابه مرض تاک بری گردیده وبلافا صله دورذخیره یا ازبین برده شود.

Ø    دورنمودن گیاهان هرزه از تاکستانها.

Ø    تاکستانها درمنا طق انتخاب گردند که شعاع آفتاب مستقیماً تا بیده بتواند .

Ø    جمع آوری وسوختاندن برگ های افتاده به زمین .

Ø    استعمال انواع مقاوم.

استعمال ادویه جات:

1. زمانیکه تاک دردوره استراحت قراردارد یعنی هنوز سبزنگردیده باید تمام تاک توسط لایم سلفر دواپاشی گرددالبته قبل از آن باید تاک بری شده باشد.

2. زمانیکه تاک سبزشد اولین شاخه ها ان به اندازه یک بلست یا (20) سانتی مترگردید پودرسلفرتوسط ماشین پودرپاش (Buster) ویا توسط تکه ململ برتمامی نقاط تاک که توسط چشم دیده میشود پاش داده شود.

3. 15 روزبعدازپودرپاشی دوره فوق پودرپاشی دیگر عملی گردد.

4. دروقتی شگوفه پودرسلفربرتاک پاشانده شود.

سلفر از جمله قارچ کشهایست که برای جیلو گیری این مرض از سال های زیا د به اینطرف استعمال میگردد واز دو نگاه مثبت ارزیا بی شده .

1ــ قیمت آن ارزان است .

2ــ مؤثر است .

علاوتاً سلفر برای جلوگیری از مرض خا کسترک از ( 150 ) سال با ینطرف مورد استعمال بوده وقاچ عامل مرض بمقا بل آن مقا ومت نشان نداده .سلفر حینیکه به گاز تبدیل میشود با لای قارچ تأثیر نموده از ینرو به مقابل حرارت حسا سیت نشان میدهد چنانچه به درجه حرارت پأینتر از( 18 ) درجه سانتی گرید غیر فعال بوده ودر صورتیکه حرارت از ( 30 ) درجه سا نتی گرید با لا میرود به نبات زهریت دارد .

مــرض قـــرغـــنه تـــاک

قرغنه یک مرض قد یمی تاک در ارو پا بوده  برای اولین با ر در منطقه  موزول  فرانسه ( Mosel ) مشا هده گردیده است ودر سا لهای ( 1800 ) در امریکا دیده شده است . در افریقا ، آستر لیا وآسیا نیز یا فت می گردد.درافغانستان این مرض با ر اول در کلکان در سال ( 1347 ) مشا هده شده است در سمنگان ،غزنی ،پروان ، قندهار وشمال کابل دیده شده است .این مرض یکی از امراض مهم وخطر ناک تاک بوده که به واسطه یک قارچ  بوجود می آ ید مرض مذکور نه تنها به حا صلات همان سال ضرر می رسا ند بلکه خود تا ک نیز متضرر سا خته که در سالهای بعدی یا خشک ویا حا صلش کم میشود.

علا یم مرض :

علا یم این مرض با لای حصص مختلف تاک به ظهور می رسد طوری مثال با لای بر گ ها در مرحله اول داغهای کوچک نصواری رنگ دیده شده که در هوای مرطوب ودر جه  حرارت بین ( 25 ــ 30 ) در جه سا نتی گراد بو قت بسیا ر کم دا غهای مذکور بزر گ شده وبعضا ً بین دا غها افتیده ودر بر گها سوراخ ها به مشا هده می رسد ومنتج به تغیر شکل یا کا مل خشک شده یا سوختگی برگ ها میشود .بر گهای جوان نسبت به بر گهای مسن مقا بل مصا بیت بیشتر حسا س می با شد از اینرو بد شکلی غالباً روی بر گ های انتهای سر شا خه ها ظا هر میشود ودر این حالت چنین به نظر می رسد که بر گها سوخته اند  .

علایم مرض با لای شاخچه ها :

علا یم مرض با لای نو ده ها وشا خچه های جوان در مراحل اول نیز داغهای کو چک نصواری به مشا هده می رسد که بعد از یک مدت دا غها کلان شده وچندین داغ با هم وصل میشود که در نتیجه زخم های خوردوبزرگ را بوجود می آ ورد قسمت هاى سبز وابدار سر شاخه ها حساس ترين اندام هاى تاک نسبت به اين مرض است . علايم بالاى نوده هاى جوان ونازک ابتداء بشکل داغ هاى متعدد خورد دايروي وسرخ ظهور مينمايد . داغ ها بعداًبزرگ شده وزخم ها را با مرکز خاکسترى وتيغه هاى مدور يا زاويه ئي توليد مې کند . اطراف زخم ها توسط کناره هاى سياه ، نصوارى ، سرخ نما ، تاسيا ه جلادار  محاط ميباشد . لکه هاروى شاخه هم مانند لکه هاروى برگ ممکن است به هم وصل شود ، اين لکه ها درمراحل اخرى مصابيت عميق به نظر مې رسد . وحتى بعضى اوقات تا عمق  شاخه ميرسد . اين لکه هاروى سره شاخه گاهى شکاف برداشته باعث شگنندگي سرشاخه ها مې گردد.پیچک های تاک ازاین مرض عاری نه مانده واگر به مرض مبتلا شود شکل اصلی خودرا از دست داده پندیده معلوم میشود ونسبت به پیچک های سا لم سخت شده ورنگ سبز خودرا از دست میدهد  میوه نیز به مرض مصاب شده ودرابتدا داغهای خورد خا کستری رنگ بالای دانه های انگور دیده شده وبعداً رنگ سیاه را بخود اختیار کرده  وقبل از پخته  شد ن می ریزد وهم چنین بعضی خو شه ها تنها چند دانه انگور دا شته ومتبا قی حصص آ ن پندیده وغیر منظم بنظر می خورد .

علايم بالاى ميوه :

خوشه ها ي انگور يا تاک قبل از رنگ زدن دانه ها نسبت به الودگي به اين مرض حساس اند .درميوه ها ابتداء داغ هاى کوچک ، دايروى ، سرخ ، مايل به نصوارى تظاهر مى کند . بعداً داغ ها به قطر ١\٤ انچ بزرگ شده .مراکز داغ های خاکسترى سفيد نماگشته . وتوسط کناره هاى باريک ، نصوارى ، سرخ نما، تاسيا ه احاطه ميشود .علايم بالاى ميوه مشابه به چشم پرنده بوده واز اينرواين مرض وعلايم انرا  بنام پوسيدگي چشم پر نده مې نامند .

عامل مرض :

قرغنه انگور توسط قارچ ( Elsino ampelina ) به وجود می آید این دوره قارچ با لای زخمهای یکساله ویا شاخه هایکه قطع شده وبعداً از شا خچه بری ذخیره میشود دیده شده البته در افغا نستان این دوره تا حال دیده نشده وتنها دوره نا مکمل آن مو جود وتشخیص شده .(6)

دوره حیات این قارچ :

اگر چه در با ره دوره حیات این قارچ معلومات کا فی در دست نیست با آن هم بعضی از علمأی امراض نبا تی نظر یا ت خود را چنین اظها ر میدارد .سپور یا تخم این قارچ با عث تولید مرض میشود واسکو سپور رول مهم در تو لید مرض ندارد بعضی از علما در سا لهای مختلف راپور داده که این مرض در هوای مرطوب زیا دبوده ودربا ره درجه حرارت نوشته که از ( 11 ــ 14 ) درجه سانتی گراد برا ی نمو ی سپو ر یا  تخم مرض مسا عداست وبرا ی پیشرفت مرض از   ( 23 ــ 30 ) درجه سانتی گراد مسا عداست که درجه حرارت متذکره درشرایط  لا براتوار وباغ هر دو خو بتر به تجربه رسیده  .

طروق کنترول این مرض :

این مرض را میتوان به دو طریق کنترول نمود .

1ــ  طریقه میخا نیکی .

2ــ  طریقه کیمیاوی .

1ــ   طریقه میخانیکی :برای اینکه انتشار عامل مرض را در مزرعه کم سا خته با شیم نقاط ذیل را در نظر گرفته وعملی نمایم . براي مبارزه اين مرض  به تاک کاران توصيه مي شود که ازکشت تاک انکور در مناطق مرطوب وپست خود داري کند.

Ø    خود داري ازکشت کلتيوارهاي حساس دراحداث باغ ها

Ø    استعمال انواع مقاوم

Ø    مراعات مقررات حفظ الصحوي

Ø    استعمال قلمه هاى سالم درقوريه وخوددارى از کشت تاک هاى مصاب دراحداث باغها .

Ø    جلوگرى از موجوديت تاک هاى وحشي درنزديک تاکستانها .

Ø    شاخچه هایکه مصاب به مرض است قطع کرده وسوختانده یا زیر خاک دفن شود تا از شا خه انتشا ر آن در سال آینده جیلوگیری به عمل آید .

Ø    دروقت تأسیس با غ جدید سعی به عمل آید که قلمه های انگور از جا های انتخاب نماید که از مرض قرغنه عا ری با شد وهم جاهایکه این مرض مو جود با شد از قلمه ونها ل ها ی ریشه ای به دیگر منا طق مملکت برده نشود وقوانین قرانطین داخلی جداً مراعات شود .

2ــ طریقه کیمیا وی :عامل مرض در بعضی حصص تاک با قی می ما ند ودر سال آیند ه به فعا لیت خود آ غا ز می کند برای اینکه از خطر سپور های با قی مانده نباتات را نجات داده با شیم از طریقه های مجادله کیمیا وی استفا ده می کنیم این مجا دله اولاً دروقت استراحت یعنی از وقتیکه برگ می ریزد تا وقتیکه دوبا ره برگ تولید میشود توسط محلول لایم سلفر محلول پاشی شود وبعد ازسبز شدن تاک ( 3 ــ 4 ) مرتبه توسط کوپراویت بلو  به وقفه های پانزده روز بمقدار ( 3 ) گرام کوپراویت دریک لیتر آ ب انداخته  محلول پاشی صورت گیرد با ید متوجه بود که در وقت گل محلول پاشی صورت نگیرد  .

کرونگال یا تومورها درنباتات

( Grown gall or tumor in plants )

تومورها درنباتات زیا دبوده عامل مختلف دارند که دراین جا ما از تومور بحث می کنیم که عامل آن بکتریا ( Agro bacterium tumificions ) است .که عموماً درتاک با عث تولید مرض میشود که این بکتریا نه تنها عامل در تاک میشود بلکه نبا تا ت مختلف را مورد حمله خود قرار مید هد که اکثر این نبا تا ت از نگاه اقتصا دی اهمیت زیا د دارند تومورها به جسامت ودرشتی از هم متفا وت اند بکتر یا عموماً در سطح خا رجی تو مو ربوده وبسیار کم در داخل تومور به مشا هده میر سد  برای با راول در ( 1907 ) عیسوی تومور ها که توسط بکتر یا بوجود می آید  تشخیص شده وقرار معلومات همین بکتر یا برای یک مدت زیا د در خا ک زنده میتواند بکتر یا عموماً از طریق زخمها داخل نبا ت شده به فعا لیت خود آغازمی کند  .

تشخیص مرض :

گرونگال عبا رت از تکثر سلولی ونموی اضا فی  است که دارای سطح درشت ونا منظم بوده خورد ترین آنها به اندازه یک نخود وبزرگترین آ ن تا ( 50 ) پوند دیده شده این توموورها عموماً در قسمت پاین سا قه وبعضی اوقات در ریشه وحصه های هوای اشجار مثمر وبته های نیمه خشبی به میان می آید  . 

کنترول این مرض :

برای کنترول این مرض راه های مختلف وجود دارد تا در کم شدن عامل مرض کمک نما ید البته اگر چیزیکه از طرف علمای امراض نبا تی توصیه شده مراعات گردد تا اندازه مرض را تقلیل می بخشد . 

· جمع آوری وسوختا ند ن  حصص مبتلا به مرض .

· مراعات حفظ الصحه در مو قع شا ندن قلمه وانتخا ب آ ن .

· رعا یت تنا وب زراعتی در صورت ملوث بودن زمین قوریه .

(Anthracnose) انــــتراکــــــنوز

انتراکنوز انگور انتشارجهانی دارد وخسارات این مرض متوجه دانه های انگور بوده لکه های مشخص روی آنها ایجاد میشود که به همین دلیل به آن پوسیده گی چشم پرنده ائی نیز گفته میشود.این مرض مخصوص نواحی مرطوب وپر با ران است وکشت وکار بعضی از کوالتیوارهای انگوراغلب دراین منا طق به لحظه شدت مرض غیر ممکن میشود .بعد ازکشف محلول بوردو درسال (1885) پیدایش وشدت این مرض روی کوالتیوارهای  V,Vinefera کا هش پیداکرد اما روی بعض از هیربرسید ها وپا یه های از انگور که به طور مرتب با این محلول سمپا شی نمی شد شا یع بود . یعنی در سال های آخیر این مرض در بسیاری منا طق دیده می شود .مرض انتراکنوز با عث کاهش کمیت وکیفیت انگور وضعف درخت تاک آلوده شده می گردد.

علایم مرض:

علایم مرض درقسمت های هوائی وجوان انگور دیده میشود . روی ساقه ،برگ،دمبرگ، پیچک، لکه های قهوئی رنگ  بیضویشکل ایجاد میشود . درصورتیکه برگ خیلی جوان با شد ناحیه آلوده بعد ازخشک شدن از متن برگ جداشده وبرگ شکل غربالی میگرد. وروی دانه های انگورلکه های گیرد به رنگ قهوائی ظاهر می گردند . لکه ها ممکن است با هم متصل شده لکه های بزرگ ونا منظمی به وجود می آیند . انتراکنوزانگورلکه های مدور (به قطر 1 تا 5 ملی متر) راکه حاشیه آنها قهوه ئی  تا تیره رنگ می با شد روی برگ به وجود می آورد . لکه ها گاهی منفرداست  وزمان به تعداد زیاد تشکیل میگردد که دراین حالت ممکن است به همدیگر وصل شوند مرکز این لکه ها به رنگ سفید متمایل به خاکستری در آمده وسرانجام می خشکد ودرمراحل آخیر ازبرگ جدا شده وشکل غربالی به آن میدهد . لکه ها گاهی تمام سطح برگ را فرامی گیرد یا در امتداد رگبرگها مستقر میشود که دراین حالت باعث بدشکلی ویا خشک شدن کامل برگ می گردد .درمیان برگهای انگور جوانترین آنها نسبت به این مرض حساستر اند ،ازین رو بد شکلی غالباً روی برگها ی انتهائی سر شاخه ها ظاهر میشود ودراین حالت چنین به نظر می رسد که این برگها سوخته اند.

عامل مرض:

عامل مرض یک نوع قارچ یا فنگس میبا شد که درزبان انگلیسی به آن Anthracnose ودرلاتین به آن Gleoesporium ampelophagum  گفته میشود.

کنترول مرض:

Ø    برای مبا رزه با این مرض به تا کداران توصیه می شود که از کاشت انگور درمناطق مرطوب وپست خودداری کنند به علاوه لازم است که در فصل زمستان بلافاصله پس ازعملیات شاخه بری تاکها ی خود را دواپاشی نماید.

Ø    کشت انواع مقاوم درمقابل مرض انتراکنوزمانند کنکورد (Concord) و(Niagara).

Ø    قطع کردن شاخه های مصاب به مرض .

Ø    ادویه پاشی در دونوبت زمستان وبهاردرکنترول این مرض مؤثراست .

Ø    سم پاشى زمستانى با محلول بوردود راخر حوت ولايم سلفر دراول حوت براى کنترول انتراکنوز توصيه مى شود .

فـــــیلوکــــــسر

فیلوکسرای انگورحشره است شته مانند که انتشار جهانی دارد تنها میزبان شناخته شده این حشره تاک است . به نظر می رسد که منشأ فیلوکسرا نواحی شرق امریکا شمالی است که درسالهای نیمه دوم قرن (19) با اروپا وسایر نقاط انتقال یا فته است .افراد فیلوکسرا کوچک اند وبا چشم غیر مسلح قابل رویت نیستند ولی چون روی ریشه وگالهای برگ به طوری دسته ئی زنده گی می کند ورنگ آنها زرد یا سبز ما یل به زرد است . وکالونی آنها را میتوان مشاهده کرد. درمزرعه فیلوکسرا را میتوان به سهولت با ذره بین با بزرگ نمائی (X10) به خوبی تشخیص نمود .دوره زنده گی فیلوکسرا مبهم وپیچیده است .بعضی افراداین حشره از ریشه وبعضی دیگر از شاخ وبرگ تغذیه می کنند . آنهای که از ریشه تغذیه می کند در هر عمقی ازخاک که ریشه انگور رفته با شد وجوددارند . خاکهای کلی که هنگام خشک شده ترک می خورند ،درمقایسه با خاکهای ریگی بستر منا سبتربرای فیلوکسرا هستند . خاک هایکه درجه حرارت بالای(32) درجه سانتی گراد ونیزآب  برای تخمهای فیلوکسرا کشنده است وبا عث ازبین بردن آنها می گردد. درنواحی مرطوب ،آن دسته ازفیلو کسرا های که ازشاخ وبرگ تغذیه می کنند روی تاکهای حساس ،چه وحشی وچه اصلاح شده زیاد دیده میشوند. درمناطق خشک گالهای برگ به ندرت مشاهده میشود.

فیلوکسراهایکه ازریشه تغذیه می کند:

علایم فیلوکسراهای ریشه درنیمه های تابستان که جمعیت بالامی رود وتنش آب نیز وجود دارد قابل مشاهده است . کاهش رشد شاخه ها ومقدار محصول ازنشانه های آلوده گی انگور به این آفت می با شد .

فیلوکسراهایکه از برگ تغذیه میکند :

حمله فیلوکسرابه شاخ وبرگ با عث پیدایش گالهای کروی واضح درسطح زیرین برگهای انگور میشود وقتی که حمله شدید با شد روی شا خه های جوان وپیچکها نیز ممکن است گالها ایجاد شود اثر آلودگی شدید شاخه های به فیلوکسرا به طور سه گانه زیر است .

Ø    دربهار رنگ شاخ وبرگ تغیر کرده برگها زود هنگام خزان می کند .

Ø    با کاهش ظرفیت فوتوسنتیز،ازقدرت درخت کاسته میشود .

Ø    وآلوده گی تاک به فیلوکسرای که ازبرگ تغذیه می کند به پراکنده شدن آفت می انجامد .اگر آفت روی شاخ وبرگ ازبین نرود تعداد ازآنها ازگال روی برگها به طرف ریشه رفته وبا عث ایجاد آلودگیها جدید با تشدید آلوده گی های قبلی آن می شوند.

کنترول مرض:

Ø    خودداری ازکاشت درختان میوه وانگور درزمینهای با یری که قبلاً باغ ویا جنگل بوده اند.

Ø    احداث باغ درزمین های عادی ازآلوده گی وتأ مین جریان آبهای آن به وسیله عملیات زهکشی .

Ø    دقت درانتخاب پایه ،همیشه توصیه گردد که ازکشت پایه های Rupestirs درزمینهای بسیارمرطوب خودداری گردد.

Ø    بااستراحت گذشتن خاک قبل ازکاشت مجدد.

+ نوشته شده در  90/09/28ساعت 10:45  توسط ايمل " نظري "  | 

امراض و آفات پسته بغلان

مقدمه :

جنگلات پسته ازمنابع طبيعي كشور ما بحساب ميآيد. كه سالانه عايد خوب  مردم ودولت ماازان بدست مياورد. اين جنگلات درصفحات شمال شرق وشمال غرب مملكت دركوه ها ودامنه هاي آن موقيعت دارد. واز حاصلات آن مردم كه درآن نواحي زندگي ميكند بهر برداري مينمايد. ازديرزمان است كه درگردونواحي جنگلات پسته هزاران نفرمالدار زندگي ميكند كه البته ضمن معيشت شبانه روزي مالهاوحيوانات شان نيز درجنگلات مشغول چراميباشد. وجنگلات پسته رابه خاطر چوب سوخت قطع كرده وطرف استفاده قرار ميدهد. ويا اين كه از اثر بي احتياطي گوشه ازحريم جنگلات را طعمه حريق ميسازد. ازطرف ديگر بعضي ازاشخاص با نفوذ وياقدرت مند حاصلات پسته را قبل ازآنكه ازنظرفزيولو‍زيكي پخته شده باشد جمع آوري ميكند وپول هنگفت را بدست ميآورد و اعلان كه ازطرفي مراجع مسئول راجع به شول پسته ابلاغ ميشود رعايت نميكند.پسته را خام چيده ازين ناحيه به تجارت خارجي ما صدمه شديد وارد ميشود. وبااين عمل آنان پسته كه ازجمله اقلام مهم صادراتي كشور به حساب ميآيد ودربازارهاي خارجي ارزش سابق خود را ازدست داده. وعايد را كه ازآن متصور بود كم كم ازدست ميرود. از طرف ديگراشخاص دروقت جمع آوري    پسته درختان پسته را بي رحمانه ميشكنند ونميدانند كه اين عمل شان با لاي شاخهاي توليدي به چي اندازه اثري بدي دارد. شاخهاي توليد كه  امسال قطع شده به سال آيند همان درخت كه شاخه هاي توليدي خود را ازدست داده پسته توليد نميكند. بايد دروقت جمع آوري به شاخه هاي توليدي متوجه بود كه آنها قطع نشود وقطع شدن آنها باعث تقليل حاصلات آنها ميشود.                                                                               

تاريخچه :

پسته نبات است كه اززمان ها بسيار قديم درنقاط مختلف جهان مورد كشت ورويش قرار گرفته است. دروطن عزيزما افغانستان ازجمله نبات بومي بوده كه دريك كمربند ازشمال شرق وطرف غرب درولايات بدخشان ، بغلان ، سمنگان ، بلخ ، باد غيس وهرات بشكل طبيعي آن درتپه هاي خاكي وسخريي درارتفاع 600 الي 1800 متر ازسطح بحر واقع گرديده است. اكثريت درختان طبيعي پسته درولايات باد غيس ، بدخشان ،سمنگان وبغلان اجود دارد. درختان پسته دربعضي ازكشورها مانندي ايران ، تركيه ، افغانستان 4000 سال قبل ازميلاد به شكل وحشي واهلي آن مورد بذر قرار ميگرفت. وطن اصلي پسته شرق ميانه خصوصآ ايران ، افغانستان وتركيه ميباشد كه ازاين مناطق به ساير نقاط جهان انتشار يافته است. ازسابق اندام ها مختلف درخت پسته ازنظر خوراكي ، طبي ،‌صنعتي استفاده شد ه به اين معني كه انسان ازميوه ، پوست ، هسته وهمچنين برگ ، ساقه وريشه آنهارا مورد استفاده قرارميداد. انسان ها از اوايل به شناختن پسته متمايل بودند.از مغذ پسته به غنوان يكي ازخوراكه هاي مطبوع مفيد ونيرو بخش اززمان هاي خيلي قديم استفاده ميكرد.وبعدها در تركيب بعضي خوراكه ها وارد شد ه است . علاوه براين رنگ سبز خواص وزيباي مغذ پسته بخشي ازانواع شريني ها وخورا كها گرم وسرد بوده است. محمد بن جرير" مبداي پسته را همزمان با استقرار حضرت آدم دركره زمين نقل كرده است. ميگويد. خداوند (ج) همنگامي فرود آمدن آدم (ع) به روي كره زمين 30 نوع ميوه فرمود 10 نوع ميوه هسته دار شفتالو وغيره 10 نوع ميوه بي هسته يعني سيب ، ناك ، انگور وغيره 10 نوع ميوه پوست دار ازقبيل پسته ،‌ چار مغذ ، بادام وغيره بوده است.

مشخصات بوتانيكي درخت پسته:

نام علمي پسته pistacia بوده درخت پسته مربوط به گروپ Angiospermفاميل Anacardiaceaeبوده كه تقريبا 11نوع دارد.درافغانستان سه نوع آن زياد مشهوراست عبارتند ازpistacia vera ,pistacia khinjuk, pistacia kabulicaدرختان پسته داراي قد كوتاه ارتفاع آن درحدود 5متربوده.وبعد از10-15سال به ثمرميرسد.عمرطبيعي آن بيش از1000 سال بوده از3-70كيلوگرام درسالهاي كه آب وهوا مناسب باشد حاصل مي دهد.درخت پسته دوپايه اي يعني داراي جنس هاي مذكرومونث مي باشد.وهرنوع درخت آن به طورجداگانه قراردارد.گل درخت پسته به طوركلي خوشه اي است ولي درخوشه اي كه گلهاي نرخيلي فشرده به يكديگروجدا هستند يا تعداد زياد گلها متراكم د يده مي شود. درخوشهاي ماده كه فاصله گلها ازيكديگرزياد است وبه همين علت اينوع گلها خوشه هاي افشان ميباشد.گلهاي ماده داراي يك تخمدان ويك تخمه هستندولي كلاله منشعب و داراي سه شاخه است.القاح گلها توسط باد صورت ميگيرد و براي تامين عمل القاح درپسته بايد درحدود 10% ازدرختان يك باغ مذكرباشد.تا محصول كافي به دست آيد.برگ درخت پسته از5-8 برگچه تشكيل شده است بنابران درخت پسته داراي برگهاي مركب ميباشد ريشهاي درخت پسته عمودي است.ريشه ها به عمق بيشتراز4-8متردر داخل خاك فروميرود قدرت توليدي ريشه فرعي درخت پسته خيلي ضعيف است.وهرگاها اينتهاي ريشه اصلي قطع گردد قبل ازتوليد ريشه فرعي درخت در اثرنرسيدن آب ومواد غذايي كافي خشك شده از بين ميرود ريشه هاي موي مانند كه جذب آب توسط ان صورت ميگرد در اخر ريشه ها قرار  دارد.همين دليل است كه اكثرآ پسته را در محل اصلي ميكارند تامحتاج به تغير محل نهال نشود .يعني به عوض اينكه بذر را درقوريه بكارند مستقيم بذر آنرا در محل اصلي ميكارند.در تغير محل پسته تقريبآ60%از نهال هاي جوان خشك ميشود.به علت طويل بودن ريشه كه ميتواند به اعماق زمين رفته وخود را به منطقه هميشه مرطوب زمين بر ساند وآب را جذب كند. مقاومت درخت پسته به كم آبي خيلي ها زيا د است.  برگها درخت پسته چرمي با 3 الي 5 برگچه ها تخم مرغي گرد وگاهي با نوك تيز ويا كند ميباشد. برگهاي مياني آن گاهي كمي گرد است برگهاي آن سبز تيره وپشت آن كم رنگ ميباشد وابعاد آن 5 الي 10 سانتي متر طول و 3 الي 6 سانتي متر عرض دارد.درختان پسته نسبت نداشتن ريشه هاي فرعي در قوريه كشت شده نميتواند اگر درخريطه هاي پلاستيكي كشت شود وبعد از يك مدت معين دوباره درزمين غرس شود نتيجه خوب ميدهد.درخت پسته درمقابل خشك سالي مقاومت زياد دارد.

اهميت اقتصادي وطبي پسته :

پسته به عنوان يك محصول استراتيژيك جاي گاهي خاص را دربين توليدات وپيداواري كشور دارد ويكي از اقلام صادراتي مهم كشور را تشكيل ميدهد. كه تقريبآ قبل از جنگ داخلي 50%‌ صادارات ميوه خشك وطن مارا تشكيل ميداد. پسته افغانستان نظر به كيفيت وكميت غذاي ورنگ طبيعي اش درجهان شهرت خوب دارد. پسته ازجمله خواركه هاي مقوي ومغذي بوده سرشار ازويتامين هاي A وB  كمپلكس ميباشد. جنگلات پسته درتقويه اقتصاد مردم نيز نقش ارزنده دارد چنانچه همه ساله يك تعداد زياد مردم خصوصآ آنهايكه درمجاورت جنگلات پسته زندگي دارند پوال كافي بدست مياورد. پسته را جمع آوري نموده وبه فروش ميرساند ودربدل وسايل معيشت خود را را فراهم مينمايد.حاصلات پسته توسط مردم به طوري مجاني بيدون كدام تكس جمع آوري شد ه وهيچ نوع مزاحمت ازطرف كس نميشود. اما حفظ ومراقبت جنگلات پسته توسط حكومت صورت ميگيرد. ازحاصلات پسته سالانه تقربآ 1300 تن پسته به خارج صادر ميگرد يد. مجموع پسته هاي توليد شده سالانه افغانستان 2000 تا 2500 تن ميرسد. سازمان خوراكه جها ن (F.AO) ميزان صادرات محصول پسته افغانستان را درسالهاي 1981 – 1993 سالانه درحدود 2000-2500 تن براور كرده است.

جدول ذيل مواد وعناصرموجوده درصد گرام پسته رانشان ميدهد.

آب

5/6 گرام

فاسفورس

430 ملي گرام

پروتين

8/19 گرام

كلسيم

140 ملي گرام

شحم

5/53 گرام

آهن

7/7 ملي گرام

هايدريت ها

2/16 گرام

پوتاشيم

2/97 ملي گرام

فيدر

8/2 گرام

_

_

كاربن

2/1 گرام

مگنيزيم

150 ملي گرام

اهميت طبي :

پسته به علت داشتن مواد غذايي مفيد ازاهميت خاصي برخواردار است. طوري كه هركدام ازين مواد به نوبه خود اثري زيادي درفعاليت هاي حجرات وميتابوليزم بدن دارد. به طور مثال دريك كيلو گرام پسته حدود 5/3  گرام فاسفورس اجود دارد وبه خاطر همين است كه پسته درفعاليت ونيروي توليد مثل اثربسزاي دارد. همچنان حدود 90/0 گرام كلسيم دراين ميوه خشك اجود دارد كه درساختمان استخوانها ،‌ خون وعضلات بدن نقش دارد. مغذ پسته شهوت را زياد نموده ومقوي كننده زهن وحافظه است. قلب راتقويه وبراي معده وجگرمفيد بوده كيسه صفرا را بازميكند وسبب چاقي اشخاص لاغرميگردد. البته هرگز باعث چاقي بيش ازاندازه وناتناسبي اندام نميشود. پوست نازك روي مغذ پسته مرض زردي ، ورم طحال را درمان ميكند. مغذ پسته پوست بدن را قوي وبيره هاي دهن ودندان را تقويت ميكند. ازاستفراق واسهال جلو گيري نموده تشنه گي را برترف مينمايد. پوست درخت پسته سبب بندش خون ريزي وجوشاندن برگ وپوست آن جهت بندش ترشحات درمعده ، رحم وهمچنان ازخارش جلد جلوگيري ميكند.اگر سررابا آب جوشداده برگ وپوست پسته بشوئيد از ريزش موي جلوگيري مينمايد.

ساحه انتشار پسته وانواع آن درولايت بغلان :

جنگلات پسته درافغانستا ن درحوزها شمالي كوهاي هندوكش انتشار يافته اند.جنگلات حوزه شمالي كوهاي هندو كش درارتفاعات 600 الي 1800 متر ازسطح بحر موقيعت دارند. واز انواع درختان پسته خوردني pistacia vera  ، وپسته خنجك pistacia khunjuk  متشكل گرديده اند. مقداري بارنده گي سالانه اين مناطق از250 الي 300 ملي متر ويا بالا تر ازاين ميباشد. مساحت عمومي پسته زارها درافغانستان به 450 هزار هكتار ميرسد كه ازآن جمله 20682 هزارهكتار مساحت آن درولايت بغلان ميباشد. جنگلات پسته درولايت بغلان به شكل انبوه وپراگنده موجود بوده كه به 2 بخش تقسيم شده است پسته هاي گرم سير وپسته هاي سرد سير كه درارتفاعات بلند ودامنهاي كوهاي اين ولايت موقيعت دارد. كه مردم ازهردونوع آن حاصل بدست مياورند ودرين دوقلم پسته متذكره پسته خندان وكورك موجود است.در6 ولسوالي ولايت بغلان جنگلات پسته زارها موجود بوده ازنظرسروي رياست عمومي جنگلات قرارذيل نشان داده شده است.

1-   درولسوالي پليخمري به مساحت 1535 هكتار جنگل پسته دركوه كركر وتپه هاي آن به شكل انبوه وپراگنده اجود دارد.

2-   دروالسوالي بغلان مركزي به مساحت 5500 هكتار ساحه جنگل پسته دركوهاي باي سقال ، بابه شور وبابه لرموقيعت دارد.

3-   درولسولي دهنه غوري به مساحت 4980 هكتار ساحه جنگل پسته دركوهاي چنغر ، خواجه الوان ورباتك اجود دارد.

4-   درولسوالي دوشي به مساحت 2220 هكتار ساحه جنگل پسته دركوهاي اطراف اين والسوالي موقيعت دارد.

5-   درولسوالي نهرين به مساحت 4547 هكتار ساحه جنگل پسته موجود است.

6-   دروالسوالي بركه به مساحت 1900 هكتار ساحه جنگل پسته دركوهاي نواحي ولسوالي مذكور موجود است.

ساحات مذكور درسه دهه جنگ بصورت چشم گيري  كاهش يافته است. اين كاهش بصورت مختلف بالاي ساحات مذكور وارد شده است. عبارت از قطع نمودن درختان پسته براي مواد سوختي وساختماني وسعت زمين هاي زراعتي توسط افراد زورمند ومحلي صورت گرفته است. احصايه دقيق موجود نبوده كه چقدر ساحه جنگلات پسته ولايت بغلان تخريب شده است. اميد است كه دولت براي احداث مجدد جنگلات تخريب شده توجه نمايد تاجنگلات دوباره ساحات مذكوررا پوشانيده به اقتصاد ومحيط زيست مردم مفيد واقع شود. به گفته اخترمحمد مديري جنگلات ولايت بغلان احصايه فوق توسط حضرت حسين (خاورين ) وهمكارانش درسال 1357 صورت گرفته ودرنشريه وزارت زراعت همان سال به نشر رسيد. وبعد ازآن كدام سروي جنگلات پسته ولايت بغلان صورت نگرفته واين معلومات دررياست جنگلات ومنابع طبيعي دروزارت زراعت مالداري وآبياري موجود است.

وضيعت جنگلات طبيعي وكاشت مصنوعي پسته درولايت بغلان :

قسمي كه سه دهه جنگ وانقلاب درافغانستان بالاي تمام منابع طبيعي تاثيرنموده آنهارا به طرق گوناگون متضرر ساخته. جنگلات پسته هم ازاين گزند به امان نمانده است. درطول انقلاب تقريبآ 50% ساحه جنگلات پسته درولايت بغلان خساره ديده كه اين خسارات به طرق مختلف بالاي جنگلات پسته وارد شده است از قبيل قطع نمودن درختان پسته براي مواد سوختي ،‌ ساختماني ويا فروش دربازار توسط افراد زورمند وساكنان محلي صورت گرفته است.به گفته وزير زراعت افغانستان نماينده گان مردم ولايات داراي پسته زارها را به كابل فراه خوانده وبا آنها تاكيد شد كه مردم بايد بابرنامه هاي دولت درزمينه نگهداري ازجنگلات پسته همكاري نمايد. آقاي رامين وزير زراعت افغانستان بيش از يك مليون دالر امريكاي براي احيايي پسته زارها بعضي ولايات خبرداد مانند بغلان ،‌ سمنگان ، بدخشان وبادغيس. هنوزهم افراد زورمند وساكنان محلي به قطع جنگلات پسته وچيدن بي موقع وغير قانوني ميوه آن دربعضي ساحات ولايت بغلان ادامه ميدهند. اين عوامل باعث شده كه حاصلات پسته زارها كاهش يافته واثري بدي بالاي اقتصادي كشور بجابگذارد. به توسعه مامورين فني جنگلات وبيان نمودن اهميت اقتصادي درخت پسته ازنگاه محيط زيست آب هوا وتاثيرات آن بالاي محل به مردم معلومات داده وفعلا به فضل خداوند(ج) مدت چهار سال ميشود كه قطع نمودن درختان پسته كمي كاهش يافته است وهم چنان دربعضي ساحات مردم به مامورين جنگل درنگهداري جنگلات پسته همكاري مينمايد.اما متاسفانه قواي اجرايه درحفظ ونگهداري جنگلات پسته با مامورين جنگلات همكاري صادقانه انجام نميدهد وبخاطرمفاد شخصي پسته خام را جمع آوري نموده وبه وقت شول پسته كه ازطرف وزارت زراعت اعلان ميشود قناعت نداشته به دل خود شول راميده نموده و به جمع آوري شروع ميكند.

كاشت مصنوعي پسته :

كاشت مصنوعي پسته درولايت بغلان بعد ازسال 2004 مستقيآ توسط وزارت زراعت مالداري وآبياري ورياست عمومي جنگلات ومنابع طبيعي وموسيسات خارجي آغاز شد كه تقريبآ 80 هكتار  زمين درشهرك صنعتي فابريكه قند پشت باغ زراعت دردامنهاي كوه غرس نموده نتيجه خوب ومثبت داده است. اگركاشت مصنوعي پسته ادامه پيداكند سطح زنده گي مردم محل خوب شده وباعث سرسبزي محيط زيست خواهد شد. دولت بايد مردم را تشويق نمايد كه با كاشت مصنوعي پسته آشنايي پيدا كرده تا اقتصاد مردم بلند رفته وهم باعث انكشاف جنگلات پسته شود.

تهيه بذر وطريقه هاي كاشت آن:

بذر پسته بايد از انواع معمولي وخندان انتخاب شود .انواع كه براي بذر درنظر گرفته ميشود كاملآسالم بدون هيچ گونه لكه وپر مغذ ومحصول همان سال باشد. براي اطمنان بيشتر توصيه ميشود در موقع جمع آوري محصول پسته دانه هاي بذر از درختان سالم وقوي انتخاب گردد. وسپس پوست نرم را ازپوست خشبي جدا نموده بذر پسته را خشك كرده پس از آن در كيسه هاي پارچه يي جا داده ودر محل نسبتآ خشك ومطمين (دوراز حشرات وآفات ) تا آخرماه دلونگهداري شود. بذرسالم بدون پوش وفيصدي بلند جوانه ذدن آما ده گردد.درپايان يخبندان يعني درماه حوت 24 ساعت بذررا درداخل ظرف آب بگذاريد بعدآ ازداخل آب كشيده وبداخل كيسه هاي مرطوب براي پنج روز گذاشته شود. براي اينكه كيسه هامرطوب بماند ميتوان كيسه هارا هرچند ساعت يكبار  درآب فروبرده تا تخم خوب جوانه بذ ند. بعد از جوانه ذدن بذرپسته براي كاشت در زمين ا صلي يا قوريه ويادر خريطه ها ي پلاستيكي سياه نسبتآ ضخيم سوراخدار بذرشود.

طريقه هاي كاشت:

دو طريقه اجود دارد كه قرارذيل است.

1- طريقه مستقيم كه فوايد عمده آن عدم جابجاي نهال ازيك منطقه به منطقه ديگركه باعث جلوگيري ازآسيب رساندن به ريشه ها ميگردد.

2- طريقه كشت درقوريه است كه فوايد آن كنترول امراض،آفات وگياهان هرزه است . اما نقص عمده آن قرار ذيل است قدرت توليد ريشه هاي فرعي پسته ضعيف بوده همين علت است پسته درقوريه نتيجه خوب وقناعت  بخش نميدهد . اگر درخريطه هاي پلاستيكي كشت بعد ازيك مدت معين دوباره درزمين اصلي غرس شود نتيجه خوب خواهد داد .به هرصورت درزمان كاشت پسته چيزمهم فاصله بين رديف ها 7 متر بين درختان 5 متر عرض جويه ها 60 الي 70 سانتي متر عمق آن 40 سانتي متر باشد . اولاً گودال ها را به عمق يك دريك حفر نموده داخل آنرا يك قسمت كود پوسيده حيواني ،دوقسمت ريگي خالص ، يك قسمت خاك زراعتي پركنيد اين طريقه مربوط به كاشت مستقيم است .درقوريه ميتوان بعد ازقلبه نمودن زمين را به حالت هموار جويه ها 20 الي 30 سانتي مترحفر وفاصله بين دوجويه 70سانتي متراماده نموده و پنج روز قبل از كاشت انرا آبياري كنيد.بعد ازپنج روز داغ آب معلوم گرديده وبعدا ًبذرهاي جوانه ذده رابه عمق5سانتي متروفاصله25سانتي در چقوري ها انداخته وروي انرا  توسط‌ ريگ نرم بپوشانيد.محل بذرتخم به اندازه5الي10سانتي مترازسطح جويه بلند ترباشد.

انتخاب زمين وشرايط اقليمي آن :

اگرچه به ظاهردرخت پسته هرگونه خاك رامي پذيرد اما دست يابي به محصول خوب مستلزم غرس درختان پسته درزمين هاي باخاك عميق وحاصل خيز ميباشد. مناسب ترين خاك براي درخت پسته رسي ريگي سبك است چون اين درخت داراي ريشه هاي محوري عميق است خاك بايد كم از كم 2 متر عمق داشته باشد. به دليل عميق بودن ريشهاي پسته در مقابل خشكي مقاومت دارند. خاك بايد كمي چونه يي وقابليت خوب نفوذ آب را داشته باشد. پسته هاي وحشي وخود رو كه درمحل اصلي خود به پسته معمولي پيوند زده شود درخاك هاي صخريي ودامنه هاي كوهستانها وباعمق كم وهمچنين در دل بيابانها وصحراها به رشد خود ادامه ميدهند وهمه ساله ميوه خوراكي مطلوب از آنها حاصل ميشوند. به هر صورت وقتي بهربرداري كامل ، سود آوري  خوب ازدرختان پسته امكان پذير است. كه ازاين درختان مانند ساير درختان ميوه باكود هاي غني وسرشار وآبياري هاي منظم وبه موقع ومراقبت هاي لازم نگهداري شود.آماده كردن زمين كه براي قوريه درنظر گرفته ميشود بايد داراي خاك حاصل خيزوقوي وقابليت نفوذ كافي آب باشد تابتواند موجبات تغذيه كامل ورشد سريع نهال ها را فراهم كند. اين زمين دراوايل زمستان يك قلبه عميق داده شود وهم مقداري كود حيواني به هرهكتار 30 تن با خاك مخلوط شوند. درحدود  اوايل حوت تا اويل حمل سطحي قلبه وزمين صاف شود. وپس ازآن جويه ها به اندازه معين تعين شده آماده گردد وسپس تخم مورد نظر به فاصله هاي معين بذ رشود.

درجه حرارت :

درجه حرارت براي رشد بهتر اجسام حيه رول مهم دارد. درخت پسته ضرورت به درجه حرارت مناسب دارد درخت مذكور دربرابر سرما زمستان وگرماي تابستان مقاومت دارد. تا منفي 20-25 درجه را تحمل كرده ميتواند.يكي ازشرايط محيطي مورد نياز جهت توسعه وتكميل رشد جوانه هاي گل نياز به سردي (تعدادي ساعات درجه حرارت كمتراز7 درجه سانتي گراد) بين انواع پسته هاي اهلي متفاوت 450 تا 1100 ساعت گزارش  شده است. درصورت كه اين نياز سرما تامين نشود بازشدن جوانه هاي گل نامنظم شده وبه تا خير مي افتد همين علت باعث توليد برگهاي ساده ودوبرگچه وچهار برگچه اي غيري نورمال وتاخيري زماني برگ دهي ميشود. توليد گل بصورت جانبي بروي شاخچه ها انتهاي رشد فصل جاري ازعلايم ديگر آشكار عدم تامين نياز سردي است.

رطوبت :

ريشه هاي درخت پسته به جهت عمودي رشد ميكند درمقابل رطوبت دايم همانند درخت بادام حساس است. رطوبت زياد هوا ومرطوب بودن خاك هردو براي پسته مضراند رشد وميزان محصول آن را بشدت كاهش ميدهد. درخت پسته با هوا وزمين مرطوب توافق ندارد رطوبت زياد در زمين باعث امراض قارچي درريشه وپوسيده گي تنه درخت ميشود كه به تد ريج درخت پسته را ضعيف وبلا خره ازبين ميبرد. درخت پسته با كم آبي رشد زياد دارد و ريشه عمودي درخت پسته هميشه دراعماق خاك بارطوبت كافي در تماس است.

مقدار آب وكودي مورد نياز :

به فاصله 3 تا 4 هفته بعد از كاشتن بذر در زمين قوريه جوانه آنها شروع ميشود ونهال ها خورد سبز وظاهر ميشود. دراين فاصله هرهفته يك مرتبه آبياري سبك انجام گيرد. درآبياري جويه ها بايد كاملآ دقت شود كه آب روي گودال بذر يانهال كوچك را نپوشاند. وقبل از رسيدن به سطح گودال جريان آب قطع شود. مقدار آب مورد ضرورت بستگي به عمرنهال دارد. آبياري هفته اي بطور منظم ادامه يابد تانهال ها به ارتفاع 10 تا 12 سانتي متر برسد. پس از آن آبياري به مدت 8 تا 12 روز متناسب باشرايط آب هواي منطقه تنظيم وتا اواسط خزان انجام شود. داخل جويه ها به مقدارمتناسب وتا حدي آبياري ميشود كه سطح آب به محدوده مجاور پاي نهالها نرسد. به انجام اين آبياري پسته آماده مراقبت هاي بعدي تا رسيدن به مرحله باروري است. آبياري بعد از اين تا دوسال به همان مدت 8 تا 10 روز ادامه پيداكند. آخرين آبياري نهالها در خزان هرسال قبل از خزان برگريز انجام ميشود. اين آبياري براي دوره خواب زمستاني نهالها كه ريشه به رطوبت كم نياز دارد كافي است. آبياري درسال سوم به دريج به فاصله هاي زماني بيشتر انجام شود تامدت منظم آن به فاصله 22 روز ارتقا پيداكند. ازآن پس تاسال هفتم فاصله آبياري به مدت منظم 22 روز يك مرتبه ثابت ميماند. دراين هنگام درختان جوان بمرحله بار وري ميرسند وبايد به تدريج فاصله آبياري به 28 روز برسد. ودفعات آبياري به همين فاصله پايدار بماند مراتب آبياري درشرايط است كه منابع آبي سر شار وغني باشد اما درصورتيكه منابع تامين آب غني وكافي نباشد برحسب ضرورت مناسب با درجات كمبود آب فاصله آبياري به تدريج زياد شده ميرود.

نكته هاي مهم درموردي آبياري درختان پسته :

1- افزايش ph آب آبياري باعث بالا رفتن ph خاك بعد ازيك دوره سه ساله آبياري مورد نظر شده است.

2-آبياري باغ پسته باآبهاي شورترباعث كاهش phخاك ميشود

3-آبياري باآبهاي شور ميزان چونه خاك به اعماق 30 تا 100 سانتي متر خاك را افزايش ميدهد.

4- آبياري با آب شور باعث بالا رفتن شوري خاك ميگردد.

5- آبياري با آب شور ميزان محصول پسته را كاهش ميدهد.

كودمورد ضرورت :

مناطق پسته خيزي افغانستان عمومآ داراي اقليم نيمه خشك وبياباني است خاك هاي اين مناطق داراي محلول املاح معدني سرشار است كه بخش از آن جذب درختان پسته ميشود. اين خاك ها برخلاف خاك هاي مناطق مرطوب فاقد تركيبات مواد عضوي وبقاياي نباتي است. املاح محلول خاك مرطوب به اثر مرور زمان شسته شده بنابر اين خاك باغ درمناطق پسته خيز به هرشرايط نياز به مواد عضوي دارد. كه ازطريق انواع كود هاي حيواني وبقاياي پوسيده نباتي يا كودي برگ وامثال آن قابل تامين است. تنها اندازه وميزان مواد عضوي با شرايط خاص زمين هر باغ نظر به زمين هاي حاصل خيز، نيمه حاصل خيز، بكر وباير باشد فرق ميكند. ازكود حيواني ، كود مرغي ، كود كبوتري وكود كمياوي درباغ پسته ميتوان استفاده نمود. كود حيواني درهر هكتار باغ پسته بين 15 الي 45 تن توصيه ميشود. استفاده ازكود كيمياوي بسته گي به شرايط وهمچنين نوع كود دارد. درحال حاضر از كودهاي يوريا وداي امونيم فاسفيت استفاده ميشود.مقداري مصرف كود كيمياوي متناسب با عمري درختان ، رشد درختان، بار وري وميزان محصول آنها فرق ميكند.تحت اين شرايط 300 الي 500 گرام كود كيمياوي در نظر گرفته ميشود. كود حيواني ويا كود كيمياوي بايد 30 سانتي مترزيري خاك قرارداده شودتاريشه هاازآن بصورت درست استفاده بتواند.

طريقه استعمال كود :

درختان كمتر از15 سال 450 گرام كود يوريا ،500 گرام  كود داي امونيم فاسفيت و20 كيلوگرام كود حيواني براي في درخت توصيه ميشود. براي درختان بيشتر از 15 سال عمر 830 گرام كود يوريا ، 1250 گرام كود داي امونيم فاسفيت و20 كيلو گرام كود حيواني در نظر گرفته ميشود.

امراض وآفات ودفع آنها :

امراض مهم پسته كه باعث خساره زياد در باغها وجنگلات پسته ميشود قرارذيل است.

1-  مرض پوسيده گي طوقه وريشه پسته

2-  مرض خشكيدگي شاخه ها ي پسته

3-  مرض لكهاي برگي پسته

4-  نماتود مولد غده در ريشه هاي پسته

امراض مذكور صدمات زيادي را به اشجار پسته وارد نموده است مادر اين مبحث مرض پوسيد گي طوقه (جاي خارج شدن تنه ازخاك ) وريشه پسته رامورد بحث قرار ميدهيم. عامل اين مرض باعث خشكي درختان در باغها وجنگلات پسته كه ظاهرآ بدون هيچ دليل ودرحاليكه برگهايش سبز خشك شده اند درمدت نسبتآ كوتاهي اين عمل رخ ميدهد. چنين اتفاقي ميتواند براي درختان مجاور اين درختان ويا در رديف هاي ديگر همان باغ رخ دهد. درمناطق پسته كاري به اين مرض نامي انگومك پسته اطلاق ميشود. عامل اين مرض قارچي مايكروسكوپيك است كه درمحل تماس بيشترآب يا رطوبت با تنه درخت در زير پوست آن ساكن شده وشروع به نابود كردن تنه درخت ميكند.

علايم مرض :

اگر خاك دورتا دور اطراف تنه درخت درمحل طوقه ( جاي خارج شدن تنه ازخاك ) دورشود دردرختان آلوده شيره درخت كه بصورت قطرهاي سفيد خورد وبزرگ ازمحل طوقه درخت خارج شد ه ودر مجاورت هوا خشك مشاهده ميشود. چنانچه پوست اين قسمت جدا شود شيره سفيد رنگي بيرون ميريزد كه درمجاورت هوا سريعآ به قهوئي تاسياه رنگ تغيرميكند . ازچنين تنه بوي پوسيده گي شديد به مشام ميرسد. اگر درخت جوان به اين قارچ آلوده شود بسرعت سبز خشك ميشود اما در درخت مسن ، مرگي درختان تدريجي وپس از كم شدن برگها ومحصول رخ ميدهد .

دفع مرض :

بهترین روش مبارزه بااین مرض درواقع انجام اقدامات پیشگیرانه میباشد. به این منظور باید از تماس مستقیم آب با طوقه درخت جلوگیری کرد. ازاین رو میتوان خاک اطراف طوقه وتنه درختان را دور کرده این امر موجب میشود که طوقه درخت براحتی درتماس مستقیم هوا قرار گرفته وهمواره خشک باشد ومورد حمله عامل مرض قرار نگیرد. برای جلوگیری از شیوع مرض مذکور در باغ هر گز نباید اززه آب باغات آلوده برای آبیاری استفاده شود. درصورت امکان  باغ دارای درختان آلوده باید فاصله بین دوآبیاری طولانی تر گردد. برای معالجه درختان درمراحل اولیه مرض میتواند اطراف طوقه درخت را با استفاده از مخلوط بردو فوزتیل المونیوم ویاقارچ کش های موثر استفاده کرد.

عامل مرض :

عامل این مرض چهار نوع قارچ شامل phytphthora citrophthora P.drechleri ، p.cryptpgea ،p.megasperma  میباشد که تعدادی زیادی درختان پسته را همه ساله از بین میبرد.انتقال آن توسط آب صورت میگیرد. شرایط خوب برای این قارچ شامل محیط با رطوبت بالا میباشد ودر این صورت تولید مثل آن بسرعت انجام شد ه وبه راحتی منتقل میگردد.

آفات مهم درختان پسته :

آفات درختان پسته زياد است مانند پروانه چوب خوار ، ميوه خوار ، برگ خوار ، شپشك هاي درختان پسته ، سوسك سر شاخه خوار ، سوسك رسيشه خوار ، زنبور مغذ خوار پسته ، زنبور طلايي مغذخوار پسته وبعضي آفات طبيعي ديگر نيزاجود دارد مانند باد زده گي ،‌ ريگهاي روان ،‌سرما زدگي، آب زده گي وشوره زده گي ميباشد.

سرمازده گي :

درختان پسته سردي 20 الي 25 درجه سانتي گراد زيري صفر را تحمل كرده ميتواند بالا تر ازآن باعث يخ زده گي درخت پسته ميشود.

آب زده گي :

ريشه هاي درختان پسته كه درصورت اطراف تغذيه شان رطوبت دايم پديد آيد يا خاك اطراف ريشه آن مرطوب باشد قادر به تامين آكسيجن مورد نياز خود نخواهد بود درنتيجه درختان ابتدا به پزمردگي تديجي مواجه ميشود. درصورتيكه منبع رطوبت قطع نشود به علت خفگي ريشه ها خشك ميشود.

شوره زده گي :

شوره زده گي درواقع آفت در ريشه هاي درختان پسته است كه براثر بارنده گي شديد بهاري وآبياري هاي باروش غلط يا بي رو يه وبيش ازاندازه زياد ميشود. توضيح اين نكته مهم است كه درختان پسته دربرابر شوري خاك به مراتب بيشتر ازديگر درختان مقاومت دارند. اما به هرحال درجه شوري خاك ها ي مورد پذيرش درختان پسته حد واندازه دارد بالا تر ازاندازه آن ريشه ها را خشك ميكند.

زنبورمغذخوار طلايي پسته :

نام دري آن زنبور مغذ خوار طلايي پسته ونام علمي آن meqastigmus pistaciae  ميباشد.

دوران حيات :

اين حشره نيز زمستان را بصورت لاروا كامل داخل ميوه ها خشكيده روي درختان بسرميبرد.اين لارواها دربهار تبديل به شفيره ميشوند. حشرات كامل هم زمان باتشكيل ميوه به پرواز آغاز ميكند. جنس مونث قادر اند ازطريق تخم گزاري توليد مثل نمايد وتخم را درميوه توليد ميكند.درحاليكه لارواها ازتمام قسمت هاي مغذ حتي پوست نازك روي آن راميخورند. دوره زند گي لارواها 35 تا 40 روز است. پس ازاين مدت لارواها درداخل ميوه تبديل به شفيره ميشود وبه فاصله يك هفته تا 10 روز بعد ازآن حشره كامل ازميوه خارج ميشود. اين حشره دراوايل بهار درداخل pericarp  تازه ميوه تخم گزاري ميكند. اين وقت است كه پوست داخلي يا mesocarp  سخت نشده ميتواند تخم ها به مغذ  پسته خود را برساند وبعد ازيك مدت شروع به خوردن مغذپسته ميكند. البته جنس مونث كه دير تر ظاهر ميشود لارواهاي آنها وقتي ازتخم خارج ميشوند كه پوست سخت شده باشد دراين صورت نميتواند داخل مغذشود وآن را ازبين ببرد. اين حشرات دونسل دارد.

1- نسل زمستاني

2- نسل تابستاني

نسل زمستاني نظر به تابستاني زياد خساره وارد ميكند در اوايل بهار شروع به فعاليت ميكند دراوسط بهار يعني ماه ثور كه ميوه هاي پسته تشكيل ميشود. درهمين زمان آنها داخل ميوه تخم گزاري نموده وباعث تخريب آنها ميشود. نسل تابستاني وقتي ظاهر ميشود كه تخم پسته سخت شده وحشره نميتواند داخل آنها تخم گزاري نمايد.

دفع آفت :

مبارزه ميخانيكي ازطريق جمع آوري سوزاندن ميوه هاي آلوده ريخته شده زيري درخت ويا باقي مانده بالاي درخت جمع شد ه وسوختانده شود.

حاصلات پسته :

زمان كه 80%پوست روي ميوه پسته برا حتي از پوست سخت جدا شده بتوا ند زمان پخته شدن آن است.در هنگام پخته شدن رنگ روي پوست  ميوه از سبز به ارغواني وتركيدن پوست نرم روي ميوه نيز از نشانه هاي ديگري از رسيدن ميوه است. رفع حاصل  به سال ودرجه حرارت تعلق دارد. اگرسال گرم باشد حاصل زود تر پخته شده واگرسرد باشد يكمي ديرتر پخته ميشود.در ولايت بغلان شول پسته ازاول  الي 15اسد است درين وقت پسته صد در صد به حا لت پختگي خود رسيده حا صلات خوب مربوط به سال وآب وهواي مساعد ميباشد.حاصل حداعظمي في درخت 14سير وحد اقل3كيلوگرام پسته مرطوبميباشد.پسته مرطوب نظربه پسته خشك وزن زياد دارد درجريان پروسس اندازه و وزن آن كم ميشود. ناگفته نماند كه حاصل في هكتار مربوط به تعداد درختان درفي هكتاروسال حاصل دهي ميباشد.آفات وامراض نيزدر حاصلات پسته رول مهم دارد سالكه امراض وآفات باشد طبعاً حاصلات پاين ميايد.حاصلات مجموعي پسته ولايت بغلان معلوم نبوده بخاطركه جنگلات طبيعي پسته مربوط به مردم است همين علت است كه احصايه دقيق آن معلوم نيست.زياترمردم پسته را جمع اوري نموده و به حيث ميوه خشك طرف استفاده خود قرارداده ويا براي دوستان خود تحفه روان ميكند ويك تعداد كم آن به فروش ميرساند.از اين رو احصايه گيري آن مشكل به نظرميرسد.از 4 سير پسته رسيد وخوب 2 سير مغذ حاصل ميشود.مردم افغانستان محصولات پسته را به حيث ميوه خشك درمراسم ،عيد ها ،عروسيها،مهماني ها،استفاده ميكند كه ازميوه خشك مشهور كشور به حساب ميايد•

+ نوشته شده در  90/09/28ساعت 10:24  توسط ايمل " نظري "  | 

امراض و آفات پسته

مقدمه:

کلمه پسته واژه ای دری وبسیار کهن می با شد اصل این کلمه به سرزمین مادری پسته مربوط میشود و به گفته مردمی از منطقه خراسان گرفته شده است.جایگاه اولیه درختان پسته محدوده سرزمین است که رویشگاه طبیعی پسته در ان واقع بوده است مطابق مستندات تاریخی وموجود چنین محدوده ای در قلمرو فرهنگی خراسان یا افغانستان فعلی بوده و رویشگاه اصلی و اولیه درختان پسته است .حد غربی دامنه رویش درختان تا هرات وحد شرقی آن تابدخشان بوده است .  انتقال درحتان پسته به سایر مناطق جهان بعد ازظهور اسلام انجام شده است.در این معلومات که من تهیه کردم در مورد امراض ، آفات  که در اکثر نقاط پسته خیز که با عث کاهیش کمی وکیفی محصولات پسته میشود بحث مختصر صورت گرفته ،برای استفاده بیشتر محصیلین ومامورین رشته جنگلها وباغداری در ان توضیحات داده شد. ازامراض،حشرات ،آفات طبیعی و برخی خصوصیات حشره شناسی، اسامی علمی ،شکل شناسی وغیره بیان شده است. هنگام مبارزه با امراض وآفات شناخت آنها ضروری پنداشته میشود بدون شناخت مبارزه علی آن نتیجه مطلوب نخواهد داد. اما درکشور ما درین راستا کدام فعالیت راجع به امراض وآفات پسته تحقیق صورت نگرفته تادانسته شود که پسته ما ازکدام امرض آفات متضرر میشود. اگر دربرابری امراض وآفات پسته درکشور ما اقدامات لازم صورت نگیرد خسارات انگفت به پیکری اقتصاد کشور وارد خواهد کرد.

تاریخچه:

پسته نبات است كه اززمان ها بسیار قدیم درنقاط مختلف جهان مورد كشت ورویش قرار گرفته است. دروطن عزیزما افغانستان ازجمله نبات بومی بوده كه دریك كمربند ازشمال شرق وطرف غرب درولایات بدخشان ، بغلان ، سمنگان ، بلخ ، باد غیس وهرات بشكل طبیعی آن درتپه های خاكی وسخریی درارتفاع 600 الی 1800 متر ازسطح بحر واقع گردیده است. اكثریت درختان طبیعی پسته درولایات باد غیس ، بدخشان ،سمنگان وبغلان وجود دارد. درختان پسته دربعضی ازكشورها مانندی ایران ، تركیه ، افغانستان 4000 سال قبل ازمیلاد به شكل وحشی واهلی آن مورد بذر قرار میگرفت. وطن اصلی پسته شرق میانه خصوصآ ایران ، افغانستان وتركیه میباشد كه ازاین مناطق به سایر نقاط جهان انتشار یافته است .ازسابق اندام ها مختلف درخت پسته ازنظر خوراكی ، طبی ،‌صنعتی استفاده شد ه به این معنی كه انسان ازمیوه ، پوست ، خسته وهمچنین برگ ، ساقه و ریشه آنهارا مورد استفاده قرارمیداد. انسان ها از اوایل به شناختن پسته متمایل بودند.از مغز پسته به عنوان یكی ازخوراكه های مطبوع مفید ونیرو بخش اززمان های خیلی قدیم استفاده میكرد.وبعدها در تركیب بعضی خوراكه ها وارد شد ه است

پسته

نام علمی پسته pistacia بوده درخت پسته مربوط به گروپ Angiospermفامیل Anacardiaceaeبوده كه تقریبا 11نوع دارد.درافغانستان سه نوع آن زیاد مشهوراست درختان پسته دارای قد كوتاه ارتفاع آن درحدود5 متربوده.وبعد از10-15سال به ثمرمیرسد.عمرطبیعی آن بیش از1000 سال بوده از3-70كیلوگرام درسالهای كه آب وهوا مناسب باشد حاصل می دهد.درخت پسته دوپایه ای یعنی دارای جنس های مذكرومونث می باشد.وهرنوع درخت آن به طورجداگانه قراردارد. برگ درخت پسته از5-8 برگچه تشكیل شده است بنابران درخت پسته دارای برگهای مركب میباشد ریشهای درخت پسته عمودی است.ریشه ها به عمق بیشتراز4- 8 متردر داخل خاك فرومیرود قدرت تولیدی ریشه فرعی درخت پسته خیلی ضعیف است.وهرگاها ریشه اصلی قطع گردد قبل ازتولید ریشه فرعی درخت در اثرنرسیدن آب ومواد غذایی كافی خشك شده از بین میرود ریشه های موی مانند كه جذب آب توسط ان صورت میگرد در اخر ریشه ها قرار  دارد.

اهمیت  پسته :

پسته به عنوان یك محصول استراتیژیك جای گاهی خاص را دربین تولیدات وپیداواری كشور دارد ویكی از اقلام صادراتی مهم كشور را تشكیل میدهد. كه تقریبآ قبل از جنگ داخلی 50%‌ صادارات میوه خشك وطن مارا تشكیل میداد. پسته افغانستان نظر به كیفیت وكمیت غذای ورنگ طبیعی اش درجهان شهرت خوب دارد. پسته ازجمله خواركه های مقوی ومغذی بوده سرشار ازویتامین های A وB كمپلكس میباشد.جنگلات پسته درتقویه اقتصاد مردم نیز نقش ارزنده دارد چنانچه همه ساله یك تعداد زیاد مردم خصوصآ آنهایكه درمجاورت جنگلات پسته زندگی دارند پول كافی بدست میاورد. پسته را جمع آوری نموده وبه فروش میرساند ودربدل وسایل معیشت خود را را فراهم مینماید.حاصلات پسته توسط مردم به طوری مجانی بیدون كدام تكس جمع آوری شد ه وهیچ نوع مزاحمت ازطرف كس نمیشود. اما حفظ ومراقبت جنگلات پسته توسط حكومت صورت میگیرد. ازحاصلات پسته سالانه تقربآ 1300 تن پسته به خارج صادر میگرد ید. مجموع پسته های تولید شده سالانه افغانستان 2000 تا 2500 تن میرسد. سازمان خوراكه جها ن (F.AO) میزان صادرات محصول پسته افغانستان را درسالهای 1981 – 1993 سالانه درحدود 2000-2500 تن براور كرده است. وعناصرموجوده درصد گرام پسته رانشان میدهد. پسته به علت داشتن مواد غذایی مفید ازاهمیت خاصی برخواردار است. طوری كه هركدام ازین مواد به نوبه خود اثری زیادی درفعالیت های حجرات ومیتابولیزم بدن دارد. به طور مثال دریك كیلو گرام پسته حدود 5/3  گرام فاسفورس اجود دارد وبه خاطر همین است كه پسته درفعالیت ونیروی تولید مثل اثربسزای دارد. همچنان حدود 90/0 گرام كلسیم دراین میوه خشك اجود دارد كه درساختمان استخوانها ،‌خون وعضلات بدن نقش دارد.                  

امراض مهم درختان  پسته

 مرض پوسیدگی طوقه وریشه پسته   phytophthora megasperma Drechsler)):یکی از امراض مهم درختان پسته در ایران میبا شد وبه ان شیره سیاه نیز گفته میشود این مرض طبق گزارش بهداد سال 1337 توسط صرا فی در سال 1344 مورد مطالعه قرار گرفت.در سال 1345 شریف و ارشاد ودر سال1346 مستوفی پور مرض مذکور در ایران دیده شده.براساس گزارش بهداد 1377 این مرض احتمالا از سالهای قبل وجود داشته و اولین بار توسط یک کارشناس باغبانی از امریکا به نام venning)) ازایران گزارش شده بود.مرض پوسید گی طوقه وریشه پسته (جای خارج شدن تنه ازخاك ) رامورد بحث قرار میدهیم. عامل این مرض باعث خشكی درختان در باغها وجنگلات پسته كه ظاهرآ بدون هیچ دلیل ودرحالیكه برگهایش سبز خشك شده اند درمدت نسبتآ كوتاهی این عمل رخ میدهد. چنین اتفاقی میتواند برای درختان مجاور این درختان ویا در ردیف هایدیگر همان باغ رخ دهد. درمناطق پسته كاری به این مرض نامی انگومك پسته اطلاق میشود. عامل این مرض قارچی مایكروسكوپیك است كه درمحل تماس بیشترآب یا رطوبت با تنه درخت در زیر پوست آن ساكن شده وشروع به نابود كردن تنه درخت میكند.

علایم مرض :

اگر خاك دورتا دور اطراف تنه درخت درمحل طوقه ( جای خارج شدن تنه ازخاك ) دورشود دردرختان آلوده شیره درخت كه بصورت قطرهای سفید خورد وبزرگ ازمحل طوقه درخت خارج شد ه ودر مجاورت هوا خشك مشاهده میشود. چنانچه پوست این قسمت جدا شود شیره سفید رنگی بیرون میریزد كه درمجاورت هوا سریعآ به قهوئی تاسیاه رنگ تغیرمیكند . ازچنین تنه بوی پوسیده گی شدید به مشام میرسد. اگر درخت جوان به این قارچ آلوده شود سبب خشک شدن آن خواهد شد.                                 

عامل مرض :عامل این مرض سه نوع قارچ بنام های ذیل میباشد.Phytphthora   citrophthora   p.megaspera,  p.drechleri که تعدادی زیادی درختان پسته را همه ساله از بین میبرد.انتقال آن توسط آب صورت میگیرد. شرایط خوب برای این قارچ شامل محیط با رطوبت بالا میباشد ودر این صورت تولید مثل آن بسرعت انجام شد ه وبه راحتی منتقل میگردد.

مرض خشکیدگی شاخه های پسته:

خشکیدگی سرشاخه های پسته ِ،کم وبیش در اغلب باغهای پسته در کرمان وسایر مناطق وجود دارد .علاوه برخشکیدگی سرشاخه ها که به علت وجود جمعیت بالای نما تود های مولد غده ریشه در خاک ویا بر اثر ِآفاتی از جمله شپشکهای ایجاد میشود در بعضی درختان قسمتهای از شاخه بخوصوص در محل سرشاخه به رنگ تیره در آماده وکمی فرورفته ونشست پیدا میکند که علت اختلاف رنگ از قسمتهای سالم شاخه به راحتی قابل تشخیص است .پیشرفت عارضه گاهی همراه با ایجاد صمغ بروی شاخه میباشد.پوست وچوب شاخه ها به رنگ تیره معلوم میشود وشاخه های مبتلابه تدریج می خشکد. قارچهای بنام Cytospora sp. و Paecilomyces variotiiباعث مرض میشود از برخی شاخه های مصاب قارجهای مختلف جدا شده است که  به ترتیب بیشترین فراوانی را داشته اند در حال حاضر برای جلوگیری از پیشرفت مرض اقدامات مثل شاخه بری , اصلاح ساختمان خاک , تقویت درختان و آبیاری به موقع پیشنهاد میگردد.

مرض لکه برگی پسته:-

مرض لکه برگی یکی از امراض مهم جهانی پسته است که در اثر حمله چند نوع قارچ مایکرسکوپیک که اسامی آنها در زیر آورده شده بوجود میاید.Phatogens: Alternaria alternate, stemphlliuem spp. And other Alternaria spp.

علایم مرض:علایم این مرض بصورت زخم (سوختگی) های گرد یا زاویه دار در روی برگ های درختان پسته نر و ماده دیده میشود زمانی که میوه های پسته میرسند زخم های روی پوست آنها ظاهر میشوند. در مرکز زخمهای برگ, سپورهای قاجی تولید میشوند . بطوریکه مالش دادن برگ ها توسط انگشتان باعث سیاه شده انگشتان میشود. آلوده گی برگ ها به این قارجها میتواند باعث ریزش شدید زود تر از وقت آنها شود. در میوه های نارس مرض باعث ایجاد زخم سیاه رنگ و کوچکی به قطر حدود یک ملی متر میشود در حالیکه در روی بیرون میوه های رسیده اندازه این لکه ها  به پنچ ملی متر میرسد که به وسیله حاشیه سرخ رنگ مایل به ارغوانی احاطه شده است این زخمها باعث خراب شدن پوست نرم پسته و نیز لکه دار شدن پوست استخوانی میشود.

پوپنك های زهری میوه پسته:

در سال 1971کشور ایالات متحده امریکا مقدار از پسته ها ایران وترکیه را به خاطر الود گی به افلاتوکسین باز داشت نمودواز ان زمان موضوع الود گی پسته به افلاتوکسین وهمچنان الودگی سایر مواد غذایی به قاچهای زهری خصوصیات به افلاتوکسین مورد توجه قرار گرفته تحقیقاتی در این زمینه اغاز گردیده .نتایج حاصله از تحقیقات انجام شده نشان داد پسته  پس از رسیدن وپیش از جمع اوری به قاچ افلاتوکسین الوده میشود.پوپنك ها ارگانیزم های مایکرسکوپی از سلسله قارج ها هستند, همگی آنها ساپروفیت اند و روی مواد عضوی مرده زنده گی میکند و به ندرت پرازیت بوده و روی ارگانیزمهای زنده وجود دارند. پوپنك ها قادر اند بروی بسیاری موادیکه برای انسان مهم هستند رشد میکنند. رشد پوپنك ها به شدت تحت تاثیر عوامل محیطی شامل رطوبت و حرارت میباشد و در شرایط مناسب گروهی خاصی از این ارگانیزم ها زهری قارچی کیمیاوی بنام افلاتوکسین  تولید میکنند نام افلاتوکسین از حرف اول جنس آسپرژیلوس و سه حرف اول بیانگر نوع فلاوس بعلاوه پسوند توکسین به معنی (زهر) ساخته شده است. تحقیقات نشان داده است که چهار نوع  از ماده افلاتوکسین که از نظر   B1 , B2 , G1, G2 رنگ نور که در برابر نور ماورا بنفش ایجاد میکنند متفاوتند وجود دارد این ترکیبات از هم مجازا بوده ولی از نظر ساختمان کیمیاوی بهم مربوط اند نوع افلاتوکسین در یک محل بستگی به توزیع جغرافیایی نوع و استرین های قارج مولد آن دارد بطوریکه افلاتوکسین های که B1, B2 توسط A.flavus تولید میشود در تمام نقاط دنیا و افلاتوکسین های G1 , G2 توسط A.parasiticus تولید میشود اساسآ در امریکا و افریقا مشاهده میشوند.افلاتوکسین  عضواولیه را كه مورد حمله قرار میدهد  عبارت ازجگرانسان وحیوان است .و نشان داده شده که افلاتوکسین در ایجاد سرطان جگر  انسان نقش دارد میزان مسمومیت به این زهر به دو عامل مهم یعنی مقدار و دیگری مدت زمان تماس زهر با بدن , بستگی دارد.پوپنك های تولید کننده افلاتوکسن بروی میوه های پسته نیز تحت شرایط قادر به رشد هستند که از آن جمله ترک خورده گی پوست رویی زود خندانی و خسارت آفات روی میوه ها در مرحله رشد پسته میباشد. به علاوه در موقع برداشت و انبارداری نیز عدم رعایت بعضی موارد میتواند باعث ایجاد محصول به این ماده زهری شود برای آنکه محصول پسته کشور ما بتواند ارزش خود را در بازارهای جهانی حفظ کند باید به مسله آلوده گی افلاتوکسین توجه پیش از پیش نموده و باید .در برداشت انتقال , و امبارداری پسته, کیفیت این محصول را در سطح استندرد جهانی حفظ نماید. 

عامل مرض:قارچ Aspergillus falvus  عامل پوپنک زدگی وتولید زهر افلاتوکسین وبسیاری از میوه های خشک میگردد.این قارچ مانند ((penicillium sppساپروفت یا پرازیت ضعیف میباشد که دارای انواع مختلف است نوع A.niger  به رنگ سیاه مانند بوده ولی A.flavus به صورت پونک زرد دیده دیده میشود.

اقتدامات لازم برای کاهش آلودهگی افلاتوکسین:

الف : جلوگیری از تماس شاخه ها و خوشه های درختان با سطح خاک به وسیله بستن تار.

ب: مبارزه با وقت با آفات بخصوص آنهایکه بروی میوه خسارت میزنند مانند آفت پروانه پوست خوار میوه.

پ: پوست گیره میوه ها در کوتاه ترین زمان ممکن حتی المقدور در همان روز برداشت.

ت: جلوگیری از لگد کوبی پسته برداشت شده هنگام نقل و انتقال آن از محل باغ به محل زخیره.

ث: خوداری از انبار کردن پسته قبل از آنکه کاملآ خشک شده و رطوبت آن خارج شده باشد.

ج: خشک نکهداشتن هوای انبار از طریق تهویه دایم و مناسب و نیز رعایت صحی در انبار.

مرض ماسوی پسته:   (Nematospora coryli):

مرض ماسوی اولین بار در سال 1343 از باغات ولایت کرمان گذارش شده است. در اثر این مرض ماده چسپناک و بی رنگ متمایل به سفید در بین پوست استخوانی میوه و پلی های مغز دیده میشود این ماده در مرحله که میوه از نظر رشد کامل شده است سفید و نسبتآ سخت میباشد و به همین دلیل این مرض را بنام (ماسو) نامیده اند.

عامل مرض و نحوه انتقال:طبق بررسی های به عمل آمده قارج بنام Nematospra coryli peglion عامل مرض میباشد که توسط خرطوم سن ها به دانه های پسته منتقل میشود. درمراحل ابتدایی رشد میوه حمله سن باعث خشکیدن میوه های تازه تشکیل یافته و در مرحله بعدی رشد میوه با حمله سن و انتقال قارج تغیر شکل مغز میوه ویا لکه های نکروتیک روی مغز مشاهد میشود.  زمستان را این قارج در داخل خرطوم سن های آلوده میباشد , سن های ناقل امرض  شامل انواع   ذیل    میباشدLygeaus  sp , Brachyenam spp , Apodiphus sp  و Acrosternum      

حشرات مهم درختان پسته

آفات درختان پسته زیاد است مانند پروانه چوب خوار ، میوه خوار ، برگ خوار ، شپشك های درختان پسته ، سوسك سر شاخه خوار ، سوسك رسیشه خوار ، زنبور سیاه  مغذ خوار پسته ، زنبور طلایی مغذخوار پسته وبعضی آفات طبیعی دیگر نیزاجود دارد مانند باد زده گی ،‌ ریگهای روان ،‌سرما زدگی آب زده گی وشوره زده گی میباشد

زنبورمغذخوار طلایی پسته :                                                 

نام دری آن زنبور مغذ خوار طلایی پسته ونام علمی آن meqastigmus pistaciae  میباشد.                                                

دوران حیات :                                                              

این حشره نیز زمستان را بصورت لاروا كامل داخل میوه ها خشكیده روی درختان بسرمیبرد.این لارواها دربهار تبدیل به شفیره میشوند. حشرات كامل هم زمان باتشكیل میوه به پرواز آغاز میكند. جنس مونث قادر اند ازطریق تخم گزاری تولیدی مثل نماید وتخم را درمیوه تولید میكند.درحالیكه لارواها ازتمام قسمت های مغذ حتی پوست نازك روی آن رامیخورند. دوره زند گی لارواها 35 تا 40 روز است. پس ازاین مدت لارواها درداخل میوه تبدیل به شفیره میشود وبه فاصله یك فته تا 10 روز بعد ازآن حشره كامل ازمیوه خارج میشود. این حشره دراوایل بهار درداخل pericarp  تازه میوه تخم گزاری میكند. این وقت است كه پوست داخلی یا mesocarp  سخت نشده میتواند تخم ها به مغذ  پسته خود را برساند وبعد ازیك مدت شروع به خوردن مغذ پسته میكند. البته جنس مونث كه دیرتر ظاهر میشود لارواهای آنها وقتی ازتخم خارج میشوند كه پوست سخت شده باشد دراین صورت نمیتواند داخل مغذشود وآن را ازبین ببرد. این حشرات دونسل دارد.

1-              نسل زمستانی

2-              نسل تابستانی 

زنبور مغز خوار سیاه پسته (Eurytoma plotnikkovi Nikolskaya):

این آفت درمناطق پسته خیز جهان خسارت اقتصادی زیاد نمی زند و اهمیت ندارد اما دربعضی مناطق   ایران در سالهای گذشته خسارت قابل توجهی داشته است. نحوه عمل این زنبور بدین شکل است که زنبور ماده تخم خود را زیر پوست سبز دانه پسته گذاشته و سپس لاروی که از این تخم خارج میشود تمام سال در آن مانده و باعث خشک و چروکیده شدن پسته می شود. پسته هایی که در آنها آفت وجود دارد درزمین باغ ریخته و سال   بعد همزمان با تشکیل میوه جدید, زنبور های جوان از آنها خارج شده  به سراغ دانه های جوان پسته رفته و بر روی آنها تخمگذاری می کند. بنابراین آفت مذکور هر سال یک نسل از زندگی خود را کامل میکند.  

قانغوزک ریشه پسته    (capnodis cariosa hauseri obenberger):

اگر بدون هیچ دلیل ظاهری درختان باغ در حال زوال و خشکی هستند و روی شاخ و برگها علایمی از آفت یا بیماری دیده نمی شود. به احتمال زیاد علت آن را باید در ریشه های درخت پیدا کرد. در این موقعیت باید خاک اطراف درخت را از یک سمت کنار زده دقت شود آیا پوست تنه درخت در قسمتی که زیر خاک قرار می گیرد سست و تیره رنگ شده است یا خیر , اگر پوست این قسمت و قسمتهای پایین تر براحت کنده شده و یا از ان شیره قهوه ای رنگی خارج شده درخت به گموز مبتلا است که  درغیر این صورت باید از ریشه های آن نمونه برداری و به لابراتوار بررسی آفات برده شود تا معین شود آیا خسارت لاروقانغوزک ریشه در آن وجود دارد یا خیر قانغوزک ریشه پسته  قانغوزک  هایی درشت هستند که برنگ سیاه بوده و دارای خالهای پراگنده سفید می باشند. کم تحرک بوده و می توان با دست آنها را گرفت. خسارت این فانغوزکها مربوط به لارو آن است که وقتی از تخم خارج میشود, ریشه درخت را سوراخ کرده و قسمت کامبیوم ( قسمتی که باعث رشد ریشه می شود) می خورد.قانغوزک ریشه پسته را در باغهایی می توان دید که دیر به دیر آبیاری می شوند و رسیدگی خوبی از نظر کود دهی, شاخه بری هرساله و زیر و رو کردن خاک اطراف درخت  به آنهاتوجه نمی شود.آلودهگی درختان به لاروهای این سوسک باعث ضعف روز افزون و نهایتآ مرگ دختان می شود.

قانغوزک سرشاخه خوارپسته(fuchs Hylesinus vestitus):

علایم خسارت این آفت شامل وجود سرشاخه های کم برگ یا عاری از برگ و خوشه می باشد که نهایتآ می تواند به خشکی کامل آنها منجر شود. در صورتیکه سرشاخه خشک از قسمت نوک آن تاقسمتی که سبز باقیمانده به دقت مورد بازدید قرار گیرد, می توان جوانه هایی را پیدا کردکه روی آنها سوراخی وجود دارد که در واقع محل ورود آفت به شاخه است. مخصوصآ در درخت های ابتدا ردیف های باغ می توان سرشاخه هایی که در نوک و یا اطراف دارای جوانه باز نشده و دارای سوراخ است پیدا کرد. اگر با قیچی یا چاقو شاخه از محل همین سوراخ نصف شود سوسک خورد برنگ زرد خرمایی و لاروخوردآن که در درون شاخه زندگی می کند قابل مشاهده است.

شپشک های مهم درختان پسته:

شپشک ها بطور کلی نوعی از حشرات اند که اغلب جنس ماده در آنها قابلیت پرواز نداشته و روی قسمتهایی از درخت ساکن و چسپیده هستند. اگر در منطقه ای این آفت گسترش دارد و بر روی بیشتر درختان باغ بصورت متراکم دیده  شود باید بر علیه آن دواپاشی انجام داد. شپشک های مهم  دو نوع هستند که تفاوتهایی با یکدیگر دارند.

1- شپشک سرشاخه و میوه پسته ( شپشک واوی پسته):در اواخر ماه حمل و اوایل ثور ( در شرایط مناسب) به روی سرشاخه های تازه و دانه های پسته چسبیده و باید با نظر کارشناس آفات زمان دقیق دوا پاشی را معلوم کرد زیرا حشره پس از خروج از تخم, سپری را بر روی خود ترشح می کند که دوا پاشی  را بی اثر می نماید.

۲-  شپشک تنه ای درختان پسته Melanaspis Inopinatus leonardi  

مناطق انتشار:شپشک تنه ای پسته آفت قسمت چوبی درخت است و در کشور های شرق نزدیک از جمله اسراییل, لبنان, سوریه, مصر, ترکیه , ارمنستان, یونان, عراق, و ایران بر روی پسته فعالیت دارد.این شپشک روی تنه درخت ساکن شده و زیر سپر خود تخمریزی می کند و سپری گرد بر روی خود ترشح می کند. اگر شدت آلودگی به شپشک زیاد باشد باید دوا پاشی انجام شود.

3- شپشک واوی پسته Lepidosaphes   pistacia  Archangelskaia)):  سپر, ماده قهوه ای روشن و کناره هایش روشن تر از سایر قسمتها است, طور سپر ماده از 2.4 الی 3 ملی متر تغیر میکند. سپر پوره سن(حشره کوچک دارای خرطوم) اول زرد و سپر سن دوم قهوه ای و تیره تر از سپر بالغ می باشد. پوپاریوم حشره نر باریکتر از سپر ماده و رنگ آن نیز روشن تر است. حشره ماده بیضوی شکل با انتهای پهن و تقریبآ گلابی شکل, به رنگ زرد شکری, سر و شکم متمایل به نارنجی است. بیشترین عرض بدن در سطح حلقه دوم شکم می باشد. جلد بدن کاملا غشایی است و سپر سختی آنرا محافظت می کند. مشخصات میکروسکوپی حشره بدین ترتیب است که پیجیدیوم (آخرین حلقه های ادغام شده شکم) آن بزرگ و کوتاه بوده و عرضش بطور محسوس از طولش بیشتر است. راس آن غالبآ مستقیم بوده و یا کمی منحنی است و گاهی فرورفتگی کوچکی دارد. تخم حشره بیضوی شکل, کشیده, برنگ زرد شفاف و بسیار ریزه است.  بطوریکه با چشم غیر مسلح به زحمت دیده می شود و در این حال سفید رنگ به نظر می رسد. طول تخم 0.27 ملی متر و کمی بیش از دو برابر عرض آن ( 0.12 ملی متر) می باشد. پر سن اول این سپردار بطول 0.40 الی 0.44 ملی متر بوده و بعرض 0.16 الی 0.20 زرد رنگ و ابتدا متحرک است. دارای یک جفت شاخک 5 مفصلی و سه جفت پای ابتدایی می باشد. حلقه های بدن از یکدیگر متمایز بوده و در انتهای شکم یک جفت زایده غیر مفصلی و بلند دارد و طول هر یک تقریبآ به اندازه طول شاخک است.                                       

شبپرک برگخوار پسته Ocneria terebinthina Stgr.)): نام محلی این آفت در منطقه کرمان ( رایو) می باشد و علایم خسارت این آفت روی پسته کاملآ مشخص است, قسمت روی برگهای درخت توسط لاروهای پشم آلود این پروانه خورده می شود. اندازه این لاروها حدود 2 سانتی متر است و لاروهای بزرگتر تمام قسمتهای برگ را به جز رگبرگ اصلی آن می خورند. زمان فعالیت شب پرک برگخوارپسته در مناطق پسته خیز از اوایل ماه ثور به بعد است. اگر در منطقه ای این آفت سابقه حضور دارد از اوایل ماه ثور می توان در پشت برگها تخم های شب پرک را در دسته های 50 تایی و بیشتر که به سطح پشتی آن چسبانیده شده اند مشاهده کرد. عرض بدن شبپرک با بالهای باز در حدود 35 ملی متر و طول آن 10 الی 11 ملی متر است رنگ بالها سفید صدفی یکدست می باشد.روی بالهای جلو لکه های سیاه رنگی که موازی با حاشیه خارجی بال است دیده می شود. حاشیه خارجی بالهای جلو دارای یک ردیف موهای کوتاه و سفید است شاخکهای قهوه ای رنگ و موهای روی شاخکها مانند برگ خرما به دو طرف جدا شده اند. سینه و شکم را فلسهای بزرگ و موهای سفید رنگی پوشانده است. در انتهای شکم یک دسته موی سفید مایل به زرد دیده می شود. لاروهای بالغ بطول 24-22 ملی متر و سر آن زرد و گاهی نارنجی و بندرت دودی رنگ است و از لکه های تیره رنگی پوشیده شده است. مثلث پیشانی واضح است و مثلث پشتی سرخیلی کوچک و بوسیله خط مستقیم بزرگی به مثلث پیشانی متصل می شود. رنگ عمومی بدن لارو زرد روشن است و سطح پشتی بدن خاکستری مایل به سیاه و دارای لکه های سیاه غیر منظمی است. در وسط سطح پشت لارو نوار سفید رنگ قابل رویت که عرض آن روی حلقه های بدن متفاوت است عبور می کند.در این سطح روی زگیلهای کم و بیش برجسته, موهای ایستاده ای وجود دارد که بعضی از این موها صاف و سخت هستند و برخی دیگر بزرگ و نرم  می باشند. روی هر حلقه بدن لاروا, چهار عدد زگیل دیده میشود. زگیل های وسطی حلقه های شکم برآمده تر ازسایر زگیلها می باشد و بوسیله لکه های نیم دایره سیاهرنگی احاطه شده است. لکه های روی حلقه های 1 الی 8 تقریبآ دایره ای شکل اند. برآمدگی وسطی روی هر یک از حلقه های 6 و 7 بلند تر از سایر ز گیلها است. پاهای سینه ای زرد روشن و پاهای     شکمی و مخرجی دارای 40-36 قلاب میباشد که بصورت نعل اسپ قرار گرفته اند.                                                                         

شب پرک میوه خوار پسته  (Recurvaria Danilesky):

شب پرک میوه خوار پسته که در اصطلاح محلی به آن (داغوی پسته) می گویند, در اکثر مناطق پسته کاری وجود دارد. و روی قسمت دانه پسته خسارت میزند اندازه پروانه آن حدود یک سانتی متر بوده و خاکستری رنگ است و خال های سیاه رنگی روی بالها دارد این آفت را بیشتر روی دانه های پسته درختان مسن تر میتوان دید این آفت در دو وقت از سال روی پسته خسارت میزند. بنابرین دو نوع خسارت ایجاد میکند. در اول فصل یعنی ماه حمل به بعد لارواهای شب پرک میوه خوار باعث سیاه شدن پسته هاییکه هنوز مغزدار نشده میشود که این پسته ها خشک شده و میریزند. که در این حال باغداران (داغوی پسته ) می گویند.خسارت دیگر پس از پر شدن مغز دانه ها است که لارو ابتدا از پوست و سپس از مغز پسته می خورد و لکه های تیره رنگ روی پوست سخت پسته باقی می ماند و ظاهر زشتی به آن می دهد.

حشره شناسی:

این پروانه با بال 11-9.5 ملی متر عرض دارد. پروانه مزبور در موقع نشستن بالهای خود را روی هم و به موازات بدن قرار می دهد بطوریکه در هنگام نشستن بالهای عقبی دیده نشده و بدن را می پوشاند. بالهای جلویی خاکستری مایل به قهو ای و دارای نقاط سیاهرنگی می باشد و از این نقاط در روی بالهای جلو نوارهایی عرضی و شکسته که با جهت طول بال زاویه دارند تشکیل می دهد.  تعداد نوارها در حدود 15-12 عدد است, در قاعده بال جلویی یک لکه سیاه و در وسط بال که به لبه رگ میانی می رسد یک لکه سیاه وجود دارد و یک لکه خیلی بزرگ که مشخص نیست درانتهای بال و دو لکه روی لبه کناری بال دیده می شود. موهای حاشیه بالهای جلو خاکستری و دارای دو خط پهن منقطع می باشد. بالهای عقبی خاکستری روشن و اطراف آنها ریشکهای بلندی وجود دارد که طول این ریشکها بیشتر از عرض بالها می باشد. سر و سینه پروانه ها خاکستری با لکه های تیره , بالها خاکستری رنگ و روی دومین و سومین مفصل آن حلقه های سیاه رنگی وجود دارد. سینه اول مثلثی شکل و برجسته وبرنگ قهوه ای دیده می شود و از موهای قهوه ای رنگ پوشیده شده است. آلت تناسلی ماده طویل می باشد. شاخکها نخی شکل, نازک و بلند می باشند. تخمها سفید رنگ و قطر آنها به 0.8- 0.5 ملی متر  می رسد. طول بدن لارو کامل 12-7 ملی متر و رنگ عمومی بدن آن زرد و روی حلقه های بدن را نوار عرضی قرمز رنگی پوشانیده است. در بعضی افراد این نوار سبز رنگ می باشد. سر لارو قهوه ای و اطراف چشمها سیاه رنگ می باشد.  چنگك ها بصورت دایره ای و در یک ردیف قرار گرفته اند و روی پاهای مخرجی تعداد چنگك ها 12 تا 13 عدد و روی نیم دایره ای قرار گرفته اند. شفیره ماده قهوه ای رنگ 8-5 ملی متر طول دارد. بدن شفیره فاقد کرک(پشم) و مو بوده و انتها بدن مدور و دارای موهای نازک خمیده است.

دوران حیات:

شب پرک مغز خوار پسته زمستان را بصورت لارو کامل وبه حالت استراحت, داخل پیله های نازک کثیف و در حجره هایی که لاروها در زیر پوست درخت تهیه کرده است می گذراند. حشرات کامل شب پرکها ها بتدریج از اواخر ماه حمل تا اواسط جوزا از شفیره خارج شده و ماده ها پس از جفتگیری معمولآ تخمهای خود را بطور انفرادی روی گلبرگ و یا بندرت روی دمبرگ و دم خوشه پسته می گذراند. دوره رشد جنینی تخم در حدود دو هفته طول می کشد و اولین لاروها در اواخرماه ثور ظاهر شده و بلافاصله میوه های جوان را سوراخ کرده و داخل میوه می شوند و از مغز پسته می خورند. میوه های مبتلا روی درخت قهوه ای رنگ شده, خشکیده و پس از مدتی می افتند.

شبپرک چوب خوار پسته ( kermanix pistaciella):

محدوده گسترش این آفت وسیع بوده اگر سری شاخه های سال جاری دارای برگ های ضعیف و کوچک و پژمرده هستند و کاملآ خشک شده اند بهتر است آنرا از ابتدا محل خشک شدن جدا کرده و مقطع عرضی آنرا مشاهده کرد.اگر مغز ساقه قهوه ای رنگ است و یا لاروای سفید در مغز ساقه دیده میشود به احتمال زیاد آن شاخه ها با شب پرک چوپ خوار پسته آلوده است. از نشانه های دیگری قهوه ای شدن مغز دم خوشه و ریزش دانه ها یا خوشه های کوچک است. برای اطمینان از این موضع میتوان از اواسط ماه حوت به جستجوی پیله های تقریبآ 0.5 سانتی متر و خاکستری رنگ چسپیده به سرشاخه های سالی جاری و نیز شاخه های سال گذشته پرداخت. این پیله شب پرک چوپخوار پسته است که از آنشب پرک های به اندازه یک سانتی متر و سیاه رنگ خارج میشوند و روی شاخه های جدید و خوشه ها تخم مگذارد و باعث خشکی سری شاخه و در نتیجه عدم رشد درخت و نیز ریزش خوشه های کوچک ودانه ها میشود.           

حشره شناسی:

حشره کامل پروانه است که عرض آن با بال های باز 13-11 میلیمتر است. رنگ بال ها  جلویی تیره تقریبآ سیاه و دارای یک لکه زرد بزرگ در وسط و یک لکه کوچکتر در رآس میباشد. رآس بالها دارای فلسهای(داغ) تیره چشمک مانندی میباشد. ریشکهای بال نیز تیره است و رنگ بالهای عقبی زرد روشن و هر قدر به انتهای بال نزدیگتر می شویم رنگ ریشکهای بال تیره تر میگردد. لکه بزرگ زرد رنگی در بالهای عقبی در محل اتصال بال به بدن قرار گرفته و لکه های کوچک زرد رنگی در قسمت ریشک های حاشیه قرار دارد قسمت زیرین بالها این دو لکه بهم می پیوندند ولی از قسمت بالایی این دو لکه از یکدیگر جدا میشود. حاشیه جلویی وعقبی تیره  مایل به زرد و قسمت تیره بال نزدیک راس قطع می شود و این رنگ تا قاعده بال ادامه دارد. پولکهای(پوست نازك) سر کاملآ صاف است.حد اکثر طول پیله ها جمع آوری شده 6.2 ملی متر بوده است. عرض پیله ها در طرف سر زیاد و هرچه به طرف انتها می رویم عرض آن کمتر میشود. ارتفاع پیله در بلندترین نقطه 1.8 ملی متر و در انتهای بدن که کمترین ارتفاع را دارد یک ملی متر و عرض آن در عریض ترین نقطه 2.7 و در انتهای بدن 1.9 ملی متر میباشد. در بعضی افراد عرض پیله تا 3.2 ملی متر بو ارتفاع ان 1.9 ملی متر هم میرسد. شفیره ها برنگ قهوه ای روشن و در داخل پیله قرار دارند. طول بدن شفیره بطور متوسط 4 ملی متر است.

دوران حیات:

شبپرک چوپ خوار پسته سالانه یک نسل دارد و زمستان را بصورت لاروهای کامل در داخل چوب سر شاخه های پسته بسر میبرد. موقعی که درجه حرارت متوسط روزانه به 10 درجه سانتیگراد رسید ,  در شرایط آب و هوای  ماه حوت روی شاخه های آلوده یكساله ودو ساله سوراخ کوچک ایجاد کرده و خارج می شوند. ابتدا چند ساعتی روی درخت راه می روند سپس محل مناسبی را انتخاب کرده و در همانجا تبدیل به شفیره می شوند.  بعضی اوقات لارو ها خود را از روی شاخه به زمین انداخته و روی کلوخه ها و غیره تبدیل به شفیره میشوند. لاروا قبل از شفیره شدن روی خود پیله ای هرمی شکل برنگ خاکستری می تند و این عمل در حدود 3-2 ساعت  طول می کشد. در حدود 25 تا 35 روز بعد پروانه های کوچکی از این شفیره ها خارج می شوند. در داخل خوشه پسته همیشه یک لاروا و به ندرت دو لاروا دیده شده است ولی در داخل شاخه ها گاهی دو الی سه لاور و گاهی بیشتر نیز دیده شده طول مدت رشد جنین کاملآ روشن نه بوده ولی 18 روز پس از تخم ریزی لاروا در داخل خوشه جمع آوری شده است. لاروا ها پس ازخارج شدن تخم داخل نبات شده و پس از 3 تا 5 روز خود را به مغز شاخه ها و یا مرکز دم خوشه میرسانند. لارواهایکه از خوشه داخل شده اند در عرض 10 تا 12 روز خود را به انتهای خوشه میرسانند و همین که به شاخه های سال قبل رسیدند دوباره به طرف بالا بر میگردند و این حرکت  گاهی دو تا سه مرتبه تکرار میشود. و بعد چند مدت نیشها آن قوی شده قسمت چوبی و سخت شاخه ها سال قبل را سوراخ کرده و خود را به مغز شاخه رسانیده و به طرف پایین شاخه حرکت میکند بدین ترتیب لاروا ها در داخل خوشه پسته در حدود 15 روز به سر میبرد و از این تاریخ به تدریج موفق میشوند داخل شاخه های سال قبل شوند این حشره در سال فقط یک نسل دارد.

آفات کنه ای پسته:

کنه های بندپایانی بسیار خورداند که با چشم غیر مسلح نمی توان آنها را دید اما خسارت نمونه های آفت آنها قابل مشاهده است, از انواع مختلف کنه ها عده ای از گیاهان تغذیه می کنند, عد ای دیگر نیز همانند عنکبوتها شکارچی حشرات می باشند و تعداد محدودی پرازیت انسان و حیوان هستند. در باغهای پسته بیشتر آنها بعنوان دشمنان آفات دارای فواید بسیاری هستند با این همه محدودیت از آنها در مناطق محدودی از پسته کاریهای جهان باعث خسارت به درختان پسته میشوند.

که چند تای انرا فقط نامیگریم

1- کنه گالز اEroiphyes pistaciae

2- کنه معمولی Tenuipalpus granati                                                                                          

آفات انباری پسته:

پسته برداشت شده و قرار داده شده در انبار هنوز از گزند آفات در امان نیست که از آن جمله آفاتی همانند شب پره های زیان آور انبار, شپشه ها و موش ها از اهمیت بسیار برخوردارند. توجه داشته باشید مسله آلودگی به افلاتوکسین نیز که از امراض پسته است اغلب قبل از ورود پسته به انبار رخ می دهد ولی شرایط مساعد مثل وجود رطوبت بالا در انبار و یا در پسته های انبار شده می تواند باعث ایجاد و یا تشدید آلودگی شود, در این خصوص در بخش دوم به تفصیل بحث شده است. مهمترین آفات انباری پسته شب پره هندی است که در زیر شرح آن پرداخته است.

شب پرک هندی  (plodia interpunctella Hubner) : خسارت این آفت مربوط به لارو آن است که از مغز پسته خورده و در عوض مقدار تار و فضولات را در درون پسته ها به جا می گذارد. خسارت شب پرک هندی بصورت مخفی و دور از چشم صاحبان انبار صورت می گیرد و معمولآ زمانی متوجه آن می شوند که بیشترین صدمه را وارد آورده زیرا لاروها در این موقع قابل رویت اند.  از زمان تخمگذاری شب پرک ها بر روی پسته تا زمانی که نسل جدیدشب پرک ها از آنها بوجود می آیند حدود 40 روز طول می کشد و چون هر شب پرک می تواند تا 350 تخم گذارد بنابراین این آفت قادر است در شرایط مساعد بسرعت حجم زیادی از مقدار پسته را آلوده کند.

شکل شناسی:شبپرک است به طول 8 میلیمتروعرض ان با بالهای باز 16تا 20 میلیمتر وحدود یک سوم قاعده با لها بالایی به رنگ خاکستری وبقیه بالها به رنگ قهوه یی متمایل به سرخ است.بالهای زیرین به رنگ خاکستری مایل به زرد است لاروا بالغ بطول 14تا 17میلیترورنگ شیری میباشد. این حشره در شرایط انبار در تمام سال فعال بوده وطول مدت هر یک از مراحل رشد ان بویژه دوره لاروی در ان بسیار متغیر است و بستگی ی به حرارت در دسترس بودن مواد غذای دارد. در شرایط رطوبت حدود 65فیصد وحرات حدود 25 درجه سانتگراد این شب پرک قادر است در کمتراز 40 روز یک نسل خود را بروی مغز پسته کامل کند.

آفات طبیعی

سرمازده گی :درختان پسته سردی 20 الی 25 درجه سانتی گراد زیری صفر را تحمل كرده میتواند بالا تر ازآن باعث یخ زده گی درخت پسته میشود.

آب زده گی :ریشه های درختان پسته كه درصورت اطراف تغذیه شان رطوبت دایم پدید آید یا خاك اطراف ریشه آن مرطوب باشد قادر به تامین آكسیجن موردی نیاز خور نخواهد بود. در نتیجه درختان ابتدا به پزمردگی تدیجی مواجه میشود. درصورتیكه منبع رطوبت قطع نشود به علت خفگی ریشه ها خشك میشود.

 شوره زده گی: شوره زده گی درواقع آفتی در ریشه های درختان پسته است كه براثر بارنده گی شدید بهاری وآبیاری های باروش غلط یابیرو یه وبیش ازاندازه زیاد میشود. توضیح این نكته مهم است كه درختان پسته دربرابر شوری خاك به مراتب بیشتر ازدیگر درختان مقاومت دارند. اما به هرحال درجه شوری خاك ها ی مورد پذیریش درختان پسته حد واندازه دارد بالا تر ازاندازه آن ریشه ها را خشك میكند.

بادزدگی وریگ روان: به طور یقین درختان پسته در تمام طول عمر خود که در معرض جریان بادها قرار می گیرند و احتمال وارد شدن،خسارت وجوددارد. بنابرین باد میتواند شاخه ها ،برگها،خوشه ها،نارس یار سیدها،شگوفه،گلها درختان پسته را ضایع کند.غالبآ در نواحی پسته خیز عمومآ در مناطق کویروبیابانی  استقرار یافته وزش بادهای تند وطوفانی اتفاق می افتد که با ذرات ریگ توام است.زرات ریگ به جوانه ها ،شگوفها،برگها،خوشه ها،شاخه هاوحتی تنه درخت

+ نوشته شده در  90/09/26ساعت 13:40  توسط ايمل " نظري "  | 

آفات های بادام

مقدمه

چنانچه ميدانيم افغانستان يك كشور زراعتي بوده و اقتصاد آن به شكل مستقيم به زراعت وابسته است ، اما متاسفانه زراعت در كشور ما بشكل سنتي و عنعنوي بوده و اين عمل باعث گرديده كه محصولات زراعتي اكثر مورد حمله آفات و امراض قرار مي گيرند . از جمله ميتوان از باغدارن كه در افغانستان مصروف باغداري اند و محصولات شان همه ساله مورد حمله آفات و امراض قرار گرفته و از اين رهگذر خسارات هنگفت را ايشان متحمل مي شوند . از همين جهت من علاقه گرفتم كه موضوع سيمينار خويشرا راجع به حشرات و آفات مهم بادام انتخاب نمايم زيرا اين درخت مثمر كه يكي از درختان با ارزش و داراي ساحه برورش وسيع بوده مواد تهيه نمودم كه معرفي حشرات و آفات مهم بادام است كه ميتوانند سبب كاهش قابل ملاحظه در اين ميوه گردند اگر به وقت معين تشخيص و ازتكثر و تخم گذاري و مراحل بعدي نمو آنها جلو گيري نشود عوامل و خيمي را در قبال خواهد  داشت .

حشرات و آفات مهم كه در اينجا از انها ياد آوري شده اند،

عبارتند از:

·  مور خيمه ساز بادام

·  جولاگك بادام

· مور بت دار بادام

·شيرك سفيد سياه رگ ·      

.چيچك نرم بادام

·   شبشك ها

·   كنه ئي دو نقطه ئي

بادام مورد حمله تعداد زياد از آفات نباتي قرار گرفته و سالانه خسارات بزرگ اقتصادي را بار مي آورد تقريبا تمام حصص نبات مورد حمله حشرات كنه هاي نباتي قرار مي گيرد . آنعده از آفات كه اهميت اقتصادي دارند ذيلا توضيع مي گردد.براي جلو گيري از خسارات اقتصادي و با در نظر داشت حفظ محيط زيست و عوامل ديگري كه ناشي از استعمال آفت كش ها بميان ميايد روش تنظيم همه جانبه آفات يا (IPM ) را در كنترول بكار مي بريم و هدف آن بائين نگهداشتن خساره اقتصادي ناشي از حمله آفات مي باشد.تمام طرق هاي ممكنه را به همين منظور تحت مطالعه قرار داده و از امكانات دست داشته استفاده مي نمايم با بكار بردن ميتود يا روش كنترول همه جانبه آفات از خسارات اقتصادي جلو گيري گرديده و هم در حفظ محيط زيست ودشمنان طبيعي كمك مي نمايم .

 مور خيمه ساز بادام :  Eriogaster   anlygdali  

اين حشره بادام گا گاهي سيب را مورد حمله قرار مي دهد و لاروا آن در اوايل بهار هنگام سبز شدن  يا باز شدن بندك ها بزرگترين خساره وارد مي كند.در صورتيكه تعداد شان بالاي نبات زياد باشد باعث از بين بردن تمام برگ نبات مي شوند. از هنگام باز شدن بندك ها الي اخير شگوفه بادام لاروا ها از برگ تغذيه كرده و در صورت شدت آفت نبات را بي برگ ساخته تشكيل و توليد ميوه كم شده و حتي تاثيرات آن بالاي حاصلات سال آينده نيز محسوس مي شود .

مشخصات حشره :

حشره مكمل : شب بركي است كه بال هايش رنگ نصواري روشن داشته و خطوط مدور روشن بالاي بال ها قرار دارد.

تخم : شكل بيرل مانند را داشته رنگ آن سبز و قسمت مركزي آن خال هاي سياه دارد . تخم ها بهلوي هم بالاي شاخچه ها گذاشته شده و توسط مويك هاي نصواري مايل به خاكي آنرا مي بوشاند .

لاروا :داراي رنگ نصواري تاريك بوده و قسمت تحتاني بدن آن از مويك هاي زياد بوشانيده شده است .

دوران حيات :

زمستان را بشكل تخم بالاي نبات سبري كرده و وقتيكه اوسط درجه حرارت به  6 مي رسد تخم تفريخ شده و اين وقتي است كه بندك ها كمي بزرگ شده و تمام لاروا ها قبل از شگوفه از تخم مي برايند لاروا چهار مرنيه بوست اندازي كرده و در ظرف 3 الي 4 هفته به سن بلوغ مي رسند بعدا نبات را ترك كرده و به مرحله بيوبا مي روند كه اين وقت تقريبا  آخير  شگوفه هاي بادام مي باشد كه بعد از 2 الي 3 هفته شبرك ها برواز كرده تخم گذاري مينمايند .

طريقه هاي كنترول :

1-   جمع آوري لانه هاي كه بداخل شان تخم است در ايام زمستان

2-   جمع آوري خيمه ها بعد از برامدن لاروا

3-   ادويه باشي توسط لارسبان قبل از شگوفه بادام  

جولاگك درختان:Hyponomeuta malinellus  

يكي از آفات مهم ميوه جات محسوب شده و در كابل،بروان،غزني،خوست بكتيا،و بكتيكا شيوع دارد. درختان سيب،بادام ، شفتالو ، زردالو وغيره ميوه جات را مورد حمله قرار مي دهد. لاروا ها بعد از باز شدن بندك برگ را نقب زده كه در حدود يك سانتي متر عرض و دو سانتي متر طول دارد .

در هر ماين يك لاروا وجود دارد.

بعد از شگوفه لاروا ها برگ ها را باهم تنيده و يك ساختمان جال مانند را تشكيل مي دهند و بداخل آن قرار گرفته و از برگ ها تغذيه مي نمايند بر علاوه ميوه هاي خورد را نيز مورد حمله قرار داده كه اين ميوه ها به زمين مي ريزند.لاروا ها بهمين ترتيب بيشتر برگ ها را مورد حمله قرار داده و متضررمي سازند. هرگاه تعداد شان بالاي نبات ميزبان زياد شود حتي تمام درخت را با رشته ها تنيده وانرا كاملا بي برگ مي سازند. درختان مصاب شده از نمو باز مانده ، ميوه نمو نكرده و به زمين مي افتد و حتي قادر نيست تا بندك هاي سال اينده را تشكيل دهد. اين درختان در مقابل سردي حساس گشته و اندك سردي باعث خشك شدن انها مي گردد. 

مشخصات حشره :

بروانه:داراي بالهاي باريك به رنگ سفيد و يك تعداد خال هاي سياه بالاي بال هاي ان قرار دارد.

تخم:تخم ان بيضوي داراي رنگ سياه  و در زير يك قشر محكم به شكل هموار بالاي شاخه ها توسط حشره ماده گذاشته مي شود.

لاروا: رنگ ان زرد مايل به خاكي دو قطار خال هاي سياه در بالاي بدن ان قرار دارد.

بيوبا: رنگ نصواري داشته و بداخل غوزه سفيد رنگ مي باشد.

دوران حيات :

زمستان را بشكل لاروا در زير ساختمان سمنت مانند سبري كرده در بهار وقتي كه شرايط مساعد گردد به شكل خزيدن حركت كرده ووقتي كه درجه حرارت به 10 تا 15 درجه سانتي گريد مي رسد برگ هاي جوان را تونل ساخته و به تغذيه شروع مينمايند كه بعد از شگوفه برگ ها را با هم يكجا تنيده خيمه مي سازند. لاروا ها در اخير ماه ثور و اوايل جوزا در جال اخري خود تجمع كرده ، غوزه را تشكيل و در داخل ان به بيوبا مي روند.بعد از 8 الي 10 روز بروانه ها بروز كرده كه بعد از جقت گيري هر حشره ماده 50 تا 80 عدد تخم را بشكل كتله در بالاي شاخه ها گذاشته و با مواد سمنت مانند انرا مي بوشانند. لاروا ها در برج سرطان و اسد از تخم برامده در زير بوش سمنت مانند تا بهار سال اينده باقي مي مانند.

طريقه كنترول:

o جمع آوري جال توسط دست و قطه كردن شاخه هاي مصاب شده و سوختاندن انها.

o در صورت شدت افت ادويه باشي با يكي از حشره كش هاي كه خاصيت تماسي داشته باشد.  

مور پت دار (Brown tail moth )

Family: lymantriidea 

Order: Lepidoptera 

N:   Euproctis chrysorrhoea 

اين افت در ولايات كابل، بروان؛ كابيسا و بدخشان شيوع نموده و اشجار مثمر و غير مثمر رامورد حمله قرار مي دهد. كه در نتيجه نبات را بي برگ ساخنه و باعث كمي حاصل درميوه جات و خشك شدن جنگلات مي گردد

مشخصات حشره :

پروانه :بال هاي بروانه رنگ سفيد مانند بدن حشره دارد قسمت اخر بدن با مويك هاي سفت نصواري رنگ بوشيده شده  بروانه از طرف شب برواز كرده و به روشني جذب مي شوند. اكثرا در اطراف بايه هاي برق از طرف شب تجمع مي نمايند برواز قوي داشته و بشكل دسته جمعي برواز مي كنند.

لاروا : لاروا داراي رنگ نصواري و علامات سرخ و سفيد در اطراف بدن خود دارد.لاروابوشيده از مويك ها ميباشد. اين مويك ها به اساني جدا شده وبه هوا براگنده مي شوند كه بيحد سبب خارش جلد مي شوند. اين مويك ها سبر تدافعي لاروا در طول زندگيش مي باشد. بعضي انسانها در مقابل اين مويك ها حساسيت داشته درصورت تماس با جلد سبب بنديدگي و امكان دارد باعث مرگ شده و بعضي ها به مشكل تنفسي مواجه مي شوند.

دوران حيات:

مور بت دار زمستان را به شكل لارواي جوان در داخل جال ها بشكل دسته جمعي سبري نموده در بهار وقتيكه برگ ها باز ميشوند لاروا ها فعال شده و از جال برامده شروع به تغذيه مينمايند از طرف روز نموده ازطرف شب دوباره به جال خود برمي گردند. وقتيكه لاروا ها بزرگ شدند بالاي تمام حصص نبات براگنده شده و به تغذيه خويش بدون اينكه به لانه خود برگردند. ادامه مي دهندلاروا هاوقتيكه به سن بلوغ رسيدند جا هاي مناسب را بيدا كرده شامل مرحله بيوبا مي گردند و بعد از مدت دو هفته بروانه ها بروز مي نمايند.بروانه ها بعد از جفت گيري بشكل دسته جمعي كه هر دسته آن در حدود 300 عدد تخم قرار دارد بالاي برگها و شاخچه هاي نبات ميزبان مي گذارند بعد از يك هفته الي دو هفته لاروا ها برامده از برگ ها تغذيه و در عين زمان شروع به ساختن جال مي كنند و در بين همن جال ها زمستان خود را سبري مي كنند.كه در هر جال 50 الي 2000 عدد لاروا مي باشد در بهار لاروا ها از لانه خودخارج شده  و بالاي برگ ها و شاخچه هاي نبات ميزبان تيت و براگنده شده شروع به تغذيه مينمايند بعد از اينكه به سن بلوغ رسيدند غوزه را تشكيل و به داخل آن به مرحله بيوبا مي شوند. بعد از مدت تقريبا سه هفته بروانه ها بروز نموده كه بعد از جفت گيري بالاي برگها و علف ها تخم گذاري كرده و بعد ازمدتي لاروا ها تفريخ شده و نسل دوم شروع مي شود و لاروا هاي سن دوم بداخل جال زمستان گذراني مي نمايند.در يك سال يك مرتبه توليد نسل مي نمايند.

 طريقه كنترول:

-1 جمع اوري جال حشره در زمستان

   -2استعمال تلك هاي فيرموني بخاطر جذب افراد مذكر

-3   ادويه باشي با دميلين يا داي فلوبنزوران وقتيكه لاروا ها از لانه خارج مي شوند.

-4 ادويه باشي ذريعه سوبر تابب به اندازه يك الي يك و نيم ملي ليتر در في ليترآب

شبرك سفيد سياه رگ: (Black veined white)

Order: Lepidoptera

Family: pieridae

S.name: Aporia crataegi

اين حشره در زابل، هلمند، جوزجان،سمنگان، بغلان ، كندز و بروان شيوع داشته بادام، سيب ، الو ، ناك ، زردالو ، الو بالو، و شفتالو را مورد حمله قرار مي دهدبزرگترين ضررآن از وقت سبز شدن الي باز شدن بندكها بوده كه لاروا ها از بندكها تغذيه مينمايند در صورتيكه نفوس شان بالاي درخت زياد باشد،تمام درخت را بي برگ مي سازند از وقت باز شدن بندك الي اوايل ثور لاروا ها از برگها تغذيه و انرا بي برگ مي سازند.از برج سرطان الي سنبله لاروا ها  از قسمت هاي بالاي برگ تغذيه كرده  و تنها اسكليت برگ باقي مي ماند ولي قسمت بائيني برگ يا بوست بائيني بحال خود مي ماند.

مشخصات حشره:

حشره مکمل: دارای بالهای سفید و رگهای سیاه بوده دارای طول 2 سانتی متر میباشد.

تخم: تخم شکل بیضوی بوده و در دسته های 100 تا 200 عدد در زیر برگ میزبان توسط افراد مونث گذاشته میشود. تخم ها دارای رنگ زرد روشن و بشکل عمودی فرار دارند.

لاروا: لاروا های سنین اولیه کوجک و دارای ک.های زیاد بوده اما وقتیکه به رشد کامل خود می رسد 3 سانتی متر طول داشته و رنگ شان نظر به سن شان فرق میکند. لاروا های سن اول تا سوم نصواری مایل به زرد یا سرخ اما لارواهای سنین چارم و پینجم دارای رنگ سیاه معه سه خط سیاه تاریک میباشد.

یوپا: دارای طول 2 سانتی متر دارای رنگ زرد و دیزاین سیاه میباشد پیوپا به ساقه نبات میزبان چسپیده است.

دوران حيات:

لاروا های سن سوم زمستان را در بین خیمه هایکه در داخل برگ توسط تارهای ابریشمی با شاخچه چسپیده سپری مینمایند. در داخل یک خیمه در حدود 50 عدد لاروا قرار دارد این این لاروا ها در اوایل بهار از پندک تغذیه در طول 2 ماه به نموی کامل خود میرسند در برج ثور و جوزا به مرحله پیوپا رفته و بعد از 1-3 هفته شبپرک ها بروز نموده تا معدتی پرواز کرده  بعدا جفت گیری و تخم گذاری مینمایند یک حشره مونث از 150 تا 800 عدد تخم را بشکل دسته بالای برگ ها و نوده ها فرار داده که در هر دسته 15 تا 100 عدد تخم وجود دترد لاروا ها بعد از مدت 2 الی 4 هفته از تخم برآمده (ماه اسد) و برگها را خورده و تنها اسکلیت برگ باقی میماند. در ماه میزان لاروا ها سن سوم لانه داخل یگ عدد برگها ساخته و آنرا با تار های ابریشمی باشاخه چسپانده زمستان گذرانی مینمایند.

کنترول آفت:

1- قطع و از بین بردن لانه ها در خزان

2- پاشیدن باکتریای بسیلس تورنجنسس علیه لاروا ها

3- در صورت شدت آفت ادویه پاشی با یکی از حشره کشها قبل از بازشد پندکها 

چیچک نرم قشر بادام:

چیچگهای نباتی یا حشره سپردار مربوط به اردر .............................. بوده و در طول دوره حیات خود به زیر سپر باقیمانده حرکت نمیکند. دارای دهن مکده بوده و از شیره نباتی تغذیه مینمایند. وقتیکه محل مناسب برای تغدیه پیدا کردند خود را جابجا نموده و به تولید قشر پرداخته وتا اخیر زندگی به زیر قشر محافظوی میباسند. آفات مهیم نباتی محسوب شده و خسارات هنگفتی را به درختان میوه وارد مینمایند.چیچکهای نباتی به دو دسته قشر نرم و قشر سخت تقسیم شده اند که چیچک نرم قشر بادام نیز از جمله چیچکهای نرم قشر میباشد.این چیچک جسامت متوسط داشته 2-3 ملی متر قطر 3 ملی متر ارتفاع دارند. رنگ سپر تا اوسط ثور گلابی و یک خط زرد از وسط انرا قطع کرده اما در مراحل بعدی رنگ قشر نصواری میگردد.در اثر تغدیه این حشره نباتات ضیعف شده که در نتیجه حاصل میوه تقلیل شده و نباتات مصاب به این آفت بعداز چند سال محدود از بین میروند.

مشخصات حشره:

حشره کامل: سپر حشره ماده و از مزکر هموار.

طویل و سفید است و بیدون بال میباشد.

تخم: سفید و بیضوی است

نیمت یا نامکمل: شکل هموار داشته رنگ آن نصواری و دارای سه جوره پا میباشد.

دوران حیات:

زمستان را بشکل نیمه مکمل(مرحله دوم پوست اندازی) بالای شاخچه ها سپری و در بهار نموی خود را تکمیل نموده و جفت گیری مینمایند. بالای شاخچه ها تخم گذاری کرده و یک حشره ماده از 500-1149 عدد تخم میگذارد. تخم ها بعد از 10 روز تفریخ و نوزاد ها بشکل خزیدن از زیر قشر حرکت کرده و بالای شاخه ها خود را جابجای میسارد. 

طریقه کنترول:

1- جمع آوری نوسط دست قبل از برآمدن حشره از تخم و یا تمام اسکیل ها را میتوان توسط خراشیدن با یک جاروب یا پارچه بوری سندی از بین برد.

2- ادویه پاشی در بهار قبل از اینکه حشره سپر محافظوی خود را تشکیل هوستاتیون ویا سیوین

سنجوس اسکیل:

این حشره مزبان متعدد داشته بادام سیب ناک آلو مرسل و ستروس جمله قرار میدهند. از جمله چیچکهای سخت قشر بوده و به شکل خاکهای سرخ مشاهده گردیده توسط خرطوم خود انساج را پاره کرده و مایع سلوارا که زهری است تزریق و بعدا شیره را می چوشد که در نتیجه درخت درست نمو نکرده و حاصل میوه کم میشود. شاخه های از نمو باز مانده و بعدا از بین میروند. بر علاوه درخت بمقابل سرما حساسیت پیدا کرده در هوای سرد خشک شده و میمیرد.

مشخصات حشره:

چیچک مکمل: سپر حشره ماده مدور بوده و به اندازه سر سنجاق ا ست رنگ حشره نصواری تا به سیاه بوده و مرکز آن زرد کم رنگ است سپر حشره مذکور بیضوی طویل هموار و سفید است حشره مذکور بال دارد.نا مکمل یا نیمف: دارای رنگ زرد روشن بوده بیضوی هموار و دارای سه جوره پا می باشد.

دوران حیات : زمستان را به شکل نیمه مکمل به زیر قشر سپری کرده و در بهار به نموی خود ادامه داده در برج ثوربه سن بلوغیت می رسند در این ایام جنس مذکر ظاهر گردیده و با افراد مونث جفت گیری می نمایند افراد مونث بعد از چندی نوزاد ها را تولد نموده که به شکل خزیدن از زیر قشر حرکت و یک محل مناسب را بر ای تغذیه پیدا و خود را جا یه جا ساخته شاخکها پاها و چشم های خود را از دست می دهند درعین زمان مواد چسپناک را ترشح کرده سپر خود را می سازند . افراد مذکر چهار مرتبه پوست اندازی نموده درحالیکه جنس مونث دو مرتبه پوست اندازی می کنند درظرف 6 الی 8 هفته نموی آن تکمیل و در یک سال سه الی چهار مرتبه تولید نسل می نمایند

طریقه کنترول:

1- کنترول میخانیکی : پاک کردن ساحات مصاب به آفات با استفاده از بوری های سندی به شرط که باعث زخمی شدن شاخچه های خود نبات نگردد.

2- کنترول بیولوژیکی : دشمنان طبعیی که بالای سنجوس اسکیل تغذیه می کنند دو توع قانغوزک های شکار چی اند که عبارتند از: فالبینک ..................................... و فانغوزک خورد دیگر  ...................... می باشند یک تعداد از زنبور ها و چلسید ها نیز از جمله پرازیت های این حشره می باشند این دشمنان طبیعی در پائین اوردن نفوس سنجوس اسکیل اهمیت بسزای داشته اما استعمال حشره کش ها به خاطر کنترول آفات دیگر بالای نبات در طول فصل نموی انها را از بین برده از همین لحاظ است که نفوس سنجوس اسکیل بالا می رود .طریقه کنترول بیولوژیکی و استعمال تیل ها در وقت استراحت نبات یا ادویه پاشی زمستانی میتود های قبول شده برای کنترول این آفت می باشد.از جمله ارگانو فاسفیت ها سوین (کارباریل )80% پودر قابل حل در آب برای کنترول این چیچک سفارش شده که به اندازه  2 الی 3 گرام در یک لیتر آب و یا 1.25 پوند در فی ایکر 2 الی 3 هفته قبل از شگوفه بادام زیرا سوین زهری بوده و زنبور عسل را که گرده افشانی توسط آن صورت می گیرداز بین می برد و هیچگاه در وقت شگوفه دواپا شی نشود .

شپشک ها : (Aphids )

شپشک های حشرات مکنده بوده که مربوط به اردر (Homoptera) می باشند شپشک ها جسامت خود شکل ناک مانند و دارای یک جوره مویک ها در انجام بدن خود می باشند بنام لولک های ترشحی یاد می گردند که از بند پنجم یا ششم شکم برامده اند شپشک ها دارای رنگ های مختلف مانند سیاه، سبز، سرخ ، زرد ، گلابی ، سفید ، نصواری ، خاکی میباشند شپشک ها دوران حیات مغلق و پیچیده دارند تخم های که زمستان را سپری کردند در بهار تفریخ شده و شپشک های ماده بدون بال بوجود می آیند که بدون القاح نوزاد را تولید می کنند تماما افراد که بمیان می ایند مونث و بدون بال اند و نوزاد هارا بمیان می آورند در خزان افراد مذکر و مونث بدون بال تولد می شوند که جفت گیری نموده و افراد مونث تخم های القاح شده را می گذارند که زمستان را به همین شکل سپری می کنند افراد مذکر امکان دارد که بالدار یا بی بال باشند اما افراد مونث تماما بی بال اند .شپشک ها تعداد زیاد از نباتات را مورد حمله قرار داده و خسارات قابل ملاحظه از نگاه کمی و کیفی بمیان می آورد .بر علاوه شیره نبات را مکیده و مقدار زیاد مواد قندی را ترشح نموده که این مواد بالای برگ ها چسپیده .بنا اسبب نموي يكنوع فنگس كه بنام سوتي مولد ياد ميشود . ميگردند اين فنس سوراخهاي برگ را بند ساخته و عمليه تركيب ضيائي يا فوتو سينتيسس را مختل ميسازند . شپشكها همچنين ناقلين امراض و يروسي در نباتات ميباشد

شپشك بادام (شپشك سبز شفتالو) : (Green peach Aphid ) Almond Aphid

فاميلي را در بر ميگرد . تغذيه نموده در تابستان ميزبان دومي را مورد حمله قرار ميدهد.

ساحه انتشار :

شپشك سبز شفتالو در تمام دنيا يافت ميشود و ميتواند امراض ويروسي را انتقال بدهد يا موجوديت ران منحيث افت همانا انتقال امراض ويروسي رد نباتات ميباشد اين شپشك افات گلخانه ها نيز ميباشد كه با اساني از گلخانه همراه نمهالي بمزرعه انتقال ميباشد عامل ديگر انتقال و انتشار شان به فواصل زياد ميشد .

مشخصات :

تخم : تخم 0.6 مليمتر طول و 0.3 مليمتر عرض داشته و نوكدار است در ابتدا رنگ زرد ويا  سبز داشته ولي بزودي رنگ سياه ميشود .

نوازد : در مرحله ابتدائي رنگ سبز داشته اما بزودي رنگ زرد را بخود ميگرند چار مرحله پوست اندازي دارند كه هر مرحله 1 تا 2  روز را در بر ميگيرد . شپشك ماده بعد از 6 – 17 روز ولادت شروع به توليد نسل مي نمايند .اين شپشكها طور اوسط 23 روز زندهگي كرده و در ظرف 20 – 21 روز يك نسل آن تكميل و نسل بعدي شروع ميشود .

حشره مكمل :

بعد از ايكنه شپشكهاي بالدار بميان آمدند بالاي ميزبان تابستاني انتشار ميكنند . شپشكهاي بالدار سرو سينه سياه داشته وشكم شان داراي رنگ زرد مايل به سبز و لكه هاي بزرگ سياه در پشت  خود دارند . اينها نوزادهاي محدودي را تولدكرده و دوباره پرواز مينمايند .شپشكهائيكه از تخم هاي زمستان سپري شده توليد مي شوند تماما بدون بال و هركدام از 39 تا 80 عدد نوزاد را توليد ميكنند . هرگاه شرايط تغذيه وي نامناسب ويا محدود گردد و يا تراكم شان كنند در انصورت شپشكهاي بالدار توليد شده و از محل بود و باش بجاهاي ديگري پرواز مينمايند . در خزان افراد مونث بالاي ميزبان خزاني آمده و افراد بي بال كه قدرت توليد تخم را دارند . توليد مينمايند به افراد مونث تخم گذار افراد مذكر را توسط فيرومون جذب نموده كه حشرات مذكر قدرت جفت گيري با چندين افراد مونث رادارند تخم خودرا در درزها و جريهاي نبات ميزبان گذاشته كه معمولانزديك به پندكها ميباشد .

طرز خساره :

در صورتيكه نفوس شان بالاي نبات زياد باشد علايم قلت آب ٬ پژمردهگي و ضعيفي نموي نبات را نشان ميدهد . مصابيت طولاني سبب كمي حاصل ميگردد ضرر عمده اين شپشكها انتقال امراض و يرورسي در نبات است . نوزادها وحشرات مكمل هر دو قدرت انتقال امراض ويروسي  را دارند اما افراد بالغ بيشتر دخيل اند .

تنظيم آفت :

1 – كنترول زراعتي : مرحله زمستان گذاري شپشك را قبل از انيكه بزرگ شده و به ساحات ديگري انتشار نمايد بشكل ميخانيكي از بين ببريم .

2 – كنترول بيولوجيكي : فالبينكها ٬ مگسها ٬ شيرشپشك ٬ رنبورهاي پرازيتي قارچها حشره خوار از جمله دشمنان طبيعي اند كه شپشكها را كنترول مينمايند براي نگهداري و از دياد نفوس اين دشمنان طبيعي بايد در وقت استعمال افت كشها دقت لازم بخرچ داده شود تا باعث از بين رفتن دشمنان طبيعي نشويد .

3 – كنترول كيمياوي : در صورت ضرورت از حشره كشهاي ستيميك و انتخابي براي يك الي در مراتبه ادويه پاشي صورت گيردد.

كرم هاي سوراخ كننده تنه درختان wood borers :

كرم هاي سوراخ كننده تنه درختان عبارت از گروپي از حشرات اند كه قسمتي از دوره حيات خويش را با تشكيل لاروا يا بشكل حشره مكمل به داخل ريشه ويا شاخه هاي بزرگ يا زير پوست را تونل ساخته و يا بداخل مغز چوب و تنه بسياري درختان سپري مي نمايد بسياري از اين بورر ها قدرت توليد خساره داخلي را داشته و نباتات را متضرر ميسازند . ضرري كه از ناحيه حمله كرم هاي سوراخ كننده در نبات بوجود ميايد ممكن دوامدار ٬ متوسط و شديد باشد كه سبب مرگ نبات ميشوند .بوررها در نبات بادام سبب خشك شدن و يا چپه شدن ميشوند كه در اثر بسيارشديد از بين ميروند.

1 – قانغوزك شاخك دراز : اين قانغوزك چنار ٬ سيب ٬ بادام ٬ شفتالو ٬ زردالو ٬ چار مغز ٬ پشه خانه ٬ بيد و ديگر اشجار مثمر و غيرمثمر را مورد حمله قرار ميدهد . لارواي اين حشره تنه را برسه و سوراخ بزرگ بيضوي را در تنه و شاخهاي بزرگ ايجاد ميكند كه سبب ضعيف شدن نبات ميشود . در صورت مصابيت شديد نبات متضرر شده خشك شده و يا در اثر وزش بادهاي شديد چپه ميشود .

مشخصات حشره :

بالغ : داراي رنگ سياه نصوراي است . 3 – 4 ملي متر طول داشته و داراي شاخكهاي طويل مي باشد پوست سخت ركلفت داشته و بعضآ ملون به خطوط ٬ بند ها و يا خالها ميشود .

لاروا :جسم نرم و بزرگ داشته 3 سانتي متر طول و بدون پا------رنگ كوليمي ٬ سرگردد يا مدور با رنگ نصواري دارد .

تخم :داراي رنگ سفيد و 3 – 4 ملي متر طول دارد.

دوران حيات :

لارواي اين حشره مدت 2 – 3 سال بداخل تنه يا شاخه هاي بزرگ زندهگي كرده و زمستان را نيز در حالت لاروا سپري مينمايد .لاروا مسن در بهار بمرحله پيوپا رفته و قانغوزك ها در ماه هاي ثور و جوزا بروز مينمايند .حشرات مكمل بالاي برگها تغذيه ولي توليد خساره را نمي نمايند . قانغوزك ها نزديك شام و از طرف شب فعال بوده اما ا طرف روز خود را در زير پوست ٬ تونل لاروا ها زمستاني و غيره جا ها پنهان ساخته و بعد از غروب آفتاب مخفي گاها را ترك نموده و در بالاي درختان الي برامدن آفتاب گردش مينمايند.حشرات مونث بعد از جفت گيري بالاي تنه و شاخه هاي بزرگ تخم گداري كرده و يك حشره ماده  از 1 – 3 عدد تخم را در نقاط مختلف گذاشته و جمعآ از 240 – 270 عدد تخم مي گذارد . بعد از مدت 9 -17 روز تخم ها تفريح و لاروا ها ميبرايند كه رنگ سفيد داشت و 4 ملي متر طول دارد هر لاروا براي خود تونل ساخته و در بين پوست و چوب تغذيه مينمايند بعدآ لاروا تنه را سوراخ كرده داخل فسمت هاي چوبي نبات ميشوند در اخير موسم نموئي اولا لاروا ها تونل ها را به امتداد 25 سانتي متر ساخته كه اين تونل ها ابتدا موازي به تنه درخت بوده ولي بعدآ بطرف پاهين گالرئي به طول 15 سانتي متر ايجاد مينمايند در قسمت قاعده همين گالري لارواها زمستان خود را سپري نموده و در بهار سال آينده به تغذيه خويش ادامه ميدهند كه تونل هاي عميق تر را بداخل تنه ايجاد ميمايند . در اويل اسد ( 5 – 10 اسد ) لاروا ها كيسه را ساخته و بداخل آن به مرحله پيوپا ميروند . كه بعداز مدت دو هفته حشرات مكمل بروز نموده و در داخل همين قشر پيوپا تا بهار بحال استراحت مينمانند كه بدين اساس دوران حيات آنها مدت دو سال را در بر ميگيرد.

علايم آفت :

موجوديت سوراخهاي خروجي بزرگ در تنه و شاخه ها ٬ ذرات نصواري مانند در بيخ نبات نمايانگر موجوديت آن آفت است .حشرات بالغ به روشني جذب ميشوند وبصورت واضح در حال استراحت بالاي نبات ديده ميشوند . در اشجار مصاب شده علايم خشكي بطرف عقب شاخه ها ديده شده و برگها خشك ميشوند .

طرز انتشار :

انتشار اين حشره توسط حشرات مكمل بطي بوده اما توسط انتقال چوب هاي ملوث و بدون تداوي از يكجا بجاي ريگري به اساني انتقال مي يابند .

اهميت اقتصادي آفت :

يكي از افات مهم و عمده اشجار مثمر و غير مثمر مي باشد . اشجار سالم ٬ وضعيف را مورد حمله قرار ميدهد در عين درخت مصاب شده چندين نسل را سپري تا انيكه سبب خشك شدن آن ميشود .بعضي اوقات لاروا هاي جوان بالاي طبقه كمبيم نبات تغذيه نموده و باعث مرگ سريع نبات ميشوند درخت هاي جوان با داشتن پوست نازك در مقابل بورر بسيار حساس بوده و 1 – 3 عدد لاروا كافيست تا نبات را از بين ببرد.

طريقه كنترول :

1 – عمليات زراعتي : اشجار و درختان ميوه را قوي و صحت مند نگهداريد . سيستم وقايوي يا تدافعي يگانه را كنترول آن ميباشد . هيچ وقت نگذاريد تا درخت تان باين آفت ملوث شود.ورايتي هاي مقاوم را انتخاب كرده و اشجاري راكه در محيط توافق دارند غرس نمايد نباتات خويشرا با استعمال كود سبز ٬ فاصله درست ٬ آبياري منظم ٬ استعمال كود٬ شاخه بري و دواپاشي زمستاني ٬ قوي و سالم نگهداريد .

۰از زخمي شدن تنه وريشه جدا جلوگيري نمايد .

۰شاخه ها و اشجار خشك شده را دور نمايد تا از انتشار و مصابيت بيشتر جلوگيري گردد اگردرختان را بمنظور سوخت ذخيره مينمايد بنآ پوست درخت را دور كنيد.

2 – لاروا را ميتوان با پاك كردن تونل يا سوراخ و يا با غوطه نمودن يكمقدار پخته ايكه با حشره كشهاي ارگانوفاسفت ملوث شده باشد از بين برد . پخته را داخل سوراخ كرده بعدآ دهن سوراخ را با گل كلي با مكن ببنديد .

كنه هاي نباتي :

كنه هاي نباتي آفات مهم درختان ميوه و گلها محسوب گرديده وسالانه خساره اقتصادي را بار مياورند .كنه هاي جسامت خورد داشته وتوسط چشم ديده نميشود .و يا استفاده از لينز آنها را ميتوان بخوبي مشاهده نمود كنه ها داراي دهن خراشنده چوشنده بوده و مايع يا شير نبات را مي مكند كه در اثر آن نبات قوت خود را از دست داده ضيعف ميگردد كه سبب تقليل در حاصل شده و بر علاوه سبب خشك شدن نبات ميگردند . كنه هايكه نباتات ٬ ميوه جات ٬ سبزيجات و گلها را مورد حمله قرار داده و ازنگاه زراعت اهميت فوق العاده دارند . قرار ذيل اند : 

كنه دو نقطه ئي ( Two spotted spider mite ) Tetranichus urticeae

از جمله افات نباتي بوده و بيش از 300 نوع ميزبان دارند جسم خورد داشته توسط چشم ديده نميشوند . داراي 4 جوره پاها بوده ولي كنه نامكمل يا تيمف داراي سه جوره پا ميباشد . داراي رنگ نصواري و يا نارنجي مايل به سرخ بوده ولي رنگها سبز ٬ سبزمايل به زرد و يا رنگ شفاف بيشتر مشاهده ميگردد .دونقطه سياه در دو بغل خود دارد كه شفاف بوده و قابل ديد ميباشد اين لكه ها مملو از مواد اضافي ميباشند .كنه ماده نسبت به كنه مذكرجسامت خورد داشته باريكتر است . 

دوران حيات :

دوران حيات آن داراي مراحل ذيل ميباشد : تخم ٬ لاروا ٬ دو مرحله نيمف (پروتونيمف و ديوتونيمف ) و كنه مكمل .تخم ها در نوك رشته هاي نازك چسپيده بوده و در ظرف تقريبآ سه روز تفريخ مي شود .مراحل زندگي آن از تخم الي كنه مكمل تفاوت بزرگ داشته ومربوط به درجه حرارت مي باشد در تحت درجه حرارت تقريبآ 80 درجه فارنهايت در ظرف 5 تا 20 روز دوره حيات خويش را تكميل مينمايد چندين نسل را در يكسال توليد كرده ويك كنه ماده از 2 تا 4 هفته زنده گي كرده و چندين عدد تخم ميگذارد.اين كنه ها هواي خشك و گرم را در تابستان و خزان ترجيح داده ولي درتمام موسم سال يافت ميشوند كنه ماده درزير خاشاك و يا پوست درختان به خواب زمستاني ميرود .كنه دو نقطه ئي   آفت مدهش در گزين هوس ها نيز ميباشد اين كنه ها در عقب برگ مصروف تغذيه بوده و سبب خاكستري شدن برگها ميشود در اثر تغذيه آن خالها و لكه سوخته در برگ در مرحله پيشرفته آن پيداشده و ضرر كنه بالاي گلها باز شده سبب نصواري شدن وخشك شدن گلبرگ ها شده ومشابه به سوختگي دوا ميباشد . طوريكه قبلا گفته شد تمام كنه ها داراي دهن مكنده بوده كه ساختمان دهن خرطوم مانند خود را داخل انساج نبات كرده سطح نبات را خراشيده و شيره را ميجوشند و ابتدا در عقب برگ فعاليت داشته و جالها يا رشته هاي باريك را تنيده در زير همين رشته ها فعاليت مينمايد .در اثر تغذيه كنه هاي دونقطه ئي لكه هاي خورد بي رنگ درنقاط تغذيه شده تشكيل مي شود كه بلاخره برگها زرد ٬ خاكستري و يا رنگ برنجي را بخود گرفته و حتي در صورت شدت درخت بي برگ مي شود .

طريقه كنترول :

۰كنه هاي شكاري : كنه هاي شكاري مربوط به جنراي Phytoseiulus   

Amblyseius  ٬ Metaseiulus

۰فالبينكها ٬ خسك ٬ تريپس (Leptothrips ) و شير شپشك .

 1 – بشكل ميخانيكي توسط آب شسته شود و تمام برگها نبات كه در زمين ريخته جمع آوري و سوختانده شود .

2 – استعمال كنه كشها مانند مايتك ٬ اگروفول و ديكوفول

+ نوشته شده در  90/09/26ساعت 13:19  توسط ايمل " نظري "  | 

آسیب های انسانی در جنگلات افغانستان

تاریخچه جنـــــــــــگل:           

بشرازابتدا خلقت که از مواهب طبیعت استفاده میکردند درمورد جنگل سه مرحله راپشت سر گزاشته اند .در مرحله اول که زند گی بدوی داشته برای احتیاجات خود به نابودی ونابود کرد ن جنگل ها بصورت بی رویه می پرداختند.در مرحله دوم برای چرای دام وایجا د زمین های زراعتی وقطع درخت اقدام نمودند .در مرحله اخیر که اهمیت این سرما یه خداداد به آنها معلوم شده به بهره برداری اصولی ازآن پرداختند .د ر این مرحله گاهی احساس نمودند که با کشت درخت وجنگل کاری میتوان اشتباهات گذشته را جبران نمایند ویا به دلایل اقتصادی اقدام به جنگل کاری نمودند. درکشور ما نیز آئین درخت کاری یکی ازسنت های باستانی بوده است . وهم چنین آزمایشات درمورد جنگل ها حدوداٌ 230 سال قبل شروع شده است . اما تقریبا50  سال  است که بصورت متمرکز درین زمینه کار میشود . تاکنون از 500 هزار نوع درخت حدود 400 نوع آن اصلاح نژاد شده که از بین آنها 140 نوع آن حد  ا قل یکبا ر درتولید تخم با کیفیت ومناسب تشخیص داده شده اند . درحال حا ضر در د نیا بیش از100 میلون هکتار کشت درختان باا رزش ازنظر اقتصادی تشخیص داده شده. درآنیده نز د یک به 200 میلیون هکتار خواهد رسید که این دست اعظم نیاز مبرم به فعالیت های احئیائی داشته است

تعــــــــــــــــــــــــریف جنگل :                                                   

واژه جنگل یا(forest ) که از یک کلیمه لاتین ( furies) مشتق گردیده معنی طبیعت یا فضائی سبز بیرون از خانه را دارد . ازلحاظ علمی وبه زبان ساده میتوان یک جنگل راچنین تعریف نمود.جنگل عبارت ازیک جامعه نباتی است که از درختان ، درخچه ها وپیچک های چوبی (Lianas) تشکیل گردیده ویک ساحه معین را درزمان معین اشغال میکند . یک ساحه که دارائی درختان ودرخچه ها باشد. زمانی جنگل گفته شده میتواند که حداقل 10% آن ساحه بوسیله نباتات چوبی پوشیده باشد .جنگلها جای موجودات زنده ، مخصوصأ درخت بوده که در رابطه با جریان زیست خود یکی با دیگر ارتباط داشته و از طریق این ارتباط یک فضای مطمئین زیست را برای خود و موجودات زنده د یگر مانند حیو ا نات و نباتات فراهم میسازد .  پس جنگل هنگامی تشکیل میگردد که تعداد محتوای نباتی مخصوصأ درختان آن آنقدر زیاد باشد که یکی بالای دیگر اثر گذاشته و از طریق آن محیط ماحول و شکل ظاهری خود را تغیر دهند .از تذکرات فوق میتوان تعریف جنگل را به شکل ذیل خلاصه نمود .جنگل به آن نوع جمعیت درختان جنگلی گفته میشود که درختان آنها نه تنها یکی بالای دیگر اثر انداخته و از طریق آن نتنها شکل ظاهری خود را تغیر میدهند بلکه بالای خاک و فضأ نیز تأثیر نموده .هکذا جنگل یک پد یدۀ اقتصادی برای استحصال چوب و همچنان تنظیم کننده شرایط اقلیمی ومحیطی آب ، هوا ، خاک و غیره نیز میباشد .اینک تغیراتی ضیعف درجه حرارت ، عدم وزش باد، هم چنان رطوبت زیاد هوا از مشخصات عمده جنگل است.  بنأ درختان که درین نوع محیط (ساحات جنگلی) رشد و نمو مینمایند از لحاظ شکل ظاهری تفاوت زیاد با درختان ساحه آزاد دارند. مثلا درختان جنگل ساقه راست و ارتفاع زیاد داشته شاخه بری خود به خودی و پر بودن چوب آنها تامین بوده تاج کوچک و مخروطی شکل داشته حجم چوب باکیفیت آن زیاد تر میباشد . برخلاف درختان ساحه آزاد دارای قامت کوتاه و تاج پهن بوده. پوست آن کفیده و گیاهان زیاد را دارا میباشد. حجم چوبی آن زیاد بوده ولی کیفیت آن خرابتر میباشد . این وضع و حالت ظاهری درختان که در ساحه آزاد میرویند از عدم موجودیت آب کافی ، وزش باد های تند ، وجود روشنی زیاد، تغیرات سریع درجه حرارت و غیره که درین نوع ساحات حکمفرماست ناشی میباشد .

آسیب چیست و چند نوع است؟

تعــــــــــــریف آسیب :

آسیب عبارت از مجموعه ضربات و یا صد مه های است که بالای هر ذیروح ، جا معه ( انسانی ، حیوانی ) و بلاخره یک ایکوسیستم که از سبب آن ضیا ن بخش میشود چه کلی باشد و یا سطحی آسیب نامیده میشود.  اگر ما در مجموع بالای مفهوم کلی آسیب نظر با ندازیم هر آن چیزیکه نتیجه منفی به بار میاورد آسیب نامیده میشود . و آسیب انواع و اقسام مختلف  داشته که در اصل آسیب به دو دسته تقسیم شده است میباشد.

1– آسیب های انسانی .

2- آسیب های حیوانی .

درین جا  بحث ما روی آسیب های انسانی است که آسیب های انسانی نیز بدودسته تقسیم  شده است .

1 -  آسیب های مستقیم انسان .

2– آسیب های غیر مستقیم .

آسیب های ا نسانی : 

منظور از آسیب های انسانی ، صدمه ها وخسارا ت  است که انسان به جنگل وارد میسازد. قسمتی از صدمات وخسارا ت که از وجود انسان به جنگل وارد میشود ناشی از اقدام ومداخله مستقیم او وبرخی فعالیت های غیرمستقیم وی نیزمیباشد. درخرابی های ناشی ازآتش سوزی درجنگل انسان سهم بزرگ دارد.چه دربسیاری موارد آتش سوزی های را که توسط آدمی حادث میشود نباید فراموش کرد. اقدام انسان دروارد کردن حیوانات ونباتات بدون درنظرداشت شرایط حفظ الصحه به کشور گاهی موجب ورود بیماری های قارچی ویا حشراتی میگردد. که ممکن است از وجود آنها آسیب های به جنگل وارد شود . اشتباه  دیگری را که میتوان برای بشر بر شمرد روشهای ناهنجار برداشت ( قطع یکسره درختان دردامنه های پرشیب است).  تا درآن به تجدید نسل مصنوعی مبادرت گردد. بسیاری از کشورهای جهان تدابیری موثری را برای حفاظت توسعه وگسترش جنگل ها روی دست گرفته . محیط ماحول را برای خود وسایر ارگانیزم زنده مطلوب وگوارا ساخته اند.درکشور ما الی اکنون هیچ نوع اقدامی که بتواند منابع طبیعی خویش را حفظ وآنرا بهبود بخشد به عمل نیامده است. جنگلهای طبیعی کشور که گاهی ساحات وسعی را احتوا نموده بود، پیوسته تحت قطع یکسره (قطع بدون کنترول) قرارداشته. اثرات بیولوجیکی آن (تنظیم منابع آبی،حفاظت خاک،تصفیه هوا) متضرر گردیده و ذخایر چوبی آن کاهش یافته ویا کاملاً از بین رفته است. این نوع قطع اشجار که بر پایه های اصول فنی جنگلداری وهکذا میتودهای علمی بهره برداری بنایافته است ، علاوه بر این که محیط زیست ما را به وخامت کشانده وهمچنان  بارآورنده ضایعات چوبی نیز بوده است.ضررکه از رهگذرتطبیق روش قطع درمربوطات جنگل وارد می آید به شرح زیر خلاصه میشود.

1- سمت بر انداختن درخت کنترول وانتخاب نگردیده ، حسب میل و لزوم دید چوب شکنان عملی میشود، درنتیجه این عمل نوجستان و نونهالان کاملاً از بین رفته ، قوه احیایی جنگل متضرر میشود.

2- درختان جنگل به اندازه 0.5 -1 متر با لاتر از سطح زمین قطع گردیده به معیار کوچکتر (2-2.5) غوله وبه شکل چارتراش (چهارپهلو) تراش میشوند. ضایعات چوبی ای که از رهگذر این نوع طرزالعمل قطع (یک متر بالاتراز سطح زمین )غوله  و تراش چوب پدید می آید. تقریباًبه 50 فیصد حجم عمومی تنه درخت بالغ میگردد. مقدار این نوع ضایعات از اثر موجودیت ذخایر چوبی جنگلهای کشور که درسال 1971 صورت گرفته ، به سهولت تثبیت میشود. مثلاً اندازه قطع چوبهای تنه وارسال مذکور 1117000 متر مکعب بوده واز آن صرف 604000 متر مکعب به بازار انتقال یافته است. درحالیکه مقدار چوبهای قطع شده که به بازار انتقال یافته است. مقایسه گردد.صریحاً به ملاحضه میرسد که تقریباً 50 فیصد آن ضایعات خالص که ناشی از قطع غیر فنی وتهیه نادرست چهارتراش بوده است،میباشد.

3- عمیله قطع جنگل نه تنها روی درختان مثمر ورسیده متمرکز است، بلکه درختان صنوف مختلف عمر به نحوقطع یکسره درمعرض قطع قرار میگیرند. این نوع طرزالعمل قطع مستلزم خسارات اقتصادی بوده زیست دایمی و دورانی جنگل را مختل میسازد.

4- دراراضی صعب العبور جنگلات درحالیکه انتقال چوب ذریعه قوه حیوانی غیر ممکن باشد ، تنه ها به غوله و چهار تراش درآورده نشده مستقیماً از سطوح مرتفع به سمت دره و دامنه های کوه  لولانیده میشوند.فرش نباتی که درمسیر راه همچو تنه ها قرار می گیرند، متضرر گریده ویا کاملاً محو میشوند.روش انسان دربیشتر موارد به جای آنکه به جنگل مقاومت بیشتر دربرابر عوامل  خراب کننده جوی بدهد امکا ن بروزآسیب را افزایش میدهد . خطای دیگر را نیزمی توان برای بشر برشمرد . روش های ناهنجار بر داشت مثلآ قطع یکسره درختان دردامنه کوه های شییب دار تادرآن به تجد ید نسل مصنوعی مبادرت گردد.  بی توجهی انسانها این است که درانتخاب بذرونهال برای تجد ید نسل مصنوعی به خرج میدهد . ازنیروی  تولید جنگل ممکن است ضعف ونقصان پدید آید . کار گزاران بی تجربه وفاقد دانش استادی و هم ازهرطبقه وراه سفلی نسبتآ بروزخسارات وصد مات به جنگل وارد می شود . چرای صحیح قواعد واصول جنگل شناسی , جنگل پروری مستلزم به کارگیری افراد تعلیم یافته ومجرب است وگرنه عملیات خنثی که  حساسیت بسیار دارند . مثلا نشان گزاری درخت بطورصحیح به اجرا درنمییایند ودرنتیجه خسارت ویا ضایعات زیاد ی رخ میدهد. و کشیدن درختان قطعه شده از ساحه جنگل بدون انتخاب راه نیز باعث آسیب به نهالان جنگلی است . ناگفته نباید گذاشت که جنگلات ولایات مختلف کشور در اثر بی توجوئی اهالی وما موران بی تجربه آسیب پذیرمیشوند . که اینک چند ولایت را مورد بحث قرار میدهیم . ولایت تخار که باداشتن جنگلات پسته واقع درولسوالی ینگی قلعه، ودرختان پته ( گز) ، بید روسی  و  سنجد واقع درولسوالی درقد به امتدادهردوطرف دریای آموبه عرض 4 الی 5 کیلومترتوسط این درختان پوشیده شده  میباشد. از اثرتغیرمسیر دریا که بین مرزتاجکستان وولسوالی درقد واقع است یک قسمت خاک این ولسوالی مربوط به تاجکستان شد بود که به اثر سعی و تلاش مردم محل و هئیت بلند رد به از وزارت سرحدات  توانستند نظر به سند که داشتند این ساحه را دوباره به خاک افغانستان وصل کنند.  جنگلات پسته این ولایت نیز مورد حئیف میل ساکنان محلی میگردید. ناگفته نباید گزاشت که ولایت تخاردارای جنگلات زیاد می باشد مثلآ جنگلات ولسوالی فرخار که یک منطقه کوهستانی بوده وعمومآ پوشیده از جنگلات مختلف می باشد . این جنگلات شامل ارچه ، بشال ، زرنگ ، بادام ، پسته ، یخمن ، شکندی ، بید ، سیب ، آلوچه ، ارغوان وغیره می باشد درمنطقه های پائین کوه ها پسته ها قراردارد . مردم این ولسوالی تقریبآ سا لا نه نصف احتیاجات زنده گی خودرا از حاصلا ت پسته مرفوع می سازند . چون اینکه شرایط چند سال قبل خراب بود مردم این ولسوالی به خرابی جنگلات دست  زده بودند. اما بعد ازسقوط طالبان قومندانان این ولسوالی توانستند دست مردم های که به خرابی جنگلات آغاز کرده بودن گرفتند . امامردم این ولسوالی هنوزهم از چوب های خشک به عنوان ماده سوختی استفاده می کنند . ونیزاز چوب های ارچه به عنوان دستک درمنزل های خود استفاده مکنند .  قراریکه از مردم این ولسوالی معلومات گرفته شد چوب ارچه ، بشال ، بادام ، درمنطقه های بسیاربلند بالای کوه ها قرار دارد. دراین جنگلات چندین نوع حیوانات وحشی نیز زنده گی می کنند این حیوانات شامل گرک ، دله خفک که مشهوربه  خفک  است ، روبا، خرگوش ، وغیره نیزمی باشد .وهم چنان درین جنگلات مردم ها از ولایات مختلف بخا طر تفریح میروند ومردم این ولسوالی تقریبآ %30 شغل شان مالداری وباغداری می باشد .

مروربه به جنگلات ولایت بغلان: جنگل های تازه سبزشده پسته و بادام کوهی در بغلان در حال از بین رفتن است. محا فظان این جنگل ها می گویند که مواشی مالداران داخل این گونه جنگل ها شده و درختان پسته، بادام وارچه کوهی که تازه سبز شده اند را تلف می کنند. آنها مدعی اند که تا این دم بیش از 40 هزار جریب زمین این گونه جنگلات تخریب گردیده اند. آنها بنا بر محدود بودن امکانات نمی توانند از این عمل مالداران جلوگیری کنند.  جنگلات طبیعی در بیشتر ساحات کوهستانی افغانستان موجود می باشد. طی سال های بهران در کشور درختان مثمر و غیر مثمر این جنگلات توسط زورمندان محلی قطع گردیده و از آن برای تسخین استفاده شده است. این عامل باعث از بین رفتن کلی و یاهم نسبی جنگلات در کشور گردیده است. بعد از برقراری امنیت نسبی در کشور از قطع درختان این گونه جنگل ها جلوگیری به عمل آمده و درختانی که قبلا قطع کردیده بودند دوباره سبز گردیده و رشد کرده و در حدی رسیده اند که اگر محافظت شوند جنگل های از بین رفته را دوباره احیا می کنند.عبدالوهاب یکی از محافظان جنگل های پسته، ارچه و بادام کوهی در بغلان مرکزی درین مورد گفت: از یکو نیم لک جریب زمین جنگل زیاد است ولی جنگلات پسته و بادام کوهی آن زیاد تخریب شده تقریبا 45 هزار جریب زمین از بین رفته است.محمد نعیم رسولی معاون ریس زراعت بغلان نیز تخریب جنگل ها توسط حیوانات مردم را تایید کرده از محدود بودن امکانات خود شکایت می کند:[2]  درخت های که قبلا قطع شده بود ند پس ا مسال بشکل اولی نمؤکرده احتمال دارد که میوه بدهند مشکلی که ما داریم در بین جنگل یک قریه وجود دارد که مال و مواشی آنها در جنگل داخل می شود با آن هم جلوگیری شده است. پسته و بادام کوهی ضمن این که یکی از پیداوار طبیعی کشور می باشد یک محصول با ازرش در بازارهای جهانی نیز محسوب گردیده و از جمله اقلام خوب صادارتی کشوربه حساب می آید. هر چند طی سالهای پیش صادرا ت آنها محدود شده بود ولی بربنیاد گفته های مسؤلان زراعت. این محصول طی دوسال گذشته حاصلات خوبی داشته و آن باعث گردید تا صا درات آن به بازارهای جهانی بیشتر گردد. درین اواخر وزارت زراعت پول هنگفتی را برای احیای برخی از جنگل ها در ولایات شمالی کشور تخصیص داده است ولی این که برای جنگل ها که مجددآ طبیعی احیا می گردند و از تعرض مصون نمانده اند چه برنامه روی دست است تا حال معلوم نیست.

عوامل بازدارنده وراه های جلوگیری ازقطع بی رویه جنگلات:

قطع بی رویه باعث سخت شدن زمین وخاک جنگل میشود واین امر جنگل را به سمت ازدست دادن هیومس خاک سوق خواهد داد . که خود عامل است که درجهت افزایش واذدیاد علف های هرزه ، قطع یک سره درسطح وسیع باعث بوجود آمدن نابه سامانی درجنگل می شود . واکسرآ دیده شده است که درچنین جنگلها حتی پس ازچندین سال هیچ گونه درخت به عمل نخواهد آمد مافقط از طریق وضع قوانین برای جنگل ، ازطریق اطلاعات جمعی وگروهی ، از طریق سمیناردادن برای معلمین مکاتب تاآنها برای شاگردان مکاتب بفهمانند که اولیائی شان را بگویند که قطع جنگل بسیار نقصان یا نقایص رادنبال خواهد داشت .  مثلا یک محیط سالم که مابخواهیم درآن زنده گی کنیم درعدم موجودیت جنگل نخواهد داشتیم. ویا جنگل که میتواند به خوبی هوارا تصفیه کند نخواهد داشتیم. پس باید از طریق حوزه های امنیتی که فقط دلسوز برای وطن رنج کشیده خویش باشند میتوانیم از این طریق جلوگیری از قطع بیرویه کنیم .

ناگفته نباید گذا شت که بعضی از عوامل دیگر نیز است که وضیعت جنگلات را نگهداری مینماید .

1 - کشیدن مردم از ساحات جنگلی به نقاط مرکزی شهر .

2- بدست رس قرار دادن زمین های زراعتی به آن عده کسانیکه در ساحات جنگلی زنده گی میکند تا آن ها از قطع بی رویه جنگل دست بکشند .

3 - جلوگیری از چرای مواشی از ساحات تحت پوشش جنگل .

4 - ایجاد سمینارهای آموزشی به منظور بلندبردن سطح آگاهی  افرادیکه در جنگل کار میکنند.

تأثیر قطع بی رویه بالای وضع جـــــــــــــــــــــــنگل:

در جریان جنگ های دراز مدت محیط زیست منحیث یک شاخه مهم تولیدی در نظر گرفته شده است . تخریب جنگلات و خالی کردن جای آن برای زراعت شکل عادی را به خود گرفته است .استفاده بیش حد جنگلات وچرای مفرط توسط حیوانات به طور خاص کوچی ها با عث تخریب بیشترمحیط زیست گردیده است .  علاوه برآن ویرانی ها یکه از اثر جنگ به وجود آمده است و استفاده بیش از حد ا زمنابع طبیعی نسبت مشکلات اقتصادی در تخریب محیط زیست سهم بیشتری گرفته است . تولید محصولات غذائی محد ود یعنی بیکاری، کمبود مواد غذائی، نوسانات نرخ آن به سطح بلند و بالاخره کمبود انرژی ا ز جمله عواملی  ا ست که میتوان آن را در ردیف بلند جا داد .وزارت زراعت به طور عموم و ریاست جنگلات علف چرها بصورت خاص نسبت عدم منابع کافی قادر به حل این پرابلم نبوده است . این عدم امکانات و شرایط خاص تأثیرات بیشتر بر آ لوده گی قطع جنگلات ، نابودی حیات وحش و مزاحمت در ساحات پناه گاه شان و صدمه ها ی معایئب دیگرمحیطی رابرآورده است . بصورت بسیار ساده گفته میتوانیم که فقط تخریب سیستم معشیت و زنده گی مهاجرت و بیجاشدن وقفه ئی و دایمی ، اسباب اصلی تخریب محیط هم شده میتواند مشکلات کمبود منابع مالی که میتوان به تخریب فایق آمد نیز یکی از عوامل عمد ه به حساب میرود .

 

آتش سوزی ناشی ازغفلت وبی احتیاطی انسان :

نهالان و درختان جوان جنگلی که پوست نازک دارند آسانتر نسبت به سایر درختان که پوست سخت دارند آتش میگیرند . و حتی آتش سوزی ناچیزدر کشتن نو نهالان کفایت میکند. چوپانان ، هیزم شکن ها وهم کسانیکی به قصد تفریح به جنگل میروند برای گرم گردن خود یابه پختن غذامبادرت به افروختن آتش می نمایند . اماچون پس از رفع نیاز آنرا به خوبی خاموش نمی کنند آتش به مواد سوختی مجاور سرایت می کند. گاهی نیز دراثر تیر اندازی کسانیکه به شکا ر میروند که دراثر بی توجهی شان  حریق بوقوع می پیوندد.

آتش سوزی عمدی (قصدی):

این آتش سوزی را ا نسان های بیدون مسؤلیت به مقصد گریزاندن حیوانات غیراهلی بوجودمی آورند که درافغانستان کدام سابقه ندارد ولی درکشورهای دیگر ازاین طریق استفاده میکنند که باعث حریق شدن ساحات وسیع میشود وتبدیل به ساوان (خرابه ، ویرانه ) میگردد. یاحریق های که برای کمک به زاد آوری جنگل. ویا حریق های که به منظورتولید علوفه بیشتر یا به قصد تبدیل جنگل به کشت زارصورت میگیرد. حریق های که دراثر انتقام جوئی محرک انسان ونیز حریق هایکه ناشی ازرسوم وعادات مردم قبائلی وساکنان محلی  که این عاداد وجود داشته به اثر دشمنی هائکه بین مردم است ومردم بعضی ازمناطق سرحدی ساحات جنگلی را به منظور چراه حیوانات شان ویابه منظورچوب سوخت استفاده میکنند بدین رو میخواهند به رقیب خود خساره یاآسیب برسانند بنأ آتش میزنند درحالیکه جنگل منابع طبعی وخداداد برای ملت میباشد.

روش های عصری برای مهارآبش سوزی درجنگل: 

1- وسایل مخابراتی –وسایلی که به این منظور به کارمیرود عبارت اند  از تیلفون ، ودستگاه های فرستنده (رادیو ) چنانچه توسعه شبکه تیلفون به حدی رسیده باشد که از مراکز عمومی تیلفون ، واقع درآبادی های مجاور جنگل میتوان بامراجع مربوط تماس گرفت. دراین صورت نیازبه ایجاد یک سیستم اقتصاصی ، محدود به قسمت های داخل جنگل خواهد بود . دربعضی نقاط جنگل به دلیل دور د ستی یا به علت عدم احتیاج مستمر یادلایل دیگر برقراری شبکه تیلفون دائیمی بی مورد است . دراین نقاط چاره جز استفاده ازدستگاه های فرستندة قابل استقبال درمواقع ضروری نیست . بطورخلاصه میتوان گفت که تیلفون ودستگاه های فرستنده درواقع تکمیل کننده یکدیگر اند ودرنقاطیکه سیستم تیلفون وجود نداشته باشد میتوان از رادیواستفاده کرد.

2- وسایط نقلیه –پس ازاصول خبروقوع آتش سوزی وتعین  محل آن باید  مامورین ووسایل آتش نشانی را به محل واقع رسانید . هرقدریکه شرایط محلی برای توسعه آتش مساعد باشد باید به همان اندازه در رسیدن به محل شتاب ورزید . مدت که صرف رساندن افراد و و سایل آتش نشانی در محل واقع میشود. با عوامل متعدد بویژه وضع جاده , نوع وسائط نقلیه تندرو مجهز ضرورت دارند . نوع وسائط نقلیه بستگی به شرائط محلی دارد مثلا در بعضی از کشور ها مانند ایالات  لیک استیتیس (امریکا) قسمت های خاوری کانادا و جنگلهای کشندی هند  میتوان از کشتی و موتور های آبی و قایق استفاده کرد . ویا مناطق هم وجود دارد که راه موتر ها را ندارد میتوان از طریق طیاره های آب پاش استفاده کرد که مربوط به اقتصاد دولت میشود .

۲ – آتش برها : آتش بر ها اصطلاحآ به پیاده روها ی گفته میشود که فاصله را بین ساحات جنگلی ایجاد کند وعاری از مواد سوختی باشد گفته می شود.  پس آتش بر دروا قع خود نوعی از جادۀ است که نتنها برای محدود کردن آتش سوزی جنگل بلکه برای حمل ونقل محصولات جنگل نیز میتوان از آنها استفاده کرد . نهر ، دریاچه ها، وصخره ها ی موجود درجنگل نیز به خودی خود نوع از آتش بر میباشد . وتنها درنقا طیکه آثار طبیعی یاد شده یاجاده موجود نباشد. باید به ایجاد آتش برترجیحآ درجهت عمود بر جهت وزش باد غالب هر منطقه مبادرت کرد . عمل کرد آتش بر متغیر بوده ونظر به شرائیط محیطی فرق میکند .آتش بر ها را چنان که گفته شد باید برای آنکه نقش خود را به صورت مؤ ثر ایفا کنند از هرگونه مواد سوختی پاک کرد. واگر این منظور را نتوان درسر تاسر سال تامئین نمود. دست کم باید درفصول یا موا قع بحرانی سال آنراعملی ساخت . برای این کار گاهی از مواد کیمیاوی بکار می برند.

وسا ئیل لازم برای مهار آتش درجنگل :       

1 -   افزار کار : پیش ازفرا رسیدن آتش سوزی درجنگل باید وسایل افزار های لازم برای مبارزه باآن را محیا کرد .وسایل یا افزار کار را باید چنان برگزید که درشرایط محلی بهترین وموثرترین نتیجه را میتوان ازآن ها گرفت . تجربات گزشته برای انتخات افزار کار راهنما ئی خوبی است . این کار ممکن است دستی یاماشنی باشند. باید دریک یاچند مرکز به نحوی جای داد که به هنگام آتش سوزی میتوان به سرعت به محل آتش رسانید . باید گفت که وسایل سنگین آتش باید درجاه  های نزدیک جنگل نگهداری کرد.                                                                                                                                              

2  – وسایل برش وکندن درخت  :وسایل که برای این منظور به کار میروند عبارت اند از  تبر ، اره ، فانه های آهنی ، فا نه چوبی   وچکش که مشخصات آنها به مشخصات موا د که باید برید بستگی دارد . اره د وسره واره برقی هردورا میتوان بکاربرد.

3 – وسایل خاک برداری وساختن آتش بر :این وسایل عبارت اند از بیل ، کج بیل ، بیل چه وگاهی نیز کلنداستفاده میکنند میباشد . ازبیل نه تنها برای خاک برداری وساختن آتش بر بلکه برای کوبیدن پوشش های مرده سوزان نیز میتوان استفاده کرد.استفاده از وسایل میخا نیکی مانند بولد وزر ، وماشین های ریشه کنی وغیره درایجاد آتش بردربعضی از گشورها متداول است .

4 -  وسایل مربوط به خارج کردن وپاشیدن آب:برای خاموش کردن آتش باید به پاشیدن آب مبادر ت ورزید . از این رو دستگاه مبارزه با حریق جنگل باید مجهز به انواع منبع فلزی « ذخیره آب» منبع آب ، لوله ولوازم حفرچاه وغیره رانیزدارا باشد .

5 -  وسایل روشنا ئی :معمولآ درشب روشنا ئی آفتاب به تمام ساحات جنگل نمی تابد از این جهت نورآن برای روشن کردن جنگل کافی نمی باشد. بنآ ازاین رو به تهیه چراغ ضرورت دارد . بهترین چراغ ها آنهای هستند که درروی کلاه کارگران نصب میشوند . وکار گران باگرداندن سر به هر سو میتوانند به آن سمت روشنا ئی بتابانند واین چراغ های باطری دار هستند. استفاده از فاموس « نوع ازچراغ قدیمی » برای این منظور چندان رضایت بخش نیست . گاهی نیز نیروی برق ازیک تراکتور ویا کاماز گرفته وبه چراغ های گردان منتقل می کردند. وکار گران جهت تابش نور را تنظیم می کردند . انواع واقسام مختلف روش ها برای مهارکردن آتش سوزی درجنگلات نظر به شرایط اقلیمی وغیره وجودداشته که یکی آن روشهای سنتی میباشد.

روش ها ی سنتی برای مهار آتش سوزی درجنگل های لغمان:

مسئولان افغانی میگویند آن ها برای کنترول کردن آتش سوزی در جنگلهای شرقی ولایت لغمان به شیوه های سنتی متوصل شدند. و امیدوار بودن تا بتوانند حریق شدن جنگل لغمان را زود خاموش کنند. علت آتش سوزی بزرگ در مناطق جنگلی لغمان هنوز معلوم نشده و مقامات میگویند که این آسیب ها یا خسارات به بار آمده بسیار زیاد است. که نمیتوان سنجید ولایت لغمان بیش از یکصد هزار هکتار جنگل دارد و معلوم نیست که چند در صد آن طعمه آتش شده است . برای خاموش کردن آتش سوزی که در منطقه موسوم به دره اشنگ واقع ولایت لغمان و در ولسوالی دولت شاهی رخ داده. نیرو های ائتلاف ضد هراس افگنی ( تروریزم ) به رهبری امریکا نیز به یاری ساکنان محل و منصوبان وزارت دفاع و وزارت زراعت امیدواربودن که این آتش سوزی جنگل زود مهار« خاموش» شود. ولی این آتش سوزی بعد از هفت روز مهار شد که خسارات و آسیب ها ی زیاد را به جنگل لغمان به جا گذاشت. عبیدالله رامین وزیر زراعت افغانستان گفت. شدت وزش باد در روزهای گذشته تلاش همکاران آنهارا برای مهار کردن آتش خنثی کرده و باعث کسترده تر شدن آن در بخش ها ی تازه از جنگل ها نیز شده است اوگفت: آنها وسائل اطفائیه را در اختیار ندارند و به دلیل هزینه های بالا از فرا خاندن هواپیماهای آب پاش از خارج کشور نیز صرف نظر کرده .آقای رامین گفت: بنأبراین آنها اکنون به شیوه های سنتی متوسل شده وبه خاموش کردن کامل آتش مؤفق شدند . درولایت لغمان نزدیک به 104 هزار هکتار جنگل و دارای انواع درختان مثلا: سوزنی برگ ، جلغوزه وجود دارد یک ماه قبل از آتش سوزی جنگلات لغمان هشت هکتار جنگلات ولایت کنر  نیزدرحوادث© جداگانه طعمه آتش شده و پس از باریدن باران به رحمت الهی که بارید. آ تش جنگلات ولایت کنر به خاموشی گرائید.   

تفنگ داران نه تنها دشمنان بشریت بلکه دشمنان  سرسبزی وطراوت اند:

جنگلات سرسبز کشور که محل برای پرورش حیوانات وذخیره گاه برف، آب، محل زیست صدها نوع حیوانات وپرنده وحشی وبالآخره مهم ترین رکن محیط زیست کشورما می باشد. به وحشیانه ترین شکل بریده شده وبه بیگانگان تحویل داده میشود . بخصوص ولایات پکتیا، ننگرهار، کنر، نورستان. مردم  این مناطق که از فقیر ترین مردم کشوراند نانی برای خوردن نداشتن . این شادابی وطراوت را به نازلترین قیمت به باد فنا میداد ند . که سالهای سال نمیتوان آنرا جبران نمود.  چوب جنگلات ما درجهان بی نظیربوده. چناچه مافیائی این منطقه را بخاطر بلعیدن آن دیوانه ساخته وازاین درک ملیارد ها دالر را به جیب میزنند.پولیکه ازاین چوب ها بدست می آید. فقط یک فیصدی ناچیزآن به مردم افغانستان تعلق میگیرد. درحالیکه فیصدی بالای آنرا قاچاقچیان می بلعند. کوه های سرسبز (مندیر ) درپکتیا که جنگلات آن 25000 جریب زمین را احتوا میکند درمنطقه جاجی قرار داشته. درخت های تازه جوان شدهُ آن بی دریغ قطع میگردد. این جنگلات درگذشته یکبار قطعه شده. نهال های تازه بزرگ شده آن اکنون تعمه قاچاقچیان قرار میگیرد. 25000 جریب زمین سرسبزاین منطقه تبدیل به خا کدانی شده که درآن اثر از حیات جنگل دیده نمیشود. این دردی است که فقط باید نسل های بعدی کشور آنرا متحمل شوند. کوه های سپین غر درننگرهار نیز مورد چنین خسارات قرار دارد. درکنرها دره های اطراف ولسوالی « ناوی » بخصوص کرچه گل، بدانی ، چیره گل ، شینگر  وباتاش تقریبآ پاک شده اند .این دره ها که هزاران جریب زمین را احتوامی کنند باصدها هزار درخت ارچه پوشیده شده بودند ، جنگلا ت دره بزرگ کام د یش « نورستان شرقی » نیز باهجوم قاچاقچیان  مواجه است . جنگلات دره منتهی به دره کامد یش اکثرآ درحال قطع شدن می باشند.که شامل بازگل ، چنارخور ، پتی گل ، کمو، ساریت ، میرایش وشور دیش بوده تاخود کامدیش ومنده گل ادامه دارد .جنگلات این مناطق بسیار وسیع بوده صدهاهزار جریب زمین را احتوا کرده ومیلون ها درخت بلند قامت ارچه درآنها سبز می باشند . مافیائی چوب باتمام قوای تلاش دارند تامردم نورستان شرقی را قانع بسازند ، که جنگلات بیکران (گورال ) و(ماجام ) این منطقه که به شکل قومی به تمام نورستانی ها به خصوص قوم میرک تعلق دارد را نیز بفروشند . قطع درختان این منطقه سرسبز نورستان را به خاکدان سیاهی تبدیل سازند . میلونها چهارتراشی که از دره های ناوی وکامدیش بدست می آیند از طریق اسمار ، غاشگی ، ناوه پای ، وحتی تورخم وجلال آباد به پاکستان سرازیر می شوند . تفنگ داران بنام تکس را وپاتک میلون هاافغانی را به جیب زده ودرکمیشن کاری چهار تراش شریک اند. قومندانان کنر وجلال آباد روی عاید این قاچاق همیشه کشمکش داشته. بااین همه پولیکه از مراجع خارجی به افغانستان سرازیر میشد. مورد حئیف میل بزرگان قرارمیگیرد. نتوانستند حداقل در5 منطقه 5 کارخانه تولید کاغذ را که مصرف ناچیز دارد بسازند . تادرختان سالخورده ، ودرختان رسیده را  درحضور یک هئیت فنی قطع ودر تولید کاغذ بکار ببرند.تا ازاین طریق یکتعداد زیاد مردم به کار مشغول شده واز طرف دیگر نه بیگانه گان قادر میشوند که این چنین وحشیانه ملک مارا ویران کنند. ونه جنگلات ما نابود میگشتند. وهم برای مردم اشتغالی بوجود می آمد. چون جنگلات کشور مان از بهترین نوع آن درجهان میباشد. کاغذ که ازچنین چوبها تولید  میگردد نیز بی نظیر خواهد بود. کاری که میتوانست صورت بگیرد ولی دراثر بی توجوهی حاکم بر کشور عملی نشد. درحال حاضر قسمت بزرگ از جنگلات نورستان شرقی تمام جنگلات نورستان مرکزی وغربی دست نخورده باقی مانده. جنگلات کوه مندیر تاهنوز از بین نرفته است.اگر دولت فعلی از حالا درزمینه نصب کارخانه های کاغذ سازی با مصارف بسیار کم اقدام نماید حد اقل از ادامه این فاجعه جلوگیری خواهد شد.

ازبین بردن جنگلات ضایع ملی است :

جنگلات افغانستان بخصوص جنگلات کنر بنام سرمایه ملی افغانستان شهرت داشته، ولی این منبع زندگی بخش از طرف دزدان به غارت برده می شدند . این درخت ها که تقریبآ نصف منابع جنگلات راتشکیل میداد از بین برده. به خارج ازکشور برده میشد.این کار در همه جا جریان دارد. در قدم اول جنگ و غربت این تجارت را به میان آورده ولی بعد از سر نگونی طالبان. دزدان این کار را شدت بخشیده اند. طالبان حداقل این تجارت را تحت کنترو ل داشتند.گل آقا احمدی معاون مصؤل یک موسسه غیر حکومتی افغانی که برای حفاظت محیط کار میکند میگوید:به اساس سروی که در ماه می سال 2001 صورت گرفته است 48% جنگلات از بین رفته است. از آن زمان تا کنون این آمار بشتر شده است. بسا موضوعاتیست که دولت افغانستان توانمندی جلوگیری آنرا ندارد. این دزدان از جانب قوماندانان قبیلوی و سیاسی محافظت میشوند. ا موال (چاتراش) به شکل  قاچاق از چغ سرای مرکز ولایت کنر از طریق ولایت کابل به غزنی , و کندهار بالآخره به پاکستان میرسند.. طالبان از هر لاری 38000 کلدار پاکستانی که 460 دالر امریکائی میشود در مرز چمن نزدیک کندهار میگرفتند . آن زمان روزانه 300 لاری از این راه میگذ شت.احمدی مگوید: با وجود آنکه رهبر طالبان احکامی مبنی برمنع قطع خودسرانه درختان جنگلی نیز صادر کرده بود. ولی آنها که نمیخواستند این عواید را از دست بدهند. سرکشی مینمودند.  یکی از جنگلات که آسیب زیاد دیده است عبارت از جنگلات کورنیگل است که در نزدیک شهرک پچ دره ولایت کنر که از 5 قسمت تشکیل گردیده است. جنگل ناری که نزدیک خود شهرک ناری بطرف شمال در 55 کیلومتری مرکزی ولایت کنر موقعیت دارد. در قسمت های دیگر کشور چون پکتیا, غور, و در کوههای سفید ولایت ننگرهار نیز این دزدان کار قطع نمودن چوب چهارتراش را ادامه میدا دند. عبدالهاشم مسئول اداره جنگلات ولایت کنر ازعدم داشتن صلاحیت خود شکایت داردومیگوید. شاید در جنگل در ختهای که  بطور قانونی قطع میگردیدوجود داشت. ولی این بدان معنی نیست که یک جرم بعد از جرم دیگر تکرار شود.

تراژیدی جنگلهای افغانستان :

دولت مرکزی « فرقه سازی » را بخاطر جلوگیری از قطع جنگلات درکشور بوجود آورده است.  تاکنون 300 تن درین فرقه تحت نظر وزارت داخله کار می کنند جزب گردیده وقرار بود تاآخر سال 1385 تعداد افراد به 2000 هزار نفر برسد . این افراد درولایت سرحری کنر ، نورستان ، پکتیا ، وباد غیس جا بجا شده تااز قاچاق چیان چوب به خارج جلوگیری نمایند .مدیر جنگلات وزارت زراعت سید بهرام « سعیدی » مگوید: درظرف 25 سال دونیم میلون هکتار جنگلات کشور دراثر جنگ های گذشته وخشک سالی ازبین رفته است . ا و تشکیل فرقه سبز را خیر مقدم گفته اما باور نداشت که این کارمؤ ثرثابت شود .قراریکه مامورین پروگرام محیط زیست ملل متحید می گویند 70 % ازمجموع جنگلات افغانستان درشرق از بین رفته است وقاچاق بران چوب اقدام دولت را نادیده گرفته وکار خودشان را ادامه داده اند.حسن فاروق مسؤل بخش ریفورم جنگلا ت اداره غذائی ملل متحد تشکیل فرقه سبز را ازطرف وزارت داخله تلاشی برای غفلت مردم ارزیابی کرد . حسن فاروق ا ظهارداشت که  نسل پیشین افغانستان صاحب 450000 هکتار جنگلات پسته بوده که اکنون نصف آن ازبین رفته است .  جنگلات نه تنها مقدار بیشتر چوب را تهیه کرده بلکه درتصفیه آب هوا ئی منطقه وهم چنان تهیه مواد غذائی برای حیوانات وسرسبزی کشورنیزرول مهم دارد. اگر چنین منوال ادامه پیداکند ماشاهد خرابی های زیاد خواهمبود.ازاین لحاظ توجه جدی دولت ومقامات مسؤل را دررابطه به حفظه منابع طبیعی که زیر بنائی اقتصادی یک کشور را تشکیل میدهد لازم وضرروری پنداشته می شود . طبیعئی ا ست تا زمان که یک هما هنگی سر تاسری درتمام اعضائی یک کشور وجود نداشته باشد. طرقی وتمدن آن کشور روبه نابودی گرائیده پس چنین نتیجه گیری باید کرد که اشتراک تمام مردم دررابط به حفظ وحفاظت از منابع طبیعی شان درپهلوئی دولت ضروریست .

ا ستفاده نادرست ازجنگلات روبه افزایش است :

حیوانات نایاب درنتیجه جهالت وحرص درحال نابودی هستند . نوشته رحیم ا لله « سمندری » درکابل جنگ ، شکارغیر قانونی ، ازبین  بردن جنگلات باخشک سالی وغربت یکجا اثر ناگوار بالا ی جنگلا ت افغانستان داشته است . بعضی از حیوانات درحالتی اند که آخرین نسل آن نیزازبین میرود . به گفته متخصصین یک نوع ببر که یکی از حیوانات نایاب  دنیا بوده  وتخمین می شود که بعد از صدمه های که درنتیجه شکار به وجود آمده است نسل آن درحدود 100 دانه ببر باقی مانده است . اگر وضع بدین حا ل ادامه پیداکند این حیوانات باشیر ، پلنگ ، گرگ یکجاخواهد شد . زیرا این  چنین حیوانات دراین کشور دیده نمی شوند . حاجی حسن « روشان » از وزارت تجارت کشور به ادارۀ گزارش دهی جنگ وصلح گفت : حیوانات وحشی جنگلات افغانستان چون شیر ، ببر ، روبا و گرگ به طورکلی ناپد ید شده اند. دلایل بزرگ این امر جنگ ، خشک سا لی 4 سا ل قبل واز بین بردن جنگلات است حکومت به طور عموم شکار حیوانات وحشی راممنوع قرار داده است .  به گفته بعضی ماهیرین درزمره لست حیوانات ناپدید شده به ذودی حیوا نات حما سه ساز به نام گوسفند مارکوپلو شامل خواهد شد . این حیوانی است که 2 برابر حیوانات اهلی دارای شاخ های حلقه حلقه بوده وطول آن تقریبآ به 2 متر می رسد وشکار آن برای شکاریان مانند بدست آوردن مدا ل است. .یکی از بقایائی  دله خفک ، لگلگ سائیبریائی است که فکر می شود بعد از بمبارد امریکا مهاجرت سالانه آن به طرف غرب مختل گردیده که یک جفت ویک دانه آن باقی مانده است . درزمره پرنده گانیکه باتحد ید مواجع اند یک نوع باز است . که زمانی بطور عادی درکوه های افغانستان دیده میشد. ولی حالا درنتیجه تقاضائی کشور های غربی به ندرت به نظر میرسد .ُ زیرا به خاطر توان مندی شکار آن برایش تقاضائی زیاد است.ماهران دنیای وحش وجنگلات ملامتی را بالای ویرانی 23 سال جنگ می اندازند . به دلیل انکه کوهای افغانستان به خط های استراتیژیکی جنگ مبدل شده بود. 

آسیب های حیوانی بالای جنگلات :

دربعضی ازمناطق. ورود حیوانات به جنگل مسائیلی رامطرح می سازد که برای آینده جنگل ها بسیار خطرناک می باشد. فقد جنگل های مدیترانه ای هستند که چرای مفرط حیوانات راتحمل میکند. چراه بی رویه همواره مضراست . بطورکلی ، هر حیوانی درجستجوعلف وهمچنین شاخه های جوان چوبی می باشد . بنابراین آسیب های وارده ، بویژه درساحاتیکه درمرحله زاد آوری یاتجدید جوانی بسرمی برند بسیارخطرناک است . حیوانات به عنوان فکتور مهم محیطی بالای احیائی طبعی وسطح تولیدی جنگل تاثیر می اندازد . حیوانات کوچک مانند کرمها، حشرات وغیره وهکذا حیوانات اهلی ووحشی نیز آسیب های را بالای جنگل وارد میکنند که نهالان جنگلی را شکستانده ویا از قسمت های سبز آن استفاده میکنند . چراه مواشی از همه زیاد تر به حیات جنگل مضر است . چرش مواشی سطح تولیدی جنگل را پائین میاورد . نوجست ها ونوجوانان طبعی جنگل را نابود ساخته واحیائی مجدد آن را غیر ممکن میسازد . علاوه براین قشر فوقانی خاک را سخت ساخته مانع نفوذ آب وهوامیشود. علاوه براین هنگامیکه چرش مواشی درنشیبی ها ودامنه های کوهی صورت میگیرد لغزش وفرسایش خاک را نیز امکا ن پزیرمیسازد. جنگل های کشور ما از زمانهای طولا نی به این طرف خیلی زیاد به منظور چرش مواشی که همواره بیدون کنترول صورت گرفته است. ناشی می باشد. درکشور ما جنگل های نزدیک قریه جات ونواحی چراه گاه ها از اثر چرش مواشی از همه زیاد تر متضرر گردیده است . درین نوع مواضع ساحه جنگل ها فاقد فرش درختی گردیده وبه اراضی فرسایش تبدیل گردیده است . اگر چرش مواشی درساحه جنگل درست تحقیق شود فیصدی تخریب آن زیاد است . که بر علاوه پای مال کردن نوجست ها وشکستاندن آنها وبلا خره تعداد درختان خشک را افزایش میدهد. ونموی تجدید نسل طبیعی جنگل را اغلب غیر ممکن میسازد. درهمین راستا باید به قطع کردن درختان جنگلی توسط مالداران اشاره کرد . که به قصد خشکا نیدن آنها به هدف رسیدن نور بیشتر به عرصه به منظور روش بهتر وبشتر علوفه انجام میشود که براثر آن تعداد درختان جنگلی نابود میشود .

قواعد چراه حیوانات درجنگل :   

اگر چاره جز راه دادن رمه چوپان به جنگل نباشد برای اینکه آزادی ورود رمه به جنگل موجب آسیب نشوند ، اصول وقواعد ی را که مهم ترین آنها درزیر ارایه می شود باید بطور دقیق مورد توجه قرار گرفت.

1 – روش پرورش جنگل .

2 – محدود کردن تعداد حیوانات .

3 – فصل ومدت چراه .

4 – انتخاب نوع حیوانات .

5 – راه ورود حیوانات به ساحه چراه .

6 – نحوچراه .

+ نوشته شده در  90/09/26ساعت 11:22  توسط ايمل " نظري "  | 

ادویه جات کم خطر ضد آفات زراعتی

مقدمه

نفوس روز افزون جهان ایجاب تدابیر لازم ، جهت بلند بردن سطح زراعت و فراهم آوری غذای کافی را مینماید. با رشد تکنولوژی مدرن استفاده وسیع از منابع طبیعی ، بشر نتوانسته جلو مصیبت عظیم ( قحطی ) که سبب مرگ و نا آرامی هزاران انسان می گردد را بگیرد. این معضل بشر را وا می دارد تا با استفاده از را حل های درست علمی ، مطمين و مصئون در جهت بلند بردن زراعت عصری ، سعی نموده تا جامعه بشری را از مواجهه با چنین بلایا در امان نگهدارد. بلند بردن سطح زراعت نیاز به را ه حل ها ی  مختلف علمی داشته و استفاده از تخم ها ی بذری مقاوم و جلوگیری از امراض نباتات فکتور های عمده آن می باشد. آفات کش ها مواد کیمیاوی اند که برای مبارزه علیه امراض وآفات به کار میروندو نقش بسیار حیاتی را درزنگی روزمره افاده میکند .غفلـــت ازاین مواد کیمیاوی ویا ناچیز شمردن موادکیمیاوی غفلت ازحقایق است .اگرمیخواهد که همایت ازطبعت کنیم پس ادویه جات رانادیده نگیرد . بعضی اوقات نمیتوانیم باتمام نیروی انسانی جلوی افات رابگیریم.استفاده ا زمواد کیمیاوی که تاریخ  کهن داشته گاهی موجب نارضایی های بعضی متخصصین گردیده ولی استفاده نکردن آن در ساحه زراعت مدرن امر غیر ممکن میباشد.اما جهت بلند بردن حاصلات ازروشي Integrated pest management I.P.M كارگرفته شود امراض رابطوري موثر كنترول مينمايد. وهمچنان ميتوان بااستفاده ازعمليات زراعتي مناسب استافاده ازقارچ كش هاي مناسب ميتوان امراض راكنترول نمود . 

تاریخچه                                                                                                     

ادویه جات ها مواد کیمیاوی هستند که علیه امراض وآفات استعمال میشود .حیوانات که افات وامراض را به وجود میاورد عبارتند از ،حشرات ،کنه های حیوانی ونباتی ،علفهای هرزه ، پرنده گان ،امراض گیاهی مانند قارچها ،باکتریا ،ویروس ها ، جونده گان خزند گان وغیره باعث تقلیل حاصلات درمزرعه است  ونیزموش های خانگی وموش های سحرائی نیزباعث تقلیل محصولات میگردد . یک تعداد آفت کش ها به شکل مسنوی ویک تعداد آنها به شکل طبعی وجود دارد درحال حاضربیش  ( 1175) ادویه وجود دارد در سال(1999 ) درحفاظه محیط زیست امریکا  به ثبت رسيده ،ازآنجمله (426) آن علف كش ،(335)حشره كش وبه تعداد (410) قارچ كش .ونيزادويه جات نظربه مو ثريت آن جلب توجع شهرنشنان رابه خود جلب كرده است مانند استعمال بالاي مگس ، كنه ،حشرات گزنده ،موش ها ،كيكها وغيره ضرورت دارد . درسال (1845-1851) خساره سيب كچالوتوسط قارچ( (Phytophthor infestansدرايرلند قحطي كچالوبه وجود  آمد كه امروزاين بيماري به نام Late bliyht ))يعني سوختگي شاخ وبرگ كچالو يادميشود .درنتجه اين قحطي تقريبأ يك مليون نفربه حلاكت رسيده است. درسال 1930 تقريبأ( 30)ملون تن محصول خساره مند شد .ودرسال (1954) سه مليون تن گندم را در ايالات متحده كاناداخساره مند كرد ،(65) ميليون نفرازاثر مريضي سياه ،طعون سياه ، زردي رنگ پريده گي طا عون خياروغره امراض كه توسط كيك انتقا ل ميكند توسط ادويه جات ازبين رفته ميتواند ،خساره آفات درجهان سا لا نه بيش از(75) ميليارد دالر ميبا شد

ادویه جات که ازنباتات استخراج میشود

فرآورده های نباتی به منظورمبارزه با حشرات موارد استعمال مختلفه دارد بعضی ازآنها برای جلب حشرات چون Geranol, eugenol برخی ازآنها برای دفع حشرات چون  Citronella وروغن سرو وبعضی ازآنها بقسم محلل (روغن پنبه دانه وگرد پوست چهارمغز) بکارمیرود. وظیفه اصلی آنها مسموم نمودن حشرات میباشد. بعضی ازحشره کشهای مروجه ازتخم ،گل ،برگ ،ساقه وریشه نباتات بدست می آید وجهت استفاده ازآن به طروق مختلف ترکیب میشوند. گرچی عده زیادی زهر های که منبع نباتی دارند یعنی حشرات را شدیدا مسموم مینماید . ولی بقایای آنها دیرپا نبوده ک موجب خطر مسمومیت انسان وحیوان گردد. این امر ازصفات پسندیده یک حشره کش بحساب میرود بخصوص وقتیکه در روی محصول خوردنی نزدیک به بهره برداری بکاربرده شود مهمترین این گروپ نیکوتین ،پایرترم و روتنون است.

الف- نیکوتین:

یک ازمواد قدیمیت که قسم حشره کش بکارمیرود ازجمله زهرهای شبه القلی است.که ازبرگ وساقه دو نوع تنباکو (nicotiona tabacum) و(Nicotiuna rastica) بدست میآید.درنبات دومی مقدار نیکوتین از(2-20 ) فیصد متغیر بوده واین امر مربوط به شرایط اقلیمی و وضع خاک می باشد.نیکوتین خالص مایع بی رنگ وشفاف است ودرآب بسیار محلول های عضوی منحل ودر مجاورت هوا به زودی غلیظ ونصواری میشود.نیکوتین زهری بسیار خطرناک وبه انسان وحیوان میباشد.ازاین لحاظ به شکل نیکوتین سلفیت (40) فیصد به بازار عرضه شده وبه دست ضرورت مندان گذاشته میشود. نیکوتین ازجمله موادی کشنده است عده زیادی حشرات را هلاک مینماید. طوریکه ازمطالعات نتیجه گیری شده مواد مذکور روی شکسته ئی سیستم عصاب تاثیر دارد. مسمومیت دقت رخ میدهد که این ماده تغذیه شده ویا ازطریق پوست بدن جذب گردد. ویا ازطریق لوله های تنفسی داخل بدن شود. اثر زهری آن بالای نباتات خیلی کم بوده ودرصورتیکه اقتصادی باشد برای بسیاری ازنباتات بکار برده میشود. نیکوتین چند نوع ترکیب داشته وشکل مروج آن نیکوتین سلفیت میباشد. این مرکب نسبتأ محفوظ تر ودرآب منحل است. نیکوتین قسم گرد نیز بکار برده میشود. طوریکه نبات تنباکو را خوب میده نموده وازگرد آن استفاده مینمایند. به این صورت ترکیب معمولی دارای نیکوتین سلفیت بوده ودرماده فعال (Bentonite) یا غیرفعال (آهک) جذب شده واستعمال میشود. اگربه شکل گاز استفاده شود. تنباکوی خشک آتش زده شده ودود آن طرف نبات آفت زده سوق داده میشود.

ب- پایرترم  ( Pyrethrum):

حشره کش است که ازکل انواع مختلفه نباتات مربوط به جنس داوری (Chrysanthemm)  بدست میآید. نوع نبات که مقدار زیاد این حشره کش ازآن استخراج میگردد.Cinerariaetolium    C بوده که قسم تجارتی دربعضی مناطق دنیا کشت میشود مقدار این زهر درگل های خشک شده ارتباط کامل با نوع نبات ودرجه پخته گی گل وشرایط آب، خاک وهوا دارد خاصیت حشره کش ای نبات برای اولین بار درکشور ایران کشف گردید وگرد گلی آن برای دفع مگس ،کیک وشپش زمانه های قدیم معمول بود.پایرترم اثر زهریت خیلی قوی بروی حشرات داشته وخیلی زود عصاب را فلج وباعث بی هوشی فوری حشرات میگردد. بیهوشی مفهوم مرگ را داشته حشرات بعد از مدتی شاید به حالت عادی برگردد. بقایای پایرترم دیرپا ومضر نیست  زیرا نورآفتاب ،حرارت زیاد ورطوبت آنرا تجزیه مینماید. اگرتوسط حیوانات پستانداران تغذیه شود نسبتأ بی خطر بوده تزئین آن درخون موجب مسمومیت گردیده وبعضی اشخاص مقابل گرد آن حساسیت دارند.اگر در روغنیات حل شود محلول فوق العاده خوب جهت کنترول مگس وپشه درمنازل میباشد. به نباتات خطر نداشته ازاین لحاظ جهت مبارزه با آفات درباغچه های دور واطراف منازل چند روز قبل ازبهره برداری به کارمیرود . روی حیوانات برای مبارزه با طفیلی های خارجی ومنع حشرات استعمال میشود اگر با غله جات مخلوط شود ازخساره آفات گدامی جلوگیری میکند. اکثرأ به شکل گرد،محلول ومحلول های زیرفشاری تولید وعرضه میشود.

ج- روتنون (Rotenone):

ماده زهریت که ازریشه (68) نوع ریشه نبات لیگیومی به دست میاید. دونوع مهم آن که دارای (5-9) فیصد روتنون بوده درشرق دور به پیمانه زیاد کشت میشود. عبارت ازاست. Derrismalaccensis, Derris elliptiaca, ellip , Derris   میباشد.برای بدست آوردن روتنون ریشه نباتات فوق خشک ومیده شده ویا اینکه با پودرقابل حل مخلوط گردیده وقسم گرد بکارمیرود. ویا جوهرآن گرفته شده وبرای ساختن محلول وگرد استفاده میشود روتنون خالص دارای رنگ سفید کرستل مانند میباشد ودر آب منحل نبوده ولی دربسیاری محلول های عضوی حل میشود درموجودیت روشنی ومواد القلی خیلی زود اوکسیدیز میشود.  روتنون حشره کش انتخابی بوده وبالای یک تعداد حشرات خیلی موثر وروی عده دیگری بی تاثیر میباشد. ممکن است مانع استفاده اوکسیجن (O) دربدن حشرات گردیده وموجب مرگ آنان شود. ازطریق جهاذ هاضمه وتماس حشره را مسموم نموده وبه حیوانات خون گرم وپستاندار ونباتات خطری ندارد،مورد استعمال زیاد روی سبزی ها ونباتات زینتی داشته وبرای تلف نمودن طفیلی های خارجیه حیوانات اهلیه نیز بکارمیرود . اکثرأبه شکل گرد،محلول ومحلول های تعلیقه تحت فشار تولید وعرضه میشود.

مشخصات ادويه جات

آفات هاي مختلف آفت كش هاي مختلف داشته وطرزاستعمال ادويه به طريقه هاي مختلف صورت ميگيرد . مثلأ آفات كش به معني حشره كش ،قارچ كش ،علف كش، نيزذكرميگردد .واژِِِه كه درآنها استعمال ميگردد پسوند Cides دارد . يعني آفت كش Pesticidesبه معني كشنده آفات است . 

تعريف: آفت كش ها مواد كيميا وي تحريك كننده رشد گياه ،تنظيم كننده رشد ، برگ

ريزها ،خزان كننده ها ويا مواد كه خشك شدن گياه را ترشح ميكند ياد ميگر دد .

تعريف :مختصرآن :آفت كش ها عبارت ازنوع ادويه است كه عليه امراض نباتي استعمال ميشود.

.Pestecideبه معني كل شاميل مواد كيميا وي است كه درمبارزه باحشرات ،

قارچها ،گياه هرزه ،الجي ها،جونده گان ،كنه ها، نيماتود ها ،بكتريا ،وغيره استعمال

ميشود. 

Pestecides :

پيستي سايد ها به (13) بخش تقسيم شده است .كه چندين دانه آندرزراعت قابل احميت است كه عبارت اند از.

1- Insecticides : Carboryl ازجمله حشره كش است كه عليه حشرات استعمال ميشود.

شپشک ها،زنجيره ها ،مگس ها مورد استعمال دارد وعلیه مادر کیکان موثر است وحشرات مانند کرم تخم خوارسیب ،شفتا لو،کفشک گندم انواع ملخ هاوشپشک ها را از بثن میبردهر گاه بالای درختان سیب استعمال گرددیک اندازه میوه آنرا یکه مینما ید واندازه استعمال.آن 2-3 گرام در یک لیتر میباشد.

7-Nematicides :عليه نماتود ها استعمال ميشود .مانند كرم باريك وكوچك كه درزمين موجود است وباعث امراض مختليف زيشه ميگردد .

8-Bactericides :عليه بكتريا استعمال ميشود .مثلأ حيوانات كوچك ميكروسكوپيك

 است. 

1- انتخاب آفت كشها .

2- حمل ونقل آفت كشها.

3- ذخيره كردن آفت كشها .

4- مخلوط كردن واستعمال آفت كشها .

5- طريقه استعمال آفت كشها .

6- منحديم كردن ضروف خالي وآفت كش هاي باقي مانده .

7- نكات مهم براي استخدام كننده ها .

الف -اشخاص كه براي استعمال آفت كش ها استخدام ميشود.

1- تمام كسانيكه براي كاركردن آفت كشها استخدام ميشود بايد ازخطرات آفت

کشها مطلع باشند.

2- خدمات درماني قبلأ بايد تدارك ديده شده باشد .

3- شماره تلفن وآدرس نزديك ترين مركزدرمان مسموميتها وجود داشته باشد.

ب. انتخاب آفت كشها .

۱-آفت كه بالاي آن مبارزه صورت ميگيرد بايد تشخيص داده شود .درصورتيكهدرموردآفت شك دارند به نذديك ترين اشخاص ساحب نظربه تماس شويد.

۲-مواد كيمياوي كه توسط افراد مسلكي توسعه شده انتخاب كنيد وبقاياي آنرا به فصل بعدي زرع استعمال نمايد .

۳- بايد به ظرفيكي ادويه با آن مخلوط است بايد دست نزنيد واز احتياط كاربگيريد

4- فقط ادويه جات رانظر به ضروريات فصل نموعي خريداري كنيد .

ج .  حمل ونقل آفت كشها .

۱- ظروفيكه توسط ادويه جات آلوده است بايد به علامات خطرنشاني شود .

2- براي حمل ونقل ادويه جات كه سرآن باز است ويا طوري تصادفي بازميشود  درانتقال‌آن ازموترهاي سربازاستفاده ميكنيم .

3- درجاي كه ادويه وجود دارد بايد محافظ باشد ويا ازانتقال قوطي ها بشكها شكسته احتياط كنيد .

روشهاي استفاده از ادويه جات :

استفاده ازادويه جات وابستگي به عوامل مختلف از جمله نوع بيماري ،محلهاي استقرار ،عامل بيماري واقتصادي بودن آن بستگي دارد .ادويه جات به طريقه هاي مختلف مانند ضدعفوني كردن تخم ،محلول پاشي ،گرده پاشي ،ضدعفوني كردن خاك ،محلول ريزي در خاك ،فروبردن اندام گياه در محلول ادويه .

1- ضدعفوني گردن تخم واندام گياه : تخم گياه را ضدعفوني ميكنيم كه تا ازبيماريزا جلوگيري كرده باشيم .

2- محلول پاشي :محلول پاشي يكي از معمول ترين طريقه كنترول قارچها ،گياهان هرزه وحشرات ميباشد بالاي اندامهاي آنها پاشيده شده وآنها راازنموبازميدارد.

3- گرده پاشي :بعضي از باغداران گرده پاشي رابه علت آساني كارانجام ميدهند اين نوع اقتصادي نبوده وتوسط باد به كنارمزرعه انتقال ميكند وهمچنان پوشش ضعيف در روي گياه است وامروز كمتر كار برد دارد .

4- فروبردن اندام گياه در محلول ادويه :بعضي ازاندامهاي گياهان راقبل ازبزرداخل محلول كرده وبعداُ آنرا بزرميكنيم مانند كچالو وغيره.    

5- محلول پاشي در خاك : معمولآ بعد ازبرداشت گياه ويابعد ازعمليه كشت پاشيده ميشود .

6- مدفون كردن ادويه بشكل جويچه اي: ادويه رابصورت پودر ويامحلول دور تر ازنبات دركشت هاي قطاري ودر ختان ميريزيم وبعداّ آبياري ميكنيم.

7- استعمال به طريقه كپسول :اين ادويه را به قسم كپسولهاي گازي به زمين 2-3هفته قبل از بزر دفن ميكنيم كه اين طريقه بعد از چند روز كفيده وتوسط منفذ خاك انتقال ميكند وباعث ازرفتن پرازيت هاي خاكي ميشود.

خطرات از ناحیه افت کش ها HAZARD OF PESTICIDES

افت کش ها مواد سمی اند و مواد سمی انرا گویند که در اثر داخل شدن شان از طرق مختلف بداخل بدن به مقادیر مختلف قادرمیباشد که باعث نقض و انحراف فعالیت های حیاتی گردید ه وتحت شرایط معین به حالت مسمومیت حاد وحتی سبب مرگ انسان گردد . یا به عبارت دیگر زهر یت عبارت از خواص افت کش ها است که به مقادیر کم میتواند فعالیت های نورمال حیاتی ارگانیزم ها را به هم زده و سبب مسمومیت و حتی مرگ ارگانیزم گردد دراثنای کنترول کیمیاوی انسان بصورت مستقیم ویا غیر مستقیم به خطر مسموم شدن مواجه است فروش افت کش ها در دنیا بی اندازه بالارفته است دستگاه ها ی صنعتی مئولد افت کش ها سالانه درحدود چها ر بلیون پوند افت کش ها تولید میگردد .

اصول محلول پاشي

بکار انداختن محلول پا شها

محلول پاشها انواع واقسام مختلف دارد که درممالک جهان مورد استفاده قرارمیگیرد ،لاکن درممالک آسیائی بیشتر آفت کشها توسط انواع مختلف محلول پاشها ی خورد هایدرولیکی ک ازطریق دهن آن تمام فعالیت های مربوط ادویه پاشی مانند باز کردن وبستن مواد کیمیاوی ،انداختن وغیره صورت میگیرد مورد استعمال قرارمیگیرد .همچنان بعضی انواع محلول پاشهای هایدرولیکی نظر به نوع زرع نبات بالای تراکتورها وطیاره های خورد نیز نصب گردیده ومورد استعمال وبهره برداری قرارداده میشود.ما دراینجا بخاطر آشنائی دربکارانداختن محلول پاشهای هایدرولیکی نوع چانته ئی آنرا مورد بحث قرار میدهیم.گرچه برهمه واضح است که استعمال آفت کشهای نوع مایع نسبت به انواع دیگر آنهامانند گرانیول وغیره (GRANULOS) بمراتب ارزان واقتصادی میباشد لاکن یکتعدادکثیر ازدهاقین چون از استعمال آنها نتیجه صحیح ومثبت گرفته نمیتواند فلهذا ترجیح میدهند که از آفت کشها ی نوع مایع استفاده نه نمایند عده کثیراز دهاقین شکایت دارند که با آنهم که آفت کشها به اندازه هدایت داده شده مورد استفاده قرار میگیرد لاکن نتیجه آنها قناعت بخش نمیباشد وبانباتات از اثر آن متضرر میگرددپس درهردو حالت ممکن است که در هنگام استعمال نواقص ذیل موجود باشد.

1- ممکن محلول ( مواد کیمیاوی با آب) بصورت صحیح ودرست تهیه نگردیده باشد.

2- ممکن محلول پاش محلول را بطور یکسان ومنظم پاش داده نتوانسته ویا شخصیکه محلول پاشی مینماید باید طریق تهیه واستعمال ادویه وبکارانداختن محلول پاشها ووقت مناسب ادویه پاشی رابصورت صحیح ودرست معلومات مکمل وعملی داشته باشد.اگر یک دهقان محلول پاش رابصورت درست ونورمال آن بکارمیاندازد نه تنها وظیفه رابه خاطر جلوگیری وکنترول آفات بصورت حسن انجام داده بلکه یک مبلغ هنگفتی را ازمدرک قیمت ادویه(آفت کشها)وضایعات نباتات نیز نصیب میگردد.یک یا چندین از عوامل ذیل ممکن باعث گردد تامحلول پاشها بصورت یکسان محلول آفت کشها را بالای نباتات پاش داده نتواند.

1- فشار داخل تانک (فشار زیاد ویاکم از اندازه معینه)

2- سرعت رفتار محلول پاش دهنده ( سریع یا آهسته )

3- مسافه بین نوزل (NOZZLE) محلول پاش وحصه بالائی نباتات.

4- اختلاف دراندازه ساحه که محلول پاش دریک مرتبه محلول رابالای نبات پاش میدهد.

فشار داخل تانک :

بمنظور کنترول فشارتانک محلول پاشها مراتب آتی یاید مراعات گردد.

1- تمام اجزای ارتباطی تانک باید وصل وامتحان گردد.

2- متیقن گردد که تمام پیچ های آنها خوب تاب داده شده .

3- ملاحظه گردد تا تمام واشل ها وگاسکیت ها سالم باشد ودرصورتیکه کدام یکی از آنها خراب شده باشد فوراًتجدید گردد.

4- لوله آب پاشی خوب ملاحظه گردد تا سوراخ ومتضرر نگردیده باشد.

5- تانک محلول پاش باید سه برچهار(4/3 ) حصه آن از آب پرشود.

6- تانک محلول پاش باید از آب صاف وپا ک از طریق جالی آن پرگردد.

7- اگرمحلول پاش جالی نداشته باشد باید آب درتانکی آن بواسطه قیفیکه درانتهای آن جالی ویا تکه گذاشته شده باشد انداخته شود تا بواسطه آن ذرات خاک وخاشاک جداشده بتواند.

8- سرپوش نانکی باید خوب محمکم شده باشد.

درصورتیکه سرپوش تانکی ویاپیچ های پمپ خوب قایم نگردیده باشد امکان دارد که دروقت پمپ کردن سست شده وبه فشار اندک از نانکی طرف هوا جدا گردد.

9- تانکی باید توسط هیند لیور( HAND LEVER) درحدود15- 20 دقیقه پمپ گردد تا فشار معین وبه اندازه ضرورت تولید گردد.

10- ازنقطه که لوله آب پاشی باتانکی محلول پاش تماس میگیردروی محلول پاش دهنده باید گشتانده شود زیرا امکان دارد که به اثر جزئی ترین نقص محلول درروی استعمال کننده بریزد وخطر جانی رابه بار آور

11- محلول پاشی امتحانی باید صورت گیرد.

12- نیزل محلول پاش درحدود یک متر از سطح زمین طوری بالا نگهداشته شود که سرآن مستقیماً بالای زمین ( سر پائین ) باشد.

13- والهای آن باز گردد ومشاهده گردد تاقطرات محلول بصورت خوب ویکسان بریزد.

14- اگر قطرات محلول یکه پائین میریزد توسط چشم به آسانی ازهم تفریق گردیده میتوانست ومحلول نیز بصورت مستقیم خارج نمیگردد دراینصورت باید بیشرت پمپ گردد زیراامکان دارد درچنین حالت فشارداخل تانکی کم باشد.گیچ هوا ملاحظه گردد که دروقت پمپ کردن ویا گرفتن هوا از اندازه معین آن زیاد نشود.        

لیبل ادویه: ادویه جات کیمیاوی و زراعتی بصورت کل دارای ورقه معلومات یا لیبل میبا شد .کارکردن با دوای بدون لیبل خطرناک است .دروقت کار با ادویه جات مذکور حتما باید مواظب بود که دارای لیبل باشد

لیبل طور معمول باید هدایات ذیل را دارا باشد:

1- موارد استعمال : به خاطرجلوگیری کدام آفت بالای کدام نبات یا نباتات.

2- مقدار استعمال ( DOSE):مثلا چقدر دوا و چه مقدار آب یا چه مقدار دوا در چقدر ساحه وغیره.

3- زهریت : آفت کش به چه پیمانه زهر است.

4- ترکیب: اجزای فعال و اجزای غیر فعا ل.

5- فارمولیشن : به شکل مایع, گرنیول , پودر وغیره.

6- نام تجارتی : عبارت از نام دوا یکه از طرف کمپنی تهیه کننده برایش داده شده.

7- وزن مجموعی : وزن دوا با با رجامه .

8- وزن خالص : وزن آفت کش.

9- علامات : بخاطر متوجه ساختن استعمال کننده گان راجه به زهری بودن آفت کش به کا ر میرود.

10- خطرات برای انسانها , حیوانات ومحیط زیست.

11- خطرات کیمیاوی وفزیکی : قابلیت انتقال یا انفجاررا دارد.

ترتیب ذخیره: سربوتل باید طرف بالا باشد.

12- هدایت راجع به ازبین بردن بارجامه.

13- ورود مجدد به مزرعه : تاثیر دوا تا چند روز یاقی است.

14- نام تولید کننده : دوا توسط کی تولید میشود.

15- آدرس تولید کننده : درکجا تولید شده.

16- تاریخ تولید: چه وقت تولید شده.

17- تاریخ تست : چه وقت تست شده تا چه وقت قابلیت استعمال را دارد

آفت کشها به چه تر تیب دربدن جذب میشود.

آفت کش ها به چهار طریق بداخل بدن میشود. که باعث مریضی حتی سبب مرگ میشوند عبارتند از.

·       ازطریق جلد

·       از طریق دهن

·       ازطریق بینی

·       ازطریق چشم

1-از طریق جلد:این طریق بسیار معمول آفت کش ها درجلد است . آفت کش ها ممکن درهنگام مخلوط کردن یا بار کردن یا نابود ساختن بار جامه روی جلد پاش شوند یا بریزند. بعضی قسمت ها ی بدن دخول آفت کش ها را نسبت به سایرقسمتهای بدن سریعتر اجازه میدهد.دراینصورت گفته میشودکه درجه جذب آن قسما بلند است.

درجه جذب آفت کش هادربدن

1

پوست سر

35%

2

پیشانی

40%

3

سوراخ گوش

50%

4

شکم

20%

5

بازو

8%

6

کف دست

10%

7

پوست خصیه ها

99%

8

پا ها

15%

2-ازطریق دهن:بسیاری اوقات آفت کش ها از بارجامه ( قطی, با بوتل وغیره) که نام آنها بالای آن درج است گرفته شده در یک ظرف دیگری که فاقد نام ومشخصات آفت کش است. انداخته شده و نگهداری میشود و بعدا موضوع فراموش شده و به فکر آب مشروب وغیره نوشیده میشود. هنگامیکه کارگران بعد ازدست زدن به آفت کش ها نان بخورند آب بنوشند ویا سگرت بکشند آفت کش ها ازطریق دهن داخل بدن شان میگردد.

3-از طریق بینی:راه سوم که مردم مسموم میشوند از طریق تنفس کردن قطرات ویا پودر آفت کش ها بوده ویا هنگامیکه آفت کش ها از طریق بینی , گلو , و شش داخل جسم میگردد . هنگامیکه کارگران وسایل محافظتی لازم را استعمال ننمایند آفت کشها را تنفس میکنند.تعمرات که تهویه آن ضعیف باشد. چانس مواجه شدن کارگران را با آفت کش ها زیاد میسازد اشخاصیکه آفت کش ها را بفروش میرسانند باید دقیقا متوجه این امر گرددند

4-ازطریق چشم :طریقه چهارم که یک شخص بواسطه آفت کش ها مسموم میشوند هنگامی است که آفت کش ها از طریق چشم داخل جسم میگردد آفت کش هایکه داخل چشم میشوندانسان را مریض ساخته باعث کوری ویا مرگ میگردد اگر کارگران در هنگام کار انداختن آفت کش هااز یک ظرف به ظرف دیگر چشم های خودرا درست نپوشانند ویا محافظه ننمایند به آسانی در چشم شان داخل میگردد اگر یک کارگریکه با دستان خود به آفت کش ها دست زده باشد چشمان خودرا بمالد به خطر مسموم شدن با آفت کش ها مبتلا میگردد. مسمومیت به دو قسم واقع میگردد 1- حاد 2- متداوم.

1- مسمومیت حاد : عبارت از مسمومیت است که یک شخص با تماس یک مرتبه با افت کش ها مسموم گردد.

2- مسمومیت متداوم: چندین مرتبه با یک مقدار بسیار کمی افت کش ها در تماس شود که این مقدارکم شاید در اول مضر تمام نشده ولی به مرور زمان در سیستم بدن تجمع کرده و بالاخره سبب مسمومیت یا مریضی میگردد که این حالت بنام مسمومیت مزمن نیز یاد میگردد. ارگنو کلورین میتواند در بدن خصوصا درانساج شحمی ذخیره شود همچنان ارگنو کلورین ها میتواند که در بدن مادر ذخیره شده و از وجود مادر به جنین و طفل که تولد میشود انتقال میگردد که طفل تولد شده دروجودش شاید دارای افت کش ها باشد و هم چنان افت کش ها ی گروپ ارگنو کلورین میتواند در شیر مادر ذخیره شده از طریق شیر داخل بدن طفل گردیده و سبب مسمومیت ان گردد.

مقدار کشنده یا LD 50:                        

با وجودیکه تمام افت کش ها به یک مقدار معین دوز برای انسانها کشنده اند ولی بعضی ها نظر به برخی دیگر شان دارای خطر زیادی میباشد.علما یک طریقه را دریافت نموده اند که به اساس ان سشدت زهریت افت کش ها را درجه بندی می نمایند علما افت کش ها را معمولا بالای موش ها و خر گوش هایکه حیوانات تجربوی اند امتحان میکنند ماده کیمیاوی بالا ی پوست حیوان تطبیق گردیده و یا به حیوان خورانیده میشود و یاذریعه حیوان تنفس میگرددبعدا تعین میکنند که چه مقدار افت کش برای کشتن نیم یا 50% یا LD 50 می نامند یا به عبارت دیگر عبارت از مقدار افت کش که برای کشتن پنجاه فیصد حیوان تجربی ضرورت است.

احتیاط در استعمال حشره کشها

حشره کشها زهر های است که باید خیلی محتاتانه بکار برده شود .اگر بر حسب هدایت حشره کشها استعمال گردد چانس خطر خیلی کم میشود .نظر به ماهیت حشره کش احتیاط های ذیل باید رعایت گردد.

۱- تمام هدایات تحریر شده هدایت نامه خیلی دقیق مطالعه و رعایت شود.

2- ادویه ضد آفات باید در ظروف سربسته و محفوظ د محل مظمئن دور از دسترس اطفال ،اشخاص غیر مسوول و حیوانات نگهداری شده ،ودر موقع استعمال بوسیله

شخص مسوول در دسترس کار گران گذاشته شود.                                         

3- برای جلوگیری از ورود گرد وغبار به دهن و بینی موفع ادویه پاشی لازم است ماسک پوشیده شود ویا اینکه پارچه نازکی را کمی مرطوب نموده روی دهن وبینی ببندید.

4- موقع ادویه پاشی باید عینک ضد پور ولباس محفوظ که بدن را محافظت نمید پوشیده شود وبعد از ختم کار هرچه زود تر لباس عوض گردد.

5- بعد از هر ادویه پاشی ،وتهیه ترکیب باید دست وروی خودرا با صابون واب فراوان شسته یا اینکه بزودی ممکنه همام نمائید ،وقبل از ین کار باید صرف غذا صورت نگیرد .

6- در موقع کار از بردن دست به دهن ،و استعمال دخانیات باید خود داری شود .

7- تمام ظروف خالی از بین برده شود ،و ماشین هائیکه در ادویه پاشی از ان استفاده شده در ختم کار شسته و خشک شود.

8- مقدار باقیمانده ادویه را درگودال انداخته ،وروی ان با خاک پوشانیده شود .

9- ار بقایای باد آورده گرد ،وغبار ادویه خود داری شود .

10- محلول زهری یا اینکه ظروف دران شسته شده باید در حوض ،چاه ،نهر ویا روی علف ریخته نشود.

مصئونیت از آفت کش ها :

با کمال تآسف باید اظهار گرددکه بعضآاز طریق جراید ورادیوهای جهانی ازاثر بی احتیاطی وغفلت در وظایف مربوط به پستی ساید ها (آفت کش ها) وقایع بسیار ناگوارودلخراش به چاپ وبه دست نشرسپرده می شود که برای   قلب هرشخص بااحساس وبشردوست شدیدآ تکان دهنده وغیر قابل تحمل میباشد .آلارم وزنگهای خطر که چندین باردرسال 1985- از فابریکه پستی ساید های هندوستان ازطریق رادیو وجرایدبه اطلاع رسانیده شدودرآن وقایع یکتعداد کثیر انسانها جانهای شرین خودرا ازدست دادند تا هنوز درگوشهای مردم با درد وبا احساس طنین اندازاست بدین منظورباید توجه جدی بخرچ داده شود تا درتولید، ِبسته بندی ،ِ ذخیره، ترانسپورت ِ،  استعمال و غیره وظایف مربوط به آفت کشهامحیط مصؤن و بی خطر ایجادگردد. همچنان اشخاصیکه  در استعمال آفتکش ها وظیفه دارندتدریس گردیده وتحت تربیه عملی قرارگیرند .چون آفت کشها از جمله مواد زهری بوده اگر ازآنها نا آگاهانه استفاده ویا بصورت نامناسب استعمال گرددحتمآ خطرات جدی رادرپی خواهد داشت .از اینرواستعمال آفت کش هابصورت مؤثرومصؤن مربوط به هرکس میگردد مصون وبی خطرساختن حالات ووقایع گوناگون ناشی ازآفت کشها استفاده از البسه های محافظوی بصورت صحیح ودرست بکاربردن تخنیک ،.استعمال درست وسالم سا مان وآلات، داشتن ذخیره گاه خوب ترانسپورت خوبوغیره را ایجاب مینماید.

البسه های محافظوی (دفاعی)

شخصیکه یکی از آفتکش ها رامورد استعمال قرارمیدهد با در نظرداشت وشرایط آب وهوای منطقه ( گرمی وسردی) وبادرنظرداشت خواص وشکل آفت کش استفاده نماید. استفاده ازهمچوالبسه ها بیشتر ازهنگام ضرورت نیز غلط محسوب میگردد. شخصیکه آفت کشها را استعمال مینمایدباید:

1- مقصد پوشیدن البسه دفاعی( محافظوی ) رابداند.

2- انواع و اقسام مختلف البسه دفاعی را که بدسترس قرار دارد بداند.

3- نوع آفت کش طریق استعمال وسامان ووسایل مورد نیاز رابداند.

4- کثیف شدن ،ملوث شدن وخراب شدن لباس ووسایل محافظوی رادرک نماید.

5- تمام البسه ووسایل محافظوی را بعد ازختم کار پاک وشتشو نماید.

دستکش های محافظوی:دستکش های محافظوی یکی از  وسایل مهم محافظوی است که درهر قسم ذخیره خانه های آفت کش ها ودرهنگام مخلوط نمودن آفت کش ها و هنگام بسته بندی واستعمال آفت کش ها به آن ضرورت می افتد همچنان دستکش ها وقتی باید پوشیده شود که خطر ملوثیت جلدبدن درمیان باشدهمیشه از دستکشهای نسبتاً طویل باید استفاده صورت گیرد.واز استعمال دستکش هایکه الی بنددست رامی پوشاندجلوگیری بعمل آید .همچنان چپن کار باید دربالای دستکش ها باشدتاقطرات آفت کش ها رابه طرف دستکش ها بکشاند. دستکش هایکه چیره شده باشدویانوع دستکش هایکه توسط شان مواد کیمیاوی (آفت کش ها) جذب شده بتواند مانند دست کش های پشمی ،پخته ئی ویاچرمی نباید  پوشیده شود.باید بخاطر داشت اگرآفت کش های مایع بالای دست کش ها بریزدبزودترین وقت درآن نفوذ مینماید،ازاینرو ریختن مواد کیمیاوی را بالای دستکش ها مانند ریختن موادکیمیاوی بالای پوست بدن دانسته و در شستن آن توسط دیترجنت (پاک کننده)  هرچه زودتر اقدام صورت گیرد.

پاک کردن دستکش :دستکش ها بعداز استعمال (ختم ادویه پاشی) قبل ازآنکه از دست کشیده شود فوراًباید توسط صابون ویا دیترجنت وآب خوب شسته شود بعدازآنکه خوب شسته شد ازدست بیرون کشیده شود وسرچپه شود یعنی سطح بیرونی آن داخل وسطح داخلی آن بیرون گرددبعداً آن دوباره خوب شسته شود،بعداز آنکه داخل وخارج دستکش بصورت صحیح ودرست شسته شد خوب خشک گردد(توسط شعاع آفتاب یاماشین های خشک کننده) وبعداز آن درجای مناسب آن الی استعمال بعدی نگهداری گردد .

بوت ها: بوت هایکه بمقصد ادویه پاشی استعمال میگردد باید از رابر ساخته شده باشد.بوت همیشه معاینه گردد تاکدام جای آن خراب وچیره نباشد.

کلاه : هنگام ادویه پاشی آفت کش ها کلاه شپوی عریض ،لب دار وواتر پروف باید پوشیده شود تا گردن ،چشم ها ،دهن وروی از اثر استعمال آفت کش ها متضرر نگردد واز استعمال کلاه های تکه ئی ،پشمی ونخی که آفت کش ها را بخود جذب مینماید وپاک کردن آفت کش ها از چنین چیز ها خیلی مشکل میباشدجداً خودداری گردد.

روبنـــــــــــد: روبندنیز به نوبه خویش درمحافظه نمودن چشم ها ودهن از ضرر ناشی از آفت کش ها میکاهد ،واستعمال آن به هنگام ادویه پاشی ضروری ومهم پنداشته میشود.روبندنیز باید از پلاستیک ساخته شده باشدنه از تکه های پشمی یا نخی ویا از چرم ، تا شستن آن به آسانی صورت گرفته بتواند.

ماســـــک : انواع واقسام مختلف ماسک هاوجوددارد که به هنگام ضرورت از آنها استفاده صورت میگیرد. از بعضی ماسک ها درمقابل مواد کیمیاوی که بشکل گرد dust  ترکیب یافته باشد استفاده میگردد واز بعضی در مقابل مواد کیمیاوی گازات واز بعضی درمقابل مواد کیمیاوی مایعات . بصورت کل از ماسک ها هنگام کار گرفته میشود که :

1- مخلوط نمودن ویا استعمال آفتکش هایکه دارای غلظت بلند وزهریت شدید میباشد ودریک ساحه پوشیده ویا بسته مانند فیومیگیشن هاوس ها و چمبرهاوس ها .

2- وقتیکه مقدار تهیه اکسیجن کم باشد.

3- در حالاتیکه کار درنزدیکی های هوای آزاد ممنوع ویا امکان پذیر نباشد .

هدایت عمومی در استعمال مصؤن آفت کش ها

1- همیشه لیبل آفت کش ها خوانده شده وهدایات آن بصورت محتا طانه ودقیق تعقیب گردد.

2- از البسه های پاک ومناسب محافظوی طبق هدایت استفاده گردد.

3- هیچ گاه آفت کش هادرجاه های غیر محفوظ با بی اعتنائی و بی توجهی گذاشته نشود.

4- هیچ گاه آفت کش ها از بارجامه های اصلی اش به دیگر بارجامه ها مخصوصاً بوتل های مشروبات مانند فانتا ،کوکاکولا، بیر وغیره انداخته نشود .

5- درهنگام استعمال آفت کش ها دارای زهریت شدید به تنها ئی کار صورت نگیرد

6- بارجامه های آفت کش ها اولاًبصورت دقیق تفتیش گردد تا چاک ویا سوراخ نباشد، بعداًمحتاطانه از آن استفاده صورت گیرد .

7- غذا ،مشروبات، دخانیات ویا دیگر موا د خوراکی درساحاتیکه درانجا استعمال آفت کش ها صورت میگیرد ویا درلباس های کار با بی تفاوتی بصورت حتمی گذاشته نشود .

8- به هنگام استعمال آفت کش ها خوردن ،نوشیدن ،سگرت کشیدن ، مالیدن چشم ،چشیدن وتماس کردن بازبان بصورت قطع ممنوع میباشد.

9- هنگام استعمال آفت کش ها باید صابون ،آب مکفی ولباس پاک موجود باشد.

10- هرگاه بارجامه آفت کش ها چاک ویا سوراخ گردد فوراًبه دیگر بارجامه انتقال داده شود.

11- درساحاتیکه استعمال آفت کش ها صورت می پذیرد از گشت وگذار اشخا ص(مخصوصاً اطفال) ومواشی جلوگیری بعمل آید.

12- همیشه از پوشیدن آنعده از لباس های محافظوی که با استعما ل آفت کش ها شدیداًملوث میگردد ( مانند دستکش ها وکلاه های تکه ئی پشمی وچرمی) جدآ اجتناب صورت گیرد.

پروسیجرهایکه بعد از ختم ادویه پاشی درنظر گرفته شود

1-تانکرهایکه درآنها محلولهای آفت کش ها باقی مانده باشد آن محلول ها باید دریک جای مناسب ونشانی دارپاشیده شود ویا در زمین که درآنجا گشت وگذار انسانها وحیوانات کمتر وهم لامزروع باشدانتخاب گردیده وبعداز چقری کندن محلول درآنجا خالی شود.

2-تانکی های ملوث با آفت کش ها بصورت قطعی درجویها ،حوض ها ،دریاها وکانال ها تخلیه نگردد.

3-آفت کش هایکه بعد از استعمال باقی مانده دوباره در یک جای مصؤن محفوظ ذخیره گردیده و مطمین گردد تا اطاق ذخیره ( تحویل خانه ) ویا بکس ذخیره قفل باشد .

4-هیچگاه از آفت کش هایکه ازاستعمال باقی مانده (مکملاً استفاده نگردیده ) دربوتل هایکه برای مشروبات استفاده میگردد مانند بوتل های فانتا، کوکاکولا،سپرایت وغیره انداخته نشود زیرا همه ساله یکتعداد مردمان مخصوصآ اطفا ل از اثر چنین اشتباهات ترک دنیا گفته  (مرده اند ) .

5-بارجامه های مستعمل آفت کش ها بصورت بسیار محتاطانه دریک جای مناسب دفن ویا سوختانده شود.

6-آفت کش هایکه از استعمال باقی مانده باشد به هیچ وجه وبصورت قطعی در داخل محلول پاش ها گذاشته نشود ، بلکه محلول پاشها بعداز انجام کار بصورت صحیح ودرست شستشو وپاک گردیده ود وباره به تحویلخانه گذاشته شود .

7- تمام اجزای محلول پاش ها به غور شستشو وپاک گردد .

8-تمام البسه های محافظوی بعد ازختم ادویه پاشی شسته ودرجای مناسب نگهداری گردد.

9-شخص استعمال کننده آفت کش ها بعد ار ختم کار اولاً جان خودرا خوب شسته بعداًلباس پاک بپوشد.

10- در ساحاتیکه آفت کش ها استعمال گردیده باید ازورود انسانها وحیوانات درآن ساحات الی رفع خطر جلوگیری بعمل آید .

محــــــیط: بعضاً به اثر استعمال مکرر آفت کش ها ( مخصوصاً آفت کش هایکه دیرتر زهریت خودرا از دست میدهد) بقایای آن درمحیط ماحول نیز پیدا شده میتواند .همچنان بعضی اوقات رها شدن ویا استعمال غلط آفت کش ها با عث میگردد تا محیط و ماحول ما مسموم ویا ملوث گردد .لیکن اگر هدایات لازمه مربوط به آفتکش ها بصورت دقیق مد نظر گرفته شود بسیارکم اتفاق می افتد تامحیط و ماحول ما ملوث گردد .بصورت عموم هنگام ادویه پاشی دوساحه ذیل خیلی حساس ومهم شناخته میشود.

1- ساحات زراعتی که درآنجا حشرات مفیده مانند بعضی پرازیت ها پردیتورها (شکاری ها) وزنبورهای عسل نیز به اندازه زیاد موجود میباشد.پس دراین قسم ساحات باید از آفت کش های استفاده صورت گیرد که دارای زهریت ضعیف باشد تا به حشرات مفیده وزنبورهای عسل ضرروارد نگردد .

2 - سا حات استعمال آفت کش ها درآب :بعضی اوقات بمقصد کنترول لاروای پشه ملاریا ویا دیگر حشراتیکه درآب تخم گذاری منیمایند ویا بمقصد کنترول بعضی گیاهان هرزه که درآب میرویند ضرورت می افتد تا آفت کش ها مستقیماً درآب استعمال گردد پس دراینصورت اگر از دقت و توجه همه جانبه کار گرفته نشود بیم آن موجود است که یکتعدادزیادی زنده جان های مفیده آبی وهمچنان ماهی ها به بسیار آسانی از بین بروند .علت كه زراعت عقب مانده است استفاده نادرست ازعلم زراعت وطريقه بزر وكشت نبات واستفاده نادرست ادويه جات ميباشد . دهاقين كه ادويه جات را استعمال ميكنند ازدوذ تعين شده كه بالاي ليبل ادويه است آگاهي ندارند ،ووقت استعمال ادويه جات رانمي فهمند همين علت است كه كيفيت مواد زاعتي درافغانستان به سطح پاين قراردارد .ونيز نبودن امكانات براي متخصصين زراعت يگانه علت عقب مانده گي شده ميتواند ،ونيزيگانه علت عقب مانده گي بي توجه محصولان زراعت مي باشد كه از ساحه بازديد نميكند .

+ نوشته شده در  90/09/26ساعت 11:8  توسط ايمل " نظري "  | 

اثرات الودگي بالاي نباتات

مقدمه:

هوا مایه حیات است وضرورت به آن بیش از آب وغذا است. در اهمیت هوا همین کافی است که نباتات میتوانند بدون غذا چند هفته زنده گی کنند و بدون هوا نمی توانند بیش از چند لحظه محدود هم به زنده گی خود ادامه بدهند.هوای که برای زنده گی نباتات ضروری است وتأثیراتش درتندرستی نباتات غیر قابل انکار است درنتیجه عوامل طبیعی وفعالیت های نباتات آلوده میشوند.آلوده وگثیف شدن هوا به شکل امروزی در واقعیت یک پدیده ناشی از زنده گی مدرن است که متأسفانه نباتات را به مشکلات عظیم مواجه کرده است، که امروز از مشکل محلی و منطقه وی به یک مشکل جهانی مبدل گردیده است.پیشبینی میشود که اگرآلوده شدن هوا کنترول نشود این حالت به زودی 30% افزایش خواهد یافت یا توسعه شهرها وازدیاد جمعیت و عدم کنترول آلوده گی هوا به تدریج غلظت مواد آلوده کننده هوا بالا میرود وزمان فرا خواهد رسید که آلوده گی هوا به اندازه برسد که طبیعت امکان تصفیه آنرا نخواهد داشت وحتی ممکن است که به حد برسد که هوا دیگر قابل استنشاق نباشد و این یک فاجعه بزرگ است.آلوده گی که از استعمال وسایط نقلیه، کوره ها وداشها، تخریب قشراوزون، اسیدی شدن باران، تخفیف درحاصلدهی، تنقیص فرش نباتی وغیره به وجود میآید که این همه زنده گی نباتات و دیگر موجودات حیه دیگر را مورد تحدید و اذیت قرار میدهد. ولی متأسفانه که انسان نافرمان بوده که زنده گی خویش و موجودات دیگر محیط را تقریباً غیر قابل حیات ساخته ومیسازد.

تاریخچه:

آلوده گی های ناشی از منابع طبیعی معمولاً مشکلات جدی برای حیات زنده جانها ویا اموال انسانها میکند. آلوده گی هوا عبارت است ازحظور یک وبیش  از یک آلوده کننده در هوای آزاد مانند: گردوخاک، دود غلیظ، بوی نامطبوع ومقدار کافی باخواص مشخص هرکدام میتواند حمایت انسان، گیاه وجانوران را به مخاطره اندازد اولین آلوده کننده های هوا دارای منشأی طبیعی بوده اند. دود، بخار، بدبوئی، خاکستر وگازهای که از آتش فشانها وآتش سوزی جنگلات گرد وغبار ناشی ازخشکی آلوده گی های ناشی از منابع طبیعی معمولاً ایجاد زیان و مشکلات جدی برای حیات جانوران ویا اموال انسانها میکند. این درحالیست که فعالیت های انسانی ایجاد چنان مشکلات از نظر آلوده گی مینمایند. آلوده گی یکی از قدیم ترین مشکلات است که برای سلامتی بشر ومزارع مضراست. آلوده گی هوا وبحث درمورد آن درقرون وسطی و حتی سالهای قبل از آن یاد میگردد. بنابراین آلوده گی هوا وقوانین وضع شده درمورد آن پدیده جدیدی نیست. ادواد داول درسال 1307 میلادی استفاده از ذغال سنگ درکوره های آهک پزی را به دلیل آلوده کردن هوای شهرلندن ممنوع کرد چنین قوانین درسائرنقاط جهان درگذشته وضع شده بود.امروز پیامد های مختلف آلوده گی هوا باعث شده است که تا نظارت وکنترول کیفیت هوا بصورت امری گریز ناپذیر درتمام جوامع در رأس مسائیل ملی مطرح شود. مرگ بیش از 4000 نفر در سال 1952 درشهر لندن در اثر مدفون شمیائی از جمله وحشتناک ترین حوادثی است که تابه حال در اثر آلوده گی هوا رخ داده است.همچنین در سال 1948 در ایالات متحده امریکا آلودگی هوا و تمرکزبه  آن به مدت چهار روز بر نواهی شهر تنورای پسیلو انیا با عث مرگ20تن  و بیماری بیش از 6000 نفر از جمعیت 14000 هزار نفر این شهر گردید . آلوده گی هوا کیفیت هوا از گذشته های دور مدنظر محققین بوده ولی اکثر مطالعات در این مورد در دهه های اخیر صورت گرفته است. اکثر این تحقیقات بربخش کوچکی از ترکیبات آلوده کننده، بنام آلوده کننده های خطرناک متمرکز بوده است.این آلوده کننده ها در برگیرنده دودهای گوگرد وفتو شیمیایی است که در این بخش به بحث در مورد منابع تولید، جابجائی اثرات وروشهای کنترول آنها میپردازیم .

آلوده گی هوا چیست؟

آلوده گی هوا را میتوان به عنوان یک تغیر نامطلوب درخواص فزیکی، بیولوژیکی، فزیولوژیکی نباتات تعریف کرد که باعث به خطر انداختن صحت بقا وفعالیت های نباتات سائیر موجودات زنده میشود.به عباره دیگر عبارت از حضور یک یا چند عوامل آلوده کننده در هوا غلظت وطول زمانیکه ممکن است به سلامتی زنده جانها خصوصاً نباتات اثرات زیان آور داشته یاموجب سلب و آسایش وراحتی، کاهش در فعالیت های زراعتی و اقتصادی انسان میشود.

هوای آلوده:

اندازه گیری وکیفیت هوا دانشی دقیقی است که بخاطر طبیعت باید شرایط نامعین و غیر قابل پیشبینی انجام گیرد. همچنین یک نوع نوآوری درباره اندازه گیری هوای محیط زیست که قبلاً به دانستن مشکلات کیفیت هوا معروف هستند وجود دارد. اما این احتیاط هنوز امکان برخی جمع بندی درباره کیفیت هوای محیط زیست وجود دارد. آلوده گی هوا درسطح جهان درحال وخیم ترشده است.در تعریف (Peary) وهمکاری ایشان درسال 1378 آلوده گی هوا اینگونه تعریف شده است: آلوده گی هوا عبارت ازحضوری یک ویا بیش ازیک آلوده کننده درهوای آزاد به عنوان مثال گرد وخاک، دود غلیظ ویا بخارات به تعدادی زیاد با خواص های مشخص متداوم که میتوان حیات نباتات و دیگر زنده جانها را به مخاطره اندازد ویا اینکه به نحو قابل ملاحظه در روند درست و مطلوب زنده گی نباتات ایجاد اخلال کند آلوده کننده ها با توجه به تأثیرات قابل توجه آنها برای زنده جانها مخصوصاً طبقه بندی میگردند.هوای آلوده کننده به صورت ذرات جامد، قطرات مایع، گازها ویا مخلوط از این اشکال هستند. هوائیکه از اثرات غازات ازن ودیگرغازات آلوده کننده ویا فابریکات صنعتی وسایط نقلیه باعث آلوده کردن هوا میگردد. که باعث بروز انواع آفات و امراض در موجدات زنده خصوصاً نباتات میگردد که ما آنرا هوای آلوده میگویم

منشأ آلوده کننده هوا:

آلوده گی هوا هم جنبه جهانی دارد هم جنبه محلی و منطقوی، چون آلوده گی شهرهای بزرگ ومراکز مهم صنعتی عمومیت دارد وبه سرعت روبه گسترش وتوسعه میباشد. بناءً میتوان آلوده گی هوا را به عنوان مسأل جهانی تلقی نمود همان طوریکه تذکر گردید منشأ آلوده کننده هوا بسیاری از آلوده کننده های موجود در زمین منشأ طبیعی داشته ویا در اثر فعالیت های انسانی تولید میشوند. برای مثال انتشار آلوده کننده های هوا هایدروسلفوریک اسید گوگرد در اثر فعالیت های آتشفشانی، سلفاید هایدروجن از چشمه های آب گازکاربندای اکساید، تجزیه وفساد بیولوژیکی بقایای گیاهی در مردابها، افزایش غلظت اوزون در سطوح پائینی در اثر شرایط نا پایه دار دیگر در اثر طوفان و آتش سوزی های شدید گاز کاربن دای اکساید (Co2) گوگرد وغیره مهم تر از آلوده گی های منشأ انسانی است، اما در بعضی مواقع آلوده گی های طبیعی مانند طوفان، آتش سوزی های جنگلات در شرایط بخصوص از آلوده گی صنعتی تجاوز میکند صنایع و وسائیل حمل ونقل، اقسام مواد آلوده کننده را که متشکل از مواد بسیار کوچک و مواد گازی میباشد تولید مینماید. در ایالات متحده امریکا چنین بیان شده است که درچنین کشور موتر 80%، صنعت 17%، مواد انرژی زا 14% وسایل گرم کننده 9% آلوده گی هوا را تشکیل میدهد.

 منابع اصلی آلوده کننده هوا عبارت اند از:

1»- مجموعه بزرگ تولید گوگرد، سوخت ذغالها 67%، نفت 12%، زوب فلزمس 13% علاوه بر انواع مختلف ذغال ها و در مواقع سوخت از نظر تراکم متغیر ایجاد میکند.

2»- وسائیل حمل ونقل که به وسیله ایجاد گازکاربن دای اکساید باعث آلوده گی هوا میگردد.

3»- منبع گرد وغبار درهمه جا وجود داشته و درمراکز اساسی گرد وغبار توسط باد ویا توسط رفت وآمد ها درهوا پراگنده میشود.

4»- صنایع سمنت، ذغال سنگ، ذوب آهن، کارخانه جات گج در آلوده ساختن محیط زیست نقش مهم را بازی میکنند.

پدیده های طبیعی مانند باد نیز باعث آلوده گی هوا گردیده، خصوصاً درمناطق صحرائی و نیمه صحرائی وهمچنان طوفان های دیگرکه در نواحی زراعتی مشاهده میشود ناشی از دخالت انسانها بوده که زمینه فرسایش و از بین بردن خاکرا میسرمیسازد. آتش سوزی نادرجنگلات،متصاعد شدن گازها ازچشمه های آب گرم وهمچنان یکتعداد مواد آلوده کننده ممکن است از اقیانوس های به فضا پراگنده شود یعنی سطح آن ممکن است موادی را از بین گاز(Co2) ومواد گوگردی را به فضا بفرستد این عملیات باعث آلوده گی هوا و خرابی محیط زیست میگردد

شناخت وبررسی بعضی از آلوده کننده ها:

1- کاربن مونواکساید:

گاز است بی رنگ، بی بوی وبی مزه اغلب در هنگام سوخت ناقص مواد سوخت به روش های مختلف در هوا پخش شده و موجب آلوده سازی محیط زیست میشود.

مهمترین منابع تولید کننده این گاز در هوای شهرهای پرجمعیت عبارت اند از: 

۰وسایط نقلیه به خصوص موترهای تیلی.

۰وسائیل گرم کننده خانگی و تجارتی.

چگونگی خطراین گاز:

این گازکیمیاوی از راه شش ها وارد بدن میشود وبه دستگاه گوارش وقلب به دلیل میل ترکیبی زیاد که با هموگلوبین خون دارد تشکیل کاربوکسی هیموگلوبین 200 باربیش از اکسیجن است، وپایداری ترکیب کاربوکسی هموگلوبین چندین بار بیشتر از اکسی هموگلوبین میباشد که وظیفه اش رساندن اکسیجن به تمام حجرات بدن است. بنابراین تنفس هوای آلوده اکساید کاربن سبب کاهش اکسیجن بدن میگردد چنانچه میزان آن مرتباً زیاد شود موجب خفگی انسان ( درغلظتهای بالاتر از 300 حصه درملیون)، میشود.بطورکلی کاربون مونواکساید ( گازذغال سنگ ) موجب دگرگونی و اختلال اعمال فزویولوجیکی در تنفس اکسیجن به وسیله هموگلوبین وکاهش ظرفیت عصبی میشود.

2-عامل های طبیعی این گاز:

شاید این عامل بصورت آتش فشانها وزلزله بیشترین صدمه را وارد کند. بروز آتشفشانهای مکرر باعث پرتاب مقداری بسیاری گرد وغبار در فضا میشود که اوضاع زیستی را برای موجودات منطقه تغیر میدهد ممکن است دامنه تأثیرات آتشفشانها در نواحی مجاورت محل انجام آتشفشانی شدید باشد. ولی به علت غیر مداوم بودن آنها یا فروکش کردن فعالیت آتشفشانی در درازمدت، صدمه وارد آمده به کره حیاطی فراوان نیست.

3- سوخت های فیسلی :

آلوده گی هوا به وسیله سوختهای فيسلی هر روز دامنه بیشتری مییابد. سه مورد درارتباط باسوختهای فيسلی توضیح داده میشود:

الف - اثرگلخانه ای:

اگربه گلخانه های شیشه یی رفته باشید، متوجه شده اید که هوای آن از بیرون گرمتراست. همان طوریکه میدانید، گیاهان براثر فعالیت فوتوسنتیزی اکسیجن را مصرف وگاز کاربونیک تولید میکند صنایع وموتر های که از سوخت فسلی استفاده میکند براثر احتراق گازکاربونیک وگاز منوکسید کاربن تولید میکنند این گازها لایه میسازند که مثل گلخانه عمل میکند و باعث گرم شدن سطح زمین میگردد افزایش گرما موجب آب شدن یخها قطبی میشود سطح آب اقیانوسها بالا میرود زمین های بیشتری زیرآب میروند سطح زمین های زیرکشت کاهش میابند، تولید زراعتی و جمعیت انسانی صدمه میبینند ازطرف دیگر ممکن است تغیرات آب وهوا نیز به وقوع بپیوندد به این ترتیب که مقداربارنده گی دربعضی مناطق کمتر ودربعضی مناطق دیگربیشترشود برنامه ریزی اصولی وبرپایه مطالعات علمی میتواند دربهره برداری ازافزایش بارنده گی ها مؤثرباشد. استفاده از گازکاربونیک صنایع بزرگ درگلخانه های بسیاروسیع برای بهبود تولید گیاهان وسبزیجات نیزمورد عملی است که میتواند انجام شود.

ب -  بارانهای اسیدی:

گوگرد موجود درسوختهای فسلی پراگنده میشود وپس ازیک رشته تغیرات کیمیاوی به صورت اسید سلفوریک همراه قطرات باران فرومیریزد، گیاهان ودرختها را نابود میکند. در دریاچه ها وحوضچه های بسته، ماهیها وموجودات دیگر را میکشد وموجب تغیرات اسیدی وقلویات (PH) خاک میشود.با مطالعه تحقیقات روی گیاهان مختلف میتوان گیاهانی را که دروضعیت PH اسیدی زنده گی میکند، شناسایی کرد و در خاکهای که در اثر بارانهای اسیدی تغیر PH داده اند کاشت. صافی کردن هوای خروجی و دودهای حاصل از کارخانه ها، درپاکسازی فراورده های گوگردی وآلوده کننده های دیگردرفضا کمک مؤثر خواهد بود.

ج- کاهش لایه اوزون:

یکی از عاملهای که در زمانهای دورباعث پوشش گیاهی وتنوع موجودات روی زمین میگردید، پیدایش لایه اوزون بود. دلیل این امرخاصیتی داشت که گازاوزون دارد این گاز پرتو فرابنفش اشعه های خورشیدی را جذب میکند. پرتوفرابنفش اثرخطرناک وملوس کردن زنده جانها با امراض است. در واقع دربسیاری از آزمایشگاه ها برای سترون استفاده بیش ازاندازه ازگازهای فرار عالی کلردار (CFC) درزنده گی روزمره باعث سازی محیط ازپرتوفرابنفش استفاده میکند.

عوامل آلوده کننده هوا:

عوامل طبیعی:- فوران های شدید آتشفشانی وزش طوفانهای شدید وگازها ذراتی را وارد میکند که سبب آلوده گی هوا میگردد.

عوامل مصنوعي:

فعالیت های انسان:- کارخانه جات صنعتی، زراعتی، شهرسازی و وسائیل نقلیه ازعوامل آلوده کننده هوا هستند. یکی ازمتخصص امراض تنفسی گفت: آلوده گی هوا درتمام شهرهای بزرگ رواج دارد. در اروپا 40 الی 50 سال پیش آلوده گی پیدا میگردید اما آنها چاره اندیشی کرده اند. امروز دردنیا موترهای تولید میگردد هم مصرف سوخت پائین وهم بافلزگذاری دقیق، کمترگاز مسموم کننده بیرون میآورند. ماهم باید از این تخریبات ودست آوردها استفاده کنیم. داکتر مشتاق مهمترین منبع آلوده گی هوای شهرتهران را دود گاز مسموم خود روهای موتوری میداند و عقیده دارد کنترول مؤثر ماشین ها ازنظرمیزان تولید آلوده گی ضرورت نام دارد. باید تدابیراندیشید که تنها موترهای استندرد اجازه حرکت را داشته باشد. راننده گی غلط وعدم رعایت مقررات عبورمرورخلاف قانون  ترافیک که باعث افزایش دود میگردد وبه آلوده گی هوا دامن میزند.این کارشناس بر ضرورت همکاری مردم تأکید میکند دولت سالهاست که برای کاهش آلوده گی هوا چاره اندیشی میکند اما تا مردم همکاری نکنند کاری پیش نخواهد رفت. مردم باید احساس مسئولیت کنند وازاستفاده موترسایکل ها وموترهای اوراق وفرسوده اجتناب کنند. اگرهوا آلوده است همه ما مقصر هستیم و همه باید برای رفع این مشکل تلاش کنیم تا بتوانیم هوای بهتری تنفس کنیم.

مواد آلوده کننده هوا:

کاربن مونواکساید:- گازسمی کاربن مونواکساید بطورعمده مربوط به موترهای است که مصرف سوخت آنها بینزین (تیل) میباشد. این موترها مقدار زیادی گاز Co را از طریق لوله گازها وارد هوا میکنند.

اکساید گوگرد:- عمدتاً مربوط به نفت کوه است که دربعضی صنایع وتأسیسات حرارت مرکزی وتولید های نایتروجن دارد.بصورت عموم مربوط به نفت کره گاز روئیل ومقداری کمتری مربوط به مصرف تیل ونفت سفید است.

هایدروکاربن های سوخته شده:- عمدتاً مربوط به موترهای است که تیل مصرف میکنند، نفت کوره وگاز روئیل دراین مورد سهم کمتری دارند.

ذرات ریزه مغلق:- به طورعمده ازسوختن نفت کوه حاصل میشود.

بروماید سرب:- درنتیجه مصرف تیل درموترها حاصل میشود.

سایرترکیبات سربی:- تیل موترها اغلب دارای ماده بنام تتراتیل سرب است که به منظور بهتر سوزی تیل به آن اضاقه میشود.این ماده هنگام سوختن تیل باعث پراگنده شدن زره های جامد ومغلق ترکیبات سرب در هوا میشود که هم سمی اند و هم به صورت رسوب های جامد وارد دستگاه تنفسی میشوند.

بارانهای اسیدی چیست؟ آلوده گی هوا و باران های اسیدی:

یکی ازآثار تاریخی آلوده گی هوا بارانهای اسیدی است. دود دردهه اخیر دربرخی نواحی صنعتی وبراثر فعالیت های کارخانه جات میزان اکساید گوگرد درهوا افزایش یافته است این دودها دراتمسفیر با اکسیجن وبخارآب واکنش کیمیاوی ایجاد میکند وبه صورت نستریک اسید وسلفوریک اسید درمیآید. این ذرات اسیدی مساحت های طولانی را بوسیله باد طی میکند وبصورت باران اسیدی به سطح زمین فرومیریزند. چنین بارش ها ممکن است به صورت برف یا باران دریابید.

پیامدهای باران های اسیدی:

بارانهای اسیدی باعث ازبین رفتن بناها وآثارتاریخی بخصوص درساختمان های که ازسنگ مرمرویا ازآهک ساخته شده اند میشوند. باران های اسیدی میزان حاصلخیزی خاکرا کاهش میدهد وحتی ممکن است موادسمی را وارد خاکها کند. باران های اسیدی موجب نابودی درختان وکاهش مقاومت آنها میگردد.طوریکه قبلاً تذکر گردیده است عوامل آلوده کننده هوا گرد وغبار، گازکاربندای اکساید، سلفردای اکساید، گازات سلفردار، سرب ومواد ضد آفات نباتی میباشد. وهمچنان آلوده گی طبیعی ازقبیل طوفانها، آتش سوزی جنگلات وسیلابها، زلزله ها وآتشفشانها وغیره میباشد.

نقش انسانها درتولید آلوده گی محیط زیست:

انسانها درتولید آلوده گی محیط زیست نقش بسیارمهمی را بازی میکنند که ازآن جمله با نکاتی چند اشاره میگردد.

1- اثرات منفی جنگ وفرهنگ بی تفاوتی ( به مه چه )

2- فقر وبدبختی ونبود مواد سوخت که مناطق جنگلی را به دشت وبیابان سوزان تبدیل نموده وحتی ریشه های نباتات از بیخ کنده شده وبه بازارعرضه میگردد.

3- نبود برنامه کاملاً سنجیده ومنظم از طریق پروگرام های درسی مکاتب، جراید، اخبار، روزنامه ها، تلویزیون، رادیو وسائیر رسانه های گروهی.

4- عدم مسئولیت اراکین دولتی و روحیه بی تفاوتی ومتوصل شدن به دستبرد وتاراج مناطق سبز ونپرسیدن از هیچ کس.

5- مسئله مضربودن ومفید بودن این نباتات وآن حیوان که انسانها بخاطر نفع شخصی خود پیشکش مینمایند، این درحالیست که خداوند(ج) هیچ چیز را بیهوده نیافریده است.

 مثلاً: اگربگوییم که گرگ، شیر وپلنگ حیوانات مضر اند وباید نابود شوند ویا فلان نبات زهریست بیفایده است ... حال میبینیم که درنبود گرگ، شیر وپلنگ چه فاجعه دست میدهد به تعداد حیوانات علفخوار زیاد شده میرود سرانجام علفزارها ازبین رفته، حیوانات وحشی به چراگاهای حیوانات اهلی رجوع میکنند که درنتیجه این علفها هم از بین رفته سبب نابودی هر دوحیوان وحشی و اهلی میگردد وده ها مواد دیگر به همین منوال صدق میکند.

6- تغیر ریکوسیستم طبیعی و ایجاد ریکوسیستم های مصنوعی که در اثر آن چندین حیوان ونبات منعدم میگردند.

7- قلبه کردن چراگاها وچمنزارها به منظور ساختن زمین های زراعتی.

8- رعایت نکردن فصل چراگاها توسط مالداران، دهقانان ودروکردن علوفه قبل از تخم ویا سوختاندن علوفه های خشک شده که قتل انواع مختلف نباتات را درقبال دارد.

9- افزایش نفوس وتراکم آن درشهرها که بروز امراض مختلف را درقبال دارد.

10- کودهای فاسفیت دار وادویه جات ضدآفات نباتی وحیوانی مانند پودر D.D.T ضد ملخها ...

11- تراکم کثافت درکوچه ها شهرها، واطراف جویبارها، بدرفتهای غیر فنی، حفرچاها به نزدیک بدرفتها ... نقش اساسی درآلودگی محیط دارد.

12- افزایش مرکبات کاربن دای اکساید که هرسال 25% درهوا افزایش مییابد و آن از اثر سوخت مواد نفتی و دود فابریکات که به هوا صعود میکند که درنتیجه زمینه تخریت پرده اوزون را مهیا میسازد.

13- افزون نمودن تقریباً نیم ملیون مرکبات در هوا وآب ریکوسیستم را متضرر میسازد که بیشتراین مرکبات در زراعت وصنعت بکار برده میشود.

14- کوره های داغ که باعث تولید قوه برق میگردد ومقدار زیاد سلفردای اکساید را در فضای آزاد میسازد که یکی از مضرترین آلوده کننده های محیط زیست به شمار میرود. آلوده کننده های دیگرمحیط زیست مانند هایدروکاربن ها و اکساید های نایتروجن نام برده مرکبات کاربن مونو اکساید بنابر خاصیت کیمیاوی آن به بسیار زودی در عملیه تنفس با اکسیجن هموگلوبین خون ترکیب یافته وبدن قادر به انتقال اکسیجن به حجرات خون شده نمیتواند که در نتیجه مقدار زیادی آن باعث تلف شدن هزارها انسان میگردد.

15- کف انواع مختلف صابون ها وپودر های پاک کننده بخاطر شستن لباس، ظروف وغیره که درجویها و دریاها انداخته میشود دارای مقداری زیادی فاسفیت بوده که منبع خوب غذایی الجی ها را تشکیل میدهد و به این ترتیب سرعت تکثر الجی ها زیاد شده وسرانجام الجی ها رفته رفته آنقدر زیاد میشوند که در اثر کمبود مواد غذائی میمیرند و از لاشه های آنها باکتریاها استفاده میکنند، باکتریا مقدار زیادی O2 را به نفع خود بکار برده که درنتیجه کمبود اکسیجن ماهیان وسایر حیوانات آبزی از بین میروند.همه اعمال فوق الذکر آگاهانه یا نا آگاهانه توسط انسان صورت میگیرد که نقش انسان را در آلوده گی محیط زیست نشان میدهد. قسمیکه ما میدانیم انسانها به گونه های مختلف باعث آلوده کردن هوا میگردند ما باید در پاکی وحفظ محیط خود با مسئولین ( مقامات بلندپایه )، همکاری نه نماییم، بناءً درصورت عدم همکاری ما با مسئولین درحقیقت زمینه ایجاد آلوده گی محیط زیست امکانپذیرنیست وبه هیچوجه پاکی وحفظ محیط زیست امکانپزیرنخواهد بود. وباید دست به دست هم داده ازهمچو مشکلات خود را نجات دهیم

اثرات منفی آلوده گی هوا بالای گیاهان

ü    اسیدی شدن باران وتأثیرات منفی آنها

ü    نتایج منفی حاصله از تطبیق ادویه ضد آفات زراعتی

ü    تخریب قشر اوزون

 اثرتخریب قشر اوزون:- تماس با نور ماورای بنفش ( VV-B) از اثرخالی شدن طبقه اوزون بوجود میآید موجب آفتاب سوختگی وقهوه یی شدن پوست میشود وتماس زیاد میتواند همچنین افزایش مقداری شعاع ماورای بنفش ممکن است اثر زیان بار روی سیستم دفاعی و رشد نباتات دارد.شعاع ماورای بنفش میتواند که به وسیله مالیکولهای DNA جذب شود که برعکس العمل های زیان آورمنتهی شود. همچنان شواهد دردست است که افزایش یک فیصد سطح ماورای بنفش به افزایش آب مروارید به خصوص دربین افراد جوان منتهی میشود.حدس زده میشود که افزایش مقدارشعاع ماورای بنفش در بازدهی نورسنتیز مداخله میکند و در نتیجه عکس العمل نباتات تولید کمتر برگ، دانه ها ومیوه میشود.

خسارات فرسایش بادی:- فرسایش بادی به روش های مختلف به گیاهان سدمه وارد میکند وسبب کاهش محصول میگردد. که چنین بیان میکنیم:

i.  افزایش بادی ممکن است مواد را درسطح زمین حرکت داده و روی اراضی مزروعی صدمه دهند وباعث خفگی گیاه شود.

ii. فرسایش بادی ممکن است که زمان اتفاق بیافتد که گیاه کوچک باشد که در این صورت باد معمولاً مقدار از خاک را از بین برده وریشه گیاه را در معرض هوا قرار دهد و درنتیجه سبب کاهش تولید میگردد.

iii. خسارات فرسایش بادی موقعی است ( زمانیکه باد حاوی مواد منتقله باشد ) .

iv. اندازه خساره به نبات مربوط به مدت وزش بادهای دارای مواد منتقله اند.

اثربارانهای تیزابی:-

 اکساید نایتروجن، ترکیبات گوگرد وبیشتر آلوده کننده ها به سهولت توسط بخار آب موجود در اتومسفیر جذب میشود و به این ترتیب تیزابهای مختلف مثل نایتریک اسید وسلفوریک اسید را تولید مینمایند وحقیقتاً باران وبرف که از این بخار های مسموم حاصل میشود اسیدی است.ریزش بارانهای اسیدی برسطح دریاها ودریاچه ها باعث ترکیب کلسیم محلول درآب با اسید موجود در قطرات باران شده وعملاً فکتورهای بیولوجیکی از دسترسی موجودات آبزی دور میشوند وهمچنان عوامل حیاتی موجودات درخاک را هم از بین میبرند وموجب تخریب تدریجی جنگلها میشوند.

 خسارات بارانهای اسیدی برنباتات دوقسم است:

خسارات مستقیم وخسارات غیر مستقیم.

a) خسارات مستقیم:- خسارات مستقیم که از جذب باران های اسیدی توسط ستوماتا بالای برگ نبات تأ ثیر میکند .

b) خسارات غیرمستقیم:- خسارات غیرمستقیم که ازجذب اسید از طریق ریشه نبات امکانپذیراست.

اکسایدهای کاربن:-

 کاربن یکی از عناصرغیر فلزی است که بصورت خالص ویا بصورت مواد مانند ذغال، نفت، سنگ، آهک وسائیر ترکیبات عضوی یا معدنی یافت میشود. این ماده بطور وسیع به عنوان سوخت مورد استفاده قرار میگیرد واحتراق آن اعم اینکه بطورکامل، نیمه کامل یا ناقص باشد ایجاد Co و Co2 میکند که باعث اختلال وآلوده گی درهوا میگردد.

دود-

احتراق ناقص کاربن سبب تولید ذرات معلق کاربن میشود که به نام دود شناخته میشود یکی از متداول ترین آلوده کننده های جامد در هوا است.سطح ذرات دود شدید قابلیت جذب مواد کیمیاوی موجود در هوا را دارد که سبب خطرناک شدن آن میگردد. هایدروکاربن های که به عنوان مواد که باعث بندشدن استومانا (منفزها ) میشود که نباتات نمیتواند به خوبی عملیه فوتوسنتیز را اجرا نماید این عملیه باعث میشود عملیه غذاسازی را بطی میسازد.

کاربندای اکساید (Co2) :-

دراحتراق کامل کاربندای اکساید تولید میشود که گازیست بیرنگ، سنگین وبی بو این گاز در طبیعت ازتجزیه مواد عضوی بوجود آمده وتوسط نبات جذب میشود. زیادت وغلظت کاربندای اکساید خطرناک بوده وخطرات زیاد از آن به موجودات حیه میرسد خصوصاً درسبزی ومیوه باعث بروز انواع امراض میگردد. هرچند    که کاربن به تنهایی خود بالای جامدات اثری ندارد ولی درمجاورت بخارآب تولید کاربونیک اسید نموده وسبب ازبین بردن سنگها میشود. (Co2 ) در زنگ زدن مواد مگنزیم دار و احتمالاً اسکلیت فلزی تعمیرات نیز سهیم است.Co2 نقش مهمی درتعادل حرارتی کردن زمین دارد بدین صورت که وقتی انرژی آفتابی بصورت الکترومقناطیسی به زمین میرسد. جو زمین اولین ناحیه است که این امواج را دریافت میکند، مقداری از این امواج بوسیله لایه های هوا به خصوص درقسمت های پائین ترکه بخارآب وذرات گرد وغبارآن زیاد است جذب میشود.حدود 20% زمین هم خود درحدود 30% از اشعه آفتاب را دوباره منعکس میکند وبه این ترتیب درحدود 40% انرژی آفتاب مستقیم به زمین مرسد.

اکساید های نایتروجن(No) :-

 ازبین تمام اکساید های نایتروجن مونواکساید(No) ونایتروجن دای اکساید(No2) مهمترهستند.نایتروجن مونواکساید گازبیرنگ، بی بو، غیرقابل اشتعال ولی تاحدی زهری است، اما نایتروجن دای اکساید گازیست به رنگ قهوه ای غیر قابل اشتعال ولی شدیداً خفه کننده میباشد. این دوگاز مهمترین آلوده کننده های هوا دراکثراجتماعات انسانی ونباتی هستند.احتراق منبع اصلی تولید مصنوعی اکساید های نایتروجن است. درحرارت های بالا نایتروجن واکسیجن هوا ترکیب وسبب تولید(No) و(No2) میگردد. این گازها توسط دستگاه های حرارتی منازل، حمام، نانوائی ها وکوره های کارخانه ها ... تولید و وارد جو میشوید. ازعوامل دیگر تولید اکساید های نایتروجن صنایع تهیه نایتریک اسید، تهیه کودهای کیمیاوی، وسایط نقلیه، منابع تولید، برق واحتراق سوخت صنایع میباشد. 

تاثیراکسایدهای نایتروجن بالای نباتات:

وجود اکساید های نایتروجن در اتمسفیر منجر به آسیب رساندن به نباتات میشود. دلائیل چنین امری مربوط به مشاهداتی است که ازتحت تأثیرقرارگرفتن مستقیم نباتات با اکساید های نایتروجن اتمسفیردرمجاورت منابع صنعتی و درآزمایشگاه های حاصل شده است. تجریبات بیانگرآنست که وقتی نباتاتی مانند لوبیا وپنبه درمعرض تابش نایتروجن دای اکساید درمدت کوتاه (21) ساعت قرار گیرند خالهای کمرنگی دربرگهای آنها مشاهده میشود. زمین بعد از گرم شدن، انرژی حرارتی خود را بصورت تشعشع حرارتی باطول موج بلند به اطراف بخش میکند ولی کاربندای اکساید همراه با بخارآب که نسبت به این امواج زیادی غیر قابل نفوذ اند آنها را جذب وخروج مجدد حرارت ازجوزمین میشود. البته وجود مقدار رطوبت زیاد این پدیده را تشدید میکند که چنین حالت را بنام (Green house effect )، یا اثرگلخانه ای مینامند.اثرگلخانه ای Co2 وبخارآب موجود در جو زمین نمیگذارد امواج حرارتی دوباره به فضا برگردد با وجود اینکه وجود گاز کاربندای اکساید درجوکاملاً ضروری است اثرگلخانه ای آن نیز بسیارمفید است ولی برخی ازعلما معتقد اند که درصورت افزایش میزان کاربندای اکساید درجه حرارت هوا نیزگرم میشود. علما ازآن حراس دارند که در اثر فعالیت انسان کاربندای اکساید تخلیه شده به هوا بیش از اندازه باشد و این امر باعث بالا رفتن درجه متوسط حرارت کره زمین گردد، دراین صورت ممکن است یخهای قطبی ذوب شده وموجب بالا آمدن سطح آب اقیانوسها ودر نتیجه سبب نابودی نواحی سواحلی وغرق شدن تعداد کثیری از شهرها گردد برعلاوه زیاد شدن کاربندای اکساید درهوا مقداری کاربندای اکساید آبها را نیز زیاد میکند ودرنتیجه آبهای نفوذ کننده مقدار بیشتری کلسیم کاربونیت ومگنزیم را در خود حل وسنگین میشوند. برخی نیز عقیده دارند که افزایش کاربندای اکساید گردش اکسیجن را در زمین تهدید میکند. وهرچه شدت نایتروجن دای اکساید بیشتر باشد به همان اندازه تخریب آن زیاد میشود. 

اوزون:

اوزون یکی ازگازهای طبیعی جو بوده ونقش مهمی درحفاظت موجودات زنده ازاثرات مرگباراشعه ماورای بنفش آفتاب را دارد. این گازبراثر تشعشعات آفتابی درلایه استراتوسفیر تولید میشود، رعد وبرق نیز سبب تولید این گاز میشود، اوزون همچنین طی یک سلسله عکس العمل های فوتوکیمیاوی درهوای آلوده میگردد.اوزون گاز بیرنگ ولی با بوی زننده است ویکی از عوامل مهم تشکیل دهنده دود یا (Smog) میباشد. غلظت اوزون در ارتفاعات بیشتر ولی درمجاورت سطح زمین کمتر میباشد. اما درشهرهایکه آلوده گی هوای آنها در اثر سوخت فوسیل ها زیاد وتابش نورآن شدید است غلظت آن خیلی افزایش پیدا میکند.قسمیکه ما مشاهده میکنیم هوای آلوده بصورت مستقیم بالای برگهای نباتات اثرات زیانباری را انداخته اولاً بالای برگها که عملیه فتوسنتز را انجام میدهند استوماتا با منفزها را مسدود ساخته برگها نمیتوانند این عملیه را انجام دهند قسمیکه میدانیم، برگ فابریکه غذاسازی است وهمچنان به طریقه غیر مستقیم توسط باران های اسیدی ازطریق ریشه متضرر میسازد واین اثرات تقلیل درمیوه، دانه وهمچنان خود نبات تأثیرانداخته ودرنتیجه حاصل را پائین میآورد.

تأثیرات سؤ آلوده گی بالای پروسه نمو:

آلوده کننده های هوا رشد گیاهان را کاهش میدهند واین اثر تاحدی ازطریق اثرات منفی آنها برفتوسنتزعملی میشود آن دسته ازآلوده کننده ها مانند سلیکان دای اکساید (So2)، اوزون وغیره ازطریق منفزها وارد برگ میشود، به طوری مستقیم با سلولهای فتوسنتز برگ آسیب وارد میکند. درجات مختلف آسیب سلولی توسط اوزون درتربچه ازطریق غشأ سلولی وبسته شدن آن میگردد. توسط دیواردلیل ممانعت ایجاد شده توسط اوزون برای سنتزسلولوزی ومراحل بعدی تشکیل دیوار سلولی ممانعت ایجاد میکند. خسارات اوزون به برگهای خربوزه عبارت از متأثرشدن بافت سطح فوقانی بین برگها تراوش شیره گیاهی ازبرگها متأثرشدن آنها بر برگهای کاملاً توسعه یافته بیش از برگها، جوان تحت تأثیرقرار میگیرد. هوای آلوده توسعه برگهای سوبارا کاهش میدهد وبه پیری زودرس منجرمیشود درسبزیجات رشد ریشه بیش اندام هوای را کاهش میابد غاز اوزون درنوع بادنجان رومی Vc2040 ودرنوع هیبرید نمو میوه را 17 تا 56 درصرکاهش میدهد. با استفاده از انواع تنباکوحساسی به اوزون به نام Bel – W3 ونوع مقاوم Bel – B پیوند زنی متقابل انجام شد سیستم زیشه به نوع Bel – B همیشه کوچکتر از ریشه BWl – W3 است بخش های هوایی هر رقم پس ازانجام پیوند زنی مقابل واکنش خود را نسبت به اوزون حفظ مینماید. حساسیت به را نیافتن اوزون به برگها دلیل بسته شدن منفزها نمی باشد. همچنان حساسیت Bel – W3 ازویژه گی های بیوکمیاوی یا اوزون به برگها ناشی میشود. ودربسیاری از نواحی کشت زرع برنج اثرات وارده به برگها توسط عوامل اکساید کننده مشاهده شده است.غلظت اوزون از 0.11 حصه درملیو در روزباعث ظهورخثارات جدید میشود. این نمونه لوبیای سبز هرسال در رابطه با اثرازن مورد بررسی قرارگرفته نتایج نشان میدهند که وزن های ترغلاف ها به طوری متوسط 4.5% کاهش یافته با این حال دونوع، ازمیان شش نوع استفاده شده نسبت به آلوده گی هوا مقاومت داشته وبدین وسیله ازتنزل عمل کرد جلوگیری نمودند. یک مطالعه سه ساله با ارقام از سؤ با نشان داد که کاهش نمو توسط اوزون برای شش نوع آزمایش شده 20% میباشد، دراثرآلوده گی سلیکان دای اکساید نموی ساقه و دانه جوکاهش مییابند. وزن خشک ریشه ارقام گندم بطور معنی کم گشته درحالیکه رشد قسمت بالایی تحت تأثیرقرارمیگیرد. گیاهان سؤبا درمرحله گلدهی ومیوه دهی نسبت به آلوده گی So2 حساسی تراند تعداد میوه ها وگلهای گیاهان (Capsicun nannun) همراه با باروری کرده دراثر آلوده گی اکساید گوگرد کاهش مییابد. آلوده گی اکساید گوگرد باعث کاثش وزن هزاردانه نمو دانه ارقام نخود ایرانی شد. این کاهش درارقام H2208 و Gk30 به ترتیب 38 – 32 درصد بود ودوران گلدهی ورسیده گی غلاف 3- 5 روز به تأخیرافتاد. 

تاثیرات سوء آلودگی هوا بالای پروسه تولید:

آلوده گی درسالیان اخیر که توجه اکثر علمای زراعت را به خود جلب نموده است باعث خسارات زیادی حیوانات نباتات گردیده است. آلوده گی هوا عبارت از موجودیت مواد زیادتر از  حد عادی آن  در هوا میباشد. اثرات که از آلودگی هوا پیدا میشود عبارت از تغیرنموی نباتات تقلیل حاصل وبلاخره سبب از بین رفتن نباتات میگردد. آلودگی هوا عملاً از اثر صعود گازات فابریکات مانند گاز سلفردای اکساید، هایدروجن فلوراید، سرب وغیره همه از سبب گازاتی که از عبور ومرور وسایط نقلیه پیدا میگردد. مانند هایدروکاربن ها، اوزون وغیره به وجود میاید این مواد ملوثه به شکل طبعی یا مصنوعی درهوا پیدا گردیده وبه اشکال جامد قطرات مایع گازات ویا مخلوطه هر سه شکل به مشاهده میرسد. آلودگی هوابه صورت عموم به دو دسته طبقه بندی میشود.آلودگی های اولی شامل زرات کاربن، گرد ویا زرات فلزات، دودصنایع وفابریکه ها، گرده های نباتی، مرکبات سلفر که دارای قطرکمتراز mm2.1 ملی متر باشند میباشند همچنان سلفر، نایتروجن، مرکبات اکسجن، مرکبات عضوی وغیرعضوی ، مرکبات هلوجن ومرکبات رادیواکتیف نیز باعث آلودگی های اولی گردیده. واثرات مختلف را بالای پروسه تولید وارد می نماید.آلودگی های دومی از اثر یکجا شدن دو ویا بیشتر از آلودگی های اولی ویا از اثر تعامل آلودگی های اولی با هوای عادی در صورت موجودیت روشنائی ویا عدم روشنائی به وجود میایند. بطور مثال (smag) از اثر تعامل بین هایدرو کاربن ها واوکسایدهای نایتروجن به وجود میاید ویا اوزون که دراثر تعامل فوتو کمیکل (Photo Chemicul) بین آلودگی های اولی تشکیل شده وبه صفت کمیکل اکسید یزر(Chemieul Oxidizer) عمل مینماید بناءً آلودگی های دومی هوا یاد میگردند. اثرات که از اثر آلودگی های دومی ویا اولی بالای نباتات به وجود میایند برای اولین بار در سال 1944 توسط بعضی از دهاقین در اطراف دریائی دلاویز درایالات متحده امریکا به مشاهده رسید. دهاقین از پوهنحی زراعت (Ratigerg) تقاضا نمودند. تا علت این اثرات (خسارات) را جستجو نموده سفارش های لازم را درمورد جلوگیری آن بدهند.نتیجه تحقیقات نشان  داد که خسارات یا اضرار به وجود  آمده اند که باعث آلودگی هوا بالای نباتات به صورت مفصل تحت مطالعه قرار گرفت. زیرا از یک جانب نبات غذای تمام نفوس جهان را تشکیل داده و از جانب دیگر تمام زمین های زراعتی دنیا برای بزر نباتات تخصیص داده شده است که خود به خود اهمیت آن را واضیح میسازد. از آن جمله اثرات بعضی از آلودگی های مشخص را بالای نباتات ذیلاً تحت مطالعه وبرسی قرار میدهیم.

1- تاثیرات دود بالای نباتات: بالای نباتات دود تاثیرات ناگواری را وارد می کند وهمچنان بالای سطح نباتات مخصوصاً برگ ها را که دارای سوراخ های تنفسی یا (Stomata) میباشد میگذارد. زرات متذکره درمراحل ابتدائی باعث کم ساختن شدت نور در داخل برگ گردیده ودر این حالت زرات به قسم ستنیشن قرار میداشته باشند. درمراحل پیشرفته باعث تشکیل پرده سرش مانند درسطح برگ شده وباعث میگردد که بعضی از امواج نور به داخل برگ نفوذ کرده نتواند. 

2- تاثیرات فلوراید ها بالای نباتات: تجارب نشان داده که هایدروجن فلوراید یک گاز خیلی زهری درنباتات به شمار رفته خوشبتختانه بعضی از نباتات مقاومت در مقابل این گاز زهری از خود نشان میدهند. هر گاه مقدار (HF) 76-70 حصه دریک ملیون هوا به اطراف محیط نشوونمو جواری برسد باعث خساره. اما غلضت های کمتر از 70 حصه در یک ملیون حصه کدام تاثیربارزی وارد نمیکند. ناگفته نباید گذاشت که بعضی از نباتات در مقابل غلظت خیلی کم هایدروجن فلوراید حساسیت دارند. فابریکه های که المونیم، فولاد، فاسفیت وغیره فلزات را تصفیه وتولید مینمایند، گاز هایدروجن فلوراید را آزاد ساخته که از راه Stomata برگها داخل برگ میگردد.این گاز اکثراً در نوک برگ ها تراکم نموده باعث زهریت در داخل برگ میگردد گاز هایدروجن فلوراید قابل دید نبوده وکدام علایمی درسطح خارجی برگ از قبیل ذرات، دود ویا خاکستر از خود باقی نمی ماند. تاثیر این گاز در فاصله های نزدیک از فابریکه جات خیلی زیاد بوده درفواصل بعید کمتر به مشاهده میرسد. زرات سمنت که معمولاً در اطراف فابریکه های تولید سمنت به مشاهده میرسند نیز سبب خسارات شدید بالای حبوبات میگردد از جمله کم ساختن تعداد استوماتائی فعال را میتوان نام برد در مطالعه که صورت گرفت نشان داد که در جو %5 ودرگندم %25 تعداد استوما تا نظر به گندم وجو درعاری از زرات سمنت بوده کمتربه مشاهده رسند که درنتیجه سرعت واندازه ترکیب اضافی را کم ساخته باعث کم شدن مقدار حاصل میگردد.

3- تاثیرات اوزون بالای نباتات: اوزون نیز بالای نباتات تاثیر منفی را وارد نموده باعث به وجود آمدن جری ها، لکه ها، سوختگی انجام برگها، و زرد شدن برگ ها میگردد. علایم فوق الذکر مخصوصاً لکه ها درفوصل بین رگ های برگ خوبتر به مشاهده میرسد. باید تذکرداد که لکه ها ناشی ازتأثیر اوزون در سطح فوقانی وتحتانی به مشاهده رسیده ولی واقعیت چنین است که تنها درسطح فوقانی برگها قابل دید میباشد همچنان گرد وخاک طبعی نیز باعث تقلیل حاصل در گندم وجو میگردد.

۴- تاثیرات سرب بالای نباتات: مطالعه بالای گندم وجودر که به اطراف یک جاده کاشته شده بودند صورت گرفت در جاده مذکورعبور ومرور وسایط نقلیه از 851-34200 عراده فی روز بود نتایج حاصله نشان داد که ازدیاد عبور ومرور وسایط نقلیه مقدار سرب در هوا زیاد بوده که در فاصله های نزدیک سرک تعداد سرب زیاد تر ولی درفاصله های دورترکمتر مشاهده گردیده.جواری نظربه گندم مقدار کمتر سرب را جذب نموده، نبات جواری نشان داده که قسمت زیادی سرب در نصف قسمت بالای جواری به مشاهده رسید1.

روش های مبازه جهت جلوگیری از آلودگی هوا:

پاکسازی هوای که استنشاق مینمایم یکی از مهمترین وظایف هر فرد جامعه است. رئیس جمهور ایالات متحده امریکا در پیغام به کنگره در سال 1967 چنین اظهار داشت آلوده گی فضا نه به دلیل آن است که غیر قابل جلوگیری استوانه به خاطر آنکه نمیتوان آنرا از بین برد آلوده گی فضا نتیجه بی توجهی است نباید این غلظت تکرار شود.

 دراینجا میپردازیم به نکات چند درمورد مبارزه علیه آلوده گی هوا:

1- نصب فلترکاتالیزاتور برای بی خطر سازی دود سلنسر .

2- متوقف ساختن موترهای که احتیاج به ترمیم اساسی دارند.

3- ایجاد مراکز کنترول موادآلوده کننده.

4- جایگزین کردن وسایط نقلیه شخصی به عمومی.

5- استفاده از مصرف گاز در کار خانجات.

6- انتقال کار خانه ها صنایع به دور از مزارع و باغات.

7- آموزش هماهنگی وجلب همکاری متخصصین ودهاقین.

8- احداث وتقویه جنگلات.

9- متوقف ساختن قطع بی رحمانه جنگل وتخریب چراگا ها.

+ نوشته شده در  90/09/26ساعت 9:48  توسط ايمل " نظري "  | 

کشت و پرورش ارزن

مقدمه

ارزن ها جزء غله جات دانه ریز و گیاهان یک ساله مناطق گرم و خشک میباشند که دارای انواع فراوانی هستند. نام ارزن  (Millet) از کلمه لاتین (Millesimum) به معنای یک هزارم ریشه گرفته و کلمه (Mill) به معنای خرد و کوچک که بیشتر به خاطر اشاره به چیزهای فوق العاده کوچک به کار میرود.ارزن به مقصد خوراک انسانها، حیوانات و پرندگان استفاده گردیده و از علوفۀ آن به مقصد تغذیه حیوانی نیز استفاده به عمل میاید و در طب سنتی در هند و روم از دانه ارزن برای تداوی امراض گوناگون از قبیل سقط جنین، سوزاک و شستن آبله های روی صورت استفا ده می کردند.کارخانه های داروسازی آلمان چندین داروی اختصاصی از دانه های ارزن جهت درمان بیماری های سینه، اسهال و تب تهیه میکنند و در کشور روسیه نوعی الکول مخصوص از دانه ارزن استخراج مینمایند، همچنان ارزن نباتی است که درمقابل کم آبی از خود مقاومت خوبی نشان داده و در زمین هایی که از لحاظ مواد عضوی که نه چندان قوی باشد نیز می تواند نمو کند از این رو در کشور های افریقایی محصولی خوبی قلمداد شده و مردم از ارزن به حیث مواد غذایی و تهیه نان استفاده میکنند. پس با در نظر داشت نکات ذکر شده و شرایط اقلیمی افغانستان که در سال های اخیر با کم آبی مواجه است میتوان از دانه ارزن به حیث غله در تغذیه انسانها و به خصوص در تغذیه طیور و از علوفۀ آن برای تغذیه حیوانات استفاده را نمود.

تاریخچه:

ارزن نباتی است که دارای دانه های خیلی کوچک بوده و دانه های آن از دانۀ سارگم (Sorghum) که این هم یک نوع ارزن میباشد، به مرابت کوچکتر میباشد و در بین غلات غلۀ دانه ریز معروف است. این نبات در افغانستان، ایران، هند و دیگر کشور های گرم که سابقه تاریخی زیادی در امر زراعت دارند، به مقدار زیاد کاشنه شده و همچنان زراعت آن در مصر به زمانهای دور باز میگردد. در چین قدیم حدود 2600 تا 2700 سال قبل از میلاد نباتات زراعتی ارزن، برنج و گندم در درجه اول بوده اند. و در بعضی جاها نظر به اسناد تاریخی زراعت ارزن در چین، یونان و روم 2600 سال قبل از میلاد میرسد و در حال حاضر کشت ارزن به مقدار زیاد در آفریقا، هندوستان، چین، ایران و بعضی از کشور های آفریقایی و آمریکای جنوبی کاشته میشود.ارزن در برخی از کشور های اروپا نیز از قدیم برای تغذیه انسانها، حیوانات و بخصوص پرندگان به مقدار زیاد کشت می گردید، اما بعد از کشت نبات کچالو و نبات جواری که در آن مناطق توسعه پیدا کرد سطح زیر کشت ارزن کاهش یافت و اهمیت خود را از دست داد. 

خصوصیات نباتی ارزن:

ارزن در فامیل غلات (Gramineae) و دارای ورایتی های مختلفی است. این نبات مانند سایر غلات دارای ریشه افشان و ساقه های میان خالی و بدون انشعاب و گره دار میباشد. برگهای ارزن باریک، کشیده وبه طور متناوب روی ساقه قرار دارند و به غلاف ختم میشوند که ساقه را در بر گرفته است. گل آذین ارزن به صورت خوشه سنبل لوده، میوۀ آن گندمه و داریا دانه های ریز و کوچک و گرد است. دانه های ارزن بوسیله پوشینه یا پوش کاملا پوشیده شده و رنگ دانه در نژادهای مختلق متقاوت است. ارتقاع بوته ارزن بسته به نژاد آن متفاوت است و بین 45 سانتی متر تا 2 متر و گاهی 3 متر نیز تغییر میکند.از نظر ترکیبات کیمیاوی در ارزن معمولی الکالوئید روغنی، هستیدین، امیلاز، فورمیک اسید، لینولئیک اسید مشخص شده است. به علاوه دارای فیتوسترول، سیتوسترول و ویتامین های A,    B,  C, میباشد.

اهمیت اقتصادی ارزن:

ارزن به مقصد خوراکه انسانها، حیوانات و پرندگان استفاده گردیده و از علوفه آن به مقصد تغذیه حیوانات استفاده صورت میگیرد. ارزن در مناطق خشک، نیمه خشک، درجات حرارت بلند و خاکهای ریگی مقاومت داشته و به خوبی میروید و در مقایسه به غله جات دیگر در خاکهای ضعیف، حرارت زیاد و بارندگی کم حاصل بهتر میدهد.به همین دلیل از ارزن در کشورهای آفریقایی استفاده وسیعی صورت میگیرد. از دانۀ ارزن میتوان آرد و در نتیجه نان تهیه کرد. همچنان در کشورهای آفریقایی از دانه ارزن نوعی پلو به نام (Cos Cos) تهیه مینمایند، آرد ارزن نیز به مقدار زیاد در شیرینی پزی به مصرف میرسد.دانه ارزن به مقدار زیاد در تغذیه حیوانات و پرندگان و بخصوص جوجه پرندگان اهلی و همچنان قناری و کبوتر به مصرف میرسد.در صنعت از دانۀ ارزن در ساختن الکول و همچنان نوعی نوشابه غیر الکولی استخراج مینمایند و ارزش غذائی دانۀ ارزن نسبتا زیاد بوده و برابر ارزش دانه برنچ و گندم است.

اهمیت خوراکی و طبی ارزن:

در طب سنتی مدتها قبل هندی ها و چینی ها و رومی ها از نبات ارزن استفاده میکردند و هم اکنون نیز موارد استعمال گوناگون در زمینه طبابت دارد.در هند از نبات ارزن برای معالجه سوزاک استفاده میشود و معتقدند که دانه های ارزن مدور است و در استعمال خارجی پماد یا مرهم آن در موارد روماتیزم مصرف میشود و همچنان به عنوان یک داروی محلی برای کاهش درد زایمان تجویز میگردد. خوردن نان پخته ارزن از اسهال جلوگیری میکند یا  بند میاورد و سقط جنین مینماید.دانه های ارزن درمان کننده بیماریهای سینه ست و تب را پائین میاورد و درد دل را بر طرف میکند. زیاده روی در خورن ارزن تولید سنگ مثانه میکنند، خون را کثیف و مجاری عروق را مسدود مینماید و از این نظر باید با روغن و شکر و حلواهای چرب خورده شود. جوشانده ریشه و شاخه های آن را برای شستن تاولهای پوست به کار میبرند. در هند و چین از ارزن برای معالجه جمع شدن غیر طبیعی آب در فضای بین حجره بدن استفاده میشود. 

انواع ارزن:

ارزن در بین غله جات در پهلوی گندم و جو از ابتدایی ترین غلات است که کشت میشده است و یکی از پایدار ترین غلات مناطق آسیای مرکزی و شرقی )هند، چین و مناطق روسیه) و قسمت هایی از آفریقا از مدت ها قبل بوده است.انواع متعدد ارزن وجود دارد که از آنها به عنوان علوفه جات و غله جات استفاده میگیرد. مثلاً(Eleusine coracana) که مشهور به ارزن آفریقایی است به طور برجسته و متداوم در آفریقا و هند به دو هدف علوفه و غله جات کشت میگردد که در مقایسه با دیگر انواع ارزن نیاز به آب و هوای معتدل و مقدار قابل توجه بارندگی یا رطوبت برای رسیدن و پخته شدن دارد.

به طور عموم انواع ارزن که ارزش و اهمیت اقتصادی دارند قرار ذیل است.

1.    ارزن معمولی Proso Millet (Panicum Miliaceum L)                    

2.    ارزن دم روباهیFoxtail Millet(Setaria Italica L.Beauvau            

3.    ارزن مرواریدیPear Millet (Pinuisetum americanumn)             

4.    ارزن سرخ Sorghum sudanens pers                                         

5.    ارزن جاپانیJapanese Millet (Echinochola crusgalli)                 

6.    ارزن انگشتیFinger Millet (Eleusine coracana)                          

7.    ارزن نوک قهوه ای Browntop Millet (Panicum ramosum)

8.    ارزن کودا یا ارزن جویباریKoda Millet(Paspalum scrobiculatum) 

 1: ارزن معمولیProso millet (Panicum miliaceum L.)      

ارتفاع نسبتا کوتاه و حدود 1.50 متر بوده. تعداد برگهای روی ساقه آن کم و گل آذین آن خوشۀ باز و سست است. دانه ها پس از رسیدن کامل در داخل پوشینه ها (گلومل) باقی مانده و خیلی شفافند. دانه ها به رنگ های سفید، زرد، سرخ روشن و نسبتا هموار و مسطح هستند. وزن هزار دانۀ آن ها 5 تا 10 گرم است. مبداء این ارزن از آسیا و بخصوص چین بوده و در اروپای مرکزی و روسیه نیز به مقدار زیاد کشت میگردد.همچنین رزاعت آن در شرق آفریقا، آمریکا و هندوستان رایج است. این ارزن به مصرف تغذیه انسان و حیوانات رسیده و دارای چند زیر گونه میباشد که عبارتند از:

1. Panicum miliaceum ssp. Efusum که خوشه گلی (Panicle)  آن باز است         

2. Panicum miliaceum ssp. Compactum.  خوشه گلی (Panicle) آن فشرده است  

3. (Panicum miliaceum ssp.contractum خوشه گلی آن نیمه باز است.  

در سال 1922 دانشمندی به نام شوالیه (Chevalier) در هندوستان ورایتی دیگری به نام (Panicum miliaire) بدست آورد که دارای دانه های خیلی کوچک با وزن هزار دانه 2 تا 3 گرم و در مقابل خشکی بسیار مقاوم میباشد

 2: ارزن دم روباهیFoxtail millet (Setaria Italica L. Beauv)    

این ارزن دارای ارقام مختلف است و ارتفاع آن در بعضی از ارقام حدود 2 متر و در پاره از ارقام از 80 سانتی متر تجاوز نمیکند. گل آذین هتناوب (panicle) فشرده و بین 3 تا 30 سانتی متر طول دارد. قطرگل آذین آن بین 1.25 تا 5 سانتی متر است. در ابتدا به صورت علف هرز بوده ولی در حال حاضر در اروپا و اتازونی به عنوان علوفه کشت گردیده و در هندوستان و مالزی از دانه های آن برای تغذیه انسانها و پرندگان استفاده میشود. دو نوع این ارزن قرار ذیل است

1.     Panicum Italicum L.

2.    Panicum grmanicum Moenc

 3:ارزن مرواریدیPearl millet (Pennisitum americanum L)   

ارزن مرواریدی با نام علمی (Pennisitum americanum) یک نبات روز کوتاه است که به عنوان نبات تابستانه برای مصرف علوفه ای و دانه ای از دیر باز در بسیاری از کشورهای گرمسیر جهان کشت میشده است. پیشرفت های تازه در دورگه گیری از این نبات ورایتی های جدید و سودمندی را تهیه کرده است که برای کشت در مناطق خشک مناسب است . این نوع از ارزن میتواند دوره های مکرر و طولانی خشکی را به خوبی پشت سر بگذارد و تولید محصول میکند. تحمل این گیاه آنقدر بالاست که حتی در مناطقی که بارندگی آن برای کشت سارگم نامساعد است، میتوان این نبات را کشت کرد.ارزن مرواریدی نسبت به سایر غلات این توانایای را دارد که به زمین های ریگی و تیزابی مقاومت کند. ریشه این نبات آنقدر عمیق است که میتوان، آب، نایتروجن، فاسفورس و پوتاشیم آبشویی شده در عمق خاک را جذب و از آن استفاده کند و نسبت به سایر غلات به سطوع کمتر کودی نیاز دارد. و اگر مدیریت درست در کشت ارزن مدواریدی صورت گیرد حاصل قابل ملاحظه خواهد داد.این نوع ارزن دارای خوشه گلی طویل و باریک بوده که از این جنس چند نوع قرار ذیل است.

1.   Panicum cinereum.

2.   Panicum gambiense.

3.   Panicum gibbosum.

طول دوره رشد این ارزن ها بین 60 تا 250 روز تغیر میکند و وزن  هزار دانه آنها 4 تا 8 گرام است. ساقه آنها استوانه ای بوده گره های روی ساقه برجسته و شبیه گره های موجود در روی ساقه جواری میباشد.  خوشه گلی  ( (panicul نیز استوانه و طویل بوده و ارتقاع کلی ساقه به سه متر میرسد.(panicle) ضخیم و قطر آن حدود 1 تا 7 سانتی متر و طول آن بین 5 تا 40 سانتی متر است. به علت آنکه خوشه گلی  (panicle) استوانه ای و طویل و شبیه به شمع میباشد به ارزن شمعی نیز مشهور است

 4: ارزن سرخ (Sarghum Sudanens. Pes) 

این ارزن از نوع نبات یک ساله علفی است که نظر به علایم مارفولوژیکی قسمت فوقانی ارزن سرخ (ساقه، برگ، تاج گل و تخم) مشابه به غمی میباشد.ریشه این نوع ارزن پاشان بوده و خوب انکشاف کرده است و 2 الی 3 متر طویل شده و عمیقا در خاک فرو نرفته و تا 75 سانتی متر پهن گشته است. ساقه آن استوانه شکل و لشم بوده، قسمت داخل آن با انساج نرم و سفید مملو و بند های آن خوب انکشاف کرده است و قد نبات از 0.5 الی 2 متر متفاوت است.خوشه آن هرم مانند، بیضوی شکل یا هرم مانند دایروی شکل بوده و متحد الشکل نیستند. دانه ارزن کمی متراکم، دراز و بیضوی شکل میباشد طول آن 3.5 الی چهارمتر و عرض آن 2 الی 2.5 ملی متر و نوک تیز میباشد

5: ارزن جاپانیJapanese Millet (Echinochola crusgalli)           

ارزن جاپانی به طور معمول به عنوان یک گراس علوفه ای کشت می شود. این نبات  شبیه بارنیارد گراس  (Barnyard grass)می باشد که به عنوان یک علف هرز شناخته شده  و شاید از آن منشاء گرفته باشد. ارزن ژاپنی به طور معمول در آخر فصل به عنوان علوفه سبز و در شرایط آب و هوایی گرم ، مرطوب یا نیمه مرطوب کشت می شود. این نبات سریع ترین رشد را دربین تمام ارزن ها، تحت شرایط آب و هوایی مناسب می تواند داشته باشد، و در مدت 45 روز پس ازکشت به مرحله رسیدگی دانه می رسد. ارزن ژاپنی نباتی است علفی، یک ساله با ارتفاع 120-60 سانتی متر، راست و با خوشه گلی  (Panicle) که شامل 15-5 شاخه بی دمی و راست است.پانیکولها (Panicle) به رنگ قهوه ای تا ارغوانی بوده و در یک طرف هر شاخه به وجود می آیند. طول تخم  کمی بیشتر از عرض بوده و بزرگ تر از تخم بارنیاردگراس (Barnyardgrass) است. ارزن ژاپنی در خاک های مناسب رشد خوبی دارد. بیماری های مهم قارچی در این نبات وجود ندارد، ولی دربرابر چندین نوع از سیاه قاق خوشه، آسیب پذیر است. از انواع دیگر وابسته به ارزن ژاپنی می توان از برنج جنگلی (Echinocloa .colonum) نام برد که به عنوان یک علف هرز شناخته می شود. بوته های ارزن جاپانی از زمان رسیدگی برای تهیه علوفه خشک مناسب باید قبل از خوشه رفتن برداشت شوند .

6:  ارزن انگشتیFinger Millet (Eleusine coracana) 

به طور معمول ارزن انگشتی Finger Millet  در مناطقی که برنج کاشت می گردد به عنوان محصول غذایی کاشته می شود. برخلاف دیگر ارزن ها که در شرایط خشک و نیمه خشک رشد می کنند، آب و هوای مرطوب برای رشد ارزن ایده آل بوده و تقریبا در هرنوع خاکی رشد خوبی می کند. در مناطقی که بارندگی سنگینی دارد خوب عمل نمی آید، البته شرایط نمناک را ترجیح می دهد. این ارزن یک ساله به طور معمول 120-90 سانتی متر رشد می کند و پنجه های آزاد دارد. قارچ هلمینتوسپوریوم می تواند سبب ایجاد لکه های برگی، بلایت خوشه و بیماری بوته میری در ارزن انگشتی شود، زنگ سیاه دانه نیز گزارش شده است.  

7: ارزن نوک قهوه ای Browntop Millet (Panicum ramosum)

برای تهیه علوفه خشک و چرای حیوانات کشت می شود. این محصول برای تغذیه پرندگان منبع غذایی بسیار مقوی فراهم می سازد. رشد سالانه آن سریع است و 120-60 سانتی متر ارتفاع با یک پانیکول باز به طول 5 سانتی متر ایجاد می کند. عملکرد علوفه خشک مناسب تر است. بذرهای ارزن نوک قهوه ای به راحتی از گل آذین جدا می شود، انتشار بی رویه بذرهای آن درطبیعت، آن را به صورت یک علف هرز در برخی از مناطق درآورده است.

۸:  ارزن کودا یا ارزن جویباری   Koda Millet (Paspalum scrobiculatum)  این نوع ارزن ها شبیه به گیاهان علوفه ای معینی از جنس Paspalum هستند و با دالاس گراس (dallas grass)، واسی گراس (Wassy grass) و باهیاگراس(bahya grass) قرابت دارند و از ابتدا برای تهیه علوفه کشت می شوند.

عوامل محیطی بالای رشد و نموی ارزن:

ارزن نبات یکساله مخصوص مناطق گرم بوده و در مقابل خشکی بسیار مقاوم میباشد، بدین جهت نژادهای زود رس ارزن برای کاشت در نقاط کم آب مناسبند. عوامل محیطی که در دوره رشد این نبات مؤثر میباشد عبارتند از: حرارت، نور و رطوبت

۱: حرارت رازن بخاطر رشد و نموی خود باید در مناطق معتدل و گرم که حد اقل حرارت محیط 17 درجه سانتیگراد باشد کشت گردد. حد اقل درجه حرارت لازم برای تولید جوانه و خروج جوانه اولیه آن از خاک بین 10 تا 12 درجه سانتی گراد است. نیاز کلی ارزن به حرارت در ارقام مختلف متفاوت است. انواع زودرس که طول دوره زندگی آنها بین 80 تا 100 روز میباشد و به 2100 تا 2550 درجه سانتی گراد و انواع دیررس که دوره زندگی آنها به 150 روز میرسد بین 2350 تا 2880 درجه حرارت نیاز دارند.مطابق بررسی های انجام شده توسط گارولا(Garolla) که در فرانسه به عمل آمده نیاز ارزن به حرارت در دوران زندگی در دوران زندگی به قرار زیر است. 

جدول ضرورت ارزن به حرارت درطول دوران رشد

حرارت مورد ضرورت

دوران رشد

شماره

185-180 درجه سانتی گراد

از کاشت تا مرحله تولید جوانه

1

1210-1200 درجه سانتی گراد

از مرحله تولید جوانه تا مرحله گل دادن

2

720-715 درجه سانتی گراد

از گل دادن تا رسیدن دانه

3

ارزن در برابر سرما و یخبندان بسیار حساس است و در صورتی که در مناطق کوهستانی کاشته شود دوره زندگی نبات طولانی میگردد. در بعضی از کشور ها مانند هندوستان و اتیوپی که آب و هوای گرم دارند ارزن را تا ارتقاع 2500 متری کشت میکنند. بهترین و مناسبترین درجه حرارت برای رشد و نموی کامل ارزن در دوره زندگی حدود 27 تا 30 درجه سانتیگراد میباشد. به طور کلی حد اکثر درجه حرارت در دوره رشد این  نبات در انواع مختلف متفاوت بوده و حد اکثرتحمل آن در برار گرما حدود 40 تا 50 درجه سانتیگراد است.

 ۲: نورارزن در طول دوره زندگی برای آنکه به طور کامل رشد و نمو نماید به نور  زیادی نیاز دارد و در محیط هائی که طول روز 12 ساعت باشد بخوبی رشد مینماید و از نظر نباتی، نباتی روز کوتاه است. ارزن بعد از آنکه به اندازه کافی حرارت کسب کرد شروع به گل دادن خواهد کرد.هرگاه صول روز در منطقه ای که ارزن کاشته میشود بیش از 12 ساعت باشد گل دهی نبات به تعویق افتاده و گیاه دیررس میشود. همچنان در مناطقی که آسمان پوشیده از ابر باشد ارزن رشد نخواهد کرد.  

3: رطوبت:اثر رطوبت و مقاومت انواع مختلف ارزن در مقابل آن متفاوت است. بعضی ازارقام برای رشد و نمو به آب زیاد و برخی دیگر به آب کمتری نیاز دارند. به طور کلی ارقام یا ورایتی های زودرس ارزن در مناطقی که سالانه حد اقل 150 و به طور متوسط 200 تا 300 میلی متر باران ببارد رشد و نمو کرده و محصول تولید میماید. لکن ارقام دیررس برای آنکه بصور کامل رشد نمایند به حدود 600 تا 700 میلیمتر باران نیاز دارند. هرگاه پس از کشت تخم، رطوبت کافی درخاک و در اطراف بذر نباشد بذور جوانه تولید نمیکنند، زیرا دانه هایی ارزن وقتی که درخاک قرار گیرند برای تولید جوانه به 4 برابر وزن خود آب ضرورت دارد. که باید در اطراف تخم در خاک وجود داشته باشد تا تخم جوانه نماید. در مناطق خیلی گرم و بخصوص در فسمتهائی از آفریقا که مقدار متوسط باران سالانه به 400 تا 600 میلی متر میرسد کشت ارزن بسیار موفقیت آمیز بوده و محصول خوبی تولید مینماید.

خصوصیات اگرانومیکی نبات ارزن

1: خاک مناسب برای کشت ارزن:این نبات در مقابل خاکهای مختلف مقاومت زیادی دارد، به طوری که میتوان آنرا در انواع خاکه کشت کرد لاکن از نظر کلی در خاکهای سبک بهترین نتیجه رامیدهد. هنگامی که ارزن در خاکهایی که از نظر مواد غذایی قوی بوده و مواد مختلف به اندازه کافی در خاک وجود داشته باشد، کشت گردد حاصلی قتاعت بخش خواهد داد. خاکهای سنگین و رسی برای کشت این نبات مناسب نیست در صورتی کشت در این نوع خاکها باید عمق بذر هنگامی کشت در نظر گرفته شود که بیشتر از 2 الی 2.5 سانتی متر نباشد.خاکهای سبک برای کشت ارزن مناسب است یعنی خاک باید عمق کافی داشته باشد وتهویه در آن بخوبی انجام شود.

2: مواد غذایی مورد نیاز ارزن: ارزن مانند تمام نباتات مزروعی برای رشد و نموی خود احتیاج به مواد غذایی مختلف دارد و لازم است که این مواد به اندازه کافی و در دوره رشد در اختیار نبات قرار گیرد. لیکن مقدار و نوع آن نسبت به دیگر غلات کمتر بوده و در خود نبات ارزن در مناطقی مختلفی که ارزن کشت میگردد بستگی به تناوب و بافت خاک دارد. در مناطقی که ارزن را در تناوب بعد از نباتات فامیل(Liguminaceae) کشت میکنند به دلیل آنکه زمین از نظر نایتروجن نسبتا قوی است کود علاوه نمیکنند. ولی در صورتی که ارزن در تناوب بعد از دیگر غلات زرع گردد علاوه کردن کودهای نایتروجن، فاسفورس و پوتاشیم سبب افزتناوب رشد و بلند رفتن حاصل خواهد شد. به طور کلی ارزن ها در خاک های غیرحاصل خیز کشت می شوند. تمامی ارزن ها به N و P پاسخ مثبت می دهند. دامنه کاربرد کودها در ارزن ها وسیع است. به طور کلی 110- 45 کیلوگرم نیتروژن و 65- 33  کیلوگرم در هکتار فسفر برای تولید علوفه خشک و یا دانه کفایت می کند، اما در بیشتر محصول های علوفه ای برای بالا بردن تولید و میزان علوفه، باید حاصل خیزی بیشتری داشته باشد. برای تعیین مقدار مصرف کود نایتروجن مورد نیاز، عواملی را باید در نظر گرفت مانند علوفه مورد نیاز و تعداد حیوانات چراکننده، به طوری که برای تولید علوفه زیاد و چرای سنگین بایستی مقدار کود نیتروژن را دو برابر مقدار مورد نیاز برای تولید علوفه خشک یا بذر در نظر گرفت. کود فاسفورس مورد نیاز نیز بیشتر از مقدار لازم برای تولید بذر یا علوفه خشک است. با آزمتناوب خاک، می توان مقدار مورد نیاز کود نیتروژن و فاسفورس و هر نوع عناصرغذایی که ممکن است تولید را محدود سازد، معین کرد. این عناصر غذایی عبارتند از: پوتاشیم، سلفر، کلسیم، مگنزیم، آهن، مس،  مس و کلر، یک یا بیشتر این عناصر غذایی ممکن است به وسیله کم کردن حاصل خیزی خاک در تولید محصول ایجاد محدودیت کنند.وجود فاسفورس سبب افزتناوب مقاومت نبات در برابر کم آبی و همچنان رسیدن زودتر به مرحلۀ پختگی خواهد شد.

3: تناوب زراعتی در مناطق یا کشورهایی که کاشت ارزن متداول است، این نبات را میتوان در تناوب بعد از نباتات وجینی و یا نباتات علوفه ای قرار داد. در بعضی از نقاط که انواع زودرس غلات بخصوص جو کشت میگردد. میتوان پس از برداشت جو و یا سایر غلات زودرس، بلافاصله ارزن را کشت کرد. همچنین هرگاه در تناوب، ارزن همراه با سارگم قرار بگیرد، از هر دو نبات میتوان محصول خوبی بدست آورد و برای تقویت و جلوگیری از کم شدن مواد غذایی در زمین بهتر است تناوب زراعتی را به صورت زیر بر قرار نمود.

سال اول = سارگم

سال دوم = ارزن

سال سوم = تناوب

قرار دادن ارزن در تناوب بعد از نباتات خاندان (Liguminaceae) نتیجه بسیار خوبی در برخواهد داشت. در مناطقی که کشت بادام زمینی مرسوم باشد بهتر است ارزن را با این نبات در تناوب قرار داده و تناوب را به صورت زیر قرار داد.

سال اول = بادام زمینی

سال دوم = ارزن

سال سوم = تناوب

در هندوستان ارزن را با باقلا، کنجد و یا کتان در تناوب قرار میدهند.

سال اول = کنجد

سال دوم = ارزن

سال سوم = تناوب

در ایران در مناطق تولید کشت ارزن تناوب زراعتی بدین شکل اجرا میگردد.

سال اول = گندم یا جو

سال دوم = ارزن

سال سوم = تناوب 

4: انتخاب بذر: تخمی که برای کشت ارزن در نظر گرفته میشود، مانند تخم سایر نباتات زراعتی، باید تابع شرایط زیر بوده و برای کاشت در هر ناحیه مناسب باشد.

1.مقدار محصول زیاد باشد در فی واحد سطح

2.محصول آن دارای کیفیت مناسبی باشد.

3.در مناطق گرم و خشک نبات در مقابل گرما و خشکی و کم آبی مقاومت داشته باشد.

4.درهر محیط نسبت به درجه حرارت منطقه، طول دوره زندگی نبات در نظر گرفته شود به طوری که دوره زندگی نبات با شرایط جوی آن منطقه مطابقت نماید.

5.برای جلوگیری از سرایت بیماری های قارچی، بذر قبل از کشت ضد عفونی گردد.

6.در مناطق معتدل و کوهستانی از تخم های استفاده شود که طول دوره زندگی آنها زیاد نباشد.

7.در انتخاب بذر نسبت به تعیین رقم، از نظر تولید دانه و یا علوفه دقت لازم به عمل آید.

8.  بذر انتخاب شده، کاملا خالص و یکنواخت باشد.

9.  بذر دارای قدرت کافی برای جوانه زدن باشد، شکسته و نارس نباشد.

10. مقاوم به ریزش باشد.

5: عمق بذر: ارزن به علت آنکه دارای دانه های زیر میباشد، معمولا به طور سطحی باید کشت گردد. در زراعت های محلی به صورت پاش عمق بذر کمتر از خطی خواهد بود. عمق بذر ارزن با در نظر گرفتن عمامل مختلف حدود یک سانتیمتر و حد اکثر 2 سانتی متر میباشد.در روش های پاشی (broadcasting) به توسط دست انجام میشود، برای آنکه بذر در عمق معین خاک قرار گیرد، معمولا پس از خاتمه بذر پاشی سطحی مزرعه و یا زمین را ماله میکنند. و در بعضی مناطق رمه های گوسفند را در سطح مزرعه عبور میدهند یا تخم ها زیر خاک گردد این روش معمولا در اتیوپی اجرا میگردد.

6: آبیاری: آبیاری در به مقصد تولید علوفه 20 الی 25 روز بعد از کشت و متعاقبا دو یا سه بار دیگر نظر به ضرورت نبات صورت میگیرد. از جانبی دیگر چون ارزن به آب زیادی نیاز ندارد و در مناطقی که مقدار ریزش باران سالانه حد اقل 150 تا 200 و حد اکثر 600 تا 800 میلی متر باشد انواع مختلف به خوبی رشد کرده میتواند.

7: جمع آوری: نبات ارزن معمولا به دو مقصد کشت و تولید میگردد که هر کدام از آنهاا وقت مناسب خود را برای جمع آوری تقاضا مینماید. اگر نبات ارزن به مقصد علوفه کشت گردد در وقتیکه نبات ۱۰ فیصد به مرحله گل باشد باید درو شود و جمع آوری گردد در غیر آن ساقه های آن صخیم و سخت شده و از هضمیت آن کاسته میشود بر علاوه برگها نیز زرد خواهد شد. جمع آوری برای تولید دانه و تخم به علت آنکه دانه ها به طور یکجا و با هم نمی رسند، در آخر دوره رشد در روی بوته های ارزن دانه های کاملا رسیده و نارس با هم وجود دارند. بنابر این در مناطقی که ارزن کشت میگردد بخصوصو در مناطق گرم، پس از آنکه رنگ ساقه ها  بقریبا زرد شد و دانه ها شکل گرفتند میتوان نسبت به برداشت یا جمع آوری آن اقدام کرد تا خسارت پرندگان و بخصوص گنجشک کم شود. اگر جمع آوری تأخیر شود و دهاقین منتظر رسیدن کامل (Panicle) و دانه های رسیده باشند گنجشک ها خسارت زیادی به محصول وارد آورده و از دانه ها به مقدار زیاد تغذیه میکنند و همچنان مقدار زیادی از آن ریزش (Shuttering) خواهد کرد. در موقع جمع آوری معمولا قسمتهای انتهایی ساقه ها را که شامل میوه ارزن میباشد قطع مینمایند و در مقابل آفتاب یا در مسیر وزش باد ملایم باد و دور از دسترس حیوانات و پرندگان قرار داده تا کاملا خشک شوند و سپس آنها را که 2 تا 3 روز در معرض آفتاب قرار گرفته و خشک شد با وسایل مختلف نرم میکنند. در صورتی که زراعت میکانیزه و در سطح وسیع کشت شده باشد برای برداشت از کمباین های مخصوص میتوان استفاده به عمل آورد. مقدار محصول ارزن در هر هکتار زمین زراعتی در ممالک مختلف تولید کننده آن متغیر بوده و تابع عواملی مانند ساختمان خاک، آب و هوا، مقدار بارندگی، طرز کشت و مقدار مصرف مواد غذایی میباشد.در افغانستان مقدار محصول دانه ارزن بین ......تا ...... است. در ایران زراعت دیمه حدود 500 تا 700 کیلوگرام و در زراعتهای آبی حدود 1000 کیلوگرام است. در کشورهایی مانند هندوستان، کنگو، مغرب آفریقا، اندونزی و برزیل مقدار محصول دانه ارزن بین 500 تا 2500 کیلوگرام در فی هکتار تغیرمیکند.

+ نوشته شده در  90/09/26ساعت 9:31  توسط ايمل " نظري "  | 

آب و اهمیت آن در زراعت

مقدمه :

آب يك نعمت بزرگ خداوند (ج) ميباشد  كه براي ادامه حيات تمام زدنده جان ها چه انسان وحيوان وچه نباتات ضروري ميباشد. خداوند(ج) درمورد آب واهميت آن براي انسانها فرموده است ( و ننزل من السماء ماء فنخرج به حبا متراکبا ). خداوند(ج) مي فرمايد ما باران ها با آب پربركت رانازل مي كنيم وتوسط آن دانه هاي متراكم را بميان مي آوريم آب براي حيات موجودات ضروري ميباشد، بخاطر صحت وزنده گي هم چنان براي توليد غذا و فضاليت هاي اقتصادي مهم ميباشد. هنوزهم درحال حاضرما دوچارحالت اضطراي به سطح بين المللي هستيم كه بيشتر ازيك مليارد نفوس جهان به آب آشاميدني صحي وحفظ الصحه ضرورت دارند. وبه آن دسترس ندارد. بشترين امراض مربوط به آب ناپاك است به مراتب به اين اصرار ورزيده شده است كه تعليم مربوط به آب حق بشري است وثابت خواهند ساخت كه يك قدم براي اصول اين ماده حياتي (آب) توسط مردم خواهد بود . يك موضوع تثبيت شده براي مذاکرات بالاي آب تائيد نمود كه آب منحيث حق بشري كه بايد بدون پرداخت قيمت شرط اساس براي تحقق ساير حقوق بشري است .دركشور عزيزما افغانستان نيزتاريخ پرشگوه وزيباي هاي طبيعي وفرهنگ داراي توجه به حماسه ها وداشته هاي خوش را پشت سرگذاشته واين نكته نسل اندرسل انتقال يافته است . باوجود انداخته هاي عنعنوي حفظ محيط زيست دربين مردم بسياري ازبخش هاي محيط زيست ناديده گرفته شده است كه اين خودناشي از عدم آگاهي مردم درارزش هاي محيطي ضرورت به روشن ساختن اذهان عامه درارتباط به تحفظ محيط زيست ومنابع طبيعي كشور دارد. پس برهمه لازم است. تادرقسمت حفظ محيط زيست يكوشيم زيرا كه پيغمبر (ص) نظافت را جزايمان خوانده است ومحيط پاك ومناسب براي تكاليف روحي ضروري ميباشد. درطول تاريخ بشري رابطه آدمي با محيط زيست همواره به شکل تابعي ازرفتاري اوبا محيط ماحول خويش بوده است . اين رفتارطي قرون متمادي اشكال گوناگون به خود گرفته وروزبه روز به وسعت وپيچيده گي آن افزوده است . محيط زيست مجموعه است بسيارگسترده ودرهم پيچيده ازعوامل گوناگون كه به اثريك تكامل تدريجي موجودات زنده واجزاي مازنده سطح زمين بوجود آمده است. وبنابر اين درفعاليت هاي انسان تاثيرگذاشته وازآن تاثيرمي پذيرد. امروز بايد شعار توليد انبوه به منظور كاهش قيمت بر واحد توليد وسود بشتري جاي خود را به شعارتوليد به نحو كه منابع طبيعي به بهترين وجه استفاده شوند بدهد. اصولا ً حفظ محيط زيست يكي از مهمترين موضوعات است كه جهان امروز با آن مواجه ميباشد. وبدون آن نمي توان به رشد اقتصادي فكركند. بي ترديد ما موظف هستيم دنياي بهتر ودلپذيرتربراي نسل هاي آينده ايجاد كنيم هرنسل بايد درمقابل نسل هاي بعدي برعهده گيرد. لازم به ياد آوري است كه مسوليت نسل كنوني دراين خصوص جنبه منحصربه فرد دارد.زيرا كه نسل امروز نخستين نسل است كه فعاليت هاي اقتصادي وصنعتي آن ، نسل بعد را مورد تهديد زيست محيطي قرار ميدهد. از آن باينكه حفظ محيط زيست يك بحث عمومی است نياز به همكاري هاي بين المللي ميباشد. بدون حركتي جمعي نمي توان به گونه موفقعيت آميز به حفاظت بهره برداري منطقي ازمحيط زيست دست يافته . سازمان ملل متحد وساير سازمان هاي بين المللي زيربط درسال هاي گذشته واخير نشستهاي متعددي را برگذارنموده اند تا شايد بتواند مانع ايجاد فاجعه جلوگيري نمايد. اما اين تلاشها زماني به شهر خواهد رسد كه سهم آلوده كننده هاي محيط زيست بخصوص آب دربرطرف كردن آن عادلانه تنظيم شود(8)

تاريخچه محيط زيست :

آنچه دراطراف ما قرار دارد محيط زيست ناميده ميشود، وانسانها دونوع محيط زيست را شناسائي كرده است . اول محيط زنده كه شامل انسان ها ، حيوانات ، نباتات واجسام ذره بيني ميباشد.  دوم محيط غيرزنده كه شامل آب ، هوا وخاك مي باشد. كه خداوند(ج)  چه قدرت كامل خود نظام طبيعت را به يك تعادل خلق كرده است وهرگاه اين تعادل برهم خورد محيط زيست آن متاثرميشود. محيط زيست امروز يك اصطلاح نووتازه است واز آغاز سال 1960 به اين طرف كاربرد آن بيشتر شده است كه سابقه آن دركشور فرانسه درقرن 12 را دربردارد كه ارتباط موجودات حيه (انسان ، حيوان ونبات) را به محيط ماحول آن بنام محيط زيست Ecology ياد ميكند . وداشتن محيط زيست براي همه موجودات زنده بخاطربقاي خويش ضروري است دانشمندان زيادي دراين ارتباط بحث كرده است كه براي اولين بار اصطلاح Ecology توسط عالم آلماني [1]E heackle درسال 1866 م به جهان علوم معرفي كرد دانشمندان مذكور Ecology بامحيط زيست را چنين تعريف كرده است . Ecology علميست كه ازاقتصاد زيبايي طبيعت بحث ميكند ويا به عبارت ديگر علم شرايط موجودات وهم چنان موجودات حيه وارتباط آن با جهان ميباشد. واين كه آب چطور پيدا شده با خلقت دنيا بازمين هموار آب هم خداوند(ج) حلق كرده است مركب يگانه منبع است كه نيازي هاي طبيعت ازآن سرچشمه ميگيرد وهم چنان ... محيط زيست سازمان ملل Commer Dr.[2]  بزرگ را بعد از 10 سال تجربه دريافت كرد.

1.هررشته نظام طبيعت با رشته ديگر نظام طبيعت ارتباط دارد مثلا ً خاك يا نبات با حيوان وغيره

2.هر شي بايد درجاي راه داشته باشد يعني مواد فاضله ومواد آلوده كننده بايد دريك جاي دفن گردد

3.نان مفت درطبيعت پيدانمي شود يعني هرموجودزنده بايد براي بدست آوردن غذا تلاش كند.

4.طبيعت ازهمه بهترميباشد يعني تعادل نظام طبيعت بايد حفظ گردد.

محيط زيست چيست؟

امروزه كليمه محيط زيست ورد زبان همه گان است . معني دقيق اني واژه چيست به محيط زيست يكي از واژه هاي بسيارپيچيده وكمتر شناخته شده درافغانستان است درلاتين كليمه Environment به معني تمام اجسام مي باشد كه پرامون ما را احاطه كرده است ، اما معني امروزي اين واژه آن گونه كه دركتاب هاي بوم شناسي يا Ecology آمده است عبارت از يك پديده پيچيده بوده كه شامل محيط هاي اجتماعي بيولوژيكي ميباشد. محيط زيست به طبقه هاي مختلف تقسيم شده است كه عبارت اند از طبقه زيرين را خاك يا lithosphere طبقه ميانه را زيست كرBiosphere وطبقه بالاي Atmosphere وآن قسمت ازخاك كره كه توسط آب ويخ پوشيده شده است به نام كره آب يا Hydrosphere ياد ميكند . اين طبقه زنجيري را با هم مرتبط مي سازند. كه هرگونه دستكاري غيرمعقول چه درساختار و چه در تركيب آنها ، تمام زنجيره اي با هم پيوست محيط زيست را چاره خواهد كرد كه در بعضي موارد قابل ترميم نيست . با ترميم آن به ده ها سال ضرورت دارد. بعنوان مثال انواع حيوانات ونباتات درحال انقراض ديگر هرگز پديدار نخواهد گشت . طور مثال 10 سال براي رشد جنگل به 50 سال براي تجديد حيات مراتع مناطق خشك ، ورد حدود 1000 سال براي جاگزين خاك فرسايش شده زمان لازم است. محيط زيست واكنش هاي موجودات زنده است محيط زيست فقط مطالعه محيط زيست واثرات آن بالاي موجودات زنده نيست بلكه مطالعه واكنش هاي تمام انواع در بين خود نيز  نوع انسان نوعی است مانند انواع ديگر به اين تفاوت كه .توانایی اعمال تاثيربالاي انواع ديگركرده است انسان نه تنها بالاي انواع ديگر تاثيرميگذارد بلكه زيستگاه آنان رانيز تغيرميدهد. وهم چنان مي تواند از طريق تكنالوژي زيستي انواع جديد را بيافريند.

1.Biosphere: قشرنازك كره جهاني زمين را Biosphere مي نامند. تمام انواع زنده مانند حيوانات ، نباتات ، درختان ، حشرات ، پرنده گان ، ماهيان ، قارچها الجي ها ، ويروسها ، باكتريا ها وانسان ها زيستكره زمين را مي سازند.

2.جوكره Atomsphere :- جوكره تعامل كره آب وهمواره كره زمين است كه دربالاي كره خاكي يا Lithosphere موقعيت دارد. تغيرات چون تعامل ازمجموعه از آب وهواي متوسط گرماي زمين بارنده گي وتغيروآلودگي وزش باد است. بيشتر بس تغيرات بخاطر افزايش گازكاربن داي اكسايد دراثرفعاليت هاي اززمره انسان وايجاد پديده هاي گل خانه ني بوجود آمده است واين تغيرات زنده گي حيوانات وانسان ها درخطرانداخته است.

3.آب كره Hydrosphere :- آب كره آن قسمت زمين است كه توسط آب ويخ پوشيده شده است آب كره نسبت به تغيرات آب وهوا احساس است هرديگر گوني كه درچرخه آب Water cycle تاثيرمستقيم را برپيشرفت اقتصاد وبروي محيط زيست دارد.

4.خاك كره Lithosphere : اين طبقه شامل طبقات سنگ ها ، خاكها ، كودها ميباشد. خاك جاي است كه نباتات درآن نشا ونموميكند طبقه فوقاني خاك Tup-soil داراي مواد عضوي بوده وحاصلخيزي زمين را تعين ميكند . امروز افغانستان يا بحيرآن ن... محيط زمين دوبروسات . مهمترين بخش زيست محيطي همانا بيابان زداني Disertificatcony جنگل زدايي يا Diforastation فشاربيش ازحد برمراتع وفرسايش شديد خاك ، آلودگي شهرها عدم موجوديت كانالزيسيون انكشاف شهر ها بدون با درنظرداشت اصول ومطالعات دقيق تماما ً مشكلات است كه محيط زيست افغانستان را به هم مبندند.

عوامل كثيف شدن آب ومحيط زيست :

كثيف شدن آب خاك وهوا به معني كثيف شدن محيط زيست ميباشد هرانسان نياز دارد كه آب ، خاك وهواي پاك ، طبيعي وعاري از كثافات ، زهريات وبكتريا باشد درمورد كثيف شدن هوا بايد گفت كه عوامل مختلف وجود دارد كه مثلا ً گازات موترها ، مواد سوخت ديزل درخانه ها ودوايردولتي بخصوص درجنراتورها وصنعت كه باعث كثيف شدن هوا ومحيط زيست مي گردد. درمورد سوخت مواد خانه ها تا حد امكان كوشش شود كه موقعيت خانه طوري باشد كه از انرژي آفتاب فصل زمستان استفاده نمايد مگر به علت عدم موجوديت زمين هاي مناسب براي اسكان مردم اين معظله روز به روز زياد شده مي رود. وهم چنان ازديام ترافيك باعث خرابي وكثيف شدن محيط زيست گرديده است . عبور دادن آب هاي فاضلات به نزديكي منابع آبهاي نوشيدني يكي از عوامل ديگري است كه باعث خرابي وكثافت آب نوشيدني گرديده است وعدم موجوديت تصفيه خانه هاي فاضلاب شهري باعث جذب مواد فاضلاب ويكجا شدن با آب هاي نوشيدني گرديده است. يكجا شدن فاضلاب چاه سپتيك به آب هاي نوشيدني يك مسله جدي است طوري مثال آب هاي شهرجلال آباد دچاراين معضله هستند زيرا كه منابع آب نوشيدني به سطح زمين نزديكتراست.بلند رفتن درجه حرارت ، سوختن جنگلات وعدم توجه ممالك صنعتي جهان نسبت به محيط زيست كه باعث توليد گازات گلخانه ائي ميگردد . وباعث تخريش قشرآزون ميگردد. كه درآينده ها شايد محيط زيست جهان شايد ضربه شديدي را متحمل شوند همه اين عوامل باعث تخريب محيط زيست شده است .عدم استفاده درست ازمنابع آنها نوشيدني وآب هاي زراعتي وعدم موجوديت كانالزيسيون شهري وكانالزيسيون زراعتي وسطح پائين آگاهي عامه باعث تخريب محيط زيست شده وعواقب ناگوار را ايجاد خواهد داشت.

آب واهميت آن:

آبهاي شيرين نقش بزرگ ازهايدروسفيرجهان را تشكيل داده است ويكي ازحياتي ترين عامل اكوسيتم هاي خشكي كره زمين است تغييرآب وهوا وآلوده گي محيط متاسفانه درذخايرآب شيرين اثر سوء گذاشته وخشكسالي وسيلاب ها ازدياد جمعيت ازعوامل نگران كننده براي آلوده گي محيط زيست وآب هاي شيرين است ، چه باعث آلوده گي بيشترآب وهم موجب مصرف بيشترآن مي شود. آن هم درجايكه ميزان ومقدارآن درطبيعت محدود وثابت است اين مهمترين هدف جامعه جهاني حفظ آبهاي شيرين موجوده استفاده محطاتانه ازين منبع محدود وثابت دردسترس قرار دادن آن براي كليه مردم جهان مي باشد با ين توضيح كوتاه پيشنهاد مي شودكه

1. با مدريت صحيح از آبهاي شيرين استفاده حفاظت شود.

2. ميزان دقيق آن درجهان تثبيت گردد.

3. آب سالم وتصفيه شده براي شرب دراختيار ساكنين كره زمين قرار داده شود.

4. جلوگيري ازاسراف درمصرف آن و برنامه ريزي دقيق براي مصرف آب.

5. تحقيق دررابطه به اثرات تغيرات آب واثرات سو آن  درمحيط زيست

توسعه پايدار وحفاظت ازمنابع طبيعي ومحيط زيست با سلامتي انسانها رابطه نزديك دارد. فقرعامل عدم رشد فكري و نهایتا عامل عدم سلامتي انسان ميشود. توسعه با تكنالوژي ناسازگاربا محيط فانوس نبوده وباعث آلودگي محيط ورواج امراض گوناگون ميشود. سازمان ملل ودول جهان موظف هستند ضمن مبارزه با امراض سطح جهاني درامر مبارزه با آلوده گي محيط زيست هوا آب خاك وآلوده گي صوتي درسطح جهان باهم همكاري نزديك داشته باشد . مبارزه ريشه كن ساختن امراض درمناطق اوستائي وشهري دركنار مبارزه باآلوده گي محيط ازجمله ديگر وظايف كشورها است كه با كمك و همياري سازمان جهاني صحي بايد درهمه كشورها دراجرا درآيند.

عوامل طبيعي تخريب محيط زيست:

آلوده گي هوا تجمع گاز كاربينك باعث تغيرات درآب هوا شده واثرات روي محيط زيست شده است كه اين تغيرات باعث نابودي محيط زيست است Mauers 1979 اشجار زنده وايستاده منگانيزم طبيعي حفاظت آب خاك ومحيط را تشكيل ميدهد. طبعيت تحت مراحل مختلف 3 – 12 هزار سال درضرورت دارد. تا خاك را براي زراعت آماده گردند اما باد وآب عاملين عمده فرسايش بوده ومي تواند كار 12 هزار ساله طبيعت را درظرف يك ساعت مي تواند ازيك هكتار ساحه فرسايش دهد ظوفان  چهارروزه باد كه درسال 1930 م درصحراي بزرگ ايالت متحد امريكا بوقوع پيوست 3000 هليون تن خاك را فرسايش داد. آب 25000 مليون تن حاصل خيز ترين قسمت خاك را درظرف يك سال درمنطقه كه عاري ازدرخت باشد ازسطح زمين نابود مي سازد.فرياد مجراگراني ازاين جا است كه به سطح جهاني بلند شده وهشدارميدهد كه اضافتراز 27 مليون هكتارزمين صالح الزرع آبي 170 مليون زمين هاي زراعتي للمي و3000 مليون هكتارساحه علف چرهاي جهان بنابرقطع جنگلات وتاثير سو آن قرباني توسعه صحرا گرديده است خشكسالي هاي متعدد وپي درپي باعث تخريب محيط زيست شده بسياري ازانواع جنگلات كه درمتقابل عدم موجوديت آب مقاومت ان از بين رفته است.مقدارزيادي انواع نباتات به اثرتغيرات آب وهوا وعوامل طبيعي ازبين رفته وبسياري ازانواع بومي دراكثرنقاط جهان ازبين رفته است. اثرات منفي بارا های اسیدی نيز بالاي گونه هاي ازگياهان تثبيت شده است وهم چنان درياچه ها را آلوده ميسازد اثرات گرم شدن حرارت نيزبالاي محيط زيست تاثيرمستقيم دارد.

تاثيرسو آبهاي ملوث بالاي حيات:

آب كه داراي قدرت انحلال استثناي وبسيار زياد است مي توان مواد مختلف را درخود حلال نمايد اين مواد غالبا ً سمي ميباشد. ازسوي ديگر آب كه بطور دايم درحال جريان است يك عامل سهم انتشار آلوده گي درتمامي قلمروهاي آب كره ويازيست كرده به شمارمي رود. با آلوده شدن آب سلامت محيط زيست مواد تهديد قرار گرفته وكيفيت زنده گي نيزدرمعرض حمله جدي قرار ميگيرد. آلوده گي كه براي آب های سطحي خطرناك است به آبهاي زيرزميني هم سرايت كرده وپس اززياد شدن ، نگراني هاي را بوجود مي آورد. اگر فضاي زيرزمين آلوده شود معالجه آن مشكل خواهد بود لذا نگراني آن بيشتر است از بين بردن آلوده گي يك آبخانه  طولاني و مشكل بوده وهرگز نمي توان آن را بطور كامل ازبين برد. دريك حوزه هايدرولوژيك ، منابع آب كلي يك واحد كيفيت را مثل واحد كميت تشكيل ميدهد آبهاي سطحي وآبهاي زيرزميني را نمي بطورجداگانه درنظرگرفت هنگام آب بصورت آلوده درنظرگرفته ميشود كه دراثر فعاليت خطري براي محيط زيست داشته ويا براي تقاضا هاي استفاده نامناسب باشد . به عنوان مثال آب كم بوسيله انحلال نمكهاي سنگ مخزن دركلورها ، سلقاتها ، فاسفالتها معدني ميشود آلوده نمي باشد . اگر چنين آنها آلوده باشد تمامي آبهاي معدني ويا آبهاي گرم معدني بصورت آبهاي آلوده درنظرگفته ميشود . يك آلوده كننده را مي توان به شكل ذيل تعريف نمود. آلوده كننده يك عامل فزيكي وكيمياوي يا بيولوژي است كه ازفعاليت انسان سرچشمه گرفته ودرشدت وبا غلظت غيرطبيعي ، موجب تغيرماهيت تدريجي كيفيت آب طبيعي مي گردد.  آلوده كننده ما را برحسب طبيعت آنها به چهار گروپ تقسيم مي شود . آلوده كننده هاي فزيكي ، كيمياوي ، بيولوژيكي وباكتريالوژيكي ميباشد خلاصه اينكه آلوده كننده ها همواره آب دركليه مراحل جريان آن درروي زمين حضور داشته ويك خطرجدي براي زنده جانها ميباشد.

باران هاي تيزابي وعوامل ايجاد آن

اتومسفيريك محيط بسيارمناسب جهت انتقال مواد آلوده كننده بخصوص عوامل اسيدي يا تيزابي ميباشد. وبدين ترتيب تاثيرقابل توجه به اكوسيستم هاي آب وخاك ، حيوانات ، نباتات وغيره دارد. آلوده گي هاي منتقل شده به اتموسفير به خصوص so4 واكسايدهاي كاربن ناشي از استفاده ازمواد سوختي فابريكه ، موتر ها وماشين آلات به فضاي صعود كرده بعداز يك سلسله تعاملات وتغيرات درفضا هوا به انواع مختلف مواد كيمياوي وتيزابي تبديل ميشود. گازات مهم كه درهوا با قطرات آب كه درنتيجه تبخيرابحار درابرها بوجود ميايد . گازات so4 ، كاربونيك اسيد ، Hcl ، فلورين ، cl وغيره ميباشد . كه بعد از يك جا شدن با قطرات آب نوعيت وكيفيت آب را تغيرداده وبه آب هاي تيزابي تبديل ميشود. وهم چنان گردوغبار كه دراثر عوامل مختلف طبيعي به فضا صعود ميكند.سبب يكجا شدن با قطرات باران شده وآب را تيزابي مسازد. وبلاخره اين قطرات باران بزمين رسيده ودرزمين سبب تخريب گوناگون ميشود ، واثرات سوء آن را بالاي آب هاي سطحي وآبهاي زيرزميني ، حيوانات ، نباتات مزروعي ، چراگاه ، جنگلات ، باغات واماكن تاريخي مشاهده ميشود كه درنتيجه ضربه قوي درمحيط زيست وارد ميكند باران هاي اسيدي با تيزابي ازطريق باران وبرف ميسرميشود. وبارش وباران وبرف باعث يك جا شدن گازات مختلف وذرات آلوده كه درفضا معلق ميباشد يكجا شده وآن را به زمين انتقال ميدهد واثرات سوء در بالاي اكوسيستم وارد مكند.

اثرات سو باران هاي تيزابي با محيط زيستك

اثرات باران هاي اسيد داراي محيط زيست منقي ميباشد ، تجمع ذرات وگازات كاربونيك باعث تغيرات آب وهوا ميشود ؤآب كه درجو موجود است تيزابي شده وبالاي محيط زيست واثرات  منفي دارد كه خلاصه آن را دراينجا ذكرمي كنيم.

الف. اثرات باران هاي اسيدي برجنگل :- اثرات سو باران هاي اسيدي برجنگلات مشاهده شده است وبنام مرگ و میر جنگل ناميده ميشود. دراغلب كشورهاي اروپا

ب. اثرات بارانهاي اسيدي بركشاورزي:- باران هاي اسيدي اثرات سو به محصولات كشاورزي داشته وگاه به نابودي آنها منجر ميشود بخصوص گاز so4 اثرات مخربي دارد.

ت. اثرات باران هاي اسيدي برخاك :- اثرات باران هاي اسيدي روي خاك هاي زراعتي وخاكهاي داخل شهر ها بخصوص اطراف كارخانه جات ميگذارد لذا خاك آلوده شده وتغيرات به وجود ميگردد.

ج. اثرات باران هاي اسيدي برآبهاي زيرزميني وسطحي:- بارانهاي اسيدي بالاي آبهاي زيرزميني اثرداردوباعث ميشود كه PH خاك وآبهاي زيرزميني اسيدي گردد. مثلا ً دردنمارك آبها اسيدي با لوله هاي آب اثرمنفي گذاشته وهم چنان با آبهاي سطحي اثردارد. PH را پائين مي آورد.

د. اثرات باران هاي اسيدي برساختمان:- باران هاي اسيدي در طي قرون متمادي اثرات سو را بالاي ساختمان ها گذاشته است نقاشي ساختمان تغيركرده ، رنگ مجسمه ها تغيركرده ودرشهرها قديمي مثل روم ، اتن وقاهره ، اين اثرات روي ساختمان مشاهده شده است در اهرام ثلاثه مصر اگروپليس يونان ، تحت جمشيد اين اثرات را مي توان مشاهده كنيم به همين سبب اين كشورها قانون هواي صاف را تصويب نمودند.

ذ. اثرات باران هاي اسيدي برسلامت انسان: - بخصوص كسانيكه نزديك كارخانه جات زنده گي ميكند ازآن آسيب ميبيند به همين دليل اغلب كارخانه جات را بيرون ازشهر انتقال داده است واقلا ً بايد 300 كيلومتر بيرون از شهر باشد.باران هاي اسيدي نه تنها اثرات زيانبار روي جنگلات ودرياچه ها دارند بلكه مصالع ساختمان زيادي ازقبيل آهن ، فولاد ، پلاستيك ، سنگهاي زينتي ومرمری را دربناهاي شهري ازبين مي برند، بناي معروف اگر وپوليس درشهرآتن وبناهاي ديگري درسايركشورها به وضوح نوع تخريب باران هاي اسيدي را نشان ميدهد كه بویژه در قرن اخيربه علت آلوده گي هوا ازاين روند تسهيل شده وشدت گرفته است بدیهی است كه ساختمان هاي آسيب ديده نياز به بازسازي داشته ولازم است كه آثاروبناهاي تاريخي به آنهاي مختلف دربرابراثرات تخريبي آلوده گي هوا وباران هاي اسيدي محافظت شوند، واضح است كه هزينه چنين اقدامات بسياربالا بوده وسالانه به مليارد ها دالر بالغ مي شود درايالات متحده شهرهاي كه دررول سواحل شرقي اين كشور قرار دارند بيشتر درمرض خطرات ناشي ازباران هاي اسيدي هستند زيرا انتشارگازهاي داي اكسايد گوگرد واكسايد نايتروجن دراين مناطق بسيار بيشتر ازجاهاي ديگر است با اين حال جريان هاي جوي باعث هدايات بارانهاي اسيدي به غرب اين كشور بريژه كاليفورنيا ميگردد. به نظرمي رسد كه علاوه كردن آهك به آب درياچه هاي كه دراثرباران هاي اسيدي درمعرض اسيدي شدن قرار دارند. راه حل مناسب باشد اين كار درايالات نيويورك ، سويد وانتاريوانجام شده است ولي اين روش به علت گراني ونيازبه پي گيري مداوم راه حل رضايت بخش دردراز مدت نيست، تنها راه حل عملي شكل باران هاي اسيدي درازمدت كاهش وبه حداقل رساندن انتشارجوي گازهاي است كه درشكل گيري باران هاي اسيدي مشاركت دارند. حرارت گازهاي مختلف وگرد وغبار باعث امراض گوناگون شده خاصتا ً آسيب زيادي به سيستم تنفسي ميرساند.

آلوده گي هوا و اثرات آن بالاي محيط زيست :

راه بروز هاي مختلف ومناسبي جهت كنترول آلوده گي ها كه از منابع ثابت ومتحرك خارج ميشود.وجود دارد اين راه برد هاي شامل كاهش انتشار ، جمع آوري ومحسوس نمودن آلوده گي هاي قبل از ورود شان به جو ميباشد . ازنظر محيط زيست كاهش انتشار آلوده گي ها با استفاده ا زبهبود كاهش مصرف انرژي وكاهش مصرف مواد سوختي درموترها وكوتاه كردن فاصله هاي دوره وفعال ساختن هرچه بهتركانالزيسيون راه برد بهترخواهد بود . هم چنان كاهش عبور مرور موترها درشهر راهبرد خوبي خواهد بود مثال آلوده گي هوا درمناطق مختلف جهان به شكل هاي گوناگون بروزمينمايد وكاهش اين آلوده گي ها مستلزم بكارگيري راهبرد هاي است كه پاليسي با درنظرگرفتن منابع آلوده گي اجرا شود. حتي درايالات متحده امريكا مشل آلوده گي هوا درنواحي مختلف اين كشورمشكل هاي گوناگون دارد. براي مثال درمنطقه لس انجلس اكسايد هاي نايتروجن وهايدروجن ها از عوامل اصلي آلوده گي هوا بشمار ميرود كه عمدتا ً به وسيله موترها توليد ميگردد. درحاليكه در اوهایو و منطقه درياچه هاي بزرگ انتشار داري اكسايد گوگرد دراثر فعاليت هاي صنعتي توليد شده وكيفيت هوا را تحت تاثير مي آورد ودرايالت كاليفورنيا گاز نايتروجن اكسايد عمده ترين گاز آلوده كننده به شمار ميرود توسعه حمل ونقل عمومي وتشويق مردم به عدم استفاده از موترهاي مشخص استفاده ازانرژي برقي درموترها وكارخانه جات واستفاده از گاز متان كه آلوده گي كمتري را بوجود مي آورد . وايجاد محدوديت براي كارگرفتن ازموترها وسيله خوب براي جلوگيري از آلوده گي شدن هوا خواهد بود به اين ترتيب كاهش ذرات وگازات باعث كاهش باران هاي اسيدي شده وسبب ايجاد يك محيط زيست وآب هواي صاف راه مهم به شهرميرود. بطوريكه قبلا ً بحث گرديد كشورهاي بزرگ دركشورهاي كمترتوسعه يافته به علت سيرصعود جمعيت درمعرض افزايش آلوده گي هوا قرار دارد . اين كشورفاقد امتيازات لازم براي مبارزه با آلوده گي هوا مي باشد زيرا اين كشور ها بيشترين نگراني مربوط به امكان تغذيه وجمعيت روبه رشد است واعتبارات موجود صرف تهيه مسکن وغذا را ميگردد.بهترين مثال دراين مورد شهر مسكسيكو ميباشد كه با جمعيت 26 مليون نفر كه شايد بزرگترين منطقه شهري درجهان باشد دراين شهر خود روهاي مختلف صنايح ونيروگاها همه ساله هزاران تن گازهاي آلوده كننده وارد جو زمين ميكند شهرمكسيكودرارتفاع 2255 متري از سطح بحرقرار داشته وبوسيله كوه هاي مختلف احاطه شده است كه با شديد ترشدن مشكل آلوده گي منجرمي شود. روزي نيست كه اين شهرهواي آلوده داشته باشد ودوکتوران درگذراشات خود افزايش دايمي بيماري هاي تنفسي را راپورمي دهد . وبه والدين توصيه مي نمايد كه فرزندان خود را به طور دايم جهت استفاده ازهواي مناسب به خارج ازشهر مبرند . سردرد ، سوزش چشمها ، زخمهاي گلوازعوارض شايع هواي اين شهرميباشد. عمده ترين وسايل كثيف شدن هوا مكسيكو وسايل تقليه هستند. تخمين زده ميشود كه بيش از 50 هزار ملي بس وتاكسي وچندين مليون موترهاي شخصي دراين شهر گشت وگذارمينمايد كه تقريبا ً 75 درصد آلوده گي هواي اين شهر از تردد اين وسايل ميشود. بيشترموترها قديمي بوده وشرايط لازم براي بكارگيري ندارد. اخيرا ً دراقدام جهت كاهش آلوده گي هواي شهر يك تصفيه خانه نفت تعطيل گرديد اين تصفیه خانه بزرگ نفت به مدت 60 سال تقريبا ً 90 هزار تن مواد آلوده كننده درهرسال وارد هوا ميگردد. براي كمك باكاهش آلوده گي هوا ميتوان به تهيه قوانين ومقررات براي جلوگيري از آلوده گي هوا وضع وعملي نبود ودستگاه هاي ساخته شود كه براي جمع آوري مواد مضره از آن كارگرفته شود.

طرق جلوگيري از ملوث شدن آب :

مسله اصلي آب درجهان عبارت است ازبرقراري هر چه بيشتر تعادل بين تقاضاي فزاينده ومنابع طبيعي ثابت بدون آنكه اختلال درمحيط زيست وارد شود ازاهداف كه در درجه اول اهميت قرار دارد تضمين كيفيت واطمينان وتوزيع آب آشاميدني صحي هم چنين مقابله مصرف آب درآبياري است يكي از راه هاي حل آن توصل به آب هاي غيرمتعارف راست . كمبود آب يا خطرات آن همواره با صورت كمي وكيفي مطرح ميباشد خطرفوري آلوده گي بوئیژه آب هاي زير زميني است كه شدت گيري آن سريح ميباشد پيش گيري ومقابله بروي عمليات فني ، اجتماعي ، اقتصادي وسياسي تكيه دارد. روشهاي فعلي تكنالوژي وامكانات توسعه آن مي تواند با مشكلات موجود كه راه حل آن اساسا ً جنبه مالي دارد مقابله نمايند. عمل اجتماعي ، اقتصادي عبارت اند از آگاهي عموم به ارزش بهاي آبيكه مبارزه برعليه هدررفتن آن درمصارف خانگي و امور شهري والوده گي را تسهيل مي نمايد لذا كوشش بايد به صورت جمعي صورت گيرد  مسله آب يك مسله هم بستگي ملي است . دربسياري از كشورهاي توسعه يافته وياد رحال توسعه چي درمناطق مرطوب وچي درناطق باير، فقدان سياست آبي درميان مدت درازمدت مشكل اصلي بشمار مي رود. مسولين امربايد به مسوليت خود پي برده ووارد عمل شود كيمياوي دايمي يا موقتي هميشه اجتناب پذيرنيست با مراقبت هاي كمي وبه ويژه كيفي دربكارگيري كامل وحفاظت منابع طبيعي مي توان با اعمال مديريتي صحيح برمنابع آب كلي طبيعي كلي مشكل كم آبي را كاهش داده وخطرات آن را محدود كرده است مديريت آب مثل مديريت سايرمنابع معدني به منابع مالي نياز دارد كه دولت ها بايد ديرويا زود آنرا بذيرد. چون آب يك مسله حياتي است بنا ً براي حفظ ونگهداري آن بكوشيم ، حفاظت منابع آب ها ازكثافات وآلوده گي دور باشد وسيستم كانالزيسيون بايد ايجاد شود . مشكلات كه ما در اين عرصه داريم در جلال اباد كه ابهاي نوشيدني سطحي بوده و دراكثرناحيه هاي شهر آب فاضلات با آب نوشيدني يك جا شدن وآب را آلوده وملوث كرده است . هم چنان آب هاي كه استفاده ميكنيم خاصا ً درمناطق گرم بايد از كلورين كه ضد مكروب ميباشد استفاده كرده و براي ضد عفوني كردن از آن كار بگيريم . 

استفاده درست ومنظم ازآب:

انتخاب وحفاظت صحيح ازمنابع آب درتامين آب آشاميدني سالم ازاهميت عمده برخورداراست. حفاظت از آب به منظور جلوگيري از آلوده گي هميشه بهتر ازتصفيه آن پس از آلوده شدن ميباشد. قبل از اينكه يك منبع جديد آب آشاميدني انتخاب ميشود ، اهميت دارد كه مطمين شويم كيفيت آب رضايت بخش بوده ويا براي آشاميدن قبل از تصفيه است وكيفيت آب دردسترس براي تامين نيازهاي دايمي آب كافي است واختلاف هاي دوراني وفصلي دركميت آب ورشد بيش بيني شده درجمعيت درنظرگرفته است. آبها ميشود كه ازفعاليت انسان ها حفاظت شود اين كارمي تواند باكنترول فعاليت هاي آلوده كننده دراين منطقه مثل رفع مواد زايد خطرناك ، فعاليت هاي استخراج معدن ، استفاده كودها وآفت كش ها دركشاروزي وايجاد محدوديت ورفع قوانين براي فعاليت هاي تفريحي باشد. منابع آب زيرزميني مثل چشمه ها وچاه ها بايد درمحلات باشد كه اززهكشي ها وسيلاب هاسطحي حفاظت شوند. ناحيه برداشت آب زيرزميني بايد ازدسترس عمومي خط كشي شود ، زباله ها پاكسازي شده وبراي جلوگيري ازتشكيل آب هاي ايستاده شيب بندي شود.دام پروري بايد درچنين مناطق كنترول شود حفاظت ازآبهاي سطحي مشكل است ممكن است حفاظت يك منبع آّ دربرابر فعاليت ها مهم انساني امكان پذيرباشد ، اما درمورد يك رودخانه حفاظت فقط ممكن است دريك منطقه محدود شده عملي باشد دراغلب موارد ضروري است كه كاربردهاي منطقي استفاده كرده واستفاده موثرنمايم وهم چنان مي توان كه آبهاي فاضلاب را بعد از تصفيه استفاده نمايم هم چنان درمورد شست وشوحمام ، ظرفشوي آبپاشي ، آبياري هم از اصراف كارنگيريم . شبكه هاي توزيع ، آب را در محل تصفيه به مصرف كننده مي رساند ووظيفه دارد كه آب صحي را به مردم برساند بنا ً شبكه آبرساني وظيفه دارد كه سيستم آبرساني را دايما ً كنترول كند وديما ً آب را درلابراتوارهاتست كند ودرقسمت مطمين شدن صحت آب مي تواند ازمواد كيمياوي هم استفاده كند. درشبكه آبرساني بايد ازمواد استفاده كنيم كه درمقابل خورده گي مقاومت داشته باشد.

خلاصه روش كاري هاي ملل متحد درمورد محيط زيست وآب تازه:

زمان ملل متحد پروگرام هاي را درمورد آب ومحيط زيست دارد كه موسسات مختلف ملل متحد آن را انجام ميدهد كه طورخلاصه آن ذكرميكنيم مثلا ً

1.شعبه واداره وتنظيم امورآب ملل متحد (DESA) خدمات را براي تطبيق پروژه ها وتهيه سفارشات دررابطه به تنظيم مسايل مربوط منابع به آب فراهم مسيازد.

2.ادره صحي جهان (W.F.O) به انكشاف آب وصحت متمركز است. اهداف پروگرام صحي جهان درمورد آّ تاكيد برتهيه سفارشات صحي وحمايت ازانكشاف مردم كشورهاي غريب ميباشد.

3.صندق بين المللي اطفال (UNIOEF) :- هدف اساسي آن پروگرام آب وحفظ محيط زيست براي كمك به نجات اطفال ميباشد ودر85 كشور200 كارمند متخصص ميكند ودرعرصه تخصصي آنها حفاظت محيط زيست ، حفاظت اطفال ، آب ، تعليم ، صحت ، تغذيه ودرباره عكس العمل نيازمندي هاي عاجل ميباشد.

4.فعاليت هاي تخصصي آب (F.A.O) درمورد انكشاف آب وتوسعه آبياري ، كنترول كيفيت آب ، پروژه هاي اثرات محيطي ومحافظوي ، جنگلداري ، زراعت ، سرمايه گذاري ودرعرصه هاي ماداري ميباشد.

5.فعاليت هاي اداره انرژي اتول (IAEA) : اين موسسه دستورداده است كه كشورهاي عضو را دراستفاده ازتكنالوژي وساينس هستوي براي مقاصد صلجويانه كمك نمايد . با دربرداشتن خوراك وزراعت ، صحت بشر، محيط زيست زميني وتحت البحري ومنابع آب هدف پروگرام منبع آب (IAEA) ارتقاع سطح علمي جهان مربوط به آب ميباشد.

6.پروگرام انكشاف ملل متحد (UNDP) فعاليت ها را درسطح ملكي كمك ميكند كه هدف آن ارتقا ودسترسي به آب محفوظ وحفظ الصحه الي سال 2015 وبراي توقف دادن به بهره برداري آب غيرمداوم ميباشد. دردهه گذشته (UNDP)  درمسايل آّ ومحيط زيست در95 كشورفعاليت داشته است

7.موسسه تعليماتي (UNESCO) :- آب يك اولويت عمده براي بونسكومي باشد كه ديدگاه وسيع غرض كمك به تهيه علوم ساينسي ورهنماي اخلاقي كه متواند منابع آب را درموثريت محيط زيست را داشته باشد.

8.پروگرام بين المللي آب (FHP) :- اين موسسه داراي پروژه هاي مختلف ساينسس را داده آب كه شامل آب بحري ، نظارت وتنظيم حوفه هاي آبي بين المللي ، مطالعه آبهاي تحت العرضي مخصوصا ً درمناطق خشكه ميباشد.

9.پروگرام محيط زيست ملل متحد (UNEP): آب تازه يكي از الويت هاي كار (UNEP) ميباشد. ازطريق كاريكه درباره روش واستراتيژي آب انجام ميدهد. (UNEP) مسايل كمبود مقدار ، آسيب پذيري كيفيت آب ودسترس غيركافي به آب را برازيده مي سازد.

10.موسسه غذا وزراعت هم چنان از سال 1945 م درمورد انكشاف آب وحفظ محيط زيست به فعاليت هاي خود آغاز نموده است. سه بخش عمده آب پروگرام آب (FAO)  را تشكيل ميدهد كه عبارت اند از توليد نمودن خوراك بيشتر با استفاده ا زآب كم كيفيت آب ومحيط زيست ، درنظرداشت صحت انسان نزديك نمودن فاصله بين مصرف وتوليد عدم .

11.بانگ جهاني (W.B) پروگرام وبخش آب بانگ جهاني پالسي تنظيم منابع را دراز مدت را منعكس مي سازد كه بالاي آب تازه تنظيم منابع بحري ، خشكه متمركزاست وپروژه هاي آن در بخش تنظيم آب تصفيه آب هاي مانند محيط زيست ، جنگلات ، كنترول سيلاب وبهترشدن زراعت آبياري وزهكشي ، تنظيم حوضه هاي آبي ، تنظيم آبهاي مشرك وايجاد ادارات آبرساني وحفظ الصحه وتنظيم سيستم هاي آب ميباشد.

12.كمسيون اقتصادي آبهاي غربي درقسمت زراعت ، سيستم هاي آبياري ، محيط زيست ومنابع طبيعي حفظ الصحه تعليمات مربوط به محيط زيست تقليل غربت وغيره فعاليت دارد.

13.كمسيون اقتصادي بحرالكاهل درمورد محيط زيست منابع طبيعي نفوس انكشاف دهات شهرها كار ميكند. 

گرام شدن زمين وبالا آمدن سطح آب درياها:

بالا آمدن سطح آب دريا ها يكي ديگر از مشكلات جدي وبالقوه است كه ازپيامد هاي احتمالي گرم شدن كره زمين است. گرچه امروزه تعين ميزان بالا آمدن سطح دريا ها غيرممكن است ولي درمورد وقوع اين پديده اتفاق نظروجود دارد. دانشمندان دو دليل عمده را درين مورد ارايه ميكند .

1.افزايش درجه حرارت آب درياهاي اوقيانوسها

2.ذوب شدن يخچالها قطبي ، براساس پيش بيني مدلهاي مختلف تهيه شده ميزان بالا آمدن سطح دريا ها درآب هاي مناطق مختلف كره زمين بين 20 – 200 سانتي متر درنوسان خواهد بود.

درقرن آينده وبه احتمال خيلي زياد اين ميزان بين 20 – 40 سانتي متر خواهد بود چنين افزايش اثرات زيست محيطي مهمي را به دنبال خواهد داشت ومي توان پيش بيني كرد كه درنواحي ساحلي آب درحدود 50 – 100 متر پيشروي كرده است. واين نواحي درمعرض فرسايش قرار خواهد گرفت ، برعلاوه ساختمان ها وساير تاسيسات بندري دربرابر امواج وطوفاني هاي درياي آسيب پذيرخواهد بود تغيرمحل خليج ها مرد آبهاي نمكي به طرف سواحل ومحفوظ شدن آب شور درياها با ذخايرزيرزميني آبهاي شيرين از ديگر پيامد هاي بالا آمدن سطح آب درياها واوقيانوس ها ميباشد كه زنده گي ساحل نيشنان را تهديد ميكند. افزايش يك متر سطح دريا ها نتايج وخيم تري به دنبال خواهد داشت لذا مردم براي حفظ سرمايه هاي شان خود را درنواحي ساحل وبندري انتخاب هاي درستي داشته باشد درغيراز آن مجبوربه سرمايه گذاري هنگفتي جهت حفظ سرمايه هاي خود از خطرات بالقوه ناشي از فرسايش خواهند شد ويا سرمايه هاي خود را از دست خواهند داد . وبلاخره بالا آمدن سطح دريا ها زنده گي صد ها مليون مردم را كه درنواحي پست تري ساحلي زنده گي ميكند مورد تهديد قرار ميگرند. به طورمثال دراثر دوگرداب هاي كه در25 سال اخير دربنگلديش به وقوع پيوست بيش از 400 هزار نفر را كشتند ومعادل 4/1 مليارد دالر امريكاي خساره ديدند. نتيجه مهم تاثيرگازات گلخانه ائي اين است كه اتموسفيرزمين با داشتن تركيبات چون گازكاربونيك مي تواند . تابش بلند را جذب كند درحاليكه جذب تابش كوتاه خورشيد توسط اين دوگاز به مقايس بسيار اندكي صورت ميگيرد بنابراين دراتموسفير فضاي گلخانه ائي به همين سبب از طرف روز گرم ميشود . جذب آشعه آفتاب زياد توسط قشر گلخانه ائي سبب بلند رفتن درجه حرارت ميشود. قشراوزون كه از 16 – 24 سانتي متر عرض دارد توسط گازات گلخانه ائي خاصتآ گاز كاربونيك وسلفايد 502 تخريش شده واشعه مضر كه توسط همين قشر اوزون رفع مي شد عبوركرده وبا سطح زمين ميرسد وباعث خرابي هاي جدي درزنده گي انسانها حيوانات ونباتات ميشود وهمين درجه حرارت باعث تغيراقليم وآب وهواي كره زمين ميشود. ازجمله ويژه گي هاي مهم قشراستراتوسفير موجوديت (ازن) است اوزون ناميست به سه ماليكول اكسيجن داده شده است ازن مخصوصا ً درارتفاع 20 -30 كيلومتري سطح زمين قراردارد. كه توسط گازهاي مخرش گلخانه ائي ميتواند تخريش وازبين ميرود. پديده گلخانه ائي تغيرات فاحش را برتنوع زميني خواهد داشت. درفضا گازهاي مختلف وجود دارد كه اين مقدار گازها را اوايل صنعتي شدن جهان زياد شده وازبين آنها گاز كاربونيك از اهميت زياد برخورداراست پديده گلخانه ائي نيزتغيرات را به بار آورده است اين پديد يعني گرم شدن زمين روي تنوع زيستي ها اثرات ناگواررا به بار آورده است واگر درقرن 21 درجه حرارت دو سانتي گراد بلند برود از 50 – 80 مليون مردم به بيماري ملاريا مبتلا خواهد شد درامريكا شمالي سالانه 22TG يا 22 مليون مترمكعب گاز SO2 متصاعد ميشود درحاليكه درتمام جهان 120 مليون مترمكعب گاز SO2 متصاعد ميشود. وبالاي سلامتي انسان اثرات ناگوار را وارد ميكند. براثر گرم شدن زمين يخچال ها ذوب شده وسطح ابحار را بلند ميبرند.

اثرات جنگ سه دهه افغانستان ومشكلات كه درقسمت محيط زيست بباراورده است:

شما ميدانيد كه پروگرام محيط زيست ملل متحد اوايل بهار 2002 درافغانستان آغاز بكاركرد.تاثيرات جنگ سه دهه را بالاي محيط زيست ارزيابي نمايد پروگرام محيط زيست يك گروپ ساحوي را جمع آوري نمود كه تعداد آن به بيست نفرميرسد وآنها را به 70 نقاط مختلف افغانستان اعزام كرد تا كه روشن سازد كه چيگونه تخريب محيط زيست تاثيرات داشته است واين متخصص به قلعه هاي شامخ واخان دربدخشان بالاي اسپها سفركردند به جنگلات طبيعي دربادغيس ، درجهيل باستاني بندامير وجهيل سيستان رفتند وديدند كه چيگونه قطع بيرحمانه جنگلات صورت ميگيرد وصحرا شدن وقحطي آب بالاي زنده گي آنها اثرات ناگواري گذشته است در شمال مملكت دركندز وبادغيس س، درچهاراطراف شرق جلال آباد جنگلات وفرش علفي نباتي با مشكلات روبرواست. بدون درخت وفرش نباتي براي محافظت خاكهاي خاصل خيزتپه ها شسته شده است وبه عقب خود بيابان را ميگذارند به بيابانيكه نمي تواند غذا را براي مصرف حيوانات بزوكوسفند توليد نمايد . بيابانيكه نمي تواند آب را بخود جذب كند. وبارانهاي شديد باعث جاري شدن سيلاب هاي شديد شده وجهيل سيستان كه يك وقت پراز انواع پرنده گان وحيوانات وحشي وپرارزش بود كه ازاين توليدات مردم براي خوراكه براي چوپ سوخت واعمار منازل از آن استفاده ميكردند هنگام كه هئيت ملل متحد از آن جاي درسال 2002 بازديد نمود بدون سنگ خاره، بجزخاك ونمك چيزي ديگر را نديد و%99 جهيل خشك شده بود. البته مشكل دراين جاست كه دراكثر شهرهاي افغانستان مردم از آب صحي ، برخوردار نيستند اطفال دراكثريت نقاط افغانستان به امراض گوناگون ناشي از آب مبتلا هستند وحتي شفاخانه ازآب هاي غيرصحي استفاده ميكند ازهمين سبب پروگرام محيط زيست (UNEP) انتخاب نشان ((آب دومليارد مردم براي آن ميميرد)) انتخاب كرده است. درطول تاريخ افغانستان از نگاه محيط زيست بسيار عالي درخشيده است ولقب گلخانه جهان آن رانام داده است به خود لازم ميدايم كه مشكلات محيط زيست را خود حل نمايم واحساس مسوليت نمايم.

+ نوشته شده در  90/09/26ساعت 9:10  توسط ايمل " نظري "  | 

نبات گل آفتاب پرست

مقدمه

چربی ها و روغن ها یکی از مهمترین گروههای مواد غذایی هستند که ضرورت حضور آنها در جیره غذایی انسان بر کسی پوشیده نیست.چربی ها علاوه بر آن که از ذخایر انرژی محسوب می شوند ،نقش حفاظت از اندامها را نیز به عهده دارند. رشد جمعیت ،بهبود سطح تغذیه ، جایگزین شدن مصرف روغن های نباتی به جای روغن های حیوانی، همراه با توسعه مالداری ، مرغداری و افزایش مصرف کنجاره دانه های روغنی در تغذیه دام و طیور ، نیاز به دانه های روغنی را در جهان به شدت افزایش داده است . ارزش غذایی فراوان دانه های روغنی به عنوان سرشارترین منابع تولید روغن و پروتئین نباتی در طبیعت ، توجه بیشتر کشورهای پیشرفته صنعتی را به تولید این نباتات معطوف داشته است. سطح زیر کشت و تولید دانه های روغنی در جهان در سال 2003 به ترتیب برابر با  37/233 میلیون هکتار و 95/121 میلیون تن بوده است.یکی از دانه های روغنی مهم آفتاب پرست می باشد که سطح زیر کشت وتولید آن در جهان در سالهای اخیر روند صعودی داشته است . در حدود 8/11 درصد از تولید جهانی روغن نباتی به آفتاب پرست اختصاص دارد. آفتاب پرست در ردیف نباتات تیلی ازقبیل  سویا ، کنولا و بادام زمینی در جهان است که اغلب به خاطر روغن خوراکی آن مورد کشت و زرع واقع می شود. مزیتهای نسبی آفتاب پرست در مقایسه با برخی دیگر ازنباتات روغنی عبارتند از : طول دوره رویش کوتاه ، رشد و نمو سریع ، سازگاری با شرایط آب و هوا ، تحمل نسبی به تـنش خـشکی ، فیصدی بالای روغن با کیفیت ، بی تفاوت بودن نسبت به طول روز.

تاریخچه آفتاب پرست :

آفتاب پرست (sunflower)از نباتات بومی نواحی مرکزی قاره امریکا می باشد. جایگاه اصلی این نبات زراعتی ، بین شمـال مکـزیـک و نبراسکا می باشد . نوع H.annuus  در مقایسه با سایر انواع ،بیشترین سطح زیر کشت را در دنیا به خود اختصاص داده است.  کشت آفتاب پرست در آریزونا و نیومکزیکوی آمریکای شمالی حدود 3000 سال قبل از میلاد آغاز شده است. در اوایل قرن 16 میلادی این نبات توسط اسپانیایی ها از آمریکا وارد اروپا شده و در اسپانیا و فرانسه بعنوان نبات زینتی از آن استفاده می شده است. در قرن 19 از اروپا به روسیه انتقال یافت . پس از ورود آفتاب پرست به روسیه ، سطح زیر کشت این نبات در آن کشور بسرعت افزایش یافت . دلیل این امر چنین بود که ظاهراً کلیسا در روسیه استفاده از غذاهای چرب رادر بسیاری از روزهای مقدس تحریم کرده بود ، ولی پس از چندی که آفتاب پرست به این کشور راه یافت ، این دانه روغنی از لیست کالاهای تحریم شده کلیسا خارج شد  دانشمندان روسیه برای اصلاح آفتاب پرست وافزایش میزان روغن آن تلاشهای زیادی کردند به همین دلیل بیشتر انواع تجارتی ، مربوط به این کشور می باشد. در اتحاد شوروي سابق حاصل متوسط گل آفتاب پرست به اندازه 2000-2500 کيلوگرام في هکتار تخمين شده است. بعداً کشت آفتاب پرست در بعضي از ممالک دنيا از قبيل امريکا، کانادا و بعضي از ممالک افريقائي و همچنان استرليا وسعت داده شده است. با در نظر داشت معلومات فوق الذکر گل آفتاب پرست نه تنها از نظر تاريخي بلکه از نظر اقتصادي نيز داراي اهميت بارز در ميان جوامع بشري ميباشد به اين دليل که در بسياري از کشور هاي مهم و عمده جهان که  زراعت به عنوان يکي از مهم ترين سکتور هاي عايداتي آنها به شمار ميرود گل آفتاب پرست را به عنوان يک نبات ارزنده و با اهميت استفاده ميگرديد و فعلاً نيز ميگردد.

اهمیت اقتصادی آفتاب پرست:

گل آفتاب پرست از نظر ارزش و اهمیت آن از جمله نباتات صنعتی بوده به سویه جهانی 76 فیصد ساحه را از ساحه مجموعی نباتات تیلی احتوا میکند. در کشت نبات مذکور اتحاد شوروی سابق مقام اول را دارا میباشد. براساس گزارش FAO مقدار تولید دانه آفتاب پرست درجهان در سال 2000 حدود 260 میلیون تن با اوسط عملکرد 1240 کیلوگرام در هکتاربوده است.  در ممالک دیگر دنیا از قبیل امریکای جنوبی (ارجنتاین) همچنان در هنگری، رومانیا و بلغاریا زرع نبات آفتاب پرست صورت میگیرد شرایط اقلیمی و خاکهای مناطق افغانستان نیز برای بذر گل آفتاب پرست مساعد میباشد.درتخم آفتاب پرست 50-51 فیصد تیل ازتخم , در حدود 40 فیصد یا بیشتر از آن کنجاره به دست می آید . کنجاره آفتاب پرست دارای 30-35 فیصد مرکبات پروتین,10 فیصد روغن و الی20 فیصد کاربوهایدریت میباشد. روغن نباتات تیلی و همچنان از گل آفتاب پرست نسبت اینکه ارزش و اهمیت غذائی زیاد داشته و کالوری بیشتری از آن تولید میگردد استفاده اعظمی مینمایند. اگر یک گرام روغن نباتی عریق گردد دو مرتبه زیاد تر 9500 کالوری انرژی تولید مینماید، در حالیکه از همین مقدار کاربوهایدریت 4180 و از پروتین 4400 کیلوکالوری تولید شده میتواند.روغن در تخم نبات آفتاب پرست نسبت به ارگان های دیگر آن بیشتر وجود داشته و ذخیره میگردد. بناً جنین (Embryo) نبات در وقت نمو از آن استفاده میکند. روغن مایع بعد از تماس با اکسیجن هوا سخت میگردد. قیمت متوسط هر تن دانه آفتاب پرست در سال 2002 حدود 269 دالر بود  . کل سطح زیر کشت این نبات در جهان در سال 2004 برابر با 21436 هزار هکتار و تولید جهانی آن با اوسط عملکرد 1218 کیلوگرم در هکتار برابر با 26108 هزار تن بوده است.

جدول 1  سطح زیر کشت ، اوسط حاصل وتولید دانه آفتاب پرست را در چند کشور مهم تولید کننده و همچنین ایران در سال 2004  نشان می دهد.

جدول 1 سطح زیر کشت ، اوسط عملکرد و تولید جهانی آفتاب پرست در سال 2004

 

کشورها و جهان

سطح زیر کشت (هزار هکتار )

عملکرد

(کیلوگرم در هکتار)

تولید

 ( هزار تن )

کل جهان

21436

1218

26108

روسیه

4709

1019

4801

هندوستان

2070

604

1250

آرجنتاین

1822

1701

3100

چین

980

1786

1750

رومانیا

973

1600

1558

اسپانیا

749

1048

785

ایالات متحده امریکا

692

1341

929

ترکیه

480

1354

650

پاکستان

233

1730

404

برازیل

126

1587

200

ایران

80

525

42

استرالیا

29

2688

58

مصر

15.6

2259

35.4

خصوصیات نباتی :

آفتاب پرست زراعتی Helianthus annuus L.     متعلق به جنس هلیانتوس و فامیل  آستراسه Asteraceae  می باشد جنس هلیانتوس بیش از 60 نوع دارد . نام جنس آفتاب پرست از کلمه یونانی Helios  به معنی آفتاب و anthos به معنی گل گرفته شده است. این نام را لینه برای این نبات انتخاب نمود  .

1. ریشه :آفتاب پرست دارای سه نوع ریشه است:

· ریشه اصلی که تا 2.4 متر در عمق زمین فرو می رود .این ریشه در حدود 70-50 فیصد کل سیستم ریشه نبات را شامل می شود.

· ریشه های فرعی که تا 25سانتیمتری خاک پراگنده شده ومهمترین قسمت ریشه را تشکیل می دهد.

· ریشه های سطحی که نزدیک به سطح خاک پراگنده می شوند ودر شرایطی که سطح خاک خیلی خشک نباشد بوته آفتاب پرست می تواند به وسیله این ریشه ها از کودهایی که بطورسرک به آفتاب پرست داده می شود استفاده نماید .

2.    ساقه : ساقه آفتاب پرست  مقطع آن گرد و قطر ان از 1 تا 10 سانتی متر متفاوت است. ساقه آفتاب پرست زراعتی بدون شاخه است ، لیکن انواع چند شاخه آن نیز به فراوانی در مزارع دیده می شود و معمولاً به عنوان والد نر در تولید بذر هایبرید به کار می رود . ساقه پوشیده از کرکهای خشن است که انتهای آن معمولاً به یک طبق ختم می شود . داخل پوسته چوبی ساقه را مغز خشک و سفید رنگی پر کرده است که به مرور زمان پوک می شود . طول ساقه آفتاب پرست های زراعتی از 50 تا بیش از 500 سانتی متر تغییر می کند  . ساقه در آفتاب پرست های زراعتی معمولاً به یک گل مرکب ختم می شود که طبق نامیده می شود .

3.  برگ :  با سبز شدن نباتچه ، کوتایلیدون ها از هم باز شده و نخستین برگهای واقعی در انتهای ساقه قابل مشاهده می گردند.شکل  . برگها به صورت یک در میان و متقابل ظاهر می گردند و معمولاً پس از 5 جفت برگ متقابل ، حالت مار پیچی از برگهای متناوب ایجاد می شود. برگها بزرگ به شکل قلب و اغلب سنگین هستند و دارای دمبرگ بلندی می باشند. رنگ آنها معمولاً سبز تیره است . هر بوته در حدود 20 تا 40 برگ دارد و تعداد آنها یک ویژگی مربوط به ورایتی است. اندازه برگها در پاین بوته بزرگتر و در بالا کوچکترند و بدین ترتیب آرایش برگ در آن به نحو خوبی تنظیم شده ، بطوریکه سایه افکنی برگهای بالای بوته به برگهای پایین کمتر است  . برگهای آفتاب پرست دارای خاصیت آفتاب گرائی می باشند . بطوریکه ، همراه با تغییر زاویه تابش آفتاب ، برگها نیز ، زاویه جذبی خود را تغییر می دهند و بدین ترتیب بیشترین مقدار نور آفتاب را جذب می نمایند . آفتاب گرائی باعث افزایش حاصل به میزان 9  فیصد می شود. (10)

4.    اندامهای تکثری : گل آذین و یا طبق مشخصه فامیل آستراسه است . طبق در انواع روغنی دارای 3000- 700 و گاهی در انواع غیر روغنی بیش از 8000 گلچه است  . قطر طبق با اندازه گیری آن قسمت از طبق که مربوط به گلهای مرکزی است تعیین می شود  و ممکن است از 75-6 سانتی متر تغییر کند . شکل طبق ممکن است از محدب تا مقعر تغییر نماید. در مرحله گلدهی و در داخل طبق دو نوع گل مشاهده می شود :

گلهای کناری یا زبانه ای : گلهای لبه خارجی طبق دارای 5 گلبرگ طویل و متصل به هم هستند که ساختمانی تسمه مانند ایجاد می کنند  و به آنها گلهای تسمه ای یا شعاعی گفته می شود. این گلها معمولاً به رنگ زرد طلایی هستند و در جلب حشرات بویژه زنبورهای گرده افشان نقش خاصی دارند . به طول 10-7 سانتی متر و عرض 4-2 سانتی متر دیده می شوند . این   گلها فاقد اندامهای تکثری هستند .گلهای مرکزی یا میله ای : گلهای واقع در باقیمانده طبق ، گلهای مرکزی نامـیده می شـوند . این گلـها در نیـم دایره هایی که از مرکـز طبـق می گـذرد واقـع  شده اند . این گلها به گـلهای لوله ای نیز معروفـنـد . از تلفـیـق پنج گلـبرگ تـشکـیل شده اند  که تعداد پنج انتر را پوشش می دهند . در قاعده گلبرگها ، غدد مولد شهد قرار دارد . بر حسب قطر طبق ، تعداد گلهای میله ای بین 2000-800 عدد تغییر می کند . گلهای میله ای به صورت حلزونی و یا در دوایر متحدالمرکز بر روی طبق قرار دارند. در هر گل اول انترها به هنگام صبح ظاهر شده و عصر آن روز و یا روز بعد کلاله رشد کرده و آماده پذیرش گرده می شود . هر گل در صورت تلقیح شدن دو روز و در صورت عدم تلقیح تا 15 روز باز می ماند  و اگر در این مدت توسط حشرات گرده افشانی شود ، دانه تولید خواهد کرد . بطور کلی عمر گل آفتاب پرست12-10 روز می باشد و روزانه 4-1 فامیل گل تازه  باز شده و به همان تـعـداد نیز پـژمرده می شوند  .

5. میوه : میوه آفتاب پرست که شامل مغز و پوسته بوده و دانه ها بسته به نوع جینوتایپ ها انواع گوناگونی دارند . برخی مسطح و گروهی بیضوی شکل هستند .. طول و عرض میوه ها(دانه) به ترتیب از 25-7 و 13-4  میلی متر و وزن آنها از 400-40 میلی گرام متغیر است.شکل(4) . در انواع روغنی طول دانه از هشت میلی متر تجاوز نمی کند  . رنگ دانه در آفتاب پرست دارای تنوع وسیع بوده و به رنگ سیاه ، قهوه ای ، سفید و در مواقعی با خطوط سیاه و قهوه ای رنگ دیده می شود. رنگ دانه در آفتاب پرست توسط حضور یا عدم حضور رنگدانه ها در هر یک از سه لایه پوششی دانه تعیین می شود . رنگ سفید نتیجه فقدان رنگدانه در هر سه لایه است و به رنگ قهوه ای تیره و سیاه در اپیدرم غالب است.

مشخصات بیولوژیکی آفتاب پرست

آفتاب پرست یک نبات گرمی دوست بوده و در مقابل سردی نیز مقاومت دارد خاصتاً سردی های بهاری را به خوبی سپری مینماید. آفتاب پرست به آب و هوای خشک نیز مقاومت داشته خواهان خاک غنی نمیباشد.به منظور درست انکشاف نمودن آفتاب پرست حرارت مجموعی 2500-2600 درجه سانتی گراد را از سبز شدن تا پخته شدن ضرورت دارد. تخم آن در حرارت 4-6 درجه به نمو شروع میکند. اما به منظور نمایان شدن سریع جوانه های آن حرارت 10-12 درجه بسیار مساعد میباشد. جوانه های آن به سرمای بهاری تا 6 درجه تحت صفر مقاومت دارد.با داشتن ریشه قوی و فرو رفتن آن به عمق زیاد خاک، این نوع آفتاب پرست از رطوبت طبقات پائین استفاده کرده میتواند. به علت موجودیت مویک ها در قسمت انساج آبی ساقه و برگ نبات از هوای گرم تابستان محافظه گردیده و بنا بر این آفتاب پرست به هوای خشک مقاومت داشته و از تاثیر گرما در امان میماند. در دوره اول نمو تا ابتدای گل کردن آفتاب پرست خشکی را به خوبی سپری نموده میتواند. آفتاب پرست نسبت به جواری به خاک حاصلخیز ضرورت کمتر داشته ودر خاکهای که مواد عضوی زیاد دارند آفتاب پرست نموی خوب کرده حاصل ,برگ و ساقه آن زیاد میشود. چون آفتاب پرست نظر به سایر نباتات زراعتی برگ و ساقه زیاد تولید میکند از این لحاظ مورد تغذیه حیوانات قرار گرفته بناً خاک را بیشتر به مصرف میرساند.ازابتدای پیدایش کاسه گل تا سراسر گل کردن آن این نبات با شدت زیاد نایتروجن را جذب میکند. آفتاب پرست در تمام دوره رشدونمو فاسفورس را یکسان جذب کرده ولی پتاشیم را بیشتر در دروه تشکیل و پخته شدن تخم جذب مینماید.آفتاب پرست یک نبات روشنی دوست میباشد. کشت متراکم و موجودیت سایه باعث دراز شدن ساقه و تولید برگهای نا مکمل، سبز کم رنگ، کم شدن برگها و انکشاف کاسه گل خام میگردد.

انواع آفتاب پرست :

۱- انواع سنتتیک : این انواع از انبریدهای که هر یک در مجموع قابلیت ترکیب پذیری خوبی با هم دارند بوجود می آیند . حاصل فیصدی روغن این انواع نسبت به انواع تجارتی بیشتر است . با استفاده از انبریدهای مقاوم به امراض، می توان مقاومت نسبی در این انواع بوجود آورد .

2- انواع هایبرید : این انواع بسیار پر محصول بوده و از لحاظ بوته یکنواخت تر هستند ، همچنین فیصدی روغن بیشتری نسبت به انواع دیگر دارند . از این انواع می توان به هایبریدهای 52 و 53 کشور رومانی و هایبرید 7702 فرانسه و 3 هایبرید ایرانی به اسامی آذرگل ، گلشید و گلدیس اشاره کرد .

۳- انواع تجارتی : اغلب انواع مورد کشت آفتاب پرست در ایران و در دنیا انواع تجارتی هستند ، زیرا تهیه بذر این انواع به طور نسبی ساده و ارزان می باشد . از مهمترین انواع تجارتی می توان به انواع رکورد ، مایاک ، سمنا ، آرماویرسکی ، ونییمیک 8931 و رقم چرنیانکا 66 اشاره کرد . انواع تجارتی عملکرد پایین تری نسبت به بقیه انواع دارند و نیز بوته ها یکنواختی نامطلوب تری نسبت به انواع سنتتیک و هایبرید دارند.نوع گل آفتاب پرست که درحال حاضربه طور تجربوی در وطن ما ترویج و تکثیر, تخم اصلاح شده نوع وینامک 6540 است که دورهء نموی متوسط دارد و در ظرف 90-130 روز میرسد.

خصوصیات اگروتخنیکی:

برای رشد نبات آفتاب پرست به خاکهای ضرورت احساس میشود که از گیاهان هرزه پاک و به اندازه 25-27 سانتی متر عمیق قلبه گردیده باشند. بعد از تطبیق قلبه عمیق زمین توسط سیخ ماله هموار میگردد و کلتیواتور قبل از بذر به عمق تخم تطبیق میگردد.سیستم قلبه کردن قبل از بذر در زمینهای آبی عین مسله مزارع للمی در قبال خود دارد، و به عین ترتیب مانند مزراع للمی حل و فصل میگردد. در صورت موجودیت علف های هرزه و همچنان در صورت سخت بودن زیاد خاک تطبیق کلتیواتور عرضی دو دفعه ئی نتیجه بهتر میدهد. در مزارع که از علف های هرزه پاک میباشد و همچنان در مزارع که رطوبت ذخیروی برای 3-5 روز نگهداشته میشود تعداد عملیه های آماده کردن خاک کم میگردد. سیخ ماله بهاری وقت تر و کلتیواتور قبل از بذر به عمق تخم تطبیق میشود. در خاکهای که دارای ساختمان نرم اند به اجرای کلتیواتور یک دفعه ئی قبل از بذر اکتفا میگردد.شدیار عمیق تیرماهی، سیخ ماله نمودن اول بهار، قلبه قبل از کشت به عمق 6-8 سانتی متر و بلافاصله سیخ ماله نمودن طرق اساسی اگروتخنیک آفتاب پرست را تشکیل میدهد. آفتاب پرست را به طریقه باید زرع کرد که بین قطار هایش و سیع و به اندازه 54-60 سانتی متر باشد.شکل(5). با در نظر داشت بزرگی تخم، خصوصیات انواع و شرایط اقلیمی در هر هکتار زمین مقدار 8-16 کیلو گرام تخم بذر میگردد.

تهیه زمین و بستر مناسب :آماده کردن زمین بطور مناسب، تقویه خاک، انتخاب انواع سازگار، تاریخ کشت مناسب و بالاخره کشت صحیح میتواند در بالا بردن میزان محصول و کیفیت آن نقش بسزای داشته باشد.در تهیه زمین و بستر مناسب زدن یک قلبه عمیق زمستانی و خرد کردن و زیر خاک کردن بقایای زراعت قبلی و خرد کردن کلوخه ها در اوایل بهار توسط دیسک و هموار کاری مناسب زمین عملیات است که باید به دنبال هم انجام گیرد. هر چه عمق خاک زراعتی بیشتر و خاک در عمق بیشتری نرم و نفوذ پذیر باشد امکان گسترش ریشه و قوی تر شدن نبات و تولید محصول قابل قبول بیشتری خواهد بود.

تاریخ کاشت: حداقل حرارت لازم برای جوانه زدن بذر آفتاب پرست حدود 8 تا 10 درجه سانتیگراد در خاك است . معمولاً این حرارتها در خاك با رسیدن اوسط شبانه روزی حرارت هوا به 10 تا 15 درجه سانتیگراد تأمین می گردد.

روش کشت:کشت آفتاب پرست با توجه به فرهنگ زراعتی، توانائی مالی زارع و دانش و تجربه او در کشت این نبات و بالاخره شرایط آب و هوا ممکن است با روش های متفاوتی انجام شود. در بعضی مناطق کشور ما تخم را با دست میپاشند در این روش چون تخمها در عمق یکسان قرار نمیگیرند یکنواخت سبز نشده و این اختلاف رشد تا موقع رسیدن ادامه یافته و موجب عدم هم آهنگی در رسیدن محصول شده و جمع آوری را دچار اشکال فراوان مینماید و مقدار زیاد تخم یا ریزش نموده و یا بوسیله پرندگان از بین میروند.کشت آفتاب پرست بر اساس اصول فنی و علمی یعنی کشت بصورت خطی و آبیاری درست علاوه بر سرعت کشت و قرار گرفتن بذور یا تخم ها در سطح یکسان و سبز شدن یک نبات باعث میشود. عملیات یکه کاری کردن، کلتیواتور زدن با وسایل ماشینی به سهولت و یا قیمت ارزان تری صورت گرفته و چون فاصله خطوط نیز یکسان است رشد بته ها بهتر و محصول زیادتری بدست خواهد آمد. فاصله قطار ها را معمولاً 60-70 و گاهی 80 سانتی متر بر حسب نوع انواع تعین مینمایند.و فاصله بین نبات در قطار18-20 سانتی متر تعیین شده است و در بعضی انواع تا30-40 سانتی متر نیز تعیین میگردد  تخم آفتاب پرست در هر نوع زمین میروید. موضوعات که در طریقة کشت آفتاب پرست در نظر گرفته شده اند قرار ذیل میباشند:

1.آفتاب پرست بیشتر در کنار مزارع و حاشیه باغها زرع میشود.

2.کشت روی خط این نبات را روی خط با فاصله 50-60 سانتی متر

می کارند.

3.در مزارع بزرگ آنرا بطور دست پاش میکارند.

آفتاب پرست را عمدتاً بصورت قطار کشت میکنند برای حصول حاصل زیاد تر تراکم نباتی باید 2-3 نبات در متر مربع باشد. در شرایط که بیشترین محصول در حالت است که فاصله بین قطار ها 50-70 سانتی متر و فاصله نباتات روی قطار ها 15-35 سانتی متر باشد بدست میاید.

مقداربذر و عمق کاشت : مقداربذر در هر هکتار با توجه به روش کاشت و فاصله قطار ها متفاوت است. مقدار تخم در کشت قطار 6-8 کیلو گرام در هکتار و در زراعت های دست پاش 10-12 و گاهی نیز بیشتر کاشته میشود. مقدار تخم 10-15 کیلوگرام در هکتار است و تا برداشت محصول باید 2 بار علف های هرزه را از میان مزرعه دور نموده تا مواد غذائی زمین به مصرف تغذیه نباتات اصلی برسد.عمق کاشت بستگی به جنس خاک و میزان رطوبت موجود در خاک متفاوت خواهد بود. در اراضی ریگی و سبک حدود 7-8 سانتی متر و در اراضی که دارای خاک های کلی و سنگین 4-6 سانتی و به همین نسبت در اراضی کلی و ریگی 5-6 سانتی متر خواهد بود. در زراعت للمی آفتاب پرست در صورت که با  تخم پاش  کشت میشود باید توجه داشت که عمق کاشت طوری تنظیم شود که تخم روی بستر مرطوب خاک در رطوبت ذخیره شده در خاک قرار داده شود تا سبز شدن آن بهتر میسر باشد. کاشته شدن تخم ها در عمق یکسان از اهمیت فوق العاده برخوردار است. زیرا بذر که در عمق یکنواخت قرار گرفته باشد با هم سبز شده و با هم رشد کرده و بزرگ میشوند و مزرع یکنواخت حاصل میگردد که گل کردن آنها و رسیدن طبق ها در یک زمان خواهد بود و در نتیجه برداشت با حد اکثر محصول امکان پذیر است. ولی در مزارع که عمق کاشت یکسان نبوده و بته ها یکنواخت رشد نداشته باشند بته های قوی و بلند روی بته های ضعیف و کوتاه سایه انداخته و از رشد و رسیدن آنها جلوگیری نموده و چون خود دارای طبق بزرگ میشوند که در زمان و یا موقع القاح دچار کمبودی دانه گرده شده و بیشتر دانه ها پوک میشوند و در نهایت امر مقدار محصول که تولید میشود کاهش فراوان دارد.

آبیاری:نورم آبیاری ذخیروی با در نظر داشت شرایط محیطی و عمق سطوح آبهای زیر زمینی تعین میشود. در صورت که عمق آنها از 2-10.5 متر کمتر باشد از آبیاری های ذخیروی کار گرفته نمیشود. در صورت عمق 2.5-3 متری نورم این نوع آبیاری 800-1000 متر مکعب و در عمق 3 متر  1000-1500 متر مکعب فی هکتار تشکیل میدهد. در این مورد حجم رطوبت خاک و رطوبت آن قبل از آبیار نیز محاسبه میشود. آبیاری های ذخیروی تعداد تخمهای مغز خالی را کم میسازد و فیصدی روغن آنرا زیاد میسازد.برای رفع مکمل احتیاجات آب نبات آفتاب پرست به آبیاری های نموئی نیز ضرورت احساس میگردد. در خاکهای نرم سطح رطوبت قبل از آبیاری به ترتیب تا 65 و 75 فیصد سرحد نهائی ظرفیت رطوبت مزرعه کم میگردد. وقفه در رطوبت مخصوصاً در مرحله بوجود آمدن طبق ها و تشکیل شدن تخمها مجاز نمیباشد. تطبیق نا وقت تر آبیاری ها در مرحله گل شدن باعث تقلیل حاصل تخم میگردد. اوقات و تعداد آبیاری باید با در نظر داشت شرایط مترولوژیکی وآبیاری ذخیروی تعیین گردد در صورت عدم موجودیت آن به تعداد آبیاری ها افزوده میشود.

به طور خلاصه آبیاری نبات آفتاب پرست طی سه دوره صورت میگیرد.

1)   – بعد از نخستین روزهای جوانه زدن صورت می گیرد.

2)   –وقتی صورت میگیرد که نبات به گل گذاری قرار داشته باشد.

3)   –سومین آبیاری زمان صورت میگیرد که نبات تشکیل تخم نموده باشد.

تناوب زراعی:موقعیت آفتاب پرست در تناوب زراعتی مشابه جواری است و معمولاً بعد از بقولات علوفه ای بعنوان اولین یا دومین محصول وجینی كاشته می شود ، در صورت وجود و گسترش بیماریهای ریشه ای نبایستی با نباتاتی مانند نخود ، لبلبو وکچالو كه به امراض ریشه ای مشابه دارد در تناوب قرار گیرد . مثالهایی از تناوب آن در شرایط آبیاری بشرح زیر است.علوفه چند ساله ـ پنبه ـ آفتاب پرست ـ گندم ـ جو ـ جواری- ویا: شبدر ـ آفتاب پرست ـ گندم- جو.

کنترول علفهای هرزه:با توجه به این که نباتچه های آفتاب پرست با علفهای هرزه قدرت رقابت خوبی داشته باشند و از طرفی وجود علفهای هرزه علاوه برکم کردن سرعت رشد باعث از بین رفتن آب و مواد غذائی خاک شده و به دلیل مصرف آب ذخیره شده ریشه نمیتواند به خوبی در خاک فرو رفته و ضمن استحکام بیشتر از آبهای سطوح پائین تری خاک استفاده نماید. البته چون بته های آفتاب پرست ریشه نسبتاً سطحی دارند و چنین میکانیزه ممکن است به بته های جوان آسیب برساند این کشت تا حد امکان سطحی باشد و به محض آنکه نباتچه ها آنقدر قوی شدند که بتوانند چنین روشی را تحمل نمایند استفاده از آن بلا مانع است و از ابزار ها نیز طوری انتخاب شوند که خاک را به سمت قطار بته ها هدایت نماید و معمولاً زمان انجام میشود که ارتفاع بته ها بین 15-25 سانتی متری باشد. از علف کش های قبل از سبز شدن نبات نیز میتوان استفاده نمود. هر چند مصرف سموم علف کش برای از بین بردن علفهای هرزه آفتاب پرست چندان معمولی نمیباشد. علف کش Geasgard 50 به میزان 3 کیلوگرام در هکتار و Lasso به میزان 5 کیلوگرام در هکتار و همچنین Lasso Aflon به میزان 4 کیلو گرام Lasso و 2.25 گرام Alfan مناسب بوده اند.

استعمال کود: استعمال کود و تطبیق آبیاری در مزرعه آفتاب پرست همزمان صورت میگیرد. کود حیوانی را به انداز 30-40 تن فی هکتار قبل از بذر استعمال مینمایند. در یک تجربه واضح گردیده است که اگر در مزرعه آفتاب پرست همزمان آبیاری و کود پاشی در آن عملی گردد مقدار حاصلات آنرا 4.55 تن فی هکتار بلند میبرد. با توجه به اینکه کود فاسفورس و پوتاشیم و نیم از کود نایتروجن در موقع کشت به زمین داده شود متباقی کود نایتروجن را میتوان زمان که گیاه حدود 30 سانتی متر ارتفاع دارد یا در مرحله که 8 برگ دارد در زمین پخش نمود و در صورت پخش آن باید توجه داشت که ماشین به بته ها صدمه وارد نسازد. وجود نایتروجن کافی در خاک بر قابلیت زیست و قوت  نباتچه ها و تجمع  پروتین در  تخم ها تاثیر زیاد دارد .کود های فاسفورس دار و پوتاشیم دار را اکثراً تحت قلبه تیر ماهی و نایتروجن دار را در موسوم بهار تحت کلتیواتور پاش میدهند. مقدار20-22کیلوگرام دریک جریب کود یوریا, مقدار40-45کیلوگرام کودsuperphosphate و20-25 کیلوگرام کودDAP استفاده میگردد.

آفات:

آفات که در زراعت آفتاب پرست بیشتر زیان به بار میاورند عبارت اند از:

1.پروانه دانه خور آفتاب پرست (Homoedsoma Nebulella) پروانه کوچک است که لاروای آن شیرچایی رنگ و سر قهوه ئی دارد. از مغز دانه ها تغذیه مینماید.

2.سوسک های گرده خور (Epicometis Hirta-Oxythyrea-Cunctella) سوسک های هستند که در موقع به گل رفتن بته ها بروی طبق ها ظاهر شده و به تغذیه از گل ها میپردازند.

3.کارادینا یا کرم برگخوار لبلبوی قند (Exigua Spodopetra) که از برگ نبات تغذیه میکند.

4.پروانة پرودینا (Prodina Litura) که خسارات آن توسط لاروا به صورت تغذیه از برگ است.

5.شبپره زمستانی یا کرم طوقه بر (Agrotis Segetum) در خاک زندگی نموده و طوقه های ساقه را قطع مینماید.

6.پرندگان ازقبیل کبوتر و گنجشک که به طبق های که دانه بسته اند حمله نموده و خسارات زیادی به بار میاورد که بهتر است به موقع با آنها مبارزه گردد.بسیاری از حشرات می توانند محصولات آفتاب پرست را کاهش دهند ، به طوری که فقط 4 نوع حشره هستند که به اندازه کافی خسارات اقتصادی به آفتاب پرستها می رسانند : شبپرک رنگی ماده · لارو کرم · مگس آفتاب پرست · کرم جوانه آفتاب پرست.

امراض:

امراض که نیز ممکن است عوامل قارچی یا بکتریائی و غیره داشته باشد عبارت اند از:

1.سفید داخلی آفتاب پرست (Plasmopura halsetedi) که در محیط های مرطوب در سطح زیرین برگها توده سفید رنگی بوجود میاورند و بته ها از رشد باز میمانند.

2.مرض پوسیدگی طوقه آفتاب پرست (Scherotina Libetiana) که در راه ریشه به آفتاب پرست حمله و در ناحیه طوقه پوسیدگی ایجاد و باعث مرگ نبات میشود.

3.مرض بته میری (Phytophitra) که نخست پائین ساقه را تا چندین سانتی متری بالای خاک مورد حمله قرار میدهند که بته پژمرده وبالاخره خشک میگردد.

4.مرض لکه قهوئی برگ آفتاب پرست (Alternaria-Spp) که ابتدا لکه های قهوه ئی روی برگ ظاهر و به تدریج بزرگ شده و تمام سطح را فراه میگیرد و آنرا خشک میکند.

5.مرض سفیدک سطحی آفتاب پرست (Liviellula taurica) بصورت پوش سفید رنگی در سطح برگ ظاهر میشود.

6.پوسیدگی طبق آفتاب پرست که در مناطق که رطوبت زیاد است دیده میشود و بیشتر نتیجه فعالیت سپروفایت ها است که به طبق های زخمی شده حمله مینماید که باید به حشرات و پرندگان که باعث زخمی شدن طبق میشوند مبارزه و سعی کرد از زخمی شدن طبق بوسیله گارگران یا ابزار کار جلوگیری به عمل آید.  

برداشت: آفتاب پرست را موقعی می توان برداشت کرد که رطوبت آن به 20 فیصد رسیده باشد آفتاب پرست را به راحتی می توان میده کرد به شرط آنکه سرآنها خشک شده باشد بنابراین سرعت کمباین بایستی آرام باشد سرعت درجه سلندر از 300 تا 500 دور در دقیقه باشد به کار بردن آرامترین سرعت سلندر موجب خواهد شد که خسارات کمتری به تـخم هـا وارد آیـد . بـا ابـزار فـرو رفـتـه ای  کـه( درجلو یک اینچ و درعقب 4/3 اینچ ) کاملاً باز است  می توان شکسته شدن تخم ها را به حداقل رسانید . به کار بردن آرامترین سرعت سلندر و گشادترین سوراخ نتیجه کمترین خسارات به تخم ها خواهد بود .آخرین برداشت تخم آفتاب پرست تقریباً در خزان است زیرا سرمای خزانی سبب خشک شدن محصول می گردد. زمان رسیدن آفتاب پرست و برداشت آن باید در حداقل زمان ممکن برای جلوگیری از خسارت وارده توسط پرندگان انجام شود تا خسارات به حداقل برسد .

ابزار درو کردن : کمباین هایی که مناسب هستند جهت برداشت دانه های ریز ، برای  برداشت آفتاب پرست هم کافی هستند دانه ها کم شود و برداشت موثر باشد .

دو نوع ابزار وجود دارد : 

1.سر انداز بشقابی ، که روی بخش سر زن مستقیم نصب شده و برای هر دو کشت خطی و بذر جامد مناسب است .

2.سر انداز تمام سرشاخه زن ، که فقط برای کشت خطی مناسب است .

جمع آوری ممکن است با دست انجام شود. انتخاب روش جمع آوری دستی در مناطق که کمباین نباشد یا مناطق کوهستانی به علت کوچک بودن مزارع یا جای که کارگر خیلی ارزان بوده یا به دلیل نبودن کار های دیگر و ایجاد اشتغال برای کارگران ممکن است اجرا شود.

پروسس: به طور اوسط دانه آفتاب پرست51 فیصد روغن دارد.روغن آفتاب پرست در طعام خوش مزه بوده و علاوه برطعام از روغن آن مارگرین تیل الفی صابون و  همچنان در صنعت بیسکویت وکلچه, کانسرو و ساحات دیگر صنایع  وسیعاً استفاده به عمل می آید.در وقت پروسس دانه افتاب پرست علاوه بر روغن مواد کانسنترات غنی که متشکل از پروتین, کنجاره و پوستک یا تفاله برای تغذیه حیوانات به دست میاید که تقریبا35 فیصد وزن دانه را تشکیل میدهد.محصولات اضافی فوق تخمینا دارای48 فیصد پروتین قابل هضم ومقدارزیاد کاربو هایدریت قابل هضم میباشد.سرک یا گل کوفته شده این نبات را به آسانی میتوان آرد نمود و100کیلوگرام این چنین آرد از نقطه نظر تغذیه حیوانات معادل80-90کیلوگرام یولاف و70-80 کیلو گرام جو میباشد. ساقه, برگ و گل آفتاب  پرست به آسانی سایلج  گردیده  و دارای کاربوهایدریت زیاد است.اینگونه سایلج مقدار زیاد پروتین و کاروتین دارد.در مناطق عاری از جنگل یا دشتی ساقه آفتاب پرست را به منظور هیزم و مواد محروقاتی  برای سوخت نیز استفاده مینمایند.خاکستر آن الی35  فیصد  پوتاشیم اوکساید داشته و برای  استحصال  پوتاشیم به منظور تهیه کود کیمیاوی پتاشیم دار مورد استفاده قرار میگیرد.آفتاب پرست یک نبات زراعتی عسل دار خوب بوده و زرع آن در انکشاف پیشه زنبور داری مساعدت مینماید.

+ نوشته شده در  90/09/23ساعت 12:13  توسط ايمل " نظري "  | 

مرض در حیوانات

تعريف مرض :-

هر نوع اختلال وانحراف از وضيعت طبعي جسم ورفتار بنام مرض ياد مي شود .ويا مرض عبارت از عوامل اختلالي است كه بوسيله يك پتوجن (عامل زنده ) يا عامل محيطي بوجود آمده ، درعمليات توليد ،انتقال ، پرسس ونمو باعث گرديده . كه از موادي غذايي بالاي انسان وحيوان تأثير گذشته وموجب تغيرات ظاهري و تقليل محصول ، يانابودي كامل حيوان وانسان ميگردد

امراض عمده حيواني قابل سرايت به انسان :

يك تعداد امرض حيواني به انسان ها سرايت كرده وبلاخره صحت انسان ها را مريض ساخته وحتي به مرگ منتج ميشود بناًواكسين ، تداوي ، كنترول و جلوگيري ازشيوع امراض حيواني رول مهم را در قسمت صحت وسلامتي انسان ها وحيوانات ايفا مينمايد .عامل از امراض مايگروارگانيزم هاي توليد كننده مرض از قبيل ويروس ها، بكترياها ، پروتوزواها ، قارچ ها وغيره ميباشند.

انواع مرض :

بطور كل دونوع مرض ساري كه عامل آنها مايكروارگانيزم ها ي توليد كننده  مرض از قبيل ويروس ها ، بكترياه ميباشد.وهمچنان مثل شرايط ميخانيكي مانند به وجود آمدن زخم ، خوردن پارچه هاي آهن ، خطر موادي كيمياوي مثل حشره كش ها وادويه جات نامناسب ميباشد . كه اين دو نوع مرض عبارت اند از

الف- امرض ويروسي مثل مرض سگ ديوانه وغيره .

ب -امرض بكترياي از قبيل مرض انتركس ، مرض توبركلوز

كه زونوسيز(Zoonosis) يا ساري هستند .وبه اشكال متعدد به انسانها سرايت ميكنند. چنانچه حيوانات مريض آب هاي ملوث ، وسايط نقليه حيوانات نعشخور(سگ ، روبا وپرنده گان ) پارچه ها ي گوشت حيوان مصاب به مرض را به فارم هاي غير مصاب انتقال ميدهند . سامان ولوازم ملوث نيز وسيله انتقال مرض است . وبعضي از عوامل امراض كه انسان ها وحيوانات را متاًثير ميسازند. در محيط زيست ما موجود است . عوامل امراض از طريق جهاز تنفسي ، جهاز هاضمه ، ملوث شدن زخم ها ، غشاي مخاطي چشم ، سيستم تناسلي در وقت جفت گيري ، كانال لخ در وقت شير دوشي ، تناب ناف ، سامان ولوازم ملوث وحشرات داخل بدن ميگردد.

الف : امراض ويروسي:

مرض سگ ديوانه:‌‍‍Rabies

مرض سگ ديوانه يك مريضي حاد تمام حيوانات خون گرم وانسان ها ميباشد. اگرچه اين مريضي بسيار زياد رواج دارد اما اگردانش موجود در باره آن رعايت شود كاملاً قابل كنترول ميباشد. اوصاف مشخصه مرض عبارت از مختل شدن سيستم عصبي ميباشد كه در نهايت موجب ديوانگي وفلج اعضا شده ومنجربه مرگ حيوانات وانسان ها ميگردد  وقتيكه انسان توسط سگ مشكوك دندان گرفته ميشود اولين كار كشتن سگ ديوانه فوري دانسته ميشود. در حاليكه اين يك اشتباه است . بايد سگ را تحت نظر داكتر وترنر دريك جاي مصون نگاه داشت تا اگر سگ واقعاً مريض باشد. براي ادامه سير آن فرصت داده شود .در صورت هر گاه طي دوهفته موجوديت مرض با ظهور علايم مشخصه آن تثبيت نگردد. دلالت برعدم مريضي سگ در وقت گزيدن مي نمايند.ويروس احد اقل سه روزالي دوهفته قبل از پديدارشدن علايم مريضي درلعاب دهن موجود مي باشد. دندان گرفتن سگ ديوانه هميشه توسط داكتر وترنر جدي گرفته شود

عامل مرض:

عامل مرض سگ ديوانه ويروس قابل فلتر بوده كه به دو نوع تقسيم گريدد است .

1- ويروس هاي كوچه اي (Street viruses) كه دراين اوآخير شناخته شده است. ودوره مخفي اين ويروس ها ازهم ديگر متفاوت است واين ويروس هاي از پروتين ساخته شده اند.

2- ويروس هاي تثبيت شده (Fixed viruses) عبارت از ويروس هاي اند كه در حيوانات توافق حاصل نموده وداراي دوره مخفي معين وكوتاه است. واين دوره 4 الي 6 روز ميباشد. وغدوات لعابيه ونيرون ها را مورد حمله قرارميدهند(4) ويروس هاي مذكور در لعاب دهن حيوان مريض موجود بوده وتوسط دندان گرفتن به زخم ناشي ازان منتقل ميكند. براي كنترول وجلوگيري مرض بايد منبع اصلي آن يعني سگ هاي ولگرد نابود شوند . سايرسگ ها بايد در مقابل مرض واكسين شوند

علايم مرض :

دوره مخفي مرض سگ ديوانه سه الي شش هفته بوده وعلايم مرض به مراحل مختلف تقسيم گرديده است .

1- كسالت وافسردگي درسيماي حيواني به مشاهد مي رسد.

2- حيوان بصورت غيرمعمول ناراحت وناآرام به نظرميخوردو لعاب دهن جاري ميباشد. 

درسگ ها اين علايم عبارت اند از :

1-  سگ به هر طرف سرگردان بوده از اشخاص آشنا دوري مي جويد.

2- حيوان هيجاني شده بدون توفق حركت نموده وهر چيزي در مسيرآن قرار گيرد به آن حمله ورشده وآن را ميگزد.

3- حيوان فلج شده وبلاخره به زودي ميميرد.

v   در پشك ها مشابه سگ ها بوده اما بر عكس به هر طرف سرگردان نمي گردد.

درگاوها:

دوره مخفي اين مرض در گاو ها دو تا ده هفته بوده وعلايم آن در حيوان ذيلاً مشاهده ميشود.

1-   ناراحتي ، عصبانيت وحمله بالاي آشياي ماحول خود.

2-   جاري شدن لعاب دهن .

3-   لرزش وانقباض عضله .

4-   عدم تواناي درنشخور حيوان .

5-   فلج وتلف شدن حيوان .

درگوسفند وبزها :

دوره مخفي مرض در گوسفند وبزها دوالي چهار هفته بوده وذيلاً به مشاهده ميرسد.

1-   حيوان پاهاي خود رابه زمين مي كوبد.

2-   در حالت پيشرفته حيوان فلج شده وميميرد.

در انسان ها:

دوره مخفي اين مرض در انسان ها طي دوهفته است وعلايم آن قرارذيل است.

1-   بوجودآمدن زخم در ناحيه سروگردن .

2-  جاري شدن لعاب از دهن شخص مريض.

3-  عصبانيت وناراحتي بسيارشديد.

4-  لرزش دست وپاي .

تداوي:

درحيوانات كدام تداوي موثر براي سگ ديوانه به ثبوت نرسيداست .(4) امادر انسان ها تداوي مذكور فقد تطبيق نمودن واكسين مي باشد . ولي اگرزخم ها نزديك ناحيه سروگردن باشد انتي سيرم بكاربرده مي شود. بخاطريكه ويروس حداقل پنچ روز بعد از پديدارشدن در لعاب دهن موجود مي باشد. سگهاي ولگرد بايد نابود شوند وسايرسگ ها در مقابل مرض واكسين شوند.ولي وقتيكه مرض كاملاً انكشاف نمود هيچ گونه تداوي تاثير ندارد

ارتباط مرض باصحت عامه:

محوه نمودن سگ ديوانه كمك عمده وترنري به صحت عامه بشمارمي رود . بسياري ازواقعات ناشي ازچك زدن سگ به وقوع مي پيوندد. كه ويروس مذكور انسان ها رااز صحت سالم بي بهره ساخته وبه مرگ مي كشاند.(4) به اين ترتيب هر گاه زخم ها درناحيه سر وگردن نباشد فر صت كافي براي تداوي شخص كه مورد حمله سگ قرارگرفته باقي مي ماند . وتداوي مذكور فقد تطبيق واكسين مي باشد.ولي اگرزخم ها نزديك سروگردن باشد. انتي سيرم بكاربرده مي شود. چون ويروس مذكور حد اقل پنج روز قبل از پديدارشدن علايم مريضي درلعاب دهن موجودمي باشد. وهمچنان پاك وداغ نمودن زخم ها همراباتطبيق نمودن واكسين ها طروق پسنديده تداوي مرض است

ب – امراض بكتريايي 

مرض انتركس يا سياه زخم :

انتركس به آن سياه زخم وتك نيز گفته مي شود ويك مرض حاد ساري است كه تمام حيوانات خون گرم به شمول انسان ها را مورد حمله قرارداده مصاب ميسازد. امااحساس ترين حيوان درمقابل آن گاو ها ميباشد. انتشاري آن اگرچه بصورت پراگنده ديده مي شود اما صدها حيوان را مبتلا ساخته مي تواند وبعضي مناطق بخاطر ظهور مكرر مرض بنام ساحات انتركس خيز ياد شده است . بكترياي (Bacillus anthracis) عامل آن معرفي شده است اوصاف مشخصه اين مرض بزرگ شدني تيلي ، اديما يا پنديدگي ، خون ريزي در انساج زيرجلد ، خارج مايع سرخ رنگ از سوراخ هاي طبعي بدن بعد از مرگ حيوان مي باشد  حيوانات بالغ در موسم چرش تابستاني بخصوص وقت چراگاه بعد از خشك سالي ويا تخريب سيل مورد چرش فشرده تنگا تنگ قرارميگيرند. بيشتر معروض به ابتلا ميباشد. وانسان ها در صورت سروكارداشتن باجسد حيوانات كه توسط اين مرض تلف شده اند. ويا سروكارداشتن با پوست ،پشم وموي درفابريكه هاي پشمينه بافي به اين بيماري مبتلا ميشوند.

عامل مرض :

عامل مرض انتركس اورگانيزم چوبك مانند غيرمتحرك كپسول دار گرام مثبت بوده كه بشكل زنجيرهاي طويل مشاهده شده وتوليد سپورمقاوم رامي نمايد. واين اورگانيزم هوازي بوده كه در وسط هاي معمولي نشوونما مي كند.(4) وهمچنان بشكل موجودات كوچك چوبك مانند بوده ودر خون قابل مشاهده مي باشد. ونام آن (Bacil anthrax) ميباشد. ودرمقابل عوامل كشنده مقاومت مي نمايد. گاو ، گوسفند وبزها درصورت چرش در محيط مصاب به اين مرض مبتلا ميگردند. مصاب شدن حيوان در اثر استعمال واستفاده از خوراكه هاي ملوث طبعي ومصنوعي ازقبيل پودر استخوان ، كنجاره باب وپودر كوشت نيز صورت ميگيرد .

علايم مرض:   

حيوانات مصاب به مرض انتركس هيجاني وبي اشتها بوده . كاهش در دفعات نشخوار رخ داده وپنديدگي در ناحيه سينه وكمر حيوان به مشاهده مي رسد.

تشخيص مرض: توسط معاينه مكروسكوبي كه درآن عامل مريضي به شكل موجودات بزرگ چوبك مانند در خون قابل مشاهده است .صورت ميگيرد. باسيل انتركس بشكل سپور براي سال ها زنده مانده ودر مقابل عوامل كشنده مقاومت دارد. وعوامل مذكور كه براي ده تا بيست سال در خاك زنده مي ماند توسط سگ وحيوانات لاش خور وهم چنان بوسيله مگس ها وديگر حشرات انتشارميكند .

تداوي :

اگرچه تداوي انتركس اقتصادي تمام نمي شود باآن هم تطبيق 100 الي 200 ملي ليتر سيرم معافيت دهند مفيد ثابت مي گردد. همچنان استعمال بعضي انتي بيوتيك ها مثلاً پنسلين ، ايزومايسن در تداوي اين مرض تا اندازه مفيدواقع شده است .

ارتباط مرض با صحت عامه :

انتركس باعث توليدزخم هاي خبيثه در انسان ها ميشود. مه هفتاد فيصد زخم در ناحيه سروگردن بوقوع مي پيونددحيوانات بالغ در موسم چرش تابستاني ، بخصوص وقتيكه چراگاه بعد از خشك سالي ويا تخريب سيل مورد چرش فشرده قرارميگيرند. بيشتر به مرض توبركلوز مبتلا ميشوند. وانسان ها درصورت سروكارداشتن باجسد حيوانات كه توسط اين مريضي تلف شده اندويا سروكارداشتن با پوست ، پشم ، موي ، سورت كردن محصولات حيواني ومگس هاي چوشنده خون ودر فابريكه ها ي پشمينه بافي به اين بيماري مبتلامي شوند.  وهم چنان از طريق هوا ، كاغذ آلودهن به انسان انتقال ميكندو كشنده است .

سل گاوي يا توبركلوز (Tuberculosis)

توبركلوز يك مرض انتاني مزمن حيوانات پستاندر بوده كه توسط بكترياي نوع(Mycobacterum tuberculosis) بميان مي آيد. انكشاف توبركلوز كه منتج به شكل ساختمان هاي پنيري در انساج ميگردد. يكي از خواص مشخصه اين مريضي ميباشد. وهم چنان يك از امراض مزمن گوسفند وبزها مي باشد مه اعراض آن كمتر متبارزبوده وبيشتر درمعاينات بعد از مرگ قابل مشاهده مي باشدوبه سه نوع وجود دارد.

1-  توبركلوز انساني .

2-  توبركلوزحيواني .

3-  توبركلوزطيوري ويا پرنده گان

عامل مرض:

عامل اين مرض (Mycobactirium tuberculosis) بوده كه حيوانات پستاندار رامصاب ميسازد.واين اورگانيزم هابشكل يك چوبك باريك مي باشد نوع كه انسان رامصاب مي سازد بسيارضخيم بوده ولي نوع كه گاو رامصاب مي سازد درشت وخشك ميباشد. وبكتريايي مذكورهوازي بوده نوع گاوي آن در وسط هاي تيزابي ونوع انساني دروسط هاي القلي سريع نمومي كند .

علايم مرض:

علايم مرض مذكور درحيوانات پستاندار نفس تنگي ،سرفه ، ورم پستان ، مصاب شدن سيستم تناسلي وسيستم عصبي وپرابلم ها ي امعا ناشي از جگر مي باشند. كه همه باعث توليد ولاغر شدن حيوانات ميگردد . چون مريضي مذكور يك مريضي مزمن است در حيوانات مصاب تنها لاغري وضعيفي وسرفه نمودن غالب قابل رويت ميباشد.

تداوي:

درسابق استعمال ادويه جات در تداوي مرض توبركلوز حيوانات فارم كمتر موثر بوده ليكن در اين اواخير طبق راپورها از افريقا جنوني تداوي ذريعه استعمال (Isonized) اقتصادي تمام مي شود. واستعمال ادويه در بعضي مناطق مريضي را تخفيف داده اما ريشه كن نمي سازد.(4) تداوي سريع وقناعت بخش ندارد. اما اگر تداوي داوم دار وبدون وقفه صورت گيرد امكان از بين رفتن آن است .

ارتباط مرض با صحت عامه :

اين مرض درانسان ها يك مشكل صحت عامه را بارميآوردومرض مذكور بوسيله محصولات حيواني از قبيل شير ملوث ، گوشت وشحم وغيره محصولات به انسان ها سرايت ميكند.و اطفاليكه كه سن شان كمتر از شانزده سال باشد زيادتر به اين مرض احساسيت دارند . غدوات ليمفاوي ، گردن ،شكم و استخوان ها زياد تر به اين مرض مبتلا مي شود. دراين اوآخر استفاده از شيرهاي پاستوريزه مشكل آن را كاهش داده است.

مرض برسلوز(Brucelosis )

برسلوز یک مرض عالم گیری ساری بوده که درگاوها , بزها ,  گوسفندان , خوک ودیگر حیوانات به شمول انسان ها بوقع می پیوندد. التهاب سیستم تناسلی , غشاهای جنین عقیم شدن حیوان را بارمی آورد. کنترول وامحای بروسلوز ازدونقطه نظر حایز اهمیت می باشد.

1-     به دلیل خطر سرایت به انسان ها.

2-     سبب ضایعات اقتصادی به مالداران.

وکلمه بروسلوز نامی عامی این بیماری است . از سه نوع مکروب بوجود می آید. 

عامل مرض:

اورگانیزم های (Brucella abortus) (Brucella suis) (Brucella Melitensis) این مرض را در انسان ها , گاوها, بزها وگوسفندان بوجود می آورد. مریضی مذکور در بزها بنام  تب مالتا ودر انسان ها بنام تب مدیترانه ای , تب مالتا , وتب عودکنند هم یاد می شود وهر سه نوع عامل این مریضی درانسان ها سبب مریضی شده می تواند.(6) بکتریای بروسلا گرام منفی غیر متحرک بوده وبدون سپور است. همچنان در برابرتیزاب کمتر مقاوم می باشد. مقاومت بکتریا بروسلا در مقابل حرارت پاین بود چناچه در حرارت بالاتر از60 درجه سانتی گرید وپاین تر از 4 در سانتی گرید به سرعت تلف می گردند.

علایم مرض:

بطور کل سقط جنین , التهاب پستان , عقیم شدن حیوان , التهاب مفاصل وباقی ماندن خس به داخل رحم از علایم عمده این مریضی بشماری می رود.

تداوی :

عاری بودن گله ها ی غیر مصاب را باتطبیق قوانین عمومی وقایوی حفظ نمود وبرای این منظور حیوانات که جدیدﺃ به گله آورده می شود. باید از منابع عاری از بروسلا بدست آمده باشد. وحیوانات مصاب باید زودتر از گله جدا گردند . وجای بودوباش آن ها بایدضدعفونی گردد. تداوی قناعت بخش ندارد.  اما در اثر تطبیق بعضی از واکسین ها حیوانات در برابر مریضی معافیت حاصل می نماید.

ارتباط مرض با صحت عامه: 

انسان به هر سه نوع بروسلا حساسیت دارد . چنانچه تب وقفه ای که منشه گاوی داشته باشد. مشخص به مناطق دهاتی بوده که شیرغیر پاستوریزه را به مصرف می رسانند. همچنان این تب در اشخاصی که با حیوانات همیشه سروکار دارند . زود به وقع می پیوندد. 

مرض تیتانوس   : (Tetanus)

تیتانوس عمدتاٴ مرض عفونی شدن زخم است . که سیستم عصاب را در آسب ها , انسان ها وهم چنان در گوسفند , بز وگاوها رامصاب می گرداندو. عدم مراعات نظافت خظ الصیه در وقت دم بری , خسی کردن , پشم بری باعث زیادشدن واقعات این مریضی میشود. واین مرض بنام الاشه بسته نیز یاد میگردد

عامل مرض :

عامل این مرض زهربسارنیرومند است . که توسط اوگانیزم تیتانوس بنام (Clostridium teani)   تولید میشود. این زهر نسبت به (Strychinine) صد مرتبه قوی تر است . واورگانیزم مذکور یک موجودی غیرهوازی بوده که مقاوم ترین سپور را بوجود آورده می تواند. مکروب مذکوردر بعضی خاک ها , پاروی اسب , وبعضاٴ  درفضله انسان ها موجود میباشد. ومکروب مذکور درعدم موجودیت اکسیجن به نمو پرداخته وزهر را تولیدمی نماید.

علایم مرض:

بوجودآمدن زخم ها , که سیستم عصاب را در آسب ها , انسان ها وهم چنان در گوسفندان وبزها وگاوها مصاب می گرداند. وهم چنان دوره تفریح این مرض یک تا دو هفته می باشد. اما موارد هم دیده شده اند. که بعد از یک روز یا دوماه بوجودمی آیند . واولین علایم بیماری شخ شدن عضلات نزدیک سرمی باشد. وجویدن وبلعیدن غذا به مشکل مواجه می شود.

تداوی:

درقدم اول برای جلوگیری ازناجوری تیتانوس باید حیوان از زخمی شدن محافظه گردد. در صورت زخمی شدن زخمها پاک نگاه داری شوند. وبه صورت مناسب مورد معالجه قرارگیرد. وهم چنان واکسیناسیون ضد تیتانوس برای پیش گیری موثر واقع می شود. تطبیق واکسیناسیون فوراٴ بعد از زخمی شدن باعث تولیدی معافیت کوتاه مدت شده می تواند. اما بعد از ظاهر شدن علایم بی فایده می باشد.وقتیکه حیوان به تیتانوس مبتلا میگردد. باید زخم ها قابل رویت به صورت مناسب تداوی گردیده وحیوان در محیط آرام , تاریک و عاری از مگس ها باشد نگاه داری شود. بهترین کاری که برای تقویه ای حیوان اجرا می شوند عبارت از تغذیه مصنوعی است.

ارتباط مرض با صحت عامه:

این مریضی در فلج شدن عضلات سیستم تنفسی حیوان را به مرگ می کشاند .برای جلوگیری از ناجور ی تیتانوس باید حیوان از زخم شدن محافظه گردد. در صورت زخمی شدن زخم ها پاک نگاه داری شده وبه صورت مناسب موردی معالجه قراربگیرد تاکه برای انسان انتقال نیابد . وباید تذکرداد مه بوجودآمدن  تیتانوس اکثرآ در دم بر ی, خسی کردن به طریقه نواری رابری بیشتر می شود .

دفاع بدن در مقابل مرض:

طبیعت یک سلسله میکانیزم ها ی خاص را در بدن انسان ها وحیوانات مهیا ساخته که جسم را تا از گزند مایکرواوگانیزم ها ی مولد مرض در همان بماند میکانیزم های مذکور از قبیل جلد بدن , پرده غشای مخاطی که به حیث خط دفاعی وترشحات مانند اشک چشم که دارای انزایم بوده وکشنده مکروب می باشد.(4) مایع نسجی لمف دارای کرویات سفید بوده عامل مرض راخنثی می سازد. غدوات لمفاویه وجگرعوامل مرض را تازمانی که توسط کرویات سفیدخون از بین روند توقف واسیر می نماید. جهاز هاضمه یا شیره هضمی معده مانع نمو وفعالیت بکتریا میگردد. برعلاوه میکانیزم ها ی فوق میکانیزم ها ی دیگری هم وجود دارد. که از بدن دفاع میکند. مثلأ تهیه خون زیاد , زنگ  قرمیزی خون بلند رفتن در حرارت بعضی حصص بدن وظهوری پندیده گی وبالا رفتن حساسیت یعنی دردی که باعث خستگی وافسردگی حیوان می گردد. 

مقاومت انسان ها وحیوانات در مقابل مرض:

بوجود آمدن انتی بادی در دفاع حیوان میزبان در مقابل انکشاف عوامل امرض حیوان را یاری وکمک می نماید. تولید تکثیر انی بادی در برابر انتی جین صورت می گیرد. انتی جین ماده است که درصورت معرفی شدن آن در بدن تشکیل انتی بادی مخصوص صورت می گیرد. و انتی بادی در برابر انتی جین صورت می گیرد . انتی جین معمولأ پروتین خارجی بوده ودر مایعات بدن قابل حل می باشد. معافیت طبعی متکی به فعالیت میخانیکی جلد موانع فزیولوجکی در مقابل عامل مرض بوده که مقاومت میزبان را به مقابل مایکرواورگانیزم ها افزایش می دهد. موانع فزیولوجیکی شامل افرازی بعضی ازموادی تیزابی نامناسب ودر جه حرارت نامناسب بدن برای نموی بکتریا می باشد. یک تعدای محدودی انتی بادی ها طبعی بدن ارثی بود ه که می توان از گروپ ها خون انسان ها یاد آوری کرد.

+ نوشته شده در  90/09/23ساعت 12:0  توسط ايمل " نظري "  | 

آشنايي با بيماري هاري

متن زير به ارائه اطلاعاتي در زمينه آشنايي با هاري مي پردازد:

هارى از بيمارى هاى مشترك انسان و حيوان است. در اين بيمارى مرگ انسان يا حيوان مبتلا حتمى است. هارى از بيمارى هاى حاد ويروسى است كه سيستم اعصاب مركزى را درگير مى كند. عامل بيمارى، ويروس هارى است كه نوعى «رابدو ويروس» از جنس «ليزا ويروس» است. حيوانات خونگرم سگ، گربه، روباه، شغال و گرگ، مى توانند ناقل بيمارى به انسان باشند. اين بيمارى از دوران بسيار قديم در تمام دنيا به ويژه خاورميانه وجود داشته است. به جز چند كشور نظير ژاپن و انگلستان تاكنون به عنوان يكى از معضلات مهم بهداشتى در اكثر نقاط دنيا باقى مانده است. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانى سالانه ده ميليون نفر در دنيا به دنبال گازگرفتگى حيوانات مشكوك به هارى تحت درمان قرار مى گيرند و حدود پنجاه هزار نفر به دليل عدم آگاهى از عواقب بيمارى هيچ گونه درمانى انجام نداده و در نتيجه تاخير يا نقص در انجام درمان مى ميرند.         

• مخزن بيمارى      
براساس پراكندگى هاى جغرافيايى حيوانات مختلفى منبع بيمارى  هارى هستند. در ايران گرگ ها منبع اصلى هارى هستند ولى در اكثريت موارد بيمارى به وسيله سگ، گربه و روباه به انسان منتقل مى شود. «تمامى پستانداران به ويروس هارى حساس اند. ولى انسان نسبت به برخى از حيوانات مقاومت بيشترى دارد. طبق مطالعه اى در ايران فقط ۴۰ درصد افرادى كه به وسيله حيوانات هار گزيده شده بودند مبتلا به بيمارى شدند.        

• راه انتقال   
راه طبيعى و معمول انتقال بيمارى از طريق گاز گرفتن است ولى گزارشاتى در راستاى انتقال اين بيمارى از طريق استنشاق هواى آلوده به ويروس هارى، خراش ناشى از پنجه آلوده به بزاق حيوان  هار و يا از طريق پيوند قرنيه وجود دارد به نحوى كه تاكنون در جهان هشت مورد انتقال بيمارى از طريق پيوند قرنيه گزارش شده كه دو مورد آن در سال ۱۳۷۳ در اراك و تهران اتفاق افتاده است. به لحاظ تئورى گفته مى شود از طريق بزاق، اشك، ادرار انسان مبتلا و ترشحات تنفسى فرد مبتلا قابل انتقال است ولى تاكنون از لحاظ علمى مشاهده نشده است.

• تاثيرات فصل، جنس و سن         
بيمارى هارى در فصول پاييز و زمستان شايع تر بوده و در جنس مذكر و سنين زير بيست سال بيشتر ديده مى شود، از لحاظ علمى اين موارد تاييد نشده است.
به طور كل افرادى كه ساعات بيشترى خارج از منزل به سر مى برند بيشتر در معرض خطر هستند  .

• سير بيمارى         
بيمارى داراى چهار مرحله نهفتگى، مقدماتى، عصبى و اغما است.

۱ - مرحله  نهفتگى 
متعاقب گاز گرفته شدن توسط حيوان ها، ويروس  هارى موجود در بزاق به سلول هاى عصبى محل جراحت نفوذ كرده و در امتداد رشته هاى عصبى منتشر مى شود. و در دوره نهفتگى تا مركز سلسله اعصاب پيشروى و در سلول هاى مغزى تكثير مى يابد. سپس علايم بيمارى ظاهر مى شود. دوره نهفتگى اين بيمارى در انسان متغير و معمولاً از يك تا سه ماه است. دوره هاى نهفتگى كوتاه تر از يك ماه و طولانى تر از سه ماه نيز ديده شده است.    
ويروس  هارى چند روز قبل از ظهور علايم بيمارى در بزاق حيوان  مبتلا وجود دارد از اين رو نبايد تنها با مشاهده سالم بودن ظاهرى حيوان در روز حادثه فرد را از اقدامات مربوط به درمان ضدهارى محروم كرد. بنابراين در مناطق آندميك هارى حيوان گزنده (سگ و گربه) را در صورت زنده بودن، بايد تا ده روز پس از گزيدگى تحت نظر قرار داد. در صورتى كه حيوان گزنده در پايان ده روز مراقبت، سالم و طبيعى باشد، درمان متوقف مى شود.

۲ - مرحله مقدماتى 
مرحله مقدماتى حدود دو تا ده روز طول كشيده و فرد دچار حالت هايى نظير تب، سردرد، خستگى، بى اشتهايى و درد محل گزش مى شود.
ترس، تحريك پذيرى، عصبانيت، اضطراب، بى خوابى، گلودرد، سرفه، لرز، تهوع و استفراغ، اسهال، نعوظ دردناك آلت تناسلى مردان ممكن است بروز كند.

۳ - مرحله عصبى   
در اين مرحله با اعمالى نظير هذيان گويى، توهم، سختى گردن و فعاليت زياد روبه رو مى شويم. و به صورت دوره اى بى قرارى، حمله به اطرافيان و گاز گرفتن بروز مى كند. (كه حدوداً پنج دقيقه طول مى كشد.) كه در فاصله بين حملات ضمن بى قرارى سالم به نظر مى رسند. از طرفى در شمار زيادى از اين افراد به دليل گرفتگى و درد گلو هنگام نوشيدن آب ترس از آب ايجاد مى شود به نحوى كه گاهى با شنيدن صداى آب واكنش نشان مى دهند.

۴ - مرحله اغما      
اين مرحله حدوداً ده روز پس از شروع علايم بالينى ظاهر شده و در صورت به كارگيرى مراقبت هاى ويژه امكان طولانى شدن اين مدت زمان وجود خواهد داشت.

• پيشگيرى قبل از تماس    
*واكسيناسيون ساليانه حيوانات اهلى      
*قرار دادن طعمه هاى آغشته به واكسن در مسير حيوانات وحشى ميزبان ويروس هارى
*خوددارى از تماس با حيوانات وحشى گوشت خوار      
*واكسيناسيون در افراد در معرض خطر شامل كاركنان آزمايشگاه، دامپزشكان، كلاً افراد در معرض حيوانات         

• پيشگيرى بعد از تماس    
*بلافاصله پس از حادثه، محل گاز گرفتگى به وسيله آب تميز و صابون به مدت پنج تا ده دقيقه عميقاً شست وشو داده شود.        
*محل گاز گرفتگى با الكل چهل تا هفتاد درصد و يا محلول بتادين ضدعفونى شود.
*پس از شست وشوى جراحت بايد فوراً به مركز درمان ضدهارى مراجعه شود.
*در مراكز درمان ضدهارى مجدداً بايد جراحات شست وشو داده شوند.
*جراحات ناشى از گازگرفتگى حيوانات هار نبايد بخيه زده شود. (مگر در موارد عميق بودن زخم و با تكنيك خاص)
*واكسن ضد هارى در پنج نوبت در روزهاى صفر، سه، هفت، چهارده و سى بايد تزريق شود         .
*سرم ضدهارى، طبق توصيه پزشك و يا مسئول درمان ضد هارى آن مركز بايد تزريق شود.
 
*واكسن، سرم ضد كزاز و يا آنتى بيوتيك در صورت نياز بايد تزريق شود. قابل ذكر است گرچه اين بيمارى درمان قطعى ندارد اما در صورت بروز بيمارى فرد بايد در اتاقى آرام نگهدارى شده و هنگام تماس با وى از دستكش، ماسك و لباس مناسب استفاده شود. چرا كه مراقبت هاى شديد ممكن است باعث نجات جان بيمار شود. تاكنون در آمريكا سه نفر پس از ابتلا نجات پيدا كرده اند كه در همه اين موارد پيشگيرى قبل يا بعد از تماس انجام شده بود.بعد از آن زمان تاكنون هيچ گونه درمانى صورت نگرفته و تمام موارد مبتلايان مردند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  90/09/23ساعت 11:43  توسط ايمل " نظري "  | 

تشکیل باغ و گذشتاندن ردیف و قطار در باغ

مقدمــــــــــه :

افغانستان یک کشور زراعتی است که میوه وسبزی قسمت مهم باغداری را تشکیل مید هد.یک سکتور مهم زراعت به حساب میرود ودر اقتصاد ملی کشور رول بسزای دارد در نیمه ای اول سال 1350  ه ش صادررات میوه های افغانستان در مجموع صادرات کشور ، بیشتر است %37 سهم داشته بشمول بته های طبی ، در مجموع صادرات کشور ، و %100 ، تقریباً %45 را تهیه میکرد میوه ها در افغانستان به پیمانه  های وسیع تجارتی پرورش میابند .در پرورش میوه های افغانستان ، تکنالوژی عصری بکار نیفتاده ، بازهم میوه های زیاد تولید میشود .زیرا اقلیم و آب و هوای افغانستان ، برای تولید میو ه بسیار مساعد است . میوه ها خصوصا ً میوه های برگریز به اقلیمی ضرورت دارند که در تابستان هوا خشک و از طرف روز آفتاب فراوان داشته باشد . و زمستان نسبتاً سرد باشد . در ختان میوه از گل کردن تا پخته شدن میوه به رطوبت و هوای بارانی حساسیت دارند . بعنی به امراض گوناگون و فنگسی مصاب میگردند ، خو شبختانه افغانستان همین طور اقلیم دارد که در تابستان هوای خشک و گرم می باشد ، باران نمی بارد ، آفتاب فراوان میباشد و زمستان بدون تکنالوژی جدید زراعتی هم ، میوه ها به پیمانه بزرگ تجارتی پرورش میابد میوه ها در افغانستان در تمام ولایات پرورش میشود .مگر در بعضی از ولایات در مفایسه با و لایات دیگر بیشتر پرورش و تو لید میگردد . بطور مثال در ولایت کندهار ، هرات ، ارزگان ، زابل ، غزنی ، وردک ، پروان و غیره در مقایسه با دیگر ولایت شهرت زیاد دارند .

تاریخچه باغبانی دردنیا:

تاریخ بشربراساس داستان انسان گرسنه درجستجو غذابنیان گذاری شده است.طبق van'loon 1945  حدودی یک میلیون سال پیش تقریباً 125000 یکصدوبیست وپنج هزارنفرروی کره زمین سکونت داشتند . که ازاین دوره آثاربدوی کشاورزی مینی استفاده ازبیلچه های سنگی به دست آمده است. به تدریج باافزایش جمیعت وپراگندگی آن درنقاط مختلف گره زمین درده هزارسال پیش تعداد کل جمیعت های پراگندگی درسطح زمین تقریباًبه (3)میلیون نفررسید. بشردرحدودده هزارسال قبل بااهلی کردن حیوانات وگیاهان مهمترین حادثه درتاریخه تکامل بشری macneish 1964 بنیادی برای کشت وزرع دردنیا پایه گذاری ومتعاقب آن زراعت جانشین شکارشد. باید دانست که درهیج مرحله ازتاریخ ازجمع آوری مواد گیاهی خودراکی کاملاٌ صرفنظرنشد است وهنوز هم بسیارازنقاط دنیاگیاهان خودروی محلی ازنظر تامین غذا حائزاهمیت است .به عنوان مثا ل می توان ازجنگل های پسته خودرودراطراف ولایت بغلان ودربعضی ازنقاط دیگری افغانستان ،جنگلهای زردآلووحشی درترگیه وبوته های زارهای خودروی زغال اخته آبی blueberry درامریکا رانام برد.مطالعه سنگ نوشته ها حجاریها واسناد تاریخی نشان میدهند که فن باغبانی اززمان های خیلی دوردردوران عهد عتیق تاپیدایش اولین تمدن وجودداشته ودراین زمان توجه خیلی زیاد به درختان میوه مبذول شده است .به تعدادی زیاد ازورایتی های درختان سیب اشاره شده است .درزمان حکومت شارلمان ازچندین ورایتی های سیب ،گلابی،گیلاس وآلونام برده شده است متعاقب آن دوره مبهم وتاریک قرون وسطی فرامی رسید،درین دوره ابهامات وتاریکی ها درکلیه قسمت های تاریخی وجوددارد. .درحدودی 3500 سال قبل ازمیلاد مسیح ،مصریان قدیم به ایجاد سیستم های آبیاری پیشرفته واستفاده ازگیاهان داروئی وعطری معتدد آشنائی داشته وتعدادی بسیار ازگیاهان باغبانی راازآن جمله خرما،انگور،زیتون ،انار،لیمو،انجیروازسبزیها تره،پیاز،کاهو،نعناع ،تربچه،کاسنی ،بادرنگ،عدس،سیروانواع خربزه راشناخته وکشت می شود.ازقرن چهارم میلادی باآغازرسانه هادراروپا،اروپائیان بااستفاده ازکشفیات واختراعات دانشمندان اسلامی به تجدید حیات علوم وفنون مختلف برداختند وکشاورزی وباغبانی نیز ازین چریان انکشاف نمایند بخصوص درایتالیاه وفرانسه باغبانی پشرفت فراوان نمود.

پلان وغرس نهالی درباغ میوه

نکات اساسی برای احداث باغ:

1- انتخاب نوع نهالی:فکرشود که کدام نوع میوه ها درمنطقه نتیجهء بهتر داده وبرای فروش آن مارکیت اطمنان بخش موجود است وبه صورت عموم باغداران آن منطقه موفقانه غرس شده است.به عبارت دیگر فکر شود که کدام نوع میوه ازنظر افتصادی مضیر بوده وفایده بلند ترخواهد داشت. درحال حاضر درمناطق سرد سیر یکه در زمستان برف دارند میوه های پر ارزشتر عبارت اند از گیلاس به درجه اول وبعد ازآن باالنوبه زرد آلو ترجیحاً ازنوعیکه خشک میشود. سیب، بادام، انگور، آلو، ناک، شفتالو وغیره.

2- رعایت شرایط محیطی:توافق محیطی درمنطقه باید دقیقاً مراعات شود، اگرچه طوریکه فوقاً ذکر شد گیلاس عاید بلند ترین دریک منطقه خواهد داشت مگر درخت گیلاس درجوانی ازسیب وزرد آلو نازکتر بوده ویخبندی شدید را پائین تربوده ویخبندی زمستان درآن ساحات شدید میباشد. درساحات بنابراین احداث باغ گیلاس درساحات در پست توصیه نمیشود. زرد آلو وبادام میدهند، ازجمله انواع سیب نوع Sammr درمقابل یخبندی مقاومت زیاد تر دارد.درین مورد معمولترین کارآن است تاباغبان همسایه وهمجوار( در حالیکه موجود باشد ) مشاهده وملاحظه گردیده وعواید آنها مطالعه شود. اگر باغات درآن ساحه موجود نباشد درآن صورت باید ازیک نفر مجرب مشوره خواسته شود. مشوره خواستن درین موارد حایز اهمیت زیاد میباشد زیرا بدین ترتیب نه تنها در مورد اینکه چه قسم میوه در آن ساحه موفق خواهد بوده بلکه راجع به چنین آن میوه معلومات کافی حاصل شده نمیتواند. درخت گیلاس وبعضی درختان دیگر مانند چارمغز که ازیخبندی شدید زمستان درسه سال اول صدمه می بینند، وقتیکه مسن ترشود مقاومت شان درمقابل یخ بندی زیاد تر میگردد ومیتوانند  تاسردی زمستان را متحمل گردند، بنابرآن نسبت عاید مزید گیلاس بعضی باغداران ترجیع میدهند تا درجاهای سردهم گیلاس غرس کرده ودرزمستان برای چند سال اول نهال هارا دروقت یخبندی بپوشانند تا ازشدت سردی متضرر نگردند.

3- ضرورت به سردی زمستان:میوه های برگ ریز درزمستان به یک تعداد معین ساعت های سرد ( تحت 47 درجه سانتی گرید فارنها یت ویا 5 درجه سانتی گراد ) ضرورت دارند تا بتوانند میوه تولید کننده: درجای هایکه سردی زمستان به اندازهء لازم وبرای مدت کافی به وقوع نپیوندد اکثر نهالی های این قبیل میوه ها اگر چه بزرگ میشوند مگر میوه نمیدهند  انواع معمولی سیب ازقبیل Golden Delicioas, Red Delicious  به دراز ترین مدت سرای ( حدساعت ) احتیاج دارد.بصورت عموم سیب های که به مدت زیاد سردی ضرورت دارند، ازقبیل اکثر اقسام مروجه زردآلو ، اکثر اقسام بادام وگیلاس درجاهایکه زمستان برف نشود میوه تولید نمیکنند.میوه هایکه به 300 – 500 ساعت سردی زمستان ضرورت دارند، درجاهایکه در زمستان دویاسه مرتبه برف شود اگر چه درظرف یکی دو روز ذوب هم گردد میوه میدهند بعضی اقسام بادام زردآلو که به مدت کمتر سردی ضرورت دارند درجاهایکه برف نشود هم میوه میدهند.

4- انتخاب انواع میوه: درین مورد هم توصیه میشود تا باغان همجوار مشاهده گریده ودیده میشود که کدام نوع میوه عاید زیاد ترین میدهد. درحالیکه باغات درآن ساحه موجود نباشند باید از متخصصین واهل تجربه مشوره گرفته شود. درحال حاضر انواع ذیل برای تجارت توسط باغداران غرس میگردد.درساحات لوگر، وردک، غزنی، کابل، شمالی ( بعضی ساحات بین کابل وچاریکار) کاپسا، بامیان وغوربند سیب ، زردآلو، بادام وگیلاس غرس میشود که انواع هریک ازینها ذیلاً نام گرفته میشود:

-   سیب انواع گولدن رلشینس، ریدریشینس گالاد سمراید.

-   زرد آلو ازانواع امیری، قیسی وبعضی انواع دیگر.

-   بادام ازانواع Nonperil

-   آلوبالو ازانواع Bing  

5- القاح یاعملیه نطفه بندی: اگردرختان میوه درگلها خود هردو تأنیت وتذکر را دارندو باوجود اینکه هردوی این آلات درعین گل موجود است ان اله تذکر یک درخت وموجب تشکیل میوه میگردد. بنا برآن اقلاً دوجنس ازعین میوه دریک باغ باید غرس شود تا تولید حاصل آن یقنی گردد زردآلو وسیب گولدن- ریشیس ازین امر مستثنأ میباشند. وضرورت به جنین دوم برای تولید حاصل ندارند. میتوان نتها گولدن ریشس  خود القاح بوده ودرعین زمان میتوان تا درختان سیب دید  ریشس را هم القاح نموده ویا رد کند به همین دلیل سا تکه باغداران سیب گولدن ریشس را بارید – ریشیس درعین است که یکی غرس مینمایند. نازل میباشد.به صورت عموم باغداران دویا سه قطار دید ریشس و یک قطار گولدن ازنوع القاح کننده را لازم داند باید آن را به شکل پراگنده به تناسب یک گولدن ریشس به مقابل هئیت دیدد- یسیس غرس کند.ازآلو خود القاح بوده وبه جنس دوم آن ضرورت نیست تا به جنس اصلی مخلوط غرس شود: مثلاً اگرجنس مطلوب زردآلو امیری باشد. تنها همین جنس به صورت خالص غرس شده میتواند. درحالیکه هرچهار نوع گیلاس درعین باغ غرس گردد تمام شان بصورت قناعت بخش القاح میگردند. انواع چهار گانه عبارت اند از:Sweel hear , chellon lapin Bing  دربعضی میوه هردو حالات تأنیث وتذکیر درعین درخت موجود نمیباشد، بعضی عده ئی دارای آله تأنیت بوده وعده دیگر آله تذکیر دارند. مثلاً: پشتهء خرما وکید ازهمین قبیل اند درغرس اینگونه میوه ها یک عده تنهای سردربین هرهشت الی ده درخت ماده غرس میگردد.

 

6- فاصله بین درختان: نورآفتاب وبرگ درخت دو عامل عمده در نمو وحاصل خیزی درخت میباشند. برگ درخت برای نشوونمو وتولید میوه آماده میسازد ودرحالی این عملیه را انجام داده میتواند که رنگ آن بیشتر باشد ونورآفتاب به آن برسد مثلاً: اگر دوبرگ دریک درخت سروزیر واضع باشند طوریکه برگ بالای روی برگ پائین سایه افگنده باشد درهمچو حالات فعالیت برگ زیر به قدر نصف فعالیت برگ بالا درساختن غذتا میباشد وهگذا اگر برگی به زیر دوبرگ  ویا اضافه تراز آن واقع باشد فعالیت غذا سازی آن به همان تناسب کم میگردد. بنا براین هرقدریکه درخت زیاد تربرگ داشته باشد ( مشروط به اینکه برگها طوری قرار گرفته باشند که اندازه کافی از نور آفتاب بهرمند باشند).به همان اندازه زیاد تررشد نموده وحاصل بیشتر میدهد. به همین اساس گفته میتوانیم که هرقدر ساحه درختان یک باغ بیشتر سایر داشته باشد به همان اندازه حاصل باغ مذکور زیاد ترخواهد بود. زیرا این حالت به بعضی آنست که قسمت کلی شعاع آفتاب توسط برگ ها گرفته شده وبه همان تناسب قدرت غذائی سازی یکدیگر سایه افگنده  وعلاوه برآن دربین قطار ها باید فاصله لازم برای شاخه بری چندین میوه روایاشی به سیستم مستطیل تبدیل شده است. در سیستم مربع فعالیت زمین بیشتر میباشد.تعین فاصله صحیح مهمترین عوامل درتزیید حاصلات میباشد. بدین معنی که اگر فاصله بین درختان از اندازه لازم زیاد باشد زمین ضایع میگردد واگر برعکس این فاصله از اندازه لازم کمتر باشد شعاع کافی آفتاب به برگها نمی رسد واین امر موجب تقلیل کمیت وکیفیت میوه میگردد. درختان که درسایه بوده ومقدار کافی نورآفتاب به آنها نرسد، میوه آنها ازنگاه رنگ ، مزه وکیفیت نگهداشته قابل پسند نمیباشد. نوع خاک درتعین، تکثر ونموی درختان رول عمده دارد.خاک دومی که بسیارنذ دیگی نباشد درختان قویتر تولید میکند وبرعکس خاک گلی به صورت عموم درختان ضیف تروخورد تر به وجود میاورند بهتر ین رهنما برای تعین فاصله عین درختان فاصله بین درختان نوع میوه مطلوب این است که باغات همجوار مشاهده گردیده وبه ملاحظات آن فاصله مناسب تعین وتطبیق گردد.  فارمول عمومی که برای هر باغدار ودرهر ساحه قابل مناسب تعین وجود ندارد. درین مورد هم مشوره متخصصین وباغداران با تجربه همجوار دارای ارزش زیاد میباشد.

فاصله کاشت:

هدف اصلی دراحداث باغات میوه ،توسعه حد اگثرباروری درحداقل زمان درهر هکتارزمین می باشد. دراین مورد شرایط اقلمی  منطقه ،نوع خاک ، نوع پایه وعملیات  زراعت دخیل می باشند. درباغات میوه احتمال داردازپایه های  قوی برای تولید درختان  استاندارد ویاپایه های ضعیف برای احداث باغات باسیستم کشت متراکم استفاده شود. درانتخاب فاصله مناسب کشت رشد نهائی درخت میوه نسبت به شرایط ذکرشده گرفته می شود.قدرت رشد رویشی ذاتی درخت  درنوع پایه  نیز ازعوامل مهم درتعیین فاصله کشت درخت میوه می باشد.فاصله کشت درختان میوه باید طوری انتخاب شودکه کنترول آفات وامراض وعملیات زراعتی به راحتی انجام گیرد. دریک هکتار زمین ،نسبت به رقم ،عمق وحاصلخیزی خاک برروی پایه های قوی معمولاً درحدود 400-1000 درخت وبرروی پایه های ضعیف درحدود 1700-3000 درخت کشت می شود.

روش احداث باغ:

روش احداث باغ می تواند  به صورت کشت مربع .مستطیل ویامثلث باشد درروش کشت پجلوکاری می توان دروسط هر مربع یک پایه گرده زا برای گرده افشانی درختان میوه درنظرگرفته روش کشت مربع برای مناطق گرمسیری که تابش آفتاب بیشتر است ،مناسب میباشد . دراین روش کشت ، درختان میوه درهنگام صبح وبعد ازظهربیشترین سایه اندازه گیری راروی همدیگر دارند ازمعایب طرح مربع ،اتلاف فضاوحذف کار آمد درختان موقت میباشد که درطول ردیف های کاشته می شوند طرح مستطیل ر ضایت بخش تر از طرح مربع بوده وازفاصله بین ردیف های کاشت به منظوری کار آمد ترین استفاده اززمین برای درختان موقت استفاده می شود .درطرح مستطیل می تواند به باروری زود تر درختان میوه رسید وروش کشت مناسب درمناطق سردسیرمی باشد درکشت مستطیل ،درختان دایم ازهمدیگر فاصله بیشتری دارند. فاصله درختان درروی ردیف های کمتر از فاصله بین ردیف های کشت می باشند وبین طول مستطیل درختان موقت راکه زودتر بارمی دهند،درنظر گرفته می شود وبعدازمدتی که ازدحام حاصل می شود ،درختان موقت حذف میگرند. این نوع روش کشت را میانه کاری نیز مینامند.ازمزایای کشت مستطیل نسبت به کشت مربع ،حذف متناوب درختان هر ردیف می باشد. که می توان جهت حرکت ادوات مکانیزه را تغیرداد زیرا با حذف درختان موقت ،فاصله اضافی درهرردیف حاصل می شود. این موضوع زمان قابل اجرامیباشد که فاصله درختان روی هرردیف بیشتر از نصف فاصله بین ردیف های کاشت باشد.درزمین های شیب دارازروش های تراس بیدی استفاده می شود .جهت تراس های +عمود برشیب زمین می باشد . درشیب های کم ، عرض تراس ها بیشتر ودرشیب های تند،عرض تراس ها کمتر درمظر گرفته  می شود . زمین های باشیب (4) درصد برای احداث باغات موه مناسب است . درشیب های بیشتر از15 درصد امکان احداث باغات موه وجود ندارد .امروز برای رسیدن به حد اکثرعمکرد  درواحد سطح ازسیستم کشت متراکم استفاده  می شود . دراین روش پایه ها ی درختانی که رشد ضعیف دارند به کاربرد می شوند. بدین ترتیب به واحد سطح زمین امکان کشت بیشتر درخت وجود دارد. درروش کشت متراکم هزینه های  ثابت اولیه بیشتر می باشد. زیرای بستون های بتونی ،سیم کشی روی ردیف ها ی  کشت برای هدایت درختان موه نیاز می باشد.چنان که قبلاً نیز ذکرگردید. کشت متراکم علاوه بر این که موجب افزایش عمکررمی شود .درضمن زود به بارنشستن درختان موه نیز ازمرایای دیگراین سیستم کشت می باشد . درروش کشت متراکم امکان استفاده ازادوات مکانیزه هرس، مبارزه به آفات وامراض وبرداشت میوه به راحتی انجام می گیرد درکشت متراکم ازروش پرچین برای هدایت درختان میوه درختان میوه استفاده می شود.

پیاده کردن نقشه باغ:

برای کشت منظم درختان میوه نیاز به گونیا کردن زمین بوده وبرای این منظوریک خط مبنا که می توان کناریک جاده ،رود خانه ویا ردیف کشت درخت باشد . درنظر گرفته می شود .برای احداث خطوط کشت وفواصل بین ردیف های کشت طناب های گره دار برده می شود . برای ایجاد خطوط کشت عمود ازمثلثی به نسبت 3:4:5: استفاده می شود. برای این منظور ازطناب های که طول آنهای 30،40 و50 متر است می توان استفاده نمود طناب 40 متری درامتداد خط مبنا گذاشته شده وسپس طناب 30 متری با زاویه 90 درجه قرای داده می شود وبلاخر ه از طناب 50متری برای بوجود آوردن مثلث قایم الزاویه استفاده می شودوخطوط عمود ی برخط مبنا باطناب30 متر ایجاد می شود . درفواصل معین ایجاد شده ،چاله کنده می شودو معمولاً نهالها ی درخت دردوره استراحت به چاله ایجاد شده انتقال داده می شود. کشت نهال ها درمناطق سرد سیری دراوایل بهار ودرمناطقی که خطر سرما وجود نداردمی توان دراواخر فصل رشد ایجان داد .درچاله های ایجاد شده ، ازخاک سطح همراه باکود دامی وکود های ازته استفاده می شود. نهال های ریشه دار قبل ازکشت آرایش ریشه می شود. ریشه های شکسته ،زخمی شده ومچاله شده هرس می شوند. بعد از کشت ،حذف شاخه های واضافه  نهال ها ی ضروری می باشد. شاخه های باقی مانده درزرد الو،آلو،بادام وگوجه ازارتفاع 40-50 سانتی متر قطع می شود. درگیلاس ،سیب وگیلابی به حذف قسمتی از نوک شاخه های اکتفامی گردد.

فاصله درختان :

درکشوری مادربعضی نقاط درختان رادرفواصل کم وبه طوری نامرتب ودرهم می کاشتند ودرنتیجه این بی نظمی درختان باشکل نا منظم وبلند وبدقواره حاصل می شدکه محصولات بسیارکمی می داد. باید دانست که درختان احتیاج به نورحرارت آفتاب برای رشدونموی خودونیز موادی غذائی وفضای کافی درخاک برای رشدونموی ریشه وسایرقسمت های آن دارند. پس کشت درخت درفواصل کمتربطوری نامنظم مانع برآورده شدن نیاز درخت درنظرنورحرارت وموادی غذائی فضای کافی برای ایجاد شاخ وبرگ شده ازنظراقتصادی بهیچوجه مقرون به صرفه نیست . درتعیین فواصل درختان عوامل مختلف به شرح زیرموثرند.

الف: - رشدونموی درخت :بعضی اردرختان میوه مثل چارمغز-زردآلووگیلاس درنتیجه رشدزیاد فضای زیاد تری رااشغال می نمایندویابه فاصله بین آن ها بیشترباشد.

ب:-شدت ویاضعف تابش نورخورشید:درنقاطی که هوای اغلب ابری بوده ویارطوبتی است طبیعاً نورخورشید به مقدارکافی به درختان نمی رسد. پس یابد فاصله درختان رادرچنین مناطقی زیاد ترگرفت وبرعکس درمناطقی مانند جنوب کشوری ماکه نورحرارت می رسد وباعث سوختن برگ وگاهی تنه درختان می شودیابد درختان درنذدیک به همدیگرکاشت ویاآن هارادرپناه درختانی مثل نخل واکالیپتوس قرارداد.

 ج: - نوع خاک: درنتیجه تجربیات معتدد بهترین فاصله برحسب . نوع خاک برای درختان معمولاًتعیین گردیده که اندازه حداگثرآن مخصوصی خاک های حاصلخیز وعمیق وحداقل آن مخصوص اراض نامرغوب ،می باشد.

د:- نوع پایه :- پایه که پیوند به روی آن انجام می گیرد درتعیین فاصله موثراست مثلاًوقت که گلابی برروی پایه به پیوند می شود موجب پاکوتاه شدن گلابی می گردد ودرنتیجه فاصله لازم بین آن ها کمترخواهد بود باپیوند زردآلوبروی زردآلووبادام که درحالت اول یعنی پیوند زردآلوبه روی زردآلودرخت فاصله تنومندشده وفاصله بیشتری می خواهد امادرحالت دوم یعنی پیوند زردآلوبرروی ،بادام به علت کمی جثه درخت حاصله این درخت کمترمنظورمی شود. همچنان پیوند سیب برروی((مالینگ)) موجب یاکوتاه شدن درخت وکم شدن فواصل آن هامی شود.بطوری نمونه فواصل لازم بین درختان میوه ذیلاًزکرمی شود. البته باید بسته به نوع پایه درصورت پاکوتاه باپابلند بودن آن ها وسایر عوامل زکرشده تغیراتی دراین فاصله داده شود.

- سیب وگلابی برروی پایه های بذری .                            5-7 متر

- شفتالووآلوبالو.                                                           5-6 متر

 -  زردآلو.                                                                       5-7 متر

 -بادام وگیلاس  .                                                             6-8 متر

 - پسته .                                                                        5-7 متر

- انار.                                                                           3-4 متر

چارمغز.                                                                        10 -12 متر

کشت ورایتی ها ی تلقیع کننده :

درقسمت های قبل اشاره کردیم که بعضی ازنباتات وبخصوص درختان میوه ،برای اینکه گل ها یشان تلقیع شوندودرنتیجه تولید میوه ودانه نمایند احتیاج به گرده گل ازورایتی دیگردارند. دربسیاری ازموادراست که درباغ پیش اریک ورایته اریک نوع درخت میوه کاشته شود تاگل های آن ها بخوبی تلقیع شده وبخصول کافی تولید گردد. مثلاًً دراگثری ارقام سیب دگرگشبی امری ضروری است بدین معنی که برای انجام مراحل عمل باوری ،پولن تنها ازگل دیگربلکه ازرقم دیگرمی باشد . به گلاله های یک گل منتقل شود. لزادرهرسیستم کاشتی که درنظرگرفته می شود. درختان میوه باید طوری کاشته شوند که گرده افشانی به طوری صحیح انجام گرده بدین منظورباید بین درختان ورایتی اصلی که مودرنظرمادراحداث باغ است حداقل یک ورایتی دیگری مناسب نیزبه عنوان ورایتی گرده دهنده به تعدادی کافی کاشته شود. درنموه کاشت درختان طرح ایده آل طرمی است که درآن رقم گرده دهنده .درتمام جهات باورایتی های اصلی مجاورباشد ولی دریک چنین طرح نسبت درختان گرده دهنده به رقم اصلی پیشترازآن می باشد . که درباغ های تجارتی معمولی وقابل قبول است . درحالتی کل ورایتی گرده دهنده می توان بصورت انفرادی درفواصل منظم دربین درختان ورایتی اصلی وباید صورت خطوط وردیف های کامل دربین ردیف های ورایتی اصلی کاشته شود. دراین مودرروش های مختلف پیشنهاد شده که یکی ازاین روش های که درمورد سیب می توان مناسب باشد کشت درختان گرده دهنده به نسبت (1-9)می باشد. (هرسومین درهرسومین خط کشت)بدین ترتیب هردرخت ازیک طرف درمجاورت یک درختان گرده دهنده قرارمی گیردیکی ازدیگرروش های تهیه ،ازدیاد وانتشار پولن عبارت است استفاده ازپیوند ورایتی های گرده دهنده درروی اگثریت وباتمام درختان میوه اصلی برای این منظوراستفاده می شود. 

مدیریت گرده افشانی باغ سیب:-

دربسیاری ازباغ های ورایتی عملیات زراعت مشتمل برنتگ کردن، هرس وباشیدن موادی شمیابی ابرداشت درختان دربلوک های خاص ازیک نوع ورایتی کشت می شوند. برای گرده افشانی این درختان ،باید درختان گرده دهنده رادربین ردیف های درختان اصلی درهم 60-120 پادرهم ردیف به همراه ردیف های قرارداده .گیاهان گرده دهنده فضای تولیدکمی به خود اختصاص می دهند ولی تشکیل میوه رابه حد اگثرمی رسانند،بنابراین باید درختان گرده دهنده به تناسب ورایتی درختان اصلی انتخاب شوند. این ورایتی هاباید ازنظرفیولوژی گل باهم سازگاروازنظرزمان بازشدن شکوفه های آن بادرختان اصلی همزمان باشند، به عبارتی باید دانه های گرده موقعتی آزادی شوند که کلاله ،آماده پذیرش آن ها باشد،اگردانه های گرده بامادگی درخت اصلی ساز گاری نداشته باشد،میوه ای تشکیل نمی شوندویااگرتشکیل شود مقداری زیادازآن درمراحل بعدی روش میریزد. برای گرده افشانی سیب لبنانی سرخ می توان ازسیب های لبنانی سفیدیازردبه عنوان درخت گرده دهنده استفاده نموده .ولی سیب های سفیدبه اندازه ورایتی های سرخ به گرده خارج نیازندارد. درحداث باغ های سیب که درختان گرده دهنده به اندازه گافی وجودندارد ،بایدروی تاج هر(3) درخت درهر(3) ردیف یک ورایتی گرده دهنده پیوندشود .وجود یک کندودرهرهکتارباغ سیب نیزمی توان به امرگرده افشانی کمک نماید. علاوه براین چون متوسط دوره گل دهی درانواع سیب (9)روزمی باشد،بنابراین لازم است که دوره گل رفتن ورایتی اصلی وورایتی گرده دهنده همزمان باشد.برای حصول حد اگثرگرده افشانی ،گیاهان زودودیرگرده دهنده رابین ورایتی هااصلی می کارند. بااین کار دانه های گرده فراوان برای ورایتی های اصلی فراهم خواهدشد. دانه های گرده برخی ازورایتی های سیب عقیم است .این ورایتی های ازدیگرورایتی های دانه گرده دریافت نموده ومیوه تولید می کنند اما آنهانمی توانند به عنوان گرده دهنده استفاده شوند. باغداران می توانند به جای ورایتی های تجارتی ازورایتی های وحشی سیب به عنوان گرده دهنده استفاده نمایند قطعات شاخه حاوی گل بریده شده ازدرختان وحشی رامی توان درون سطل آب ودربین ردیف ها قرار داده دراین مودرباید مطئن شدکه رنگ گل ورایتی وحشی بادرنگ گل ورایتی اصلی شبیه هم باشدچون زنبور های عسل قادرنیستند گل های دورنگ متفاوت راملاقات نمایند. زنبورهای عسل ترجیع ،می دهند تاگل های موجوددریک ردیف راملاقات کنند تااین که به صورت متقاطع بین ردیف ها حرکت کنند .این مسئله بخصوص هنگام که کشت متراکم درختان انجام شده است . طرح درختان به گونه است یابد گونه ای کشت می شود. که هردرخت سوم درهر(3)ردیف یک درخت گرده دهنده باشد . هرسه درخت ورایتی اصلی درکنارویاقطاریاعرض درخت گرده دهنده روی یک طرف کاشته می شود.طرح برای کشت درختان گرده دهنده درهر(4)ردیف می باشد. درین طرح یک ردیف ازدرختان اصلی رابه حالت خود رها نموده وتنها وقتی عملی است که درخت گرده دهنده دارای بازاری خوبی باشد. طرح بصورت درردیف درختان گرده دهنده کنار (4) ردیف ورایتی اصلی تعریف می گردد بامی شود. این طرح دارای حداقل کارابی است اگر ورایتی های گرده دهنده واصلی نیاز های شمیائی مشابهی نداشته باشند نظیر آنچه که درطرح های (1-2)انجام شده ،نباید دریک ردیف به صورت مخلوط کشت شوند. درمقابل باید گیاهان گرده دهنده نظیر آنچه درطرح 2و3 دیده شوده درردیف خودیشان به طوری مجزاکشت شوند تابه طوری مستقل موردقبول قرارگیرند. گیاهان گرده دهنده وحشی می توانند برای رشد وبلندی هرس شوند تاجای کمتردرباغ اشغال کنند درین صورت می توان به این صورت 6تا9 درخت درردیف کشت شوند.

دراحداث باغ نقاط آتی لازم است رعایت گردد.

1- انتخاب منطقه: درباغداری طرح پلان صحیح روی تجربه مشاهده ومطالعه باغداری را از سهو خطا باز داشته زحمت ومصارف وی را جبران خواهد کرد: بهترین منبع معلومات دریک منطقه نباتات وبا غداران آنست اگر استفاده هواشناسی موجود باشد. روی یاداشت چندین ساحه آن میتوان وضع منطقه را تعین وتشخیص کرد. درصورت که باغ درمرگز احداث گردد. چون تجارت مردم، توجه موسسات وتجارت آن زیاد میباش وکارگربه تعداد کافی میسرشده میتواند. هرکار ارزان تر نسبت به نقاط دور افتاده صورت خواهد گرفت.دراحداث باغات درجوار سرک های پخته وقریب مراکز تقاضا وتاسیسات زراعتی خوبتر مستفید گردیده وسایل حمل ونقل میسرشده ومصارف تخفیف یی آید.درمنطقه که باغ تاسیس میشود موضوع وضع اقلیمی محل ازقبیل امکانات خنک اثری بردگی دراوایل بهار داشتن شب باده وموجودیت منابع آبی وغیره کنجکاوی شود مده شور که کدام انواع دربرابر سردی مقاومت دارند ویا چطور وچراخساره مند میشوند. 

2- وسعت ساحه باغ: وسعت باغ مربوط به ملکیت باغداری، مشاغل دیگری تولیدی وتقاضای دارکتب میباشد: مارکیت های محلی تقاضای محدود داشته محتاج به حصولی مقدار محدود ودوام دار میوه میباشد. که وضع موجوده باغ های عنعنوی را ترمیم میکند. هرگاه باغ قریب مراگز تقاضا باشد ومورد طرف ضرورت فابریکه ویا شتری واضح گردد درآنصورت بهتر است ساحه تجاوز ازسه جریب که حداقل شمرده شده است را دربرگیرد تا انواع محدود پرکیفیت وبا کمیت را احتواکند باغدار میتواند شخص زمین دار یا مالدار هام باشد، که امکان دارد درآنصورت باغداری وجزفعالیت های روز مره اورا تشکیل دهد، وی نصی خواهد ورزید تا از زمین خویش تاوقتیکه باغ سرحال نیامده اتسفاده اعظمی نماید میتواند سبزیها یارشقه وغیره نباتات را بذر وپرورش نماید. درصورتیکه ساحه باغ وسعت پیدا کند بهمان اندازه ورزیده زحمت کش ویا تجربه میشود میتواند درچنین باغها قوه بشری ووسایل تخنیکی شامل بوده سویه اراده یا روانی آن نسبتاً عالی میباشد.

 

3- انتخاب زمین برای احداث باغ :درخاک های قدری مرطوب سبب وآلو، درزمین های ریگ آمیزخسته سنگی ها ( شفتالو، زردآلو، بادام وغیره ) وناک درودرعنه های خوب نمو نمیکند. زمین باغ باید دارای خاک خوب وشهیق وبدون طبقات چونه بوده وعاری راه باشد خاک آن میتواند سبک متوسط سبک ریگ آمیز باشد.لاکن تهیه گردد تاریگی نباشد.

انواع نهالی های مثمر یکه درکرت های بزرگ به روش بلاک غرس میشوندمی باید دربرابر هرته آنها که محتاج به القاح اند یک قطار ازانواع القاح کننده غرس شود.درساحه های محدود که بمنظور دار کستینک ویارفع احتیاجات فامیل ها انواع نهالی مثمر ی باید غرس شوند که حاصل میوه شان به وقفه ها پخته شود. درغیر آن اگر میوه این چنین درختان به یک وقت معین پخته شوند مارکیت ر ا اشباع نموده که درنتیجه آن قیمت ه تنزیل میکند.پس باید درچنین حالت، انواعیکه بصورت خشک عرضه شده بتوانند انتخاب گردند. درهمه احوالی تقاضا وصادر گسیتک درزمان حال وآینده درنظر باغدار باشد.ناگفته نماید که دربین انواع سیب، گیلاس وآلو به طور خاص تعاملات جنسی درگل شان صورت میگیرد. که بعداز یک تعداد شان مسکی بخود شده وبرخی دیگر به گرده گل نوع دیگر یکه همان وقت گل میکند محتاج میباشد. چی به آنها توافق جنسی دارد. به این اساس گفته میتوانیم که یکی از دلایل غرس کردن تا باغداران بتوانند ازناحیه کم حاصل ویابی حاصل جلو گیری به عمل آورند.ازنوعیت خاک های که درگذشته ازآن یاد آوری بعمل آمده است چنین استنباط به عمل می آید. باالنوبه خیلی مساعد میباشد.اگرعمق خاک یاعین شرایط بیش ازیک ونیم متر بوده وعاری از املای نمک های مضره باشد درجمله خاکهای درجه اعلی محسوب گردیده دارای قدرت تولیدی عالی میباشد.ازغرس نهال درخاک های ریگی اولاً  اجتناب ورزیده شود، هرگاه درعمق کمتر ازیک ونیم قرار گیرند باید توسط مواد عضوی  ( هیومش ) از بالا تغذیه گردند .خاک های رستی که سخت گل اند، باتطبیق کود بیشتر  green manure   قابل اصلاح میباشند.هرگاه درخاک رستی سطح آب وبلند باشد توسط راهکشی آب دفع ومساعد به زراعت میگردند.

4- تعین انواع: هرگاه انواع به مقصد تجارتی به کار برده میشوند وشرایط القاح  Lization Fert واحتیاج جنسی آنها درنظر گرفته شود چند نوع محدود که دارای اوصاف وخصوصیات عالی باشند ودرمارکیت های داخلی وخارجی مورد احتیاج قرار می گیرند انتخاب گردند. دربلند بردن سطح تولید میوه خشک بودن هوا درموقع گل وفعالیت زنبورعسل که پانزده فیصد درحاصل می افزاید روی باندی دارد. اما سعی گردد تا درموقع ادویه پاشی زنبور های بجای دروتر به فاصله 5 تا 6 کیلو متری قرار داده شوند.(3)

5- تعین فاصله بین درختان:درباغان موجوده قراریکه مشاهده گردیده درختان خیلی نزدیک هم قرار داده شده به یک خط مستقیم مرتب غرس نگردیده اند. تحت چنین شرایط هدف ازحصول وبه دست آوردن محصول کافی وفراوان میباشد.چنین درختان تا زمانیکه پوره رشد نکرده اند بار کافی خواهد گرفت اما درسال های مابعد شاخ به شاخ شده مانع دخول آفتاب وسیب تکثر امراض وحشرات میگردد. که بالاخره درختان کم عمر وکم حاصل مانده درسال های مابعد میوه های آن کوچک بی رنگ وبی مزه میباشند  حالانکه  فاصله بین درختان نظر به منطقه نوع میوه تعین میشود.

+ نوشته شده در  90/09/23ساعت 11:36  توسط ايمل " نظري "  | 

هارمون نقش آنها

مقدمه 

مواد تنظیم کننده رشد نباتات شامل ترکیبات کیمیاوی به استثنای مواد غذای هستند که درمقادیر کم ، موجب پیشبرد ، توقف ویا ایجاد تغیراتی فعالیت های فزیولوژیکی نباتات میگردند . اصطلاح تنظیم کننده های رشد نباتات ازسوی دربرگیرنده مواد طبیعی مورد نیازجهت رشد نباتات بوده وازسوی دیگر شامل ترکیبات مصنوعی کیمیاوی میباشند . پنچ گروه ازهورمون های نباتی عبارت اند از: آکسین ها ، جبرلین ها ،سایتوکینین ها ، آبسیسیک اسید واتیلین میباشند . درسال های گذشته ترکیبات گوناگون دیگری مانند: براسینواسترویید ها ، جاسمونات ها وپلی آمین ها که قادربه تنظیم جنبه های متفاوتی ازرشد ونموی نبات هستند ، شناسای شده اند به احتمال زیاد فهرست یاد شده با توجه به تنظیم کننده های رشد جدید که درشرف کشف میباشند ، گسترش بیشتری خواهد یافت . امروزامکان دسترسی به روش های پیشرفته برای شناخت واندازه گیری های کمی درخصوص مواد تنظیم کننده کارآمد زیست شناسی مولیکولی موجب پیشرفت های چشمگیری دردرک وآگاهی ازنقش تنظمیی این مواد دررشد ونمو نباتات شده است .

هارمون ها ومواد تنظیم کننده رشد نباتات

کلمه هارمون منشا یونانی داشته واولین بارتوسط Ernest starling فزیولوژیست انگلیسی درسال 1905 برای هارمون های حیوانی بکاربرده شد . سپس نبات شناسان نیزازواژه هارمون برای مواد یکه پدیده های رشد ونموی نباتات را تحت تاثیرقرارمیدادند استفاده کردند .هارمون نباتی ماده است که کیمیاوی که دربخش ازنبات ساخته میشود وبه قسمت های دیگری نبات انتقال پیدا میکند ومیتواند باغلظت های بسیارکم پدیده های فزیولوژیکی نبات را تنظیم کند . این پدیده ها غالبا ً رشد ، نمووبعضی ازفعالیت های دیگرنباتات میباشد . سکروزوامینواسید ها مواد دیگری هستند که درنباتات ساخته شده وانتقال می یابند ، اما درمقایسه باهارمون ها فقط درغلظت های بسیارزیاد دررشد موثراند ، پس آنها هارمون نیستند . برای تشخیص بهترهارمون های نباتی ازهارمون های حیوانی گاهی بجای عبارت هارمون نباتی ازواژه فینوهارمون استفاده میشود کشف هارمون های داخلی نبات وبه دنبال آن انجام تحقیقات مختلف دراین زمینه ، باعث شد که مواد دیگری نیزشناخته شود ، مواد که بطورمصنوعی بدست آمده وبصورت خارجی به نبات داده شد تابسیاری ازپدیده های رشد ونمو نبات را تغیریا تنظیم کند ( اینها مواد غذای یا معدنی نبودند ) .این مواد را تحت عنوان مواد تنظیم کننده رشد گیاهی (P.G.R) نامگذاری کردند . این مواد را میتوان ازنباتات استخراج کرده که پس ازخالص سازی ، آماده مصرف می شوند ویا به روش های کاملا ً مصنوعی درآزمایشگاه های شیمیاوی وبیوشیمی ساخته میشوند .بنابراین هارمون های نباتی مواد هستند که بطورطبیعی توسط نبات ساخته میشوند ومواد تنظیم کننده رش نباتی هم بصورت مصنوعی ساخته میشوند وهم ممکن است هارمون ها را نیزشامل شوند . به عبارتی دیگرهارمون ها همان تنظیم کنند های طبیعی موجود درگیاه هستند . درحالیکه تنظیم کننده های رشد میتوانند هم طبیعی وهم مصنوعی باشند بنابراین تمام تنظیم کننده های رشد را در5 گروه طبقه بندی میکنند که عبارت اند از:

آکسین ها ، جبرلین ها ، سایتوکنین ها ، اتیلین ومواد بازدارنده رشد.

آکسین ها (Auxins )

تاریخچه وانواع آکسین ها : کشف آکسین ها درارتباط با کارهای اولیه ای بوده که چارنوداروین بروی نوو گرائی برگیاهان انجام می داد . اومشاهده کردکه غلاف اولیه یولاف به سمت نودیکطرفه خمیده میشود . حدود 50 سال پس ازداروین دانشمندی بنام (Frits . w .went ) باآزمایش خمیدگی یولاف راه را برای استخراج تفکیک وتشخیص آکسین ها بازکرد تااینکه گوگل وهمکارانش درسال 1934 آکسین را جدا کرده وآنرا تشخیص دادند . این ماده بنام ایندول استیک اسیدc10H9o2N))(Indoleacetic acid cIAA)  مصرف است ، که اولین آکسین طبعی کشف شده است . کلمه آکسین درزبان یونانی یعنی افزایش وتوسعه داده بود واولین باردرسال 1926 فریس ونت ازاین واژه استفاده کرد. آکسین ها ترکیبات هستند که رشد طولی سلول های شاخه توسط آنها انجام میگیرد .آکسین ها بدوصورت وجود دارند ، طبیعی درداخل نبات ومصنوعی که درآزمایشگاه ساخته میشوند . درسلول طرزکارآکسین ها شبیه به عمل ایندول اسیتیک اسید بوده وغالبا ً باعث طویل شدن سلول ها میشوند . برخی ازآکسین های طبیعی استخراج شده ازنباتات عبارت اند از: فینول استیک اسید وایندول بیوتایریک اسید میباشند . اندول بیوتایریک اسید ، تو- فور- دی (D – 4 و2  )  و (I P C M) . (2)

محل تولید وانتقال آکسین ها

آکسین طبیعی دربرگ های جوان ، نوک شاخه ،طبقه کامبیم ، ریشه نبات ، گل وتخمدان میوه تولید میشود . انتقال این ترکیب ازطریق لوله های آبکش بصورت داخل حجروی میباشد . سرعت انتقال آن درحدود 20 – 4 ملی متردرساعت میباشد . غشای حجروی نبات به آیون آکسین تراوابوده وحاصل آکسین موجب ورود آیون آکسین به حجروی میشود . ایندول استیک اسید که نقش فعال سازی پمپ پروتونی (H) را دارد موجب انتقال سایرمواد به داخل غشای پلازمائی حجره میشود . قبلا ً برای تشخیص آکسین ها ازروش زیست Bioassay استفاده میشد . برای این منظورازآزمون غلاف یولاف استفاده بعمل می آمد .

کاربرد های تجارتی آکسین ها

1- نازک کردن ،جلوگیری ازریزش گل ومیوه وکاهش سال آوری : درباغبانی وبه ویژه میوه کاری بحث تنک کردن (نازک کردن ) ازموارد است که دربهبود کیمیت وکیفیت برخی ازمیوه ها نقش مهمی را بازی میکند. معمولا ً دراغلب درختان میوه تعداد گل های تشکیل شده بیشترازتعداد لازم برای تولید محصول نهائی درخت است وبه طورطبیعی گل های درختان میوه درطی 3 – 2 مرحله به شکل گلهای القاح نشده ویا میوه های کوچک وضعیت ازدرخت ریزش میکنند . درنهایت باید بارنهای درخت را باتوجه به قدرت ،سن ونوع درخت مشخص معین کرد . برای رسیدن به این هدف درمیوه کاری بااستفاده ازبرخی آکسین ها مانند نفتالین استیک اسید ، درختان درزمان مناسب محلول پاشی می کنند تامیوه های ضعیف ترریزش کرده ودرنتیجه مقدارمواد فوتوسنتیزی حاصل ازبرگ های درخت که مقدارثابت میباشد به تعداد میوه کمتروباموقعیت بهتربرسد ، تا علاوه برافزایش کیفیت ، مقدارمحصول نیزدرحد مطلوبی باشد . حتی گاهی ممکن است که عدم تلقیح کافی گل ها باعث ریزش میوه های نارس دراواخربهارویا قبل ازبرداشت شود ، درچنین مواقعی نیزبا استفاده ازانواع آکسین ها به غلظت 20 – 5 پی پی ام ازریزش های شدید جلوگیری میشود . برخی مواقع ازآکسین های نظیر (NAA) ومانند آن برای حل مشکل سال آوری دردرختان میوه استفاده میکنند . زیرا با تنک مناسب وبه موقع میتوان سال آوری را هاهش داد.

2 – گل انگیزی وتشکیل میوه : درتشکیل گل ومیوه برخی نباتات مصرف آکسین های مانند D ، 4 ،2 تاثیربسزای دارد . تحریک گلدهی یا پیش رس کردن دربعضی میوه ها مشکل است وبرای این منظوراز NAA استفاده می شود . آکسین ها درتشکیل میوه سبزیجات مانند ( بادرنگ ، مرچ سیاه ، مرچ سبز، نقش مهمی دارند . مصرف خارجی آکسین ها میتواند سبب تغیردراندازه ودوره بلوغ ورسیدگی میوه های مانند آلو وانجیرشود.

3 – ایجاد غلبه جوانه انتهائی : عدم رشد جوانه های جانبی نباتات که دراثررشد زیاد جوانه انتهائی ایجاد میشو غالبیت انتهائی نام دارد . علت این موضوع آن است که آکسین تولید شده درنوک شاخه بطرف پائین حرکت کرده وبه جوانه های موجود درزاویه برگی میرسد . درنتیجه غلظت آکسین درجوانه ها ی جانبی ازحد لازم تجاوزکرده وبدین طریق رشد جوانه های جانبی محدود وکند میشود . زیرا هما ن طوریکه قبلا ً بیان شد برای رشد هرعضوازنبات مانند ساقه ، جوانه یا ریشه نبات به غلظت معین ازآکسین ها نیازمند است . حال اگرجوانه انتهائی نبات راحذف کنیم رشد جوانه هارا که موجود درزاویه برگی شروع شده وشاخه های فرعی زیادی برروی نبات تولید میشود . درباغبانی ازاین اثرمهم استفاده کرده وبرای انبوه شدن وزیبائی شدن برخی نباتات زینتی جوانه انتهائی حذف می شود .

4 – ریشه دارکردن قلمه ها : تولید ریشه درقلمه های نباتات مختلف متفاوت است ، بدین معنی که ممکن است انواع وجود داشته باشد که قلمه آن به هیچ وجه نتواند ریش تولید کند ، درچنین وضعیتی احتمالا ً مصرف آکسین ها زیاد موثرنخواهد بود . اما معمولا ً دربسیاری ازگونه ها مصرف خارجی آکسین ها زیاد موثربوده وسبب افزایش تعدادی ریشه های منشعب شده وهمچنین طویل شدن ریشه هارا به تاخیرمی اندازد .

5 – علف کشها : سالهاست که کاربرد تجارتی برخی ازآکسین ها به عنوان علف کش شناخته شده است . ازمهمترین آکسین های مودر استفاده برای این منظورمیتوان D ، 4 ،2 اشاره کرد . هنگامیکه ازاین مواد با غلظت بالا استفاده شود اثری همانند علف کش دارد .

6 – جلوگیری ازرشد نرک ها وپاجوش ها : معمولا ً پس ازانجام شاخه بری بخصوص شاخه بری شدید درختان تعداد شاخه نابارور نام نرک دراطراف محل برش ایجاد میشود که باید آنها را با قیچی حذف کرد . برای جلوگیری ازرشد چنین شاخه ها ازآکسین های مانند NAA بصورت محلول پاشی درمحل های زخم استفاده میشود تا ازرشد نرک ها وپاجوش ها جلو گیری شود .

جبرلین ها (Gibberellins )

تاریخچه وانواع جبرلین ها : دراوائیل قرن هجدهم دانشمندانی جاپانی متوجه شدند که برخی ازبته های برنج موجود درمزارع رشد بیشتری نسبت به سایربته ها دارند . تحقیقات بسیاری پیدا کردن علت بروزاین اختلاف انجام شد که یکی ازآنها آزمایش های دانشمند جاپانی بنام E.kurosawa بود که تحقیقات او درمزارع برنج ، اساس مطالعه روی جبرلین ها را بنا کرد ودرنهایت منجربه کشف جبرلین درسال 1928 شد . تعداد انواع جبرلین های کشف شده درنباتات وقارچ های مختلف تاسال 1990 نوع بود که ازاین تعداد 73 نوع درنباتات عالی ، 25 نوع درقارچ های Gibberellafujiluroi و14 نوع درهردوگروه وجود دارد. ازبین انواع مختلف جبرلین ها ، جبرلیک اسید ازمعروف ترین آنها بشمارمییرود .  

ساختمان تولید وانتقال جبرلین ها

جبرلین ها درتقسیم سلولی ویا طویل شدن سلولها ویا هردوپدیده مذکوردخالت دارند . این مواد به مقدارفراوان دراعضای درحال نمو وجود دارند وبه ویژه دربرگ های جوان موجود درانتهائی شاخه جوانه ها ونوک ریشه شاخته میشوند . برخلاف IAA جبرلین ها درنبات ازطریق لوله های انتقال دهنده شیره بصورت دوطرفه حرکت میکنند . بطورمعمول جبرلین ها نسبت به آکسین ها فواصل بیشتری را درنبات حرکت میکنند .

کاربردهای تجارتی جبرلین ها

1 – تاخیردررسیدگی میوه ها : گاهی لازم است که رسیدن میوه دربرخی درختان به تاخیربیافتد . زیرا زمان مناسب برای عرضه به بازاروجود ندارد ویا میوه پس ازچیدن نرم وفاسد میشود . بطورمثال خرما ، آلو، گیلاس وبرخی ازمیوه های دیگر را هنگامی که میوه آنها به رنگ سبزروشن است با محلول پاشی بوسیله جبرلیکه اسید میتوان به مدت چند هفته دیگرآنها را به حالت سبزونارس برروی درخت نگهداری کرد وعلاوه برآن برخی ازمواقع اندازه میوه نیزکلان ترمیشود .

2 – افزایش محصول درانگور: محلول پاشی باجبرلیک اسید درتولید انگورهای بی دانه تازه خوری . ازسال 1960 رواج داشت اثرات فزیولوژیکی حاصل ازین محلول پاشی درانگور، رشد طولی سلولها ، تنک کردن گل ها وبزرگ شدن دانه ها میباشد . معمولا ً اگرمحلول پاشی به غلظت 50 – 30 پی پی ام وقبل ازریزش گل ها وگلبرگ ها انجام شود ، ریزش زیادی درگل ها صورت گرفته وخوشه ها بازمی شوند . اما اگرمحلول پاشی پس ازریزش گلبرگها انجام شود تنها میتواند اندازه دانه ها را بزرگترکند . این عمل بیشتردرارقام انگوربی دانه اثرزیادی داشته وموجب افزایش عملکرد میشود . 

3 – افزایش تولید میوه های پارتنوکارپ : درنباتات که امکان تولید میوه های پارتنوکارپ وجود دارد ، محلول پاشی با جبرلیک اسید به غلظت 200 تا 500 پی پی ام گل های را که گرده افشانی کامل نشده اند به میوه تبدیل میکند . این میوه های پارتنوکارپ معمولا ً طویل ترازمیوه های قبلا ً القاح هستند .

4 – تسریع درگلدهی گیاهان زینتی : دربرخی ازگیاهان زینتی محلول پاشی با جبرلیک  اسید درزمانهای مشخص میتواند جایگزین سرمای لازم برای جوانه زنی وگدهی شود زیرا برای نمو جوانه گل دراین گیاهان حد اقل 6 هفته سرمای 7 درجه سانتی گراد لازم است . درگیاه زینتی سیکلامین محلول پاشی با غلظت 25 – 10 پی پی ام سبب تسریع درگلدهی میشود .  

سایتوکنین (cytokinins  )

تاریخچه وانواع سایتوکنین ها : سایتوکنین ها گروه دیگری ازمواد تنظیم کننده رشد گیاهی هستند که موجب تقسیم حجروی میشوند. اولین سایتوکنین دردهه 1950 درحجرات نباتات ، توسط folke  skoog  کشف شد . بسیاری ازسایتوکنین های طبیعی ومصنوعی ازمشتقات ماده بنام آدنین میباشد .سایتوکنین ها درحجرات نباتات ودرکنارآکسین ها قرارگرفته وسبب تکثیر حجرات دربافت های نبات میشوند . کاینیتین اولین سایتوکنین بوده که شناخته شده است . زاتین موثرترین سایتوکنین هاست واثرات آن 10 مرتبه بالاترازکاینیتین است . تاکنون بیش از70 نوع سایتوکنین شناخته شده که حدود 30 نوع آن ازنباتات مختلف استخراج شده وبقیه بصورت مصنوعی درلابراتوارها ساخته اند . کاینیتین BA و PBA ازسایتوکنین های مصنوعی هستند ه درباغبانی ازآنها استفاده میشود .

ساختمان تولید وانتقال سایتوکنین ها

بخش عمده ساختمان سایتوکنین های طبیعی ومصنوعی ازمالیکول آدنین تشکیل شده است . دربخش های ازنبات که رشدو نمو حجروی وتکثیرآنها شدید تر است . مانند میوه های نارس ودرحال رشد ، مقدارسایتوکنین ها بیشتراست . درجوانه های تازه سبزشده کاهو ونخود ودرمیوه های نارس سیب ، شفتالو وبادنجان رومی سایتوکنین ها تشخیص داده شده اند . سایتوکنین ها درنوک ریشه ها ساخته شده ودرساختمان های چوبی حرکت کرده وبه طرف برگ میروند ودربرگ ها درتولید پروتین وپیری ورسیدگی برگ ها دخالت میکنند .

کاربردهای تجارتی سایتوکنین ها

ازسایتوکنین ها دربی اتوساختن غلبه جوانه انتهائی وتوجهت تولید شاخه های فرعی استفاده شده که باعث بوجود آمدن بته انبوه می شود وزیاد تردرگیاهان زینتی استفاده میشود . کاربردیگری سایتوکنین ها درتجارت طولانی کردن عمرگهای بریدنی وسبزیهای برگی است زیرا عمرمفید آن ها پس ازبرداشت معمولا ً کم بود وبه علل مختلفی زود ازبین میروند . استفاده ازسایتوکنین باغلظت 50– 25 پی پی ام برای این منظورمناسب است .

اتیلن (Ethylene)

تاریخچه :

بااینکه ازسالیان پیش تاثیرگازاتیلن دررسیدن میوه ها شناخته شده بود اما تنها دردهه 1960 بود که اتیلن به عنوان یک هارمون نباتی معرفی شد . اتیلن ساده ترین ترکیب هاید روکاربن های مشبوع استکه یک محصول اصلی درصنعت بشمارمیرود . بطوریکه تنها کشورجاپان درسال 1990 حدود %8 ملیون تن اییلن تولید کرده است . این موضوع بسیارجالب اس که اتیلن بصورت گازی فعالیت هارمونی خودرا درنبات انجام دهد . درگذشته به کمک سوزاندن مواد نفتی درانبارهای محدود وسربسته تغیررنگ درمیوه های سبزونارس درون انبارایجاد میکردند تامیوه ها بازارپسند خوبی داشته باشند . بنابراین اثراتیلن فقط درفضای بسته قابل مشاهد بود . اکثریت بافت های زنده اتیلن میکنند . میوه های رسیده اتیلن زیادی را دارا هستند وقارچ پنی سیلیوم دی جی تاتوم ازموجودات تولید کننده اتیلن است که میوه های آلوده به این قارچ درانباراتیلن تولید میکنند . اتیلن بصورت گازاست که درشرایط محدود وکنترول شده قابل مصرف است .

اثرات فزیولوژیکی اتیلن

اتیلن موجب جلوگیری ازسبزشدن پوست میوه های نباتات جنس ستروس ها وکیله می شود . درتعین جنسیت گل درنباتات مانند بادرنگ وتربوزموثراست . همچنین اتیلن سبب رسیدن وپیری میوه ها میشود . تاثیرات این گازبرجوانه زدن تخم نباتات مشخص شده است . بطوریکه درغده های کچالودرحال رکود معامله بااتیلن باعث رشد جوانه ها میشود.

کاربرد  تجارتی اتیلن :

کاربرد گازاتیلن درهوای آزاد امکان پذیراست ودراین شرایط باید ازترکیبات مولد اتیلن استفاده کرد. ازمهمترین ترکیبات کیمیاوی اتیلن زا میتوان ازاتفون نام برد ، افتون اهمیت وکاربرد زیادی درتجارت دارد . هنگامیکه پودرآن  آن درآب انداخته شود تولید گازاتیلن میکند . امروزه ازاتفون برای تحریک ریزش میوه وتسهیل دربرداشت میخانیکی بعضی میوه ها مانند چارمغز، گیلاس وشفتالواستفاده می شود . برای این مقصد 10 روزقبل ازبرداشت مصرف اتفون باغلظت 500 – 200 پی پی ام توصیه می شود . درمراحل رشد وقبل ازرسیدگی ( بصورت نارس وسبز) برداشت شده وسپس درمناسب ترین جای انبارخانه تحت معامله بااتیلن درغلظت معین وزمان معین قرارمیگیرد تاپس ازتغیررنگ به بازارفروش ارسال شود.

مواد بازادارنده نمو

این مواد ازگروه های مختلفی تشکیل شده اند که برخی ازپدیده های فزیولوژیکی را درنبات متوقف ویا کند میکنند مواد بازدارنده نمو مانند سایرهارمون ها بصورت طبیعی درنبات ساخته شوده واثرات مانند جلوگیری ازرشد ونمو ویا اثرات ضد آکسین ، ضد جبرلین ومانند آن دارند . همچنین مواد بازدارنده را درلابراتوارها بصورت مصنوعی میسازند . بعضی ازین مواد مانع تکثیرحجرات ویا رشد حجروی درنباتات میشوند که درنتیجه ارتفاع  ورشد نباتات دراثرمصرف آنها متوقف شده ویا کاهش میآبد . مواد بازدارنده رشد بدو گروپ طبیعی ومصنوعی تقسیم بندی میشوند .

مواد طبیعی بازدارنده نمو

بطورطبیعی درنباتات موادی وجود دارد که ازرشد ونموی آنها جلوگیری میکند . عدم رشد جوانه ها ودوره رکود جوانه موادی هستند ه بامواد بازدارنده نمو درنباتات ارتباط دارند . این مواد ازنظرساختمانی ونحوه عمل نسبت به سایرهارمون های نباتی متفاوت می باشند . بسیاری ازآنها مواد مانند کومارین ، گالیک اسید ، فنل ها وآبسزیک اسید ازجمله مواد طبیعی بازدارنده نمو هستند که ازقسمت های مختلف نباتات بدست آمده اند . نظربه نقش مهم آبسزیک اسید  نسبت به سایربازدارنده های طبیعی دراینجا به خصوصیات وبرخی ازاثرات آن اشاره میشود .

آبسزیک اسید (Abdcisic  acid) : هارمون است طبیعی که اثرجلوگیری ازرشد نباتات داشته وبطوروسیعی دربسیاری ازنباتات یک مشیمه ودومشیمه وحتی دربرخی ازقارچ ها یافت میشود . اثرات آن ضد آکسین ها وجبرلین ها بوده وبدین ترتیب مانع رشد ونمو نبا میشود .بنظرمی رسد که خشکی شدید باعث تولید آبسزیک اسید درنباتات می شوند . حرکت وانتقال آبسزیک اسید ازطریق  قسمت های چوبی نباتات صورت میگیرد . همچنین احتمال دارد که درحجرات خارج چوبی نیزمنتقل شود .  ثابت شده است که غلظت آبسزیک اسید درهنگام رکود دراواخرتابستان دربرگ ها وجوانه های نبات افزایش میابد وبنظرمی رسد که طول روزکوتاه ( روزهای کوتاه ) آنرا تحریک میکند . به بیانی دیگر درروزهای کوتاه میزان آبسزیک اسید دربرگ ها افزایش میابد . موضوع ریزش برگها دربسیاری ازانواع نباتات درارتباط با آبسزیک اسید است . ازاثرات دیگر این ماده طولانی کردن دوره خواب درجوانه ها میباشد . این اثر درجوانه های کاهو مشاهده شده است ، علاوه برآن محلول پاشی درختان میوه با آبسزیک اسید سبب خواب جوانه های شاخه میشود .هنگامیکه میزان آبسزیک اسید درتخم بسیاری ازنباتات افزایش پیدا کند باعث رکود تخم میشود . دربعضی ازانواع نباتات زمانی که تخم درمعرض سرما قرارمیگیرد مقدارآبسزیک اسید درآن کاهش یافته وموجب حذف رکود میشود . این موضوع درارتباط با هارمون جبرلین است بدین معنی که تعادل بین آبسزیک اسید وجبرلین باعث تنظیم رکود درتخم ها وجوانه ها میشود .معمولا ً عوامل که سبب ایجاد رکود میشوند ، موجب افزایش میزان آبسزیک اسید وکاهش مقدارجبرلین درتخم وجوانه ها میشود . درضمن استخراج آبسزیک اسید ازنباتات مشخص شد که آبسزیک اسید سبب بسته شدن حجرات منفض های برگ شده غالبا ً وقتی که نبات درشرایط خشکی شدید قرارمیگیرد ، میزان آبسزیک اسید درآن به سرعت افزایش یافته وباعث بسته شدن منفض ها میشود واگرآب کافی به نبات برسد ، غلظت آبسزیک اسید موجود دربرگ های پژمرده بادنجان رومی 50 مرتبه بیشترازغلظت آن درحالت عادی برگ است .درتخم های نارس ، آبسزیک اسید ازجوانه زنی جنین های درحال نمو جلوگیری میکند . رکود جوانه های درختان مناطق معتدله درطی زمستان به دلیل اثرآبسزیک اسید است . همچنین رکود درغده پیازها تحت تاثیر آبسزیک اسید است . 

مواد مصنوعی بازدارنده نمو :  درباغبانی ازمواد مصنوعی مختلفی به عنوان جلوگیری کننده نمو استفاده شده مصرف این مواد بنظورهای متفاوتی مانند جلوگیری ازریزش برگ ، کوتاه نگهداشتن نبات ، تسریع درگل آوری وتنظیم بعضی ازفعالیت های فزیولوژیکی درنبات صورت میگیرد . بعضی ازاین مواد ازرشد نبات کاملا ً جلوگیری میکنند درحالیکه انواع دیگران نیزوجود دارند که تنها سبب کاهش رشد کلی درقسمت های مانند شاخ وبرگ میشوند . این گروپ ازمواد را کند کننده رشد مینامند دراینجا به برخی ازمهمترین مواد بازدارنده نمو اشاره میشود .

مالیک ها یدرازاید : یکی ازمواد بازدارنده نمو است . اولین ماده این گروپ که بصورت تجارتی ساخته شد مارکیت هایدرا زاید است . کاربرد تجارتی آن درجلوگیری ازرشد جوانه های سیب زمینی وپیازدرهنگام انبارداری است .اگرازاین ماده باغلظت بالااستفاده شود مانند یک علف کش عمل میکند اثرکلی این ماده برفعالیت بافت مرستمی ساقه است . علاوه برآن ازمالیک هایدرازاید برای کاهش نموی سریع درختان وچمن ها استفاده میشود . مارکیت هایدرازاید خاصیت بازدارندگی درگلدهی را دارد .

آلار : یکی دیگرازمواد پرمصرف که خاصیت کند کننده نمو درنباتات را  دارد . این ماده ازمشتقات گروپ اسید های سوکسینیک است . محلول پاشی باآلار باعث تاخیردرپیری وجلوگیری ازریزش قبل ازبرداشت محصول درسیب ، ناک وخسته دارها میشود . دربعضی سیب ها سبب استحکام بافت میوه به هنگام رسیدگی میشوند . همچنین موجب کاهش رشد طولی ساقه های بادنجان رومی شده وتشکیل میوه درانگوررا تحریک میکند . ازآلاربرای کوتاه ساختن بعضی نباتات استفاده میشود .

سایکوسل : مصرف این ماده نیز سبب کند شدن رشد درنباتات میشود . سایکوسل درتعین جنسیت نبات ، تشکیل رنگ دانه وتسریع دررسیدگی میوه تاثیرمیگذارند . اثراین ماده مخالف عمل جبرلین است ، بدین منظورکه مصرف سایکوسل باعث کوتاه شدن فواصل میانگره های ساقه میشود .

مورفاکتین ها : مواد بازدارنده رشد این گروپ درغلظت های بالامانند علف کش عمل میکنند . درباغبانی ازاین مواد برای تنظیم رشد درختان وتحریک ریزش گل ومیوه استفاده میشود . همچنین مورفاکتین ها قادرهستند درپدیده ها فوتوتروپسم وژئوتروپیسم نبات دخالت کرده وآنها را ازبین ببرند ودررشد نبات اختلات ایجاد کنند .

پاکلوبیوترازول : این ماده درواقع یک قارچ کش است که درسال های اخیرازآن به عنوان یک کند کننده رشد استفاده میشود . این ماده نسبت به کند کنند ه های قدیمی مانند سایکوسل وآلارازلحاظ تاثیر محدوده وسیع تری را شامل میشود . این ماده ازتولید جبرلیک اسید طبیعی درداخل نبات جلوگیری میکند . همچنین ازرشد بیش ازحد شاخه های درخت جلوگیری میکند ،بدون اینکه کاهش دراندازه میوه ایجاد شود .

روش های مصرف مواد تنظیم کننده رشد

هدف ازاستفاده هارمون ها درنباتات بمقاصد مختلف صورت گرفته ونتایج حاصل زاآن بسیارگوناگون است . ازاین رو لازم است درباره نحوه عمل واهداف مورد نظرازاین کارتوضیحات بیشتری داده شود . دراین بحث بعضی ازمهمترین روش ها بطورخلاصه شرح داده میشوند .

1 – استفاده ازهارمون ها به هدف تولید ریشه درقلمه ها : برای این منظور ازمواد تنظیم رشد آکسینی استفاده میشود . کاربرد IBA و NAA برای تولید ریشه قلمه ها معمول است . ابتدا برای تهیه محلول مناسب باید این مواد را که بصورت پودرسفید رنگی هستند درمقداری اتیلیک الکول خالص حل کرد زیرا بسیاری هارمون ها درآب نامحلول هستند وباید آنها را درمحلل های مانند اتیلیک الکول حل کرد . سپس محلول حاصل شده بااستفاده ازمخلوط % 50 الکول خالص و% 50 آب مقطربه حجم مورد نظررسانده میشود . میدانیم که یک گرام درلیترازهرماده کیمیاوی برابربا غلظت 1000 پی پی ام است . بنابراین برای تهیه 100 ملی لیترمحلول 3000 پی پی ام ازآکسین کافی است . مقدار0،3 گرام پودرآکسین را درمخلوط فوق حل کرده وبه حجم 100 ملی لیتررساند . حال باتوجه براینکه ازروش فروبردن قلمه ها درمحلول غلیظ یا روشن ترکردن قلمه ها درمحلول رقیق استفاده شود . غلظت مورد نیازمتفاوت است درحالت اول غلظت محلول باید بین 10000 – 500 پی پی ام باشد ودرحالت دوم غلظت 200- 20 پی پی ام مناسب است . مسلم است که هراندازه که تولید ریشه درقلمه مشکل ترباشد ، غلظت هارمون مصرفی (درهردوروش ) بیشترخواهد بود . درروش اول کافی است تاقلمه هارا به مدت 5 ثانیه درمحلول هارمون فروبرده وبلافاصله دربسترکاشت قرار داد. درروش آلوده کردن درمحلول رقیق باید قلمه را برای مدت 24- 10 ساعت درمحلول حاوی هارمون نگهداری کرد . 

2 – محلول پاشی با مواد تنظیم کننده رشد : این روش نسبت به سایرروش ها آسان تربوده وکاربردهای مختلفی دارد ، میزان تاثیر پذیری محلول پاشی برروی برگ درختان به مقدارنفوذ آنها ازطریق کیوتیکل برگ بستگی دارد . عوامل دیگری مانند تراکم روزنه ها ، ضخامت کیوتیکل ، سرعت انتقال مواد کیمیاوی به منطقه مورد نظر، نوع نبات ومقدارنگهداری آب توسط برگ ها درمیزان تاثیرمحلول پاشی موثراند . همان طوریکه بیان شد محلول پاشی به دلایل مختلفی انجام میگیرد که بعضی ازآنها عبارت اند از: تنظیم گلدهی ، تاخیردرریزش برگها ، کم کردن گل ومیوه های کوچک .بهتراست محلول پاشی را درهنگام صبح یا اوایل عصرانجام داد تاتبخیرآن کم شود. حرارت نسبتاً بالای این کارمناسب است . نکته مهم این استکه علاوه برعوامل فوق زمان مصرف ، غلظت ونوع ماده مصرفی درنتیجه نهای حاصل ازمحلول پاشی بامواد تنظیم کننده رشد بسیارموثربوده وازاین نظراختلافات فراوانی دیده میشود . به عنوان مثال ازNAA  باغلظت 20 – 10 پی پی ام در25 – 15 روزپس ازمرحله تمام گل بعنوان کم کننده گل درسیب استفاده میشود . درحالیکه محلول پاشی باهمین مواد باغلظت 20 پی پی ام در4 – 3  هفته قبل ازچیدن میوه سیب موجب جلوگیری ازریزش قبل ازچیدن میشود .

3 – مصرف هارمون ها درخاک : این روش مناسب ترین حالت برای مصرف علف کش های آکسین درخاک است . همچنین برای جلوگیری ازریزش میوه وافزایش تشکیل میوه ازاین روش استفاده میشود . دردرختان میوه برای انجام این روش ابتدا حدود 30 سوراخ کوچک درامتداد ریشه ها ودرکنارحلقه سایه اندازدرخت ایجاد میشود . سپس محلول تهیه شده بمقدارلازم باسه لیترمخلوط شده ودرهرسوراخ 100 ملی لیتر ازآن ریخته میشود . به عنوان مثال ریزش میوه درسیب بامصرف NAA به محیط ریشه درخت کاهش می یا بد . علاوه برآن بعضی ازعلف کشهای آکسین مانند D.4 ،2 را میتوان بصورت محلول یا پودروبه میزان 2 – 1 کیلوگرام درهکتار( قبل ازروئیدن نبات ) به خاک علاوه کرد .

جدول 1 نام ومصرف عمده بعضی ازمواد تنظیم کننده رشد را نشان میدهد .

        نام                                    مصارف اصلی

آلار(SADH) B9

کنند کننده رشد، جلوگیری ازسال آوری،تسریع درباردهی

اتفون(Ethephon)

تسهیل دربر داشت میخانیکی

آبسزیک اسید(ABA)

برگ ریز

جبرلیک اسید (GA3)

افزایش عمل کرد انگور- شکستن رکود

ایندواستیک اسید(IAA)

افزایش حجم حجره

ایندوبیوتایریک اسید(IBA)

افزایش حجم حجره، ریشه زائی قلمه ها

بنزین آدنین (BA)

قسیم حجروی،بازشدن زاویه شاخه جانبی نهالها

تری آیدوبنزویک اسید(TIBA)

بازشدن زاویه شاخه جانبی نهال ها

تو فور دی (D 4 ،2

علف کش

سایکوسل (CCC)

کند کننده رشد وایجاد قد کوتاهی

کارباریل (carbaryl)

کاهش تشکیل تعداد میوه

مالیک هایدرازاید(MH)

علفکش،کندکننده رشد،کنترول جوانه زنی کچالووپیاز

نفتالین استیک اسید (NAA)

کم کننده گل،ریشه زائی قلمه ها،کاهش رشد پس ازشاخه بری

+ نوشته شده در  90/09/23ساعت 10:2  توسط ايمل " نظري "  | 

مطالب قدیمی‌تر