زراعت یا مبارزه با گرسنگی

امراض جو

مقدمه                                           

 جو به عنوان یک غله خرد دانه، موارد استفاده گونا گون دارد. بذرکـترین مورد مصرف آن در تغذیه حیوان بکار برده میشود.در بسیاری از مناطق جهان،جودر انواع سوپها ولعاب دهنده ها ونیز به شکل آرد     درنان یا غذاهای نان مانند مصرف میشود.نبات جو در اغلب مناطق معتدل جهان،از سطح دریا تا کوه های آند درپور،کاشته میشود.هرجا خشکی،یخ زده گی تابستانی،یا خاکهای قلوی سازگاراست.جویکی ازغله جات بسیارقابل اتکأ است.این گیاه بهترین رشد را درمناطق دارد که فصل رسیدن طولانی وخنک. بارندگی در حد وزهکشی خاک خوب باشد. جو به عنـوان یک نبات زراعتی خـزانی در مقابل سرما ازیـو لاف مقاومتر،ولی از جو در گندم حساستراست. سطح زیرکشت آن یازده در صد غله دنیا مـی باشد و با تولید دوازده در صد پس از گنـدم،برنج و جواری قرار دارد.براساس آخرین اطلاعات منتشره از سوی سازمان خوراکی جهان مقدار تولید جو جهان درسال ١٩٩۷برابر۵‚۱۵٠میلیون تن بوده است.

گر چه مبدأ جو به دقت ناشناخته است ولی تحقیقات نشان داده که اجداد آن در آسیا در ناحیه ای از ترکیه تا ایران میروییده و از آنجا به سایر نواحی رفته است. جو از سفید شدن مو و بالا رفتن چربی خون جلوگیری می کند و از قدیم برای غرغره توسیه شده است. روستائیان که نان جو می خورند دیرتر پیر می شوند.

تاریخچه

دانشمندان نبات شناس عقیده دارندکه جو یکی از قدیمی ترین نباتات زراعتی بوده و مبدأ آن را برخی از نبات شناسان از افریقا وعده ای نیز از آسیا بخصوص سوریه می دانند.قدیمی ترین جواز ولایتی دوردیفه وحشی می باشد که در حفاریهای جنوب اروپا بدست آمده و معلوم شده که در عصر حجرکشت می شده. این نبات از شمال سوند، خاور میانه تا مصر،همچنین از سطح دریا تا ارشغاع ۴۰۰۰متری "همالیا" کشت می شده است.نام جو در ایران از کلمه جاو"Jav" که در زبان پهلوی به این گیاه اطلاق می شده گرفته شده و در هند نیز"Jau" نام دارد.در حال حاضر اهمیت جو در دنیا تقریبا برابر گندم بوده،لکن تولید آن حدود نصف تولید گندم است.

مهمترین کشورهای تولید کننده جو در جهان عبارت اند از:

آلمان شرقی،آلمان غربی، اتریش، انگلستان، ایتالیا، دانمارک و دیگر کشورهای جهان می باشد. سطح زیر کشت جو در دنیا در سال ١٩٧٢معادل ٨۵میلیون هکتار بوده که به علت افزایش مصرف در صنعت مالداری بویژه در کشورهای اروپائی افزایش یافته است.تولید متوسط جو از هر هکتارءطی سالهای ١٩٦٧-١۹۷۰در دنیا، برابر (1بر7) تن در کشورهای اروپائی تولید متوسط آن (2بر7) تن بوده است.درحال حاضرکشورهای ایرلند و دنمارک با ۴تن و کشورهای فرانسه با حد متوسط۵تن در هکتار بیشترین رقم تولید از هر هکتار را دارا می باشند.   "4"

امراض جو

نباتات، از جمله جو، ممکن است تحت تأثیر طیف گسترده ای امراض قرار گیرند که بر اثر و تکامل آنها اثر گزارد. گرچه تعریف دقیق مرض هنوز مورد بحث است. ولی بیشتر نبات  شناسها  توافق دارند که مرض یعنی سوء کار کرد در زمان اثر نبات یا درزمانی که نبات خواب است. چون مرض د ریک دوره زمان رخ میدهد، باید یک عامل"pathogen"(عامل مرض)ممکن است قابل انتقال از نباتی به نبات دیگر و یا غیر انتقال مرض (بطور مثال کمبود مواد معدنی)باشد.دراین مجموعه، هر نوع نا هنجاری در نبات جو یا دانه آن یک مرض به شمار آمده است. از آنجا که خسارات نا شی از حشرات،آب وهوا، مواد کیمیاوی زراعتی،آلودگی های هوا و سایر پاتوجن ها ی غیر قابل انتقال اغلب شبه علایم ناشی از فعالیت پاتوجن های قابل انتقال داده است،شرح مختصری در مورد مسایل ناشی از عوامل غیر قابل انتقال داده می شود.اما قسمت عمده ای این مجموعه به پاتوجن های قابل انتقال اختصاص داده شده است که توانایی تکثیر و ایجاد اپیرمی و مرض را دارند که درنتیجه آن تولید کیفیت دانه برداشت پایین می آید.در بعضی "وسایر بسیاری" از موارد یک نبات ممکن است هر هرزمان تحت تأثیر چنر پاتوجن که احتمالا اثر متقابل بر هم قرار گیرد.   "5"                       

امراض باکتریایی و مایکو پلاسمایی جو

در ابتدا در ایران مرض باکتریایی غله جات از ناحیه سیستان درباره جو گزارش گردیده وبا کتریای عامل مرض از تخم جو آلوده جدا شده است. دامنه مبنربان عامل مرض تعیین نشده و باکتریای به نام “xanthomonas translacens” معرفی  گردید.                             

سوختگی باکتریائی برگ

این مرض در سال ۱۹۷۲روی جو مشخص وشناخته شده کهت عامل است.   قبـلاایـن بکـتیریا روی لوبـیا،جواری وبسیاری از pseudomonas syringae نباتات خرد دانه نواحی امریکای شمالی مشخص شده بود.این مرض اغلب روی گندم همیشه بوده وگاهی روی جومشاهده می شود.که محصول کاهش نیافته ولی اغلب بیش از نیمی برگ را صدمه میرساند.

علائم مرض

برگهای با لایی بته مورد حمله قرار میگیرد. علایم اولیه یه صورت داغهای آبله است.آنها سپس به علم پیوسته ولکه های وسیع را ایجاد می کند که امکان دارد تمام برگ را فرا گیرد و برگهای چملک شوند. داغها به رنگ سبز خاکستر بوده اما بعدأ خرمایی رنگ سفید می گردند. نهایتأ تمام برگ سوخته و اطراف آن به به سمت داخل بر می گیرند. دانه های تشکیل شده در شرایط آبیاری بارانی ممکن است آلوده شوند. دانه های آلوده دارای لکه های خرمایی رنگ تا قهوه ای تیره بوده حاشیه مشخص دارند و به اندازه های متفاوت تا قطر٢  میلیمتر می  باشند.                                

 عامل مرض

 باکتریای عامل مرض گرام منفی، میله کوتاه به اندازهPseudomomas Syringae   میله ای کوتاه به اندازه0.5-0.7x 0.8-2.8   میکرو متر است. سلول ها متحرک و دارای یک تا چند شاخک قطبی بوده و هوازی هستند، رنگ سبز روی محیط کشت (king) تولید می کند. ورایتی ها ی عامل مرض متفاوت در این نوع P- Syringae بر حسب آزمایشها ی بیو کیمیاوی وجود دارد. بخصوص آنهای که روی ترکیبات مختلف منابع کاربن رشد کرده اند و یکی از آنها  P- Syringae می باشد.گرچه حرارت مناسب برای رشد آن 28 درجه سانتی گراد است ولی باکتریا ازیک تا   35 درجه قادر به رشد است و بسیاری از نژادهای آن میتوانند هسته یخ تشکیل دهند.

  مبارزه

p-syringae یک باکتریای معمولی در سراسر جهان است  که قادر به تکثیر در میزبان می باشد و ورایتی P- Syringae Pv Syring آن به جو و گندم حمله میکند. امراض سوخته گی باکتریایی در آب و هوای سرد و مرطوب به خصوص در صورت آبیاری بارانی یا وقتی که ریزش باران با وزش بادشدید همرا باشد شدت دارد. این باکتریا در ابرهای  0200  متری بالای سطح مزارع غله جات یافت شده است. راه نفوذ باکتریا در نبات از طریق روزنه ها و سوراخهای برگ می باشد.گرچه باکتریا را میتوان از تخم جو جدا نمود ولی شیوع این مرض به طریقه انتقال از راه تخم ناشناخته است. عامل مرض امکان دارد در بقایای نباتات یا سطح برگهای غیر میزبان باشد. راه مؤثر مبارزه ورایتی های مقاوم از گندم و جو به این مرض شناخته نشده است. (6)                                                                                  

سوخته گی خطی باکتریایی

trigonelline

  این مرض هر چند از امراض نادر جو محسوب می شود ولی از همه مناطق به جز آسیا گزارش شده است. عامل آن  Striafcins, wilkie starrandburk می باشد که باکتریای میله ای کوتاه به اندازه 0,5-0,7x0,8 میکرومتر، متحرک با چند شلاق قطبی است. باکتریای Striafaciens هوازی می باشد و روی محیط کشتKings  تولید رنگ سبز درخشانی می کند. این نوع باکتریا به علت عدم استفاده ازLacteale trigonelline    میتواند از آن دو ترکیب استفاده کند مجزا می شود.علایم این مرض آبله روی برگها است که توسعه و به هم پیوستن آنها خطوطی یا لکه ها ی را ایجاد می کنند و در امتداد رگ برگها کشیده می شود، به تدریج لبه برگها زرد شده و بعدأ قهوه ای رنگ می گردد. در صورت وجود آب کافی ترشحات باکتریا روی خطوط پدید آمده و پس از خشک شدن نشانه ها ی سفید بر جای می ماند.این باکتریا تکثیر کننده بوده و در بقایایی نباتات به مدت حد اقل دو سال باقی می ماند. در شرایط مرطوب باکتریاها به وسیله باد و قطرات آب روی برگ ها می افتد. هوای گرم و خشک از انتشار بیشتر مرض مما نعت می کند. نابود ساختن با قایایی نباتات و استفاده از ورایتی مقاوم بهترین راه مبارزه است.(7)                                             

پوسیده گی قاعده غلاف

 به طور معمول این مرض اهمیت کمی دارد. زیان حاصل روی گندم و بعضی از خانواده گندمیان مربوط به پر نشدن دانه است. چون خوشه ها اندام عمده مورد حمله است علایم مرض به صورت قهوه ای شدن قاعده غلافها می باشد که تخم را پوشانیده است. خوشچه های آلوده امکان دارد کمرنگ تر از انواع سالم باشند قاعده بذر آلوده سیاه رنگ می شود و برگهای آلوده دارای لکه آبله دراز و زرد کم رنگ است که بعدأ قهوه ای میگردد. باکتریای عامل این مرض را Pseudomonas syringae دانسته اند. این باکتریا گرام منفی، میله ای به اندازه 0,6 x 1-2,7 مایکرومتر با یک تا چهار شلاق قطبی می باشند. حرارت مناسب برای رشد آن 25و28 درجه سانتی گراد بوده و رشد آن کمتر از دو و زیاد تراز 37 درجه سانتی گراد متوقف میگردد.               

دوران مرض و مبارزه آن

این باکتریا در دانه و به طور احتمالی در خاک باقی می ماند در هوای مرطوب در اثر وزش باد یا به وسیله حشرات انتقال می یابد. باکتریا در محل اتصال غلاف ها اگر آب وجود دا شته باشد تکثیر می یابر ولی خشکی آنرا محدود می سازد.اپیدمی این مرض کم یاب بوده و راه مبارزه اقتصادی مورد نیاز نیست. به هر حال کاشت تخم به طور کامل پاک و انتخاب شده از مزارع سالم ضرورت دارد.            

زردی طلایی

این مرض در سراسر امریکا، قسمت های از اروپای شرقی و شمالی روی جو وسایر خاندان گندمیان یافت می شود و همچنان روی سبزیجات و گیا هان زینتی گزارش شده است. زردی طلایی روی جو کمتر خساره وارد میکند. بته های آلوده کمتر خوشه می گیرد بنا بر این میزان خسارات متناسب با شدت و مرحله رشد به آلوده گی است.تعیین خسارات این مرض مشکل است زیرا علایم این مرض ویروس به زردی جو شباهت دارد.                                                                                                    

علایم مرض

 لکه های زرد رنگ از علایم اولیه است که روی برگها در حدود سه هفته بعد از آلوده شدن نبات اتفاق می افتد نهایتأ لکه ها تیره شده و به هم پیوست می شوند.بعضی از ورایتی ها ممکن است به رنگ سرخ یا زرد وسرخ شده اطراف برگها به طرف داخل می پیچد و خوشه گرفتن کمتر صورت میگیرد و تعین آلوده گی بدون آزمایشهای مایکروسکوب الکترونی بی نهایت مشکل است.                                                

عامل مرض

 زردی طلایی در ابتدا تصور می شد در اثر یک نوع ویروس است تا اینکه در سال   1967 معلوم شد که عامل این مرض یک ارگانیزم شبه مایکو پلازم می باشد. عامل زردی طلایی پروکریو تای متغیرالشکل بوده که دیوار سلولی حقیقی ندارد و حساس به انتی نیوتیک ها مانند تترا سیکلین می باشد.                                                  

مبارزه

 زردی طلایی به طریقه میخانیکی منتقل نمی شود. دوام آن در میزبان های دومشیمه ای دایمی است که زنجرکها روی آنها به سر می برند. اپیدمی مرض تابع جمعیت زنجرکها بوده و سالهای که این حشره زیادتر باشند مرض شدیدتر است. به هر حال کاهش شدیدی از این مرض معلوم نشده وراه مبارزه با آن بررسی شود.(4)                 

بکتریوز مخطط

بکتریوز مخطط جو، اولین بار در سال 1916 از امریکای شمالی راپور داده شده است. این مرض در اکثریت نقاط جهان به ملاحظه رسیده و خساره آن بعضأ سنگین بوده است. مرض مذکور از سال 1930 به بعد در اتحاد شوری سابق به مشاهده رسیده اما طی سالها ی هفتاد، شیوع آن به شکل شدید راپور داده شده است. این مرض بر علاوه جو، گندم و جودر را نیز مورد حمله قرار میدهد.                                  

علایم مرض

علایم مرض نخست با لای برگها و غلاف نباتات ظاهرگردیده، وبعدأ دانه ها، خوشه ها و حتا بعضأ ساقه های نباتات را نیز مورد حمله قرار میدهد. از مراحل ابتدایی انکشاف جوانه ها تا شروع خوشه آوری، در امتداد رگها ی برگهای جوان و غلاف برگ، داغهای کوچک، سبز تاریک، روغنی و جلا دار مانند خطوط باریک طویل تشکیل می شود. بعدأ این گونه خطوط در امتداد رگهای برگ توسیعه یافته، در پرنکایمای برگ شکل واضع و بر جسته را به خود گرفته و توسط رگ برگها محدود می گردد. داغهای مولده که توسط این مرض به وجود می آید دارای رنگ نصواری، زرد کاهی، قهوه ای روشن و نصواری تاریک می باشد.علایم مرض بالای خوشه چه ها به شکل داغهای کوچک و آبنما ظاهر گردیده بعدتر رنگ آنها تاریک تر شده و بلا خره رنگ سیاه را به خود اختیار می نماید. با لای دانه ها، خوشه ها،و ساقه های نباتات نیز داغهای خطی به رنگ قهوه ای تاریک تشکیل می شود. در صورت محابیت شدید داغهای مولده تمام تیفه برگرا احتوا نموده و برگها کاملأ رنگ نصواری را به خود می گیرد. در شرایط مر طوب، بالای برگها بعضأ ترشحات بکتریایی نیز به مشاهده میرسد. نباتات مریض معمولأ از نمو باز مانده، دانه ها ی کوچک و نرم را به وجود می آورد. در صورت مصابیت های شدید، عدم تشکیل خوشه ها به مشاهده رسیده است. (7)                                                       

عامل و دوران مرض

بکتریای  (xanthomonas translucens sp.hordei) هوازی گرام منفی بوده، شکل چوبک مانند داشته و طول آن از 0,5تا به یک میکرون میرسد. بکتریای مذکور با داشتن یک فلا جیلا ی قطبی متحرک می باشد. در وسط ها ی زرعیه مناسب تولید پکمنت زرد رنگ کرو تناید را می نماید. کالونی های بکتریای متذکره در وسط زرعیه حصاره گوشت گاوواگار (Agar)  بطی  نمو نموده، رنگ زرد کاهی داشته، محدب و هموار می باشد.حرارت مطلوب برای نموی این بکتریا 26 درجه سانتی گرید تثبیت گردیده  است.باکتریای عامل مرض، بالای تخمها، بقایای نباتات و یا در خاک زمستان گزرانی می نماید، هنگامیکه تخم ها ی ملوث بذرگردد، حجرات بکتریایی به نمو آغازنموده به سرعت تکثر میابند. در نباتات جدید این بکتریا از طریق ستوماتا و یا به صورت میخانیکی نفوذ نموده و از یک نبات به نبات دیگر توسط قطرات باران، تماس نباتات با همدیگر، باد، و حشرات انتشار می یابند.                                                     

مبارزه

معامله تخم با مواد کیمیاوی یکی از طریقه های موثر جلوگیری مصابیت ها ی تخمی به شمار میرود. هم چنان برای تعقیم سطحی تخمهای بذری میتوان از طریقه ذیل استفاده نمود. تخم ها اولأ در آب سرد برای مدت پانزده دقیقه تر می شود، بعدأ از آب خارج و برای مدت شش ساعت به حالت مرطوب نگهداری می شوند.بعد از آن تخم ها در محلول فور مالین برای مدت 10 دقیقه گذاشته، و سپس خشک می شوند. در بعضی قسمتها ی آسیا تخم انواع مقاوم ومتحمل  سبب تقلیل مصابیت این بکتریا در گندم و جو گردیده است. (3)

امراض قارچی جو

پوسیده گی معمولی ریشه

چند نوع از قارچهای f.graminearum , Fusarium culmoum مربوط به مناطق، عامل پوسیده گی ریشه های جو محسوب می شود پوسیده گی ریشه یکی از شایع ترین امراض جو و سایر غله جات بویژه گندم می باشد.قارچ Cochliobolus  در کانادا، مناطق جلگه ای ایا لات متحده شوروی سابق متراول ترازامراض است.درحالی که در نواحی مدیترانه خاور میانه وشمال غربی اوقیونوس آرم امریکاامراض شدت بیشترمیدارد خسارات این مرض درکانادا واسکاتلند به 15% میرسد وبیشتر ارقام زیانی از 6تا 20% میبنددرسال های که رطوبت خاک کمتر ازهدنورمال باشد به توراحتمالی خسارات زیادتر است چون بته ها از کمی آب سدمه میبینند. هر چند در اثر رطوبت زیاد تعداد کمی پنجه ایجاد میشود ولی تعداد دانه در خوشه بیشتراست.(2)                                                         

علایم مرض     

چنانچه عامل امراض درتخم باشد نباتات ممکن است مرده یا کوتاه بیمانند وریشه های آن قهوه ای باشند. درصورت عدم انتقال قارچهابه وسیله تخم،لکه های قهوه ای بیضوی روی ریشه ها،غلاف های پایین برگهاوبندهای زیر منطقه طوقه به وجودماید چنانچه لکه ها وسیع شده وبه هم بیپوندند وقسمت وسیع ازآن قسمتهاآلوده شود قهوه ای وسیاه رنگ میگردد. بافت برگهای آلوده نزدیک طوقه ممکن است زرد شده ولکه های در قاعده برگها ایجاد شود. در صورتی آلوده گی مرض رنگ سرخ ارغوانی طوقه وبافت ساقه را میپوشاند. بعلاوه ساقه تاارتفاع 3تا10سانتی متربالای سطح زمین آلوده میشود دراغلب مواردعلایم امراض حاصله را ازجمله را ازفوزاریوم ها نمیتوان تشخیص داد گاهی در صورت آلوده گی خفیف علایم از امراض در سطح اندامهای هوائ مشاهده نمیشود،گرچه تعداد شاخه زنی کاهش میابد  ولی قابل روئت نیست ونباتات آلوده را میتوان از خاک بیرون آورده وریشه واندامهای زیرطوقه رابررسی کرد.جهت اطمینان ناقیل امراض ونبات مریض رابایدروی محیط غذای معمولی مخلوط با آنتی بیوتیک های مانند استرپتومایسین ووانکو مایسین با محیط های کشت اختصاص برای فوزاریوم هایاجنس دیگر کشت کرد وسپس آن قارچها را جدا کرده وتشخیص داد.(3)                                                                                                  

عامل مرض:

نظربه این که انتیشارقارچهای پوسیده گی معمولی ریشه در خاک های غله جات کاروسیع است بسیاری از نباتات،علایم را نشان میدهد. این قارچها میتواند به نوع های زیادی از گرامینه ها علاوه برغلات زراعتی حمله کنند این قارچ درخاک به طور آزاد یاروی بقایای میزبان به سر میبرند.دوام اصولاً به صورت ارگانیزم ها با دیوار ضخیم است.درحالی بقاه با سپور میباشد. سپورها دوام بیشترنسبت به نوع بعدی داشته میباشد.                        

مبارزه

تخم بذری باید پاک شده و در شرایط خشک ممکن است آلودگی نبات را تقلیل دهد. ضد عفونی بذر نیز در کنترول مرض موثراست. مصرف قارچکس ها ضر به بذرگ را بر اقتصاد دهقان وارد میکند ولی بهترین کار می باشد. بز ردر موقعی که درجه حرارت پایین باشد نیز در کاهش مرض تاثیر دارد. حاصل خیزی خاک نیز روی مرض موثر می باشد و پوسیده گی ریشه جو معمولأ در حد مناسبی از حاصل خیزی شدت کمتری دارد. حاصل خیزی مفرط به خصوص زیادی نایتروجن که رشد نبات را بیشتر کرده مضرف آب زیاد می شود پوسیده گی ریشه در اثر      را شدید می کند. عمق بذر نبات نیز نسبت به کم عمق تر بیشتر آلوده می شود به طور احتمالی چون فاصله بند زیادتر در معرض آلوده گی است.کشت ارقام مقاوم بهترین راه مبارزه با مرض پوسیده گی ریشه می باشد گرچه جو عاری از قارچ شناخته نشده ولی حساسیت ارقام در جایی که عامل مرض غالب باشد خیلی متفاوت بوده و انواع با مقاومت متوسط در مرحله نموی شناخته شده است. گر چه مقاومت در مرحله نموی با موقع رشد کامل ارتباطی ندارد ولی معلوم شده که مقاومت با دوژن غالب منتقل می شود.(2)                                                     

لکه چشمی:

عامل این مرض قارچ است. جوها ی بهاری کمتر مریض شده ولی گندم های زمستانی در اروپا،ایالات متحده، زلاند نو و استرالیا خساره شدیدی به بار آورده و آب از هوای سرد و مرطوب مناسب برای مرض می باشد. اندازه دانه ها و تعداد آنها تقلیل می یابد.عالایم مشخصه مرض ، لکه های بیضوی وچشم مانند روی غلاف برگ است که در اثر پیوستن آنها با یکدیگر نامنظم می شوند. رنگ لکه ها سفید تا خرمایی قهوه ای می باشد و در روی ساقه اطراف آنرا امکان دارد گرفته و بار قارچ روی آن تشکیل شود. بته های آلوده زود رس شده، خوشه ها سفید شده دانه پرغی گردد. قارچ عامل مرض دو نوع مایسلیم تولید می کند بعضی زرد قهوه ای و منثعب و عده ای تیره رنگ هستند. آلوده گی در جوهای زمستانی در خزان، زمستان و بهار انجام می شود و منثأ آن مایسلیم ها در بقایای نباتات هستند. اسپور قارچ ها در آب و هوای سرد و مرطوب رخ می دهد و حرارت نزدیک به 10 درجه سانتی گراد برای اسپور مناسب تر است و در حرارت کمتر از صفر درجه و بیش از 20 درجه اسپور تولید نمی شود. در رطوبت زیاد مرض شدت یافته و در بهار یخ بندان و مصرف کود های نایتروجن زیاد برای آلوده گی مناسب است. کاشت جو بهاری و کشت جو خزانی کمتر در معرض امراض قرار گرفته و تناوب زراعتی که غله جات حساس به مدت بیش از دو سال کشت نشود و مصرف در اواخیر زمستان در جاهایی که مرض شدید است علیه  مرض موثر می باشد.(6)                                                                          

پوسیده گی پتیومی ریشه:

قارچ های انتشار وسیعی در خاکهای سرا سر جهان دارند و آنها به نباتات زیادی از خانواده گندمیان و غله جات در خاکهانی که به مدت طولانی مرطوب است حمله می کند. در خاکهای کم بود از لحاظ فاسفورس و مواد عضوی حساسیت نباتات خیلی شدید است. اگر آلوده گی بلافاصله بعد از جوانه زدن تخم اتفاق افتاده قبل از بیرون آمدن از خاک جوانه ها می میرند. بته ها چنانچه بعدأ آلوده شوند آنها (بته ها) نمرده و فقط کمی کوتا تر شده و ریشه های بیشتری تولید کرده ولی بته ها کوتاه شده و ریشه های آن نرم و قهوه ای روشن می گردد. از مطالعه مایکروسکوپی قارچها در ریشه نبات دیده می شود. اگر خاک خشک شود ریشه های غیر آلوده اضافی ممکن است تولید شده و کمی بهبودی حاصل نمایند. به خصوص اگر مواد غذایی به مقدار کافی موجودباشد.                                                                                             

عامل مرض:

چند نوع قارچ عامل این مرض است. ماسیلیوم در این نوع ها بدون دیوار عرضی بوده و در حرارت بین 15تا30 در جه سانتی گراد به خوبی رشد میکنند.(7)

علایم مرض:

دوام این قارچها به وسیله اسپور در بقایی آلوده میزبان یا در خاک است وتا 5 سال و بیشتر می تواند باقی نمانند. در خاک مرطوب اسپور ها جوانه زده و تولید اسپور نجیم کرده که زوسپور می دهد. زوسپور ها پس از آزاد شدن با حرکت به نوک ریشه رسیده و آنها را مبتلا می سازند. شرایط مناسب برای رشد و آلوده گی قارچ، خاکهای مرطوب یک یا کمتر و حرارت 15 تا 20 درجه سانتی گراد است.در هوای گرمتر اسپورها ممکن است جوانه زده و مستقیمأ تولید لوله کرده و ریشه ها را آلوده سازند، و زوسپور ها میتوانند نبات را در مدت 3 تا 5 ساعت آلوده شده و سپور نجیم ها بلا فاصله بعد از آلوده گی به وجود آیند و زوسپورهای بیشتر تولید شده و پس از 24 ساعت رها میگردند. چنانچه نباتات در خاکهای مرطوب و متراکم برویندو میزان فاسفورس کم بوده و زراعت قبلی غله جات باشد مرض شدید تر است.(7)                                                                                            

مبارزه:

اجرای عملیات زراعتی مناسب مانند مصرف مقدار صحیح کودهای فاسفورس در موقع کشت کردن به صورت پاشیدن یا کار برد آنها در طول قطار های کشت، زه کشی قسمت های پست که رطوبت خاک کاهش یابد. گر چه ارقام مقاومی شناخته نشده ولی انواع زو در س به طور آزمایش بیشتر از انواع متوسط و دیر رس زیان می بینند. زد عفونی تخم در جلوگیری از آلوده گی های مرحله اول رشد نبات موثر است.(8)                                                                                               

مرض سیاه قاق آشکار جو:

عامل مرض سیاه قاق آشکار جو قارچی به نام می باشد. این مرض یکی از امراض مهم در نواهی مرطوب ویا نسبتأ مرطوب بوده و تقریبأ در تمام نقات ایران وجود دارد خساره این مرض نسبت به سیاهک پنهان در درجه دوم اهمیت قرار داشته و میزان خساره آن در حدود 10 فیصد است. (4)                                              

علایم مرض:

سیاه قاق آشکار معمولأ تا هنگامیکه بته ها به خوشه میرسند نوع علامتی ایجاد نمی نماید. بته های مریض دور تر از بته های غیر مریض به خوشه نمودن شروع میکند خوشه های سیاه قاق زده به سرعت بلند شده و خوشه نبات سالم بالا تر میروند در یک بته مریض غالبأ کلیه خوشه هاو همه دانه ها آلوده هستند. در خوشه های سیاه قاق زده هر خوشه به طور کلی تبدیل به یک رنگ سیاه میگردد. این رنگ سیاه در ابتدا به وسیله یک غشأ خاکستری پوشیده شده است که به سهولت پاره شده و سپورهای پودری شکل را آزاد میکند.                                                                         

مبارزه:

عامل سیاه قاق آشکار جو به طریق سیستمیک مرض ایجاد کرده و در داخل تخم زمستان را سپری میکند، بنا بر این زد عفونی سطح تخم اثری روی قارچ ندارد مگر اینکه از قارچ کش های سیستمیک و به نسبت یک در هزار در زد عفونی تخم استفاده گردد.(2)                                                                                               

مرض سیاه قاق سطحی جو:

عامل مرض سیاه قاق سطحی جو قارچی به نام است. این مرض یکی از امراض عمده غله جات به خصوص در مناطق مرطوب و نیمه مرطوب می باشد. این مرض در تمام مناطق ایران  کم و بیش وجود دارد. میزان خسارات این مرض در اروپا روی جو 10 تا 15 فیصد بر آورده شده است. در دانه های مبتلا مقدار بیشتری مواد پروتینی در مقایسه با دانه های سالم تشکیل می شود. در صورت که مقدار کاربوهادریت ها در دانه به شدت کاهش می یابد.(7)                                         

علایم مرض:

خوبترین علایم سفیدک سطحی جو ظهور وتشکیل قارچ سفید متمایل به خاکستری در سطح فوقانی برگها روی کاس برگها ست امکان دارد این پوشش قارچ به طور پراگنده و یا به طور کامل سطح برگها را بپوشاند این مرض باعث زرد شدن و از بین رفتن برگهای تحتانی بته ها می شود. ماسیلیوم این قارچ سطحی، منثعب و سفید رنگ بوده و سپس به رنگ خاکستری و قهوه ای در می آید. اندام جنسی قارچ قهوه ای تیره، گرد وبه قطر 135 تا 250 مایکرون است.                                                     

مبارزه:

کشت ارقام مقاوم مناسب ترین راه مبارزه می باشد. برای مبارزه کیمیاوی به محض ظهور اولین علایم مر ض مزرعه را با قارچ کشهای سیستمیک به میزان یک کیلو از پودر 50 فیصد سم پاشی نمود. از مصرف کودهای نایتروجنی به مقدار زیاد باید خودداری کرد و از کود های پتاشیم بیشتر استفاده نمود.(4)                                

مرض سیاه قاق پوشیده جو:

سیاه قاق سخت جو گاهی به نام سیاه قاق پوشیده نیز نامیده می شود و یکی از بیماری های جو در جهان است. این مرض انتشار جهانی داشته و غالبأ در نقاط مرتفع و کوهستانی شیوع دارد. میزان خسارات چندان زیاد نبوده و در مزارع مبتلا به این مرض خسارات حد اقل 3 فیصد است. در بعضی از کشورها خسارات بیماری به 30 تا 50 در صد نیز میرسد.                 

علایم مرض:

از علایم بارز سیاه قاق سخت جو این است که غشأ نازک سطحی دانه های سیاه زده را تا آخرین مرحله رسیدن دانه ها می پوشاند و دانه های آلوده به رنگ سفید مایل به خاکستری هستند. در این مرض سوغه های خوشه علایم مبتلا به آنرا نشان نمیدهند. خوشه آلوده ساختمان و شکل خودرا نگه میدارد ولی نوده سیاه سپور های قارچ عامل مرض که توسط غشایی پوشیده شده اند جا نشین مواد درون خوشه می شود. این غشأ چرب علاوه بر آنکه سبب اتعال سپورها میگردد، قدرت مقاومت سپورها را نیز مدتی محفوظ نگه میدارد. بعد از آنکه این ماده چرب جذب شده سپورها بخش می شوند و هنگام خرمن کوبی به روی تخم های سالم قرار میگیرند. در مزرعه ساقه بوتاهای آلوده معمولأ کوتاه تر از ساقه های سالم است. اندازه سپورها بین 5 تا 9 میکرون می باشد و مایسیلیوم قارچ در نسج نبات ابتدا بی رنگ وسر انجام به رنگ قهوه ای تیره یا ساده در میآید.                                                                                          

مبارزه:

جهت مبارزه با این سیاه قاق میتوان تخم ها را قبل از کشت با قارچ کش های سیستماتیک زد عفونی کرد.(2)                                                                    

عامل مرض:

ویروس موزایک جو که از طریق تخم منتقل می شود، از راه دانه گرده یا تخمک آلوده بر آن می رسد. هیچ ناقل طبیعی برای آن شناخته نشده است. ویروس همچنین می تواند ضمن ساییده شدن برگها به یکدیگر در اثر باد، عبور حیوانات از نباتی به نباتی دیگر منتقل شود. در کالیفورنیا نشان داده شده است که قسمت عمده انتشار نبات به نبات ویروس از طریق تماس برگها است، به انتقال به وسیله دانه گرده. نباتات مبتلا به مرض نسبت به نباتات سالم دانه گرده کمتر تولید می کند. بر رسی های درمونتانا نشان داد که ویروس یک ردیف آلوده میتواند دوتا سه ردیف که 30 سانتی متر با هم فاصله داشته باشند پراگنده شود. در بعضی ورایتی ها زراعتی و سویه های ویروس، بر تخم ها ممکن است تا 100 فیصد آلوده شوند، گرچه حد اکثر رایج 50 تا 60 فیصد است. حد اکثر انتقال با تخم در حرارت 24- 20 سانتی گراد رخ میدهد. بر علاوه عمر نبات در زمان آلوده شدن،سویه ویروس و ورایتی جو زراعتی، بر میزان انتقال از راه تخم تأ ثیر دارند.                                                    

مبارزه:

ویروس موزایک جو با ترکیبی از آزمون سلامت تخم و استفاده از ارقام مقاوم به بهترین وجه کنترول شده است. از آنجا که بقایی ویروس فقط در تخم امکان پذیر است، کشت تخم عاری از ویروس برداشت محصول عاری از موزاییک نوری جو را تضمین می کند. به زراعتیان توسیعه می شود که تنها از تخم های کاملأ فاقد مرض برا کشت استفادکنند.(6)                                        

امراض ویروسی

موزاییک خطی جو:

ویروس موزاییک خطی جو یکی از ویروسهای شناخته شده نباتات خانواده گندمیان است.سه ویروس دیگر نیز میتوانند به مقادیر مختلف در میزبان های اصلی خود تخم منتقل شوند. موزاییک خطی جو اولین بار در سال 1910 در ویسکا نسین مشاهده شد و برا متمایز شدن آن مرض قارچی لکه ای قهوه ای خطی جو که به وسیله ایجاد می شود خط کاذب نامیده می شود. این مرض تا سال 1951 که مکینی عامل آنرا ویروس تشخیص داد. یک اختلال غیر پرازیتی دانسته می شد از آن به بعد، این مرض تقریبأ از تمام مناطق کشت جو گزارش شده است. جو میزبان اصلی ویروس موزاییک است، ولی در دو مورد در گندم نیز دیده شده است. چند نوع شناخته شده دیگر از خانواده گندمیان میزبان این ویروس هستند اما در دوران مرض روی جو زراعتی نقش بسیار ناچیزی دارند، یا نقش ندارند. بر رسی های دهه 1970 کانادا نشان داد که علم رغم مبتلا بودن بسیاری از تخم ها در صد تخم مبتلا به مرض کمتر از یک فیصد بوده است. در حال حاضر در اکثر مناطق جهان استفاده از آزمایش تخم و ورایتی های مقاوم، خسارات ناشی از موزاییک خطی جو را به حد اقل رسانده است، گرچه هنوز پیدا کردن بته های مبتلا به مرض در بسیاری از نواهی کاری بسیار مشکل نیست.                           

علایم:

ویروس موزاییک جو روی برگ لکه های تیره و روشن زرد تا سفید، نقطه، خط و خطهای قهوه ای که اغلب 7 شکل هستند ایجاد می کند. گاهی برگ بته های مبتلا به آلوده گی سیستماتیک ممکن است تقریبأ سفید شود. علاوه بر اینها، نباتات آلوده ممکن است شدید، نازایی در بعضی از گلچه ها، کم رشدی خوشه و دانه را نشان دهند. در بعضی از ترکیبات ورایتی زراعتی. ویروس به حالت نهان است و هیچ نوع علایمی ظاهر نمی شود بته های که از تخم آلوده به وجود می آیند ممکن است بسیار زود، یعنی در مرحله دو تا سه برگی، علایم روی برگ نشان دهد.          

قد پستی زرد:

مرض قد پستی زرد جو از سال 1951 به این طرف به حیث یک مرض ویروسی شناخته شده است. همچنان عقیده بر آن است که این مرض مدت ها قبل تحت اسم (مرض سرخ برگ یولاف) تشریح گردیده بود. ویروس عامل مرض قد پستی زرد علاوه بر جو، گندم، یولاف و جودر را نیز مورد حمله قرار میدهد. خساره وارده آن بعضأ بالای گندم بسیار سنگین راپور داده شده است. این ویروس یک تعداد نباتات علوفه ای و گیاهان هرزه را نیز مورد حمله قرار میدهد.

علایم مرض.

علایم مرض نظر به نوع نبات فرق می نماید اما به صورت عموم اولین علامت مصابیت نبات زردی برگها می باشد. زردی برگها توأم با بطی شدن و توقف نموی نبات بوده و به همین سبب است که مرض مذکور را قد پستی جو نام نهاده اند.شدت علایم مرض مربوط به عمر نبات مصاب است. در صورت که جوانه ها مصاب گردد، تمام برگها طی مدت 10الی15 روز زرد می گردد. رنگ زرد نخست د رحاشیه برگها ظاهر گردیده و به صورت تدریجی تمام قسمت های برگرا احتوا می نماید تغیر رنگ برگها معمولأ به شکل زرد طلایی و یا زرد نارجی ظاهرگردیده و به صورت واضح از یرقان که د راثر کمبود نایتروجن ویا کدام عامل دیگر به وجود  میآید، قابل تفکیک می باشد. برگهای نبات مصاب شکل مستقیم را به خود گرفته و نسبت به برگهای سالم ضخیم تر و سخت تر معلوم می شود.با پیشرفت زردی برگها، نموی نباتات نیز فوق العاده بطی گردیده و قد نباتات مریض به اندازه نصف قد نبات سالم می باشد. در صورت مصابیت شدید، نموی ریشه ها نیز در اثر این مرض بطی گردیده و وظیفه جذب آنرا،مخصوصأ که نباتات تحت فشار قلت آب باشد، انجام داده نمیتواند.(4)      

عامل ودوران مرض:

عامل مرض قد پستی زرد جو ویروس بوده که تنها به کمک میکروسکوب الکترونی قابل مشاهده می باشد. ذرات ویروس شکل کروی داشته و قطر هر ذره به 24 ملی میکرون میرسد. این ویروس به صورت میخانیکی قابل انتقال نبوده اما چندین نوع شیشک های نباتی قادر به انتقال ویروس مذکور می باشند حرارت 65 تا 70 درجه سانتی گرید ویروس مذکور را غیر فعال می سازد.شیشک های نباتی هنگام تغذیه بالای نباتات مریض، ویروس مذکور را با عصاره نبات یکجا اخذ نموده و هنگامیکه بالای نباتات سالم می نیشینند و شروع به تغذیه می نمایند، ویروس متذکره را به حجرات نباتات بعدی تزریق می نماید. برای اخذ ویروس از نباتات مریض، شیشک های نباتی اقلأ برای مدت 5 دقیقه باید بالای نباتات مریض تغذیه نماید.شیشک ها بعد از یک دوره غیر فعال چند ساعت هنگام تغذیه از نباتات صحت مند میتوانند ویروس مذکور را داخل انساج انتقالی فلویم آنها نماید. ویروس مذکور در داخل انساج زنده تکثر نموده و علایم مرض در ظرف 7 تا 10 روز به مشاهده میرسد. هنگامیکه شیشک های نباتی از نباتات مصاب ویروس را اخذ نمودند تا هنگام مرگ قادر به انتقال آنها می باشند.                           

مبارزه:

بعضی انواع جو، گندم، یولاف وجودر در مقابل این مرض مقاومت داشته و یا تحمل بیشتری را از خود نشان میدهد.(1)                                              

سرخی ها

در روی جو سه مرض سرخی به نام های سرخی برگی، سرخی ساقه و سرخی زرد یافت می شود. این امراض در سراسر جهان وجود دارد.           

علایم مرض

داغهای زرد رنگ روی ساقه های نبات از علایم مرض است که اسپور های قارچ روی این داغها به وجود می آید. بته به میزان مقاومت نبات نسبت به آلوده گی علایم مرض از نقطه های کوچک تا داغها که تمام سطح اندام آلوده را فرا میگیرد متفاوت است. در سرخی زرد داغها به صورت خطوطی در سطح برگ ایجاد می شود و زیان شدیدی میرساند. میزان خسارات وا بسته به دوران رشد دارد و اپیدمی قبل یا در مرحله گل دهی خساره زیاد را وارد میکند. سرخی ها هم مانند سیاه قاق سطحی، تعریق و تنفس را افزایش داده و فتوسنتیز رامی کاهد و در نتیجه قدرت گیاه و تخم گیری را تقلیل میدهد.         

عامل مرض:

نوع عامل سرخی برگ قهوه ای، یک یا چند شبه نوع عامل رنگ ساقه و عامل سرخی زرد است. هر کدام این نوع ها چند نژاد جدید را به وجود میآورند که مقاومت ارقام موجود را میشکند. این نژادهای فیزولوژیکی روی انواع میزبان ها امراض متفاوت دارند. قارچهای عامل امراض سرخی معمولأ از جمله پرازیتهای اجباری محسوب شده اند که به طور مجزا شناخته می شوند. (5)           

مبارزه:

سرخی ها به وسیله ارقام مقاوم بخوبی کنترول می گردند. در 70 سال گذشته متخصیصین به اصلاح نباتات سعی در تهیه ارقام جو مقاوم داشته اند. مقاومت ممکن است اختصاصی یا وسیع باشد. در حالت اول یک جین بوده که در برخی حالتها در اثر تعبیراتی امکان دارد بی تأثیر گردد و در مورد دیگرچند ژن در ایجاد مقاومت شرکت دارد، بنا بر این آسیب پذیری آنها کمتر است. قارچ کش های محافظتی ارزان و قیمت گاهی برای رنگ مصرف میشوند ولی در سالهای اخیر قارچکشهای سیستما تیک در برخی از نواهی جهان استفاده میگردند. (7)               

سرخی زرد

سرخی زرد اولین مرض در مناطق سرد سیر است. لذا روی جوهای کشت شده در نواهی مرتفع یا در زمستان یافت می شود. گر چه این سرخی خسارات زیادی به جو در ایالات متحده وارد نکرده است ولی در اروپا، شوروی سابق، امریکای جنوبی و هندستان چند سال بعد یک با راتفاق می افتد و در سالهای 1978 و 1977 در پرواپیدمی شدیدی اتفاق افتاد.             

علایم مرض:

علایم سرخی زرد متفاوت بوده ولی ابتدا در بهار زودتر از سرخی ساقه ظاهر میشود. زرد به خصوصی روی برگ و خوشه به صورت خطوطی تشکیل میگردد. اندازه داغها انفرادی میلی متر بوده و ولی خطوط ایجاد شده درسراسر برگ در بین رگ برگ ها ادامه می یابد. روی نبات جوشها خطی نبوده و بطور منفرد است.                                                

عامل مرض:

قارچ عامل مرض سرخی زرد است که میزبان واسطه ای ندارد. میزبانهای این قارچ وسیع تر از سایر سرخی بوده، جو، گندم، جودر و بیش از 18 جنس از خاندان گندمیان را آلوده میکند و نباتات دایمی در حفظ قارچ اهمیت زیادی دارند. نژادهای فیزولوژیکی متعددی ازاین قارچ شناخته شده است.سپورها به قطر 20 تا 30 میکرو متر بوده زرد متمایل به نارنجی و کروی هستند. آنها دارای ضخیم و خاردار بوده و جوشه ها روی غلاف می باشد و به سرخی قهوه ای تیره و اغلب به صورت خطوط دراز و تیره هستند. سپورها بدون آنکه به زمستان رو برو شوند جوانه زده ولی چون میزبان برای آنها شناخته نشده و سپورهایی تأثیر خواهد ماند.    

مبارزه:

سرخی زرد جو از سپورها که در محل بر جای مانده یا از میزبانهای دور تر به وسیله باد آورده شده آغاز میگردد. جو در ارتفاعات کمتر گاهی در اثر اوردینیوسپور های علفهای مرتفع تر آلوده میشود. آلوده گی ها در خزان و زمستان اتفاق می افتد زیرا میسلیوم در حرارت 5 درجه زنده میماند. سپور ها قدرت زنده ماندن خودرابه سرعت در حرارت بیش از 15 درجه از دست میدهند و حرارت مناسب برای جوانه زدن آنها از 5 تا 15 درجه سانتی گراد است و درصفر و 21 درجه محدود میشود. گسترش مرض در حرارت 10 تا 15 درجه رطوبت یا شبنم متناوب در شدید ترین حد است.(3)                                                              

عوامل طبیعی بیماری زا

رنگ رگها:

این عارضه در اثر کشت عمیق تخم و بیشتر در خاکهای متراکم است در حرارت کم یا زیاد نیز اتفاق می افتد که نباتات دارای رگهای عرض سفید متمایل به زرد روی ساقه ها و برگهای آن می باشد. عرض رگها بیش از دو سانتی متر بوده و متناوب با بافت سبز طبیعی است، گاهی در اثر خشکی سریع، آب اشبا یا برگهای یخ زده که در معرض تابش آفتاب قرار میگیرند این عرض اتفاق می افتد. چون رشد در سه یا چهار روز کامل میشود سه یاچهار رگ روی بته ها ایجاد میگردد. حساسیت اندامها به حرارت زیاد افزایش سن به شدت کاسته شده و آب حاوی آن نیز کم میگردد.(4)       

خساره زمستان و یخ زده گی

در معرض سردی قرار گرفتن جو ها ی کشت شده در خزان یا زمستان در موقع خوشه دهی به بسته های جوزیان میرساند. میزان خسارات وارد شده مربوط به ضرر با درجه های مختلف است. ااااا سردی وذوب شدن در مناطق جوکاری زمستان ایا لات متحده مرکزی اتفاق می افتد. دوام جو زمستانی به نیروی مقاومت و سختی در مقابل تعدادی از عوامل سنجیده میشود. پس از آنگه نباتات به مدت دو تا چهار هفته در اثر سردی نزدیک به یخ بندان ، سخت شدند. تحمل خودرا در این سردی از دست می دهند. نباتات وا بسته به شرایط فزولوژیکی خود به خصوص میزان رطوبت در اثر حرارت کم ممکن است بمیرند.(1)                             

تغذیه:

بته ها باید در شرایط مناسبی با حد اقل مواد غذایی برویند تا محصول زیادی تولید کنند. عناصر عمده و اصلی مورد نیاز برای رشد جو،کاربن،هایدروجن و آکسیجن همراه با نایتروجن،فاسفورس،پتاشیم،مگنیزیم،کلسیم،سلفراست.عناصر تقریبأ اصلی آهن،منگنیز، مس، مولبدیم و سایدالمونیم باشد. بسیاری از عناصربه دیگری پیوسته گی دارند. به طوریکه اصلاح یکی ممکن است در مشخصات یا قابل استفاده شدن دیگری تاثیر گزارد.بهره بری تمام مواد غذایی تحت تاثیر آب،حرارت و عوامل کیمیاوی و فزیکی خاک است.بعضی مواد غذایی اگر به مقدار زیاد برای جو به کار برده شود باعث سختی میشوند. زیادی عناصررا مشکل تر از کمبود آنها میتوان اصلاح نمود. علایم نا برابر بودن مواد غذایی در جو نا معلوم است. اثر بی مورد جو،از دست دادن رنگ سبز،ضعیف ماندن،کم پنجه زدن، تقلیل محصول و پایین بودن کیفیت دانه ها از علایم کمبود به شمار می رود. علایم کمبود بیشتر در مرحله بین شاخه زنی و ظهور خوشه مشاهده میشود.زیرا درین مرحله نیاز به مواد غذایی زیادتر است.برای تشخیص میزان عناصر ضرورت دارد تجزیه نبات و خاک همراه با مشاهده علایم مرض انجام شود.(3)    

عدم تعادل مواد غذایی:

نایتروجن-

نایتروجن یک ماده مهم متشکله پروتئین نباتی بوده و از مهمترین عناصر محدود کننده تولید جو در سراسر جهان به شمار می رود.کمبود نایتروجن رشد ریشه را محدود ساخته و شاخه زمینی را تقلیل می دهد و سبب کوچک و ظریف ماندن ساقه شده و برگها سبز کم رنگ می گردد.علایم کمبود نایتروجن ابتدا از قاعده برگهای مسن ظاهر می شود. زیادی نایتروجن رشد ساقه را زیاد ساخته و دیر رس میگردد.          

فاسفورس:

کمبود فاسفورس رشد را به شدت محدود ساخته و در خاکهای با کمبود مواد عالی مشکل اساسی به شمار میرود. برگهای بته های جو با کمبود فاسفورس سبز آبی رنگ شده و نوک آنها قهوه ای میگردد و میمیرند. مواد رنگی ارغوانی ممکن است در برگها ، ساقه هاو خوشه بته های با کمبود شدید ایجاد شود. به هر حال برخی از ارقام دارایی رنگ ارغوانی طبیعی بوده که امکان دارد با کمبود فاسفورس اشتباه گردد. بته های جوان نسبت به کمبود حساس تر اند که حساسیت آنها به پوسیده گی ریشه در اثر پی تیوم نیز افزایش می یابد.                    

مگنیزیم-

کمبود مگنیزیم نیز کم است و اگر اتفاق رشد ممکن است طبیعی باشد، ولی برگها گاهی سبز پدیده رنگ است و نواحی لب برگها صدمه می بیند.کم بود شدید در نباتات ایجاد کوتاهی میکند. محلول پاشی شاخه و برگ به سهولت کم بود را مرتفع می سازد.                                                                                              

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 14:24  توسط ايمل " نظري "  | 

الودگی آب وهوا

مقدمه

در طول تاريخ بشر رابطه انسان با محيط زيست همواره به صورت غير قانون بوده است رفتار آدمی طی قرون متمادی اشکال گوناگون به خود گرفته وروز به روز به وسعت وپچده گی آن افزوده شده است.حفظ محيط زيست که از مهمترن موضوعات است که جهان امروز با آن مواجه می باشد وبدون آن نمی توان به رشد اقتصاد فکر نمود بطور مثال افغانستان که کشور زراعتی می باشد که تقرباَ 80 – 85 % مردم افغانستان زراعت پيشه می باشند که تمام عوايد اکثراَ مربوط زراعت می باشد بنابر ان ما موظفيم که محيط بهتر ودلپذير تر برای نسلها بعد ايجاد نمایم هرنسل بايد  اين وظيفه را در برابر نسل بعد به عهده بگيرد از آنجاکه محيط زيست یک بحث جهانی است نيازمند همکاری های بن المللی می باشد از اينکه در سالهای اخير آلودگی ها زياد نسبت به گذشته ها خيلی ها افزايش يافه است گرچه کشور ما از لحاظ صنعت انکشاف قابل ملاحظه نيافته است ولی در اکثر شهر ها ما تعداد اراده جات از قبيل موتر ها تيز رفتار وساير موتر های مسافر بری وباربری به حد افزايش يافته است که بوسيله سوخت نفت همين اراده جات دود وگازه ها کاربنی خارج می شود که باعث آلود گی هوا می گردد از طرق آلوده گی خسارات ناگوار بالای تمام موجودات زنده وغير زنده وبخصوص مزارع رسيده است بدون آلوده گي هوا آلوده گي آبها وديگر آلوده گي ها که با لای مزارع اثرات سو مي گذارد بيشمار خواهد بود هرقدر که دراين رابطه ما صحبت نمام هنوز هم کم خواهد بود.

تاريخچه آلودگي

آلودگي از قديمي ترين مشکلات جوامع بشري بوده تا هنوز هم اين مشکلات فراه راه مردم دنيا شده است.آلودگي به اشکال گوناگون وجود دارد که از جمله آلودگي هاي مي باشد که براي آبهاي سطحي وآبهاي زير زميني وغيره آلودگي هاي مي باشد که براي سلا متي بشر ومزارع وتمام موجودات زنده مضر است.قانون کنترول آلودگی هوا(تاریخچه آلودگی هوا)در ایالات متحده امریکا به تصویب رسید  اين قانون يکبار در سال 1960 وبار ديگر در سال 1962 بازنگيري شداين قانون معيار هاي براي کيفيت هوا وضع کردکه بر اساس آنها ستندرد هاي کيفيت هوا وگاز هاي متصاعد شده در دهه 1960 م بوجود آورده شد اجراي اين قانون هواي پاک در سال 1970 به حفاظت محيط زيست E.P.A محول گرديد.قانون به وضع ستندرد د رجه اول ودرجه دوم کيفيت هواي محيط زيست پرداخت در ستندرد قانون درجه اول کیفیت هوا حفاظت سلامت عموم مردم ودامنه وسعيي از ايمني درنظر گرفته شده است درحاليکه ستندرد هاي ثانوي که آنها نيز متکي بر معيارهاي کيفيت هوا مي باشند براي رفاع عموم آنسانها نباتات حيوانات اموال ودارايه ها هستند درسال1969 براي آلودگي آب تعريف ارايه داده شد. آلودگي آب عبارت از مهمترين وبنيادي ترين عامل حيات موجودات زنده است واز اين نظر جلوگيري آلودگي آب نيز به همان نسبت مهم ومورد توجه مي باشد.عوامل آلوده کننده آب بسيار زياد وگوناگون اند وميتوان بند هم منابع آبهاي سطحي وزير زميني را آلوده کنند. درنوامبر سا ل1984 بر اثر ريزش مواد شامل سيماب وانواع مواد سمي ويا زهري مانند آفت کش ها در رودخانه را بين تمام نباتات وحيوانات آبزي از شهر بالا سويس تا ساحل هالند کشته شدند درسال هاي اخير غرق شدن تانکر هاي بزرگ نفتي در اقيانوس پيما ويابه گل نشستن آنها آسيب هاي به حيات درياي وارد کرد در سال 1983 بر اثر 11000 واقعه آلوده کننده در حدود 120 ميلون ليتر موا د آلوده کننده د رآبهاي ايالات متحده امريکاتخليه شده است(6)

تعريف آلودگي

قبل از پرداختن به تعريف آلودگي بهتر است وازه آلودگي وماده آلود کننده را بيان داريم لغت آلودگي به معني ناخالص ناپاکي ،کثيفي ومضرمي باشدگرچه اين معاني از نظر لغوي صحيح هستند لاکن لغت آلودگي را به صورت کل چنين خلاصه مي کند.

هرگونه تغير در ويژه گي هاي هوا ،خاک،آب ومواد غذائي که اثر نامطلوب بر سلامتي محيط زيست بشر نباتات وحيوانات داشته باشد آلودگي ناميده مي شود(3)

آلودگي هوا چيست: - هرماده که وارد هوا شود خواص فزيکي ،کيمياوي وزيستي آنرا تغير مي دهد بنابر آن همين هواي تغير يافته را آلودگي هوا گويند. به عباره ديگر اين آلودگي هواست که طبعيت زيبا را در خود گم مي کند وزندگي سالم رانه تنها از انسانها بلکه از نباتات ،حيوانات وتمام موجودات زنده سلب مي کند (4)

آلودگي هوا

هوا در سطح زمين از 78% نايتروجن21% اکسجن تشکيل يافته است که بخش اعظم از 1% باقي مانده بخار آب وگاز کاربونيک است فعاليت هاي انسان در توليد انرژي ،ساختن مواد ودفع فاضلات منتج به آزاد ساختن انواع مواد آلوده کننده بداخل اتمسفير گرديده وهمين امرممکن است متابوليزيم نباتات را تغير دهد وموجب بيماري شود تقريباَ درحدود يک قرن است که به خسارات ناشي از آلودگي هوا خصوصاَ در اطراف کارخانه جات پي برده شده است. تمام مواد الوده کننده نباتات د رهوا به صورت گاز بوده وبعضي از مواد ريز گرد وغبار ممکن است سبب نقصان رشد نباتات گردند اهميت وميزان اين خسارات درهرحال با بوجود آمدن انقلاب صنعتي افزايش يافته و ظاهراَ همرا با افزايش جمعيت گسترش صنايع وشهر نشيني کماکان افزايش خواهد يافت اما وجود بعضي مواد ريز وگردوغبار نيز ممکن است در رشد نباتات موثر باشد بعضي آلوده کننده هاي گازي از قبيل اتلين ، امونيا وبعضي اوقات بخارهاي سيماب فقط در نواحی محدود توليد خسارات مي نمايند(1)

عوامل آلوده کننده هوا

1: عوامل طبيعي

2: عوامل سوخت نفتي

3: عوامل آلوده کننده مواد کيمياوي

4: جنگ

1: عوامل طبيعي

آتش فشانهاي شديد ،زلزله،وزش توفان ،بادهاي شديد گازها وذراتي را وارد هوا مي سازند وسبب    آلودگي آن مي گردند به وزش آتش فشانها مکرر باعث پرتاب مقدار بسياري گرد وغبار درفضا مي شود که اوضاع ذيستي را براي تمام موجودات زنده بخصوص مزارع تغير ميدهند (4)

2: سوخت هاي نفتي

آلودگي هوا بوسيله سوخت هاي نفتي هر روز دامنه بيشتري مي يابد. در مورد ارتباط با سوخت هاي نفتي توضيح داده مي شود. اثر گلخاني باران هاي اسيدي کاهش لايه اوزون (4)

1: اثر گلخاني

اگر به گلخاني شيشي رفته باشيد متوجه شده ايد که هواي آن نسبت به بيرون گرمتر است همان طوريکه مي دانيد نباتات بر اثر فعاليت فوتوسنتيزي اوکسيجن را به مصرف مي رساند وگاز را توليد مي کند ضايع وموتر ها که از سوخت نفتي استفاده مي کنند در اثر احتراق گاز کاربنيک وگاز مونوکسايد کاربن توليد مي کنند اين گاز ها لايه مي سازند که مثل گلخانه عمل مي کند وباعث گرم شدن سطح زمين مي شوند افزايش گرما باعث آب  شدن یخ هاي قطبي گرديده سطح آب اقيانوس ها بالا مي رود زمين هاي زير کشت کاهش مي يابد توليدات زراعتي کم مي شود وباعث صدمه به تمام مزارع مي گردد وهمچنان آب تمام نباتات سبز را در اثر گرما شديد آب از سطح برگ تبخير مي شود ونبات را خشک مي سازد(4)

2: باران هاي اسيدي

سلفر موجود ويا گوگرد موجود ودر سوخت هاينفتي در فضا پراگنده ميشود وپس از يک رشته تغيرات کيمياوي به صورت اسيدي ويا سلفوريک اسيد همراي قطرات باران مي ريزد نباتات ودرختان رانابود مي سازد در درياچه ها وحوض چه ها بسته ماهي ها و موجودات ديگر را ميکشند وموجب تغير درجه PH خاک مي گردد(4)

تهديد ايکوسيستم

کشور هاي پيشرفته بيش از هفتاد هزار ماده کيمياوي مختلف توليد مي کنند که بيشتر آنها بطور کامل از نظر ايميني آزمايش نشده اند استفاده نادرست از اين مواد.مواد  غذائي ،آب وهوا مارا آلوده کرده ايکوسيستم هاي را که مابه آن متکي هستيم شديداَ تهديد مي کنند (7)

اوزون

که جز اصلي دوداست گازي است که از ترکيب آکسايد نايتروجن وهايدروکاربن ها در حضور نور آفتاب بوجود مي آيد در اتمسفير ازآن بطور طبعيي به صورت لايه اي که مارا از اشعه ماورائي بنفش محافظت مي کند وجود دارد ولي زمانيکه درسطح زمین توليد شود کشنده است.

اوزون ازکجا مي آيد : - موتر ها لاري ها ديگر اراده جات يک ي از اصلي ترين منبع اوزون هستند در سال 1984 مقدار حيرت انگيز 6.5 ميليون تن هايدر کاربن هاي مختلف و 8.5 ميليون تن اکسايد هاي نايتروجن توسط موتر ها وارد هوا شدن نيروگاه هاي کارخانه جات کيمياوي ومعادن استخراج نفت نيز سهيم بزرگي درهمين مساله دارند ونیمي از انتشار هايدرکاربن ها واکسايد نايتروجن درکشور امريکا مربوط است(7) صدمات که از اوزون بالاي موجودات زنده منجمله نباتات،درختان وتمام محصولات زراعتي وارد مينمايد کاملاَ مشهور است بعضي اوقات اين مواد در انبار هاي که تهويه نشده اند به نباتات و محصولات زراعتي خسارات وارد مي نمايد وضمنناَ بعضي از اين مواد به وسيله خود نباتات د رانبار توليد شده ( اتلين) ويا ممکن است از سيستم خنک کننده ( امونيا)نشست نمايد(7)خسارات شديد تري ويا گسترده تري در مزرعه بوسيله موادي از قبيل فلور و هايدروجن نايترجن داي اکسايد اوزون Perooxyacy nitrates pan)   ) سلفر داي اکسايد ومواد غباري به نباتات وارد مي شود غلظت هاي زياد ي اين مواد با مجاورت طولاني نبات با اين مواد باعث ايجاد و علايم آشکار وگاهي اوقات علايم بخصوص در نباتات ايجاد مي شود وجود اين مواد حتي بعلت مداخله مواد الوده کننده در ميتالوليسم نبات ميزان محصول ورشد آنها کاهش خواهد يافت خسارات که در مزرعه بوسيله مواد فوق الذکر ايجاد مي شود ذيلاَ ارايه مي گردد. (2)

1: فلوروهايدروجن  FH

فلورايد هايروجن از دودکش هاي کارخانه جات خارج شده ودر هواپخش وبه وسيله جريان باد گسترش مي يابد فلوروهايدوجن براي نباتات بسيار زهري است ودرغلظت هاي حتي به ميزبان 0.1 – 0.2 قيمت در بيليون به نباتات از قبيل جواري ،آلوچه،رشفه،لاله و غيره آسيب میرساند. جمع شدن فلوروهايدوجن در برگها بطور کلي باعث صدمه به حاشيه برگهاي گياهان ويانباتات دومشيمه ئي ونوک برگهاي نباتات يک مشيمه ئي ميشود نواحي اسيب ديده قهوه ئی تيره شده ميميرند وممکن از برگان جدا شوند نباتات از نظر حساسيت به فلوروهايدوجن اختلاف داشته ونباتات پرتحمل قادر اند ميزبان بيشتري فلوروهايدوجن در خود جمع کنند بدون آنکه علايم مرض بروز کند در عوض در اين نباتات کلوروز جذئي بوجود آمده وبرخي اوقات برگها قبل از آنکه کاملاَ رشد کرده باشند ميريزد نباتات که فعالانه درحال رشد باشند خصوصاَ هنگاميکه برگهاي شان تر باشد بيشتر به فلورو هايدوجن حساس مي شوند فلوروهايدروجن ظاهراَ از طريق کيوتيکل جذب برگ شده وبه حاشيه ها ونوک برگ انتقال مي يابند پس از انکه غلظت اين مواد به حد زهري شدن رسيد تمام سلوها از ايپدرم تا ديگر قسمت هاي نبات مضمحل شده ميميرند فلوروهايدروجن ممکن است از طريق شستشو از نبات خارج شوند ويا پس از يک تا چند هفته نبات بهبوديابد(2) 

2: سلفر داي اکسايد     SO2

سلفر داي اکسايد نيز از منابع صنعتي وسوختي توليد مي شوند سلفر داي اکسايد به خودي خود نبات سوز است اما ضمناَ ممکن است با رطوبت ترکيب شده وتشکيل قطرات اسيد بدهد که پس از تماس به بنات آسيب مير ساند گاز سلفرداي اکسايد بافتهاي بين رگبرگ هاي نباتات رشقه ،بنفشه،سوزني برگان را سفيد وکم رنگ مي سازد سپس اين نواحي به رنگ قهوه در مي آيند ولي رگبرگ هاي شان خامخا سبز باقي مي ماند درصورت بالابودن غلظت گاز سلفر داي اکسايد در هوا ممکن است دربرگها لکه ها ي نکروز تشکيل نشده بلکه علايم کلروز ظاهر گردد.

3: نايتروجن داي اکسايد   NO

نايتروجن داي اکسايد از ترکيب اکسیجن و نايتروجن هوا بوسيله منابع سوختي از قبيل بخاري کوره ها خمدان هاي خشت ،موتر ها وغيره حاصل ميشود.نايتروجن داي اکسايد درغلظت ها ي 2-3 قسمت در بيليون مانند سلفر داي اکسايدباعث سفيد شدن برگها ميگردد در غلظت هاي حتي کمتر هم از رشد نباتات از قبيل لوبيا ،بانجان رومي ميکاهد (2)

4: اوزون يا ازن  O3

گاز اوزون يکي از مضر ترين گاز ها عليه نباتات وآلوده کننده مزازع نباتات مي باشد اوزون در درجه اول از فعاليتهاي انسان هاي متمدن منشاّ ميگيرند اما بوسيله بادهاي عمودي ممکن است از طبقات فوقاني اتمسفير که غني از اوزون است به زمين آورده شود اوزون ممکن است در نتيجه الکتريکي مثلاَ رعد وبرق بوجود آيد اگزوزهاي سرویس ها و ساير موترهاي احتراقي احتمالاَ مهمترين منابع توليد اوزون و ساير الوده کننده هاي نبات سوزمي باشند روزانه هزاران تن هايدرو کاربن حاصل از سوخت ناقص ومقادير زيادي نایتروجن داي اکسايد بوسيله اگزوز سرويس ها وساير موتر ها د راتمسفير آزاد ميشود معمولاَ گازهاي مضري که بوسيله موترها وسرويس ها وغيره بوجود مي آيد باجريانهاي هواي گرم از سطح زمين بداخل هواي سرد طبقات بالا برده شده ود رآنجا پخش مي شوند.اوزون سبب ايجاد کلروز ولکه هاي منقوط درسطح فوقاني برگها مي شود لکه ها ممکن است به رنگ سفيد رنگ پريده قهوه يا سیاه بوده بسته به شدت آلوده گي ونوع نبات متفاوت باشندواين لکه ها فقط محدود به سطح فوقاني برگ است لکه ها ممکن است کوچک بوده ياکاملاَ بزرگ باشند ورنگ آنها ممکن است سفيد رنگ پريده قهوه اي ويا سياه باشد واين بستگي به نوع نبات وشدت صدمه دارد در بسياري از انواع نباتات مختلف شامل تنباکو،رشقه ،لوبيا،غلات،کاج صدمات حاصل از اثرات اوزون در مزرعه نشان داده شده است اوزون از طريق شعاع آفتاب وارد برگها شده وپس از ورود به برگ درمنطقه پاراميشيم اسفنجي تجمع حاصل نموده و سفيد شدن ويا تغير رنگ سلولهاي مربوط را باعث مي شود اوزون در درجه اول به برگ هاي درحال رشد ضررمي رساند نه به برگ هاي کوچک وبرگهاي بالغ نباتات را به روش هاي مختلف ميتوان در برابر خسارات اوزون حفظ نمود بطور مثال هنگامکه نباتات با آب محتوي اسيد آسکوربيک آبياري شوند تا از خسارات ناشي از اوزون د رامان باشند ضمنناَ بعضي از ورايتي هاي نباتات که در برابر اوزون مقاومت بيشتري دارند بايد استفاده نمود ويا بذر نمود(2)

5:نتراتهاي پراکسي اسيل  Perooxacy nitrates (P.A.N)

نيتراتهاي پراکسي اسيل درنباتات توليد ضايعه بنام برگ نقره اي ميکنند که باعث توليد لکه هاي درسطح زيرین برگهاي بسياري از نباتات غير خشبي ميشود رنگ لکه هابين سفيد رنگ پريده متضير است صدمه P.A.N در درجه اول د راطراف شهرها بزرگ ومناطق که مقادير زيادي هايدروکاربن از موتر هاي بس وغيره در هوا آزاد مي گردد مشاهده شده است اين ماه آلوده کننده بوسيله جريان خفيف باد منتشر ميگردد بسياري از انواع نباتات از قبيل اسفناج( يکنوع نباتي مانند سبزي) اطلسی(نوع گل)در مناطق جغرافياوي وسيع در اطراف مراکز تشکيل P.A.N صدمه مي بينند (2)

6: مواد غباري

نباتات مجاور جاده ها وکارخانه هاي سمنت با مقادير زيادي زرات گرد وغبار پوشيده مي شوند واين گردوغبار که بتدريج بصورت لايه هاي ضخيم سطح برگهاي نباتات را مي پوشاند باعث اخلال درجذب ايندرايد کاربونيک بوسيله برگها ميگردد نباتات آسيب ديده کلروزه شده به کندي رشد مي کند گاهي نيز مي ميميرند(2)

منابع آلودگي آبها

آلودگي آب زير زميني:-آلودگي مي تواند به آبهاي زير زميني نيز وارد شود الودگي آبهاي زيرزميني در اثر نفوز مواد کيماوي مختلف چون پاکننده ها مواد نفتي مواد اضافه کارخانه جات وديگر مواد هاي آلوده کننده نيز ميتوانند آلودکرد چاه هاي فاضلاب خانگي نيز يکي از منابع آلوده کننده آبهاي زير زميني به شمارميرود(6)

آلوده گي آب هاي سطحي

باريختن آبهاي توسط خود انسان از طريق آبهاي اضافه کارخانه جات وياکارخانه هاي چرمگري کاغذ سازي شکرسازي لبنيات سازي رنگريزي مواد کيمياوي وغيره ميتواند آبهاي سطحي را آلوده بسازد(6)

منابع عمده آلودگي آب در افغانستان

منابع عمده آلودگي آب در افغانستان عبارت از تجمع کثافات، بدرفتها،فاضلاب حيواني کالاشوئي ،تشناب هاي سرباز ،موادفاضله منازل خاکروبه کوچه ها ،سرک ها ،مواد فاضله صنايع و موسسات صنعتي کوچک بوده وهمچنان بقايائي سبزيجات کاغذ بوتلها ،ظروف شکسته ،پلاستيک سامان بازي بيکاره وديگران نيز بطور روز افزون در اين آلودگي ها سهم دارند. عدم رعايت حفظ الصحه از جمله مشکلات خاص محيطي بوده که نسبت تراکم بيشتر وبالاخره جمع آوري آن در شهر ها توسط وسايل بسيار ابتدائي وپرتاب آن در درياها ومحل تجمع به شکل غير علمي صورت پذيرفته است اين روش در نتيجه باعث شسته شدن آن توسط آب شده وزمينه آلود گي آبرا مهيا مي سازد تراکم وجمع آوري اين موا بصورت غير علمي چند مشکل عمد محيطي را بار مي آورد.

1: بد شکل ساختن محيط وتخريب آن.

2: فراهم ساختن زمينه انتشار امراض گوناگون که اين کثافات خود وسيله بهتر رشت وتکثير آنها است.

3: ايجاد تعفن که باعث اذيت ساکنين ميگردد.

4: منبع عمده آلودگي آب که درهنگام باران اين کثافات را مي شويد باد هاي متداوم به مناطق ديگر سرازير ميشوند وباعث تخريب خاک آن مي گردد.مواد فاضله اکثراَ فابريکات قسماَ ويا کاملاَ در آبهاي جاري وصل ميشوند که مثال آنرا ميتوان در ساحه مسلخ وفابريکه بوت اهو مشاهده کرد.همچنان سرازير شدن آبهاي اضافي تنشناب هاي مناطق مسکوني در تپه ها ياطراف شهر که توسط باران شسته شده وبه آبهاي جاري منتهي ميگردد در تقليل حاصلات زراعتي وازبين بردن قدرت حاصلخيزي خاک اثرات منفي بجا گذاشته که خطرات بيشتر آن در آينده بسيار محسوس خواهد شد به اين منظور که هر قدر کشور بطرف صنعتي شدن وشهر کشاني پيش ميرود به همان تناسب اثرات ناگوار آلودگي اين کشور را متضرر مي سازد قبل از اينکه بحران مجالت نهائي برسد بهتر خواهد بود که تدبير بيرون رفتن را قبل از رفتن به درون سنجيد(5)

آلودگي آبهاي زيرزميني

آبهاي زير زميني براي مقاصد مختلفي مورد استفاده قرار مي گيرند براي مثال آب آشاميدني بيش از 90% شهرها د رسراسر جهان از منابع آب زير زميني تامين مي شود ود رحدود 40% نياز بخش زراعت از طريق آبهاي زير زميني برطرف مي شود کاهش کيفيت طبيعي آبهاي زير زميني در اثر فعاليت هاي انسان به عنوان آلودگي اين گونه آبها تلقي مي شود به دليل اهميت آبهاي زيرزميني آلودگي وحفاظت اين منابع بسيار مورد توجه قرار گرفته است از آنجايک ارزيابي همه نقاط بسيار مشکل است بهتر است بهترين جلوگيري از آلودگي آبها شناسائي منابع آلوده کننده وجلوگيري از الوده گي بيشتر محيط زيست است. دراين مورد 33 مورد منبع اصلي آلاينه هاي آبهاي زير زمين شانسائي شده اند(3)کانالهاي موجود درمعادن سطحي که در اثر تغير وتبديل به عوامل آلوده کننده مبدل مي شوند مثلاَ آب جاري سطحي حاصل از باران هنگام عبور از معادن ذغال سنگ داي سلفيت آهن همرا با زغال سنگ را در خود حل کرده وسپس د راثر واکنش هوا آنرا به سلفوريک اسيد تبديل مي کند اسيد حاصل ضمن عبور از لايه هاي مختلف مخازن زير زميني موجب آلوده شدن آن مي شود جمع شدن فضلاب هاي شهري بويژه اگر در يک حوزه آهکي وريگي وادار شوند وپس از آن درمعرض باکتريا ها قرار گيرند وتجذيه شوند مستقيماَ به مخازن زيز زميني نفوز پيدا کرده و موجب الوده شدن آنها مي شوند(6)

ضايعات راديو اکتيوي

يکي از عوامل آلوده کننده مهم منابع آبي زير زميني است که امروز يکي از راه هاي رفع آنها که درحقيقت مشکل بزرگ براي صاحبات تکنولوژي هسته اي نيز بشمار ميرود دفن انها در زير زمين علاوه بر دفن ضايعات  راديو اکتيوي در زير زمين همه انفجار هاي هسته اي زير زمين نيز موجب الوده شدن ابهاي زير زميني ميشوند(6).

عوامل آلوده کننده آبهاي سطحي

آلوده کننده هاي صنعتي: - بسياري از ضايعات صنعتي به آبزيان هاي جدي مي رساند اين ضايعات خنثي شدن مقدار زيادي از اکسيجن محلول در آب را به مصرف رسانيده وموجب کاهش اکسيجن مورد نياز براي آبزيان مي شود وتهديد به مرگ مي کنند واز طرف ديگر خود اين ضايعات زهري بوده وموجب مسموميت آب زيان مي شود مانند فلزات سنگين سمياب ،سرب،مس وغيره.وارد شدن ترکيبات فاسفور دار ونايتروجن درا در آب موجب رشد جلبک ها ي مي شود ه ضمن ايجاد بو ومزه غير طبعيي آب اکسيجن را مصرف کرده وباعث کاهش ميزبان آن وبروز صدمات وتلفات آبزيان مي شود(7)

فاضلاب خانگي

کليه پاک کننده هاي که وارد آبهاي سطحي مي شوند ترکيباتي را درخود داشته وبه آبها وارد مي کنند که اگر خنثي نشوند بصورت زهري ومهک زبان بسياري براي مزارع  و آبزيان وارد مي کنند(7)

کاهش مقدار اکسيجن

عوامل مانند روغن رسوبات معلق مواد عضوي منابع وضايعات معادن اکسيجن خواه هستند ووقتي در محيط آبي قرار بگرند اکسيجن محلول آن را جذب مي کنند وباعث کاهش اکسيجن آب مي شوند. بطور مثال مکروب ها ي هوازي.هر عاملي که باعث تيره شدن وتغير رنگ آب ميشود واز نفوز نور خورشيد به عمق جلوگيري نمايد عمل فوتوسنتيز نباتات را کند مب سازد اگر مدت ممانعت از نفوز نور طولاني باشد در آنصورت توازن چرخه انرژي محيط برهم خي خورد و مکروب هاي تجذيه گر مواد عضوي ونباتات مرده را تجزيه مي کنند مکروب هاي هوازي بر اثر فعاليت فروان اکسيجن بيشتري را مصرف مي کنند ودرنتيجه سطح اکسيجن محلول آب را مي کاهد غرق شدن يک کشتي غول پيکر نفت کش ويا مواد مانند جنگ هايکه د راثر آن مواد زيادي نفتي ويا باروتي وارد آب ها مي گردد لايه نفوز نا پذيري مي سازد که از ترکيب اکسيجن هوا وآب جلوگيري مي کند(4)

افزايش جمعيت واثرآن بالاي آب مزارع

مروري بر روند گسترش جمعيت انسان نشان مي دهد که روند صعودي جمعيت سرعتي بيش از پيش يافته است درآينده لازم خواهيم داشت تاچنين جمعيتي را تغذيه نمايم يکي از عوارض افزايش جمعيت افرايش ميزبان آلودگي است.يکي از ساده ترين آلودگي هاي که انسان هر روزه وارد محيط آبي مي کن فاسفيد است فاسفيد را به پودر هاي لباس شوئي اضافه مي کنند تا لباس هاي خوب پاک شوند فاسفيد از طريق فاضلات وارد بخش آبهاي سطحي يا زير زميني مي شوند اگر آب فاسفيد دار وارد  درياچه ها گردد باعث رشد بيشتري بعضي نمونه ها مي شود وتعادل زنجير غذائي را بر هم مي زند.

درطول تاريخ

درطول تاريخ تمدن انسان بهبود روشهاي زراعتي وبالابردن سطح نظافت عمومي دو دليل عمده در افزايش جمعيت بوده است زراعتي بهتر امکان تغذيه بهتر وجمعيت بيشتر را فراهم مي کند درنواحي مختلف جهان ميزبان توليد مواد غذائي وتراکم جميت يکسان نيست کشور هاي فقير ودرحال توسعه توانائي توليد غذائي بيشتر از واحد سطح را ندارند.برعلاوه آن استفاده متداوم ونادرست از زمين باز دهي آنرا کاهش مي دهد به همين دليل دراين کشور ها که اغلب پرجمعيت هستند مردم تغذيه مناسب ندارند. وانسان به جاي استفاده از گوشت وديگر فراورده هاي غيرنباتي به طور مستقيم از نباتات تغذيه مي کنند افزايش جمعيت با توسعه شهر نشيني همراه است حتماَ بسياري از ما وشما ديده ايم که زوزبه روز زمين زراعتي به خيابان ها خانه هاي مسکوني وديگر چيز هاي شهري مبدل مي شود وهمچنان زراعت آبي به زراعت ديمه که بازدهي کمتر دارد تبديل مي شود اين فرايند زنجيري بيش از پيش مقدار توليدات زراعتي را کاهش مي دهد. افزايش فاضلات ها پس آبهاي صنعتي وزراعتي توازن طبيعي آبها را برهم ميزند وباعث مرگ ومير نباتات ،حيوانات وديگر زنده جانها مي گردد به دريا که منابع پروتين آن مي تواند گروه از جمعيت ها را تغذيه نمايد بر اثر آلودگي هاي ناشي از فعاليتهاي صنعتي ويا زياده طلبي انسان بخصوص در کشور هاي صنعتي ونا آهاگي عمومي صدمات جبران نا پذير وارد مي شود قبلاَ درمورد آلودگي هوا بر اثر استفاده بيش از اندازه از سوختهاي نفسي توضيح لازم داده شد باميزيان فعلي جمعيت آلودگي هوا بسيار زيان آور است واگر به آن افزوده شود بطور قطعه مشکلات الودگي هوا بيشتر اثر گلخاني شديد تر باران هاي اسيدي فراوانتر مقدار سرب وديگر عنصر هاي سنگين بالاتر ولايه اوزون نازکتر خواهد شد.(4 )

عناصر کمياب

عناصر کمياب به عناصر اطلاق مي شوند که از غلظت کمي درخاک ونبات برخوردار باشند اين عناصر ممکن است براي رشد ونمو نباتات انسانها وحيوانات ضروري ويا نباشند برخي مواقع از اين عناصر تحت عنوان عناصر کم مصرف وفلزات سنگين نام برده مي شود در اينجا از واژه عناصر کم مصرف به جاي عناصر کمياب استفاده نخواهد شد زيرا عناصر کم مصرف براي رشد ونمو موجودات زنده ضروري اند ليکين اين تعريف در مورد همه عناصر کمياب صدق نمي کند استفاده ازواژه فلز سنگين نيز کاملاَ  صحيح نيست زيرا فلز سنگين به عنصري اطلاق مي شود که جرم وزن اتومي آن از جرم وزن اتومي آهن زيادتر باشد برخي از اين عناصر ممکن است از غلظت نسبتاَ بالاي درخاک برخوردار بوده ولي غلظت آنها درنبات ويا ساير جانداران کم ميباشد براي مثال تيتانيم ،آهن،المونيم ويا اينکه غلظت زيادي درخاک وپوست زمين دارند از غلظت کمي در نبات برخوردار هستند عناصر که داراي غلظت زيادي درخاک ونبات هستند وهمچنان عناصر که راديو کيتوگاز هاي بي اثر نيز در اين گروه شامل نيستند به اين اساس عناصر Se سلينم ، Pb سرب، Ni نکل، Mo مولبيدن، Mn منگنيز، I آيون، Hg سيماب، Fe آهن ، F فلور نور، Cr کروم ، Co کوبالت، Cu مس، Cd کاريم، Be بريليم، B بور، As ارستيک، Zn جست، V واناريم، Sn قلعي. درگروه عناصر کمياب قرار مي گيرند . غلظت مولبيدون در برخي خاک ها به طور طبعيي زياد است وبه همين علت علوفه توليد شده در اين اراضي نيز از مولبيدون غني است که در صورت مصرف آن بوسيله حيوانباعث بيماري حيوان خواهد شد خاکهابه چند طريق به مولبيدون آلوده مي شوند 1: خاک که طور طبيعي از مولبيدون غني است 2:  خاک به دليل  آبياري آب با کيفيت نامطلوب ويا مصرف لحجن فاضلاب به موملبيدون آلوده شده اند ويا مي شوند. وجود سنگهاي رسوبي حاوي سيلينم درمناطق از امريکا به ويژه درمناطق خشک ونيمه خشک بيانگر ارتباط خاکهاي سلينم با اين سنگهاست به همين ترتيب نباتات که در اين گونه خاک ها رشد مي کنند حاوي سلينم زياد هستند علاوه برمورد ذکر شده فعاليت هاي انسان نظير استخراج ذغال سنگ با اوزن مواد حاوي سلينم به سطح زمين ،زمينه گسترش الودگي را فراهم مي کند به طور مثال درمنطقه حفاظت حيات وحش درناحيه مرکزي کالفرنيا فعاليتهاي انسان به ويژه فعاليتهاي زراعتي باعث بروز مسموميت جدي به وسيله سلينم در پرنده گان محاجر شده است

اثر عناصر کمياب بالاي نباتات

مسله زهري شدن ويا مسموميت نباتات توسط عناصر بدو دليل مورد تاکيد قرار مي گيرد اول درصورت بروز مسموميت درنباتات زراعتي عملکرد انها در واحد سطح به مقدار چشمگيري کاهش مي يابد دوم اينکه بروز مسموميت درنباتات يک منطقه واز بين رفتن پوشش نباتي منجر به افزايش شديد نرخ فرسايش هاي آبي وبادي درآن مناطق مي گردد ملاحظه مي شود که با افزايش غلظت مس عملکرد نسبي محصولات مذکور به ميزبان بيش از ده درصد کاهش يافته است. علاوه برروش هاي کمياب ا ز روش هاي بيالوژيکي نيز براي تعين ميزان زيستي عناصر کمياب استفاده مي شود در اين روش ها از برخي نباتات خاص به عنوان شناساگر ميزان زيستي عناصر درخاک استفاده مي گردد نباتات در برابر جذب عناصر کمياب واکنش هاي مختلفي دارند نبات ممکن است جاذب شناسانگر ويا دفع کننده عنصر کمياب باشد نباتات جاذب نباتات هستند که بطور فعال عنصر خاص را بدون آنکه به آن نياز داشته باشند جذب مي کنند. طوريکه غلظت عنصر مورد نظر درنبات بدون آنکه باعث مسموميت آن شود بسيار زياد است(3 ). براي مثال ليگيوم ها به مقدار بسيار زياد از نياز متابوليکي خود مولبيدون جذب مي کنند درصورت که نياز متابوليکي آنها به اين عناصر بسيار کم است برخي از گونه هاي جنس آستارا گالوس نمونه نيز جاذب سلينم هستند وحضور آنها دريک منطقه نشانه غني بودن حاک منطقه ا زسلينم است. نباتات شناساگر نباتات هستند که عنصر خاص را به مقدار متناوب با مقدار موجود درخاک جذب مي کند در اين حالت روند جذب تا بروز سموميت درنبات ادامه يابد نباتات شناساگر نيز به عنصر مذکور جهت رشد نياز ندارند. نباتات دافع برخلاف دوگونه فوق الذکر به طور مثال فعال عناصر خاص را دفع مي کنند بنابر اين غلظت اين عناصر دريافت نبات نسبتاَ پائين است ويا تغير غلظت عنصر درخاک تغير نمي کند(3 )

مواد کيمياوي آلي در محيط زيست

توليد مواد کيمياوي آلي از اوائيل قرن 20 با رشد صنعتي کشور ها به شدت افزايش يافت بنابر اين سهم اين مواد کيمياوي در آلودگي محيط زيست افزايش يافت براي مثال مشتقات نفت منبع اصلي رها سازي هايدرو کاربن ها درجو هستند مواد کيماوي آلي منابع آبهاي سطحي وزير زميني را نيز آلوده کرده اند بر اساس مطالعه در ايالات متحده امريکا دفتر مديريت تکنولوژي 1984 درحدود 175 نمونه ماده آلي کيمياوي د رآبهاي زير زميني شناسائي شده است. در ايالات متحده امريکا سالانه بيش از 0.5 ميليون تون افت کش مصرف مي شود که بخش زيادي از آن در اراضي زراعتي به منظور کنترول آفات علف هاي هرزه وبيماري هاي نباتي استفاده مي شود علاوه بر آن در حدود 25 هزار تون آفت کش جهت مصارف غير زراعتي مانند انبار غلات انبار هاي آرد زمين هاي گلف جنگلها وکانال هاي آب رساني استفاده مي شود درمطالعه ديگري که روي آبهاي زير زميني ايالات متحده امريکا انجام  گرفت مشاهده شد که 67 نمونه آفت کش در آبهاي زير زميني 33 ايالات يافت مي شود که 17 نمونه از اين آفت کشها دربرخي ايالات از حد مجاز تعين شده بوسيله E.P.A  زياد تر بودن بر اساس نتايج همين مطالعه درحدود 10.1 % از منابع آب سطحي در ايالات متحده داراي غلظت بيش از حد مجاز ترکيب کمياوي ترکيبات مواد کيمياوي آلي بودند.(3 )

منبع مواد کيمياوي

ودود مواد کيمياوي آلي به محيط زيست ممکن است در اثر تصادف اشتباه يا غلظت ويا حتي عملاَ صورت گيرد اگرچه منابع متعددي مسول ورود اين مواد به محيط زيست هستند ولي مراکز صنعتي يا توليد وتوزيع مواد آلي کيمياوي سهم عمده اي در الودگي محيط زيست دارند

برخي از مراکز صنعتي که مواد کيماوي آلي دارد درمحيط زيست

کارخانه هاي توليد اسيد                                     کارخانه هاي عطر وداروسازي

کارخانه هاي آزبست                                       کارخانه ها ي ساخت تراشکاري

کارخانه هاي مواد کيمياوي                                کار خانه هاي ساخت لوازم آرايشي

کارخانه هاي مواد منفجر ومهمات                        کراخانه هاي کشتي سازي

انبار هاي گاز ونفت وروغن                              کارخانه هاي ذوب آهن و پالاستين

توليد فلز وفراوري آن                                      تصفيه خانه فاضلاب

مورنکاري وصنايع استخراج                              چرم سازي وغير کارخانه جات

کارخانه هاي توليد روغن رنگ                        که مواد هاي کيمياوي را توليد مي

                                                                             کنند. (3 )

گروه آفت کش ها

سمم هاي آفت کش بر اساس موجود زنده اي ک آفت يا علف هرزه کنترول شود طبقه بندي مي گردد. سموم علف کش از جمله پرمصرف ترين آفت کشها به حساب مي آيند به طوريکه 40 % سمم هاي مصرف شده را سمم هاي علف کش به خود اختصاص مي دهند بعداز علف کشها حشره کش ها بيشترين سهم مصرف يعني 25% را دارا مي باشند قارچ کشها از ديگر گروه هاي سمم هاي آفت کش به حساب مي آيند که درحدود 4% مصرف سالانه را به خود اختصاص مي دهند(3)

انواع آفت کش ها

آفت کش ها به اساس عملکرد شان به چند دسته ذيل تقسيم بندي شده اند.

1: حشره کش ها : اين مواد براي ا زبين بردن حشرات استفاده مي شوند.

2: قارچ کش ها : براي نابودي قارچها زهري که باعث انهدام نباتات مي شوند بکار ميرود.

3: علف کشها : علف هاي هرزه نباتات ناخواسته ديگر از بين مي برد.

گروه هاي آفت کش ها به منظور کنترول آفات علف هاي هرزه بيماري نباتي بکارمي روند.

1: علف کش ها   Herbicides

جلوگيري از رشد علف هاي هرزه در مزرعه توليد محصولات زراعتي زمين چمن وگلف ويابه کارگيري مستقيم عليه علف کشها هرزه.

2: حشره کش ها insecticides

کشتن ويا کنترول حشرات مضر ونا خواسته مستقر به نباتات جانوران انبار ه اويا منازل.

3: قارچ کش ها Fungicides

کنترول با کتر يا هاي که برروي ميوه ها ايجاد خسارات مي کنند وکنترول توسعه گال برنباتات.

4: کنه کش ها Acaricides

کنترول شفيره آفات که مي توانند به محصولات زراعتي آسيب وارد کنند.

5: جونده کش ها   Rodenticides

کنترول وکشتن جونده گان که به محصولات زراعتي وانبار محصولات غذائي خسارات وارد ميکند.(3)اثرات مواد هاي ضد آفات ،بيماري،حشرات،قارچ ها وغيره بالاي نباتات.نباتات که نسبت به آفت کش ها حساس اند به سرعت علايمي مانند رشد غير طبيعي ازدست دادن بيومس ويامرگ را از خود نشان مي دهند همان طوريکه ميکرواورگانيزم ها درمقابل مواد کيماوي مقاوم مي شوند همان طور نباتات نيز در مقابل علف کش ها خاص مقاوم مي شوند دراين حالت به منظور کنترول علفهاي هرزه غلظت هاي زياد تري علف کش ها بايد بکار گرفته شود.ساير ترکيبات کيماوي مانند حشره کش ها نيز مي توانند علاوه بر علف کش ها بر نباتات اث ربگذارند.(3 )

اثرات برخي از علف کش ها وحشره کش هابالاي نباتات بيدون هدف

علف کش ها خاک

1:اسيدها ي اروماتيک.

باباقي ماندن برسطح نبات به زنجير غذائي وارد مي شوند علف کش هاي محلول مانند پليکودام مي توانند نباتات مجاور را مسموم کنند.

2: حشره کش ها-خاک

ماندن آن بالاي محصولات وانتقال به زنجيره غذائي ورود به آبهاي سطحي وتاثير برنباتات آبزي آلودگي آب و اثر برنباتات زراعتي اگر آب آلوده براي آبياري استفاده شود ممکن خسارات به محصولات زراعتي واردکند.

3: اورگانوفاسفات ها – خاکطول عمر کوتاه دارند بنابر اين اثر کمتري برنباتات دارند.

4: اورگانوفاسفات ها – آببراي نوع جلبک زهري هستند(3)

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 13:14  توسط ايمل " نظري "  | 

اصول و روش نگهداري محصولات زراعتي

مقدمــــــــــــه

 انبارکردن محصولات زراعتی یک اصل مهم وضروری برای نگهداری مواد غذای ورساندن غذای های متنوع باکفیت عالی برای استفاده بشرضروری است. بنابرین برای انبارکردن محصولات  به منظوراستفاده درفصل های نامناسب سال ویا هنگام وقوع جنگ ها، خشکسالی ها، قحطی ها وبرای مقابله باگرسنگی از زمان های بسیارقدیم درجوامع انسانی معمول بوده است.اکنون طرزنگهداری محصولات  درشهرها ودرمناطق مختلف روستای برحسب فرهنگ وشیوه های زنده گی شان متفاوت میباشد. چنانچه معمولادروقت انبارکردن محصولات  شان برای محافظت ازموجودات ضرردهنده وهم چنان حشرات مضره وعوامل محیطی که باعث فاسد شدن مواد غذای آن ها می شد جای مناسبی را انتخاب می کردند تا ازشرفاسد شدن، مواد غذای شان درامان باشند تا اینکه انسان ها بتوانند موادغذای خود را نظر به ضرورت شان ازیک فصل به فصل دیگرانتقال دهند.بخاطریکه تولید محصولات  درطول یک یا چند فصل محدود تولید شده و تقاضا بشربرای محصولات  بدون وقفه وجود داشته وبدون موجودیت انبار نمیتوان غذای مورد ضرورت شان را در یک مدت طولانی مهیا کرد. این نشان دهنده آن است که بدون ذخیره وانبار کردن، موادغذای با کیفیت عالی برای انسانها ناممکن میباشد.مسله انبارکردن محصولات  در دنیا امروزی بسیاربا اهمیت بوده، چونکه روزبه روزتعداد نفوس درجهان بیشترمیگردد وساحات  به دلایل مختلف کمتر می گردد و تولیدات محصولات  درجهان سوم بسیار پائین بوده ودراثر نبودانبارهای ذخیروی محصولات تولیدی شان دراثر انتقال ازیک جابه جای دیگر فاسد می شوند. یعنی اهمیت انبار در نگهداری محصولات کشاورزی حتمی و ضروری است چرا که نگهداری محصولات کشاورزی برای مدت طولانی برای انسان ها بدون ذخیره وانبار ناممکن است.

محصولات زراعتی

وجود یک انباراصولی وصحی درمنازل وکارخانه جات تولید موادغذای ضروری است زیرا انبارها نقش موثری درحفظ وصحت، مقدار قابل ملاحظ ازمواد خوراکی غذای دارند. لذا چنانچه آن دسته ازمواد غذای را که میتوان درانبارنگهداری کرد. اگربا استفاده ازشرایط وروشهای صحیح علمی وفنی انبارکردن می توان آنهارا با خیال آسوده برای مدت نسبتا طولانی نگهداری نمود. انبارکردن مواد غذای یکی ازروشهای بسیار مهم، مفید وقدیمی به شمارمی آید درجهت صحیح آن استفاده شود.درطول تاریخ بارهامشاهده شده است که آذوقه های انباری درسالهای قحطی (جنگ، خشکسالی،انقلاب)  نجات دهنده جان ملیون ها انسانها بوده است. ذیلا روایتی دراین مورد از قران مجید به صورت داستان ارایه می گردد.عزیز پادشاه مصر شبی در خواب دید که رود نیل خشک شده وهفت گاولاغرازآن بیرون آمدن سپس گاوهای لاغرهفت گاو فربه را خوردند وهفت خوشه گندم را دید که رسیده وچون  آنرا فشرده دانه بیرون نیامده وهفت خوشه سبز وضعیف دید که چون در دست مالید دانه های گندم آن بدست خارج شده است. عزیز پادشاه مصر وقتی که از خواب بیدار شد دستور داد تا بزرگان، علما، دانشمندان ومنجمین را به بارگاه خود حاضر نمایند. پس ازاین همه حاضر شدند خواب خود را به انها شرح داد. و تعبیر خواست هر کس نظریه از روی مشاهر خود داد و در نتیجه گفتند این خواب شیطانی است تعبیر ندارد.عزیز پادشاه مصر وقتی که همه را از تعبیر خواب عاجز دید بسیار ناراحت و متآسف شد و به فکر فرورفت.  ساقی در فکر پادشاه آمد که یوسف چند سال قبل که خواب اورا درزندان تعبیرکرده و به او گفته بود نام مرا در نزد عزیز پادشاه مصریاد آوری کن، لذا از فراموشی این مسله ناگهان چنان آه سردی کشید که ای ساقی ترا چه شده که چنین آه از جگر بر نهادی ؟

      ساقی چند قدم پیش رفته و پس از تعظیم در مقابل پادشاه گفت عزیز پادشاه  مصر زنده و پاینده باشد زمانی که من درمحبس بودم غلام نیک روی و نیک خوی درآنجا بود، شبی خواب دیدم بس شگفت سحرگاهان که با وی درمیان نهادم آ ن را به خوبی تعبیر نمود و هم چنان شد که او گفتند.لذا راحب و ندیمان خود را با ساقی نزد حضرت یوسف(ع ) به زندان فرستاد تا خواب او را تعبیر کند فرستاده گان خواب عزیز پادشاه مصر را به حضرت یوسف(ع) شرح داده و گفتند : اگر این خواب را تعبیر کنی که مقام، منزلت و بزرگواری تو در پادشاه معلوم خواهد شد. حضرت یوسف ( ع) خواب عزیز پادشاه  مصر را چنین تعبیر نمود.  باید هفت سال پی در پی کشت و زراعت کنید و مراقب باشید تا محصول رشت و نمو کند و هنگام درو مواضب آن باشید تا گندم از خوشه خود خارج شود و در انجام عملیات مختلف  میده نشود تا در موقع انبارکردن کرم ودیگر حشرات در آن خوشه ها راه نیافته و آن ها را  ننمایند و هرسال به اندازه احتیاج مردم  گندم را از خوشه جدا کنید و بقیه را در انبار ذخیره نمائید زیرا هفت سال بعد قحطی  خواهد شد وبر مردم سخت خواهد گذشت وتا هفت سال از زمین نبات بیرون نخواهد شد وپس از هفت سال قحطی، به اندازه باران می بارد که تمام محصولات  حاصل بلند میدهد اما آن هفت گاو لاغر نشانه سالهای قحطی و هفت گاو فربه نشانه هفت سال نعمت وفراوانی است.عزیز پادشاه مصر وقتی تعبیر خوابش را شنید بسیارخوش شد لذا به راحب خود دستور داد تا انگشتر، تاج و شمشیر را به نشانه سپاس و عذرخواهی نزدحضرت یوسف(ع) برده اورا با عزت و احترام و با اسپ مخصوص وی را به قصر آوردند. سپس به رئس تشریفات دستور داد تا شهر آذین بسته وغلامان وکنیزان ماهربرای پیشوازبه صف ایستادن هنگام ورود حضرت یوسف( ع)  به قصر، عزیز پادشاه مصرهمراه صاحب منصبان و لشکر کشور به استقبال او رفت واز وی بسیار دل جوئی کرد ودر قصراورا کنار خود روی چوکی با پوشش ازدیبای رومی نشاند وبه او محبت کرد. عزیز پادشاه مصر گفت ای یوسف تودر نظرمن ارج ومنزلتش را داری که هر حاجت ومقام که تومیخواهی قبول دارم.  حضرت یوسف ( ع) گفت مرا امین گردان به خزانه ها وانبارهای سرزمین مصر که تمام زراعت آن در تصرف من باشد که من داناتر به این کار وحافظ آن خواهم بود. ودر انبار داری توشه ومصرف آن کمال دقت را خواهم کرد بنابرین باید گفت که قحطی بلای عظیمی است که بشررا به مرحله توحش و بربریت بر میگرداند.  لذا داشتن انباربرای انبار کردن مواد غذای یا آذوقه وجمع آوری توشه برای مصرف هر فرد از ارکان بلا فصل زندگانی است.بنابر گذارش روزنامه اطلا عات درسال ( 1366 ) مطابق سال (ع) (1987) براثر خشکسالی درنیکاراگوا (70) درصد از محصول مواد غذای از بین رفته بود لذا دولت از سراسر کشور حالت وخیم اعلام کرده واز جوامع بین المللی در خواست کمک نموده است.(30-32) در جنگ های ناپلیونی، دولت فرانسه جایزه برای کشف روش های جدید نگهداری مواد غذای تعین گردید. یک شخص فرانسوی مؤفق شد با حرارت دادن ظروف شیشه در آب جوش مواد غذای در آنها کنسرونماید ودر سال 1810 مؤفق به دریافت جایزه شد.(2)مطالب یاد شده ذخیره سازی موادغذای در انبار در زندگی روزمره حایز اهمیت میباشد یکی از مشکلات انبار داری مواد غذای وجود آفات و حشرات میباشد بنابرین در ساختن انبار مواد غذای باید دقت کافی مبذول گردد وراه های کنترول آن جستجوگردد.

اهداف نگهداری محصولات زراعتی

 هدف نگهداری موادغذای جلوگیری از تغیرات نا مطلوب درغذا درفاصله زمانی بین تولید ومصرف میباشد، چنین تغیرات میتواند به وسیله حمله حشرات ورشد موجودات ذره بینی وواکنش های کیمیاوی ، فزیکی، وبیوشیمی ترکیبات تشکیل دهنده غذا انجام شود. رشد موجودات ذره بینی نا مطلوب در مواد غذای علاوه برپائین آوردن کیفیت مواد غذای درانبار شده بلکه آنها میتواند مواد زهری را نیز تولید کند. بنابرین در هر نوع روش تغیر وتبدیل مواد غذای هم رشد موجودات ذره بینی نا مطلوب وهم واکنش های کیمیای، فزیکی وبیوشیمی باید مورد نظر قرار گیرند.

دواصل اساسی در جلوگیری از فساد مایکرواورگانیزمهای مواد غذای وجود دارد باید منحصربه فرد بودن ویا جدید بودن یک روش جدید میباشد. این دواصل باهم درموارد جداگانه مورد نظر قرارگیرد.

اصل اول : که موجودات ذره بینی از بین برده شود وازآلوده گی مجدد جلوگیری صورت گیرد این اصل روش کنسرو سازی است.

اصل دوم: که مواد غذای را طوری تغیردهند که رشد موجودات ذره بینی جلوگیری شود به عنوان مثال میتوان به کمک حذف آب قابل استفاده ازغذا ازرشد موجودات ذره بینی جلوگیری کرد. قبل از استفاده آنرا به ماده غذای مجددآ بر گرداند جذب آب هم چنین با افزودن نمک طعام و شکر امکان پذیر است.روش دیگر تغیر محیط مواد غذای به منظور جلوگیری از فعالیت موجودات  ذره بینی تغیر PH آن میباشد. PH پائین که به افزایش اسید در مواد غذای همراه است به اندازه که بدن قادر به تحمل آن باشد بطور وسیع در نگهداری مواد غذای مورد استفاده قرار میگرد.(11)

ضرورت نگهداری محصولات زراعتی

انسان از زمانه های بسیارقدیم به ضرورت نگهداری مواد غذای مورد مصرف خود پی برده است ضرورت نگهداری مواد غذای در ملل قدیم و در سرزمین های مختلف و همراه با زنده گی انسان بطور گسترده و فرا گیر مطرح بوده است.  شاید ادعا کرد که ضروری ترین و با مطبع اولین تکنیکی که بشر برای تداوم حیات خویش ابداع کرده است. تکنیک استفاده ازعوامل و صنایعی می باشد که می توانست اورا در افزایش قابلیت نگهداری فرآورده های غذائی یاری نماید پچیده گی ترکیبات تشکیل دهنده مواد غذای وحساسیت آنها به عوامل فساد ازیک طرف وعوامل خارجی نظیر جنگها، خشکسالی ها و حوادث غیر مترقبه طبیعی ازطرف دیگر به ارایه و اجزای روش های علمی تر و موثرتردرنگهداری فرآورده های غذای را مشهورتر ساخته است. مشکل افزایش مواد غذای در جهان ووجود محدودیت های افزایش تولید مواد غذای، تعادل مصرف و تولید مواد غذای را به هم زده و خصوصآ در کشور های جهان سوم به عقب نگه داشته شده است، منجربه قحطی و گرسنگی عمومی شده و خواهند شد افزایش ضایعات فرآورده های  پس از برداشت در کشورهای روبه انکشاف که فن نو آوری پائینی برخوردار اند خود عامل بسیارمهم درکمبود مواد غذای محسوب میشود.

     اطلاعات مربوط به تولید کل مواد غذای درسال 1992 نشان میدهد که به اندازه کافی مواد غذای در جهان وجود دارد تا جوابگوی جیره غذائی کافی برای تمام افراد بشر باشد اگر میزان تولید مواد غذای دنیا را به حسب انرژی محاسبه وآنها را برکل جمعت جهان تقسیم کنیم اینکه اوسط انرژی مورد نیاز درهر فرد 2350 کیلو کالری در روز می باشد ولی کافی بودن مقدار کل تولید مواد غذای دنیا نه تنها به کمیت آن بستگی دارد بلکه به کیفیت مواد غذای تولیدی نیز مرتبط است.(14)

ضرورت افزایش تولید و کاهش ضایعات محصولات زراعتی

 تکنالوژی جدید در فن  در رابطه به چگونگی جلوگیری ازضایعات محصولات  در مقابل آفات طبیعی مانند شرایط نا مناسب جوی، حشرات، بیماری ها، علف های هرزه و غیره تولید مواد غذای برای مصرف بیشتر را به مقدار قابل توجهی افزایش داده. چون تمام مردم باید ازجیره غذای کافی برخوردار باشد بنابرین نسبت تولید محصولات غذائی در آینده جهان در چند دهه گذشته به سرعت افزایش یافته است.  طوریکه سالانه بیش از 2.1 فیصد اضافه می گردد مدت بسیار طولانی سپری شده است تا جمیعت جهان به 3.5 ملیارد برسد در حالی که اگر رشد جمیعت کاهش نیابد درکمتر از35  سال 3 ملیارد دیگر به جمیعت جهان اضافه می گردد. رشد سریع نفوس جهان در جهان سوالاتی را برمی انگیزد که چگونه نیازمندی های مواد غذای برطرف می گردند این واضح است که مقدار زیادی افزایش تولید مواد غذای لازم است تا از لحاظ تغذیه جیره غذای کافی برای هر نفر فراهم شود.  مطمعینآ نرخ رشد جمیعت در حدود 2.1 فیصد در یک سال میباشد اگر ازدیاد نفوس به همین منوال ادامه داشته باشد تهیه مواد غذای برای هر فرد قابل توجه میباشد. خوشبختانه کشورهای زیادی در حال برنامه ریزی هستند تا رشدجمیعت خود را کاهش دهند آنها هم چنین برنامه های توسعه  شان را با این مصرف که تولید مواد غذای را همگام با رشد جمیعت قراردهند گسترش میدهند.از بین بردن گرسنگی وفقر تغذیه ازجهان به مقدار زیادی بستگی به این دارد که با چه سرعتی تولید محصولات  درکشورهای در حال توسعه می تواند افزایش یابد به منظوراستفاده لازم از محصولات  باید پیشرفت و توسعه چشمگیر موادغذای، انبارداری حمل و نقل و برنامه بازاریابی نیز مورد توجه قرار دارد. استفاده از درجه حرارت بالا و تهیه غذاهای کنسروشده و افزایش قدرت تان دسترسی به مواد غذای و ترکیبات آن اثرات مهمی داشته است. کنسرو نمودن ویا تغیر دادن مواد غذای به شکل مطلوب خصوصیات ذیل را بخود می گیرد.

1. ارزش غذای و خوش مزه گی .

2.  زمان لازم را حفظ می کند.

3.  سلامتی انسان را بهبود می بخشد.

4.  جیره غذای را متنوع می کند.

5.  زمان لازم برای تهیه مواد غذای را کاهش می دهند.

 مهمتر آن که این نتایج با صرف هزینه کمتری به دست می آید. از طرف دیگر فن آوری در مواد غذای بازارهای محصولات  را به مقدار قابل توجه توسعه داده است درنتیجه بالا رفتن سطح زنده گی، آرزوی داشتن یک جیره غذای متنوع درطول سال میباشد.(20)

شرایط مناسب جوی برای انبار کردن

1. حـــــرارت.

2. رطـــــوبت.

3. ترکـیب هوا.

 4. انتـشار بـو.(18)

روش انبار کردن محصولات زراعتی

انبارکردن موادغذائی باید با اطلاع از روش های انبارداری و دقت در اجرای صحیح اصول آن انجام شود درغیرآن درین صورت موادغذای توسط عوامل مختلف، خراب ویا  می شود وسبب می گردد که صاحبان انبارها دچار خسران مالی گردند.درمراحل انبارکردن باید کنترول داخلی انباررا ازنظرآفات مسایل فنی وصحی درنظرگرفت درصورت مشاهده هرگونه عیب ونقص بدون کاهلی آنرا برطرف کرد.مثلا اگر سوراخ موش دیده شود باید با آهک و شیشه خورده آن را کاملا مسدود نمود و یا اگر دستگاه از کارافتاده باشد باید ان را ترمیم نمود.قبل ازآذوقه جدید باید کف انبار و دیوارهای انبارو تمام زوایای موجود وتمام وسایل انبار خوب تمیز شده وعاری ازخاک و خاشاک و پسمانده های محصولات قبلی و فضولات تخم حشرات باشد. سپس مبادرت و ضدعفونی با شعله چراغ و اشعه ایکس و ماورای بنفش ویا آهک ضدعفونی کننده مانند (DDT) وغیره که درمبحث مبارزه با آفات انباری شرح داده شده حجم داخل انباررا ضدعفونی نمود.در مراحل بعدی باید به نوع غذا و بسته بندی و جنس پوشش وسایل اقتصادی آن دقت کافی نمود زیراکه نگهداری هرغذا بستگی به نوع پوشش و طریقه بسته بندی آن دارد درصورت امکان بایدغذا های که از یک خانواده نیستند و نگهداری آنها با هم موجب مشکلات می شود درانبارهای جداگانه ذخیره سازی نمود. مواد غذای را پس از قرار دادن دربوری ها و کارتن ها و بسته بندی های مختلف مناسب با احوال شان روی قفسه های طبقه بندی شده که حداقل 20 الی 30 سانتی متر از زمین فاصله دارد قرار میگیرند بسته بندی های مواد آماده شده موادغذای را باید به فواصل معینی روی هم قرار داد. باید توجه داشت که روی هم گذاشتن آن دسته ازغذا های که تنفس میکنند مانند برخی ازغله جات، حبوبات، سبزی جات و میوه جات و یا آن های که محتوای مقادیر زیادی آنزایم هستند درست نیست زیرا عمل تهویه درداخل آن ها به خوبی صورت نمیگیرد وباعث بالا رفتن رطوبت وایجاد گازکاربن درمحیط میشود وتغیرات نا مطلوب درآن ها حاصل میگردد. ضمنآ بالا رفتن رطوبت محیط برای رشد و نموی قارچها، پوپنک ها و مخمیرها مناسب می سازد و نتیجتآ سبب  مواد غذای می شود.بوری های محتوای مواد غذای را باید به طریقه، درانبارچید که حداقل نیم متر با دیوارمجاور فاصله داشته باشد برعلاوه لازم است که هنگام چیدن بوری ها راهروی های را برای عمل بررسی و حمل ونقل مواد غذای درنظر گرفت.هنگام انبارکردن موادغذای لازم است محل تولید و تاریخ ورود به انبار روی پوشش آن ها قید شود.(42)    

تغیرات درجه حرارت ورطوبت درانبار

 یکی ازاقدامات اساسی که پیش ازانبارنمودن نمونه گیری بایدانجام بگیرد کنترول میزان رطوبت غلات، حبوبات و دیگر محصولات انباری است. اگر میزان رطوبت این غلات بیش ازاندازه زیاد باشد نگهداری آن ها درانبار مشکل خواهد شد.  در انبارهای حاوی محصولات مرطوب، به محض بالا رفتن درجه حرارت، فعالیت آفات یا مایکرواورگانیزم ها آغازشده و تمام محصول در معرض خطرنابودی قرارمیگرد. گاهی مشاهده می گردد با وجود اینکه همه اقدامات لازم در مورد کنترول رطوبت غلات درهنگام انبارکردن محصول درنظرگرفته میشود. بازهم پس ازمدتی میزان رطوبت در بعضی ازنقاط توده محصول افزایش پیدامی کند، این افزایش مربوط به ایجاد اختلاف درجه حرارت درنقاط مختلف یک انبارمی باشد. اغلب دیده میشود که به عللی در نقاط مختلف توده محصول درانبار، مواضع گرم ویا سرد شدن پدید می آید به دنبال آن جریانات هوا طبق قوانین فزیکی برقرار شده و سبب میشود که رطوبت از نقاط گرم به قسمت سرد منتقل می شود.طبق نظر جوف ( Joffe ) در سال 1958، اگر هوای بخش از انبار به دلایل سرد شود، مقدار رطوبت نسبی آن افزایش پیدامی کند بطورکه این افزایش ممکن است به حدی اشباع نیز برسد. درین صورت حداکثر رطوبت در روی غلات که در خنک ترین بخش انبار قرار گرفته متمرکزمی شود. پیدایش اختلاف درجه حرارت در نقاط مختلف انبار ازدوراه امکان پذیراست. یکی از نفوذ درجه حرارت بیرون به درون انبار و دیگری فعالیت موضعی حشرات و کنه های زیان آوراست.در نقاط گرم سیراگر بدن و سقف انبار به اندازه کافی ایزولاسیون نشده باشد درین صورت درجه حرارت بیرون به درون انبار نفوذ کرده وباعث گرم شدن محصول میشود. این نفوذ به ویژه در انبارهای فلزی که ازنظرانعکاس نور ضعیف هستند شدید تر میباشد. درین انبارها درجه حرارت پس از نفوذ به داخل، به تدریج به سوی نقاط مرکزی گسترش میابد ولی ازآن جای که قدرت هدایت درجه حرارت در دانه های غلات ضعیف است این گسترش به کندی صورت میگرد.در انبارهای فلزی اگردرجه حرارت بیرون، درمدت طولانی، از درجه حرارت توده محصول درون انبار بیشترباشد رطوبت شدیدی دربخشهای نزدیک به کف انبار، بوجود میآید که سبب فعالیت مایکرواورگانیزم ها و تخمر وتباهی محصول میشود ولی اگر دانه ها به اندازه کافی خشک باشند این حالت کمتر اتفاق می افتد.افزایش موضعی درجه حرارت انبار، گاهی نیز مربوط به فعالیت حشرات و کنه ها است، درین صورت این جانوران در مکان محدود مناسبی ازانبار متمرکز شده وبه تدریج برجمعیت خود می افزایند. در اثر ازدیاد جمعیت و تنفس آن ها درجه حرارت درین قسمت ازانبار بالا میرود. افزایش موضعی درجه حرارت گاهی ممکن است تا 36 درجه سانتی گیرید ویا بیشتر نیز برسد ودربعضی مواقع درجه حرارت آن چنان سریع میابد که منجر به آتش سوزی میشود. در چنین شرایطی برعکس حالت اول درجه حرارت ازمرکز توده محصول به اطراف انبار منتشرمی شود. اگرهوای بیرون به مدت نسبتآ طولانی سردترازهوای داخل انبارباشد به علت ایجاد اختلاف درجه حرارت در اطراف دیوارهای انبار، جریان هوا برقرارمیشود، هرچه هوای نقاط نزدیک به دیوارها و زیر سقف انبار خنک ترباشد رطوبت نسبی افزایش یافته ودرسطح توده غلات متمرکزمیشود. در اثر وقوع این پدیده، گاهی ممکن است رطوبت نسبی دراین نقاط به حدی اشباع خود برسد بدین صورت یک منبع رطوبت واقعی در سطح توده محصول تشکیل میگردد.هنگام که هوای گرم وخشک نقاط مرکزی به سطح بالای انبار جریان پیدا کند به محض برخورد با هوای سرد، رطوبت روی دانه ها نشست می کند وبدین ترتیب کانون های مناسب برای موجودات ذره بینی وتخمر محصول بوجود میآید.اگر میزان رطوبت غلات در هنگام انبارکردن اندک و در حد زیاد باشد، امکان متراکم شدن رطوبت کمترمیشود. تراکم موضعی رطوبت نسبی درانبارهای فلزی، واقع در مناطق گرم سیر مشکلات زیادی را ایجاد میکند، درین انبارها درجه حرارت بیرون سبب افزایش درجه حرارت محصول شده ومنجر به جابه جای رطوبت نسبی، ازیک نقطه به نقطه دیگرمیشود. دراین انبارها هنگام روز دراثر تابش آفتاب، بدن انبار فلزی گرم شده ومقدار بخارآب درفضای درونی آن افزایش پیدا میکند ولی هنگام شب که حرارت به میزان قابل توجهی کاهش میابد بخارآب دراطراف دیوارها متراکم شده وامکان خراب شدن محصول را فراهم می سازد.برای جلوگیری ازپدیده تراکم بخارآب، میتوان سطح بیرونی بدن انبار فلزی را با رنگ سفید رنگمالی کرد، این کار سبب برگردانیدن درجه حرارت آفتاب شده درنتیجه از گرم شدن داخل انبار تا اندازه جلوگیری خواهد کرد.(80)

روش های نگهداری محصولات زراعتی

1. نـــــور.

2. حـرارت.

3. آب و اکسیجن

4. آلوده با ذرات مواد خارجـی. (48)

انبـــارهــــــای مختـــــلف محصولات زراعتی

1. انبار معمولی یا انبار تهویه:  این انباردرمناطق معتدل با استفاده ازهوای سرد شب می تواند شرایط مساعدی برای نگهداری کچالو، پیاز و گلپی وغیره سبزیجات فراهم می کند.  ودارای تهویه خود کار هستند که درموقع لازم باد گیرها و پکه ها، هوای خارج را وارد انبار کرده حرارت تولید شده را خارج ساخته و حرارت را به حد مطلوب پائئین می  آورند.در فصل زمستان که هوا بسیار سرد است فقط مقدارکمی ازهوای خارج برای پائین نگاه داشتن حرارت کافی است. درصورت که تبادل هوا کم باشد، میکروب های  کننده وواکنشهای بی هوازی را تسریع و فعال مینماید اگر سرعت تهویه از حد لازم زیادترباشد محصول به سرعت آب خود را از دست میدهد و پژمرده می شود.

2. انبار هیـــپوبار ( فشارکم ) :  نگهداری سبزی ومیوه ها را در فشار کم یا خلا نسبی، عمر نگهداری آن را افزایش می دهد. امتیازات این روش که هنوز درسطح تجارتی معمول نیست خارج ساختن گاز اتلین تولید شده، کاهش غلظت اکسیجن و بنابرین به تاخیر انداختن، رسیدن یا زرد شدن محصولات مانند بادنجان رومی و گلپی میشود. دراین روش باید مقداراکسیجن مرتبآ وارد انبارشود تا از بی هوازی جلوگیری شود. همرای هوای وارد شده می توان گاز های دیگر مثلا برای جلوگیری از جوانه زدن و  شدن انجام داد.

3. کامیون های یخچال دار:  این کامیون ها بویژه برای حمل و نقل محصولات آسیب پذیر مفید است و مانند سرد خانه درطول راه با عث افزایش عمر نگهداری می شود. کانتینرهای یخچال دار قابل جدا شدن را از وسایل نقلیه بوده و برای حمل و نقل گوشت و مواد غذای دیگر در سطح تجارت بین المللی بکارمیروند چون خود مستقلا دارای سیستم سرد کننده می باشند. جابجای آنها ازکشتی به خشکی یا بالعکس تولید سرما را دچار وقفه نکرده و پایداری محصول افزایش می یابد.در صورت عدم دسترسی به این امکانات می توان برنامه حمل و نقل محصولات را طوری تنظیم کرد که کامیون هنگام شب در راه باشد تاضمن عبورازمناطق سرد، دریچه های آن را بازکرده و تهویه با هوای سرد صورت گیرد.

4. انبارهای نفوذ ناپذیر:  یکی از روش های پیش رفته نگهداری محصولات  استفاده ازانبار های نفوذ نا پذیر هوا است این انبارها مخزن های هستند که پس ازپرکردن از محصول بستن درو کلکین ارتباط داخل آن ها از نظر تبادل گازی با محیط خارج به طوری کلی قطع می شود. اکسیجن موجود در فضاء بتدریج صرف تنفس عوامل بیولوژیک موجود در انبار مانند جوانه زدن دانه ها، حشرات، کنه ها و قارچها شده و پس از چندی به علت کمبود اکسیجن و زیاد شدن گاز کاربن ادامه زنده گی را برای همه موجودات زنده غیر ممکن می سازد. این موضوع که در واقع اساس انبارهای نفوذ ناپذیر هوا را تشکیل میدهد. بریک( Brach ) در سال 1945 نشان داد که تمرکز حشرات در یک نقطه انبار میتواند حرارت غلات را به 30-35 درجه سانتی گرید رسانده و گاهی نیز تا 42 درجه سانتی گرید یا بیشتر بالا میبرد. اما اگر ساختمان انبار از شکل نفوذ ناپذیر باشد به علت کاهش اکسیجن و افزایش گاز کاربن ادامه زنده گی در محیط غیر ممکن خواهد بود.آزمایش های متعددی که در این مورد انجام شده نشان میدهد که در فضاء بسته و غیر قابل نفوذ هوا اگر تراکم اکسیجن از حد( 2-3 ) فیصد پائینتر رود همه حشرات کاملا از بین می رود.(35-38)

ساختمان انبارهای محصولات زراعتی

 در کشورهای در حال رشد نسبت به ساختن انبارهای که دارای شـــــــرایط لازم برای نگهداری محصولا ت انباری باشند کمتر توجه میشود. درین کشورها تولیدات محصولات  کشاورزی ومواد غذای انباری، گاهی در شرایط بسیار ابتدائی وغیر صحی نگهداری میشوند وبه این سبب طبق گذارش های مجامع بین المللی بزرگترین ارقام خسارات آفات انباری دراین مناطق از جهان به چشم میخورد زیرا دراین کشورها نبودن امکانات مجهز و از یک سوی دیگر انبارهای مجهز وامکانات مبارزه موثر با آفات وجود ندارد. درگذشته ها درکشورهای در حال پیشرفت بندرت انبارهای غلات ودیگر محصولا ت بسته بندی شده ساخته میشد. دراین کشورها آنچه بنام انبار، خواه از مصالح ساختمانی وخواه از فلزات ساخته میشد مخصوص برای نگهداری محصولا ت توده شده بود وبه این سبب موقع مبارزه با آفات وبکاربردن گازهای زهری با مشکلات زیادی مواجه بود. ولی در سال های اخیر درجهت رفع این مشکلات، انبارهای خاص نگهداری محصولا ت بسته بندی شده ساخته میشود، این انبارها به هر شکل واندازه که باشد وبا هر نوع مصالح ساختمانی که ساخته میشود، حد اقل دارای خصوصیات ذیل باشد.

1. تـوان نگهـداری گازهای زهـری.

2. نـفـوز نـاپذیــر بــودن رطــوبـت.

3. نفوذ ناپذیر بودن درجه حـرارت.(47-49)

عوامل موثر در فساد مواد غـــذای

 مواد غذای در هنگام نگهداری ممکن است به اشکال مختلفی  دستخوش تغیر و فساد شوند. این فساد می تواند بر طعم، رنگ، بافت، کیفیت بهداشتی و ارزش تغذیه ای مواد غذای اثر بگذارد.  باید توجه شود که در مواد غذای ترکیبات و اجزا حساس و بسیار آماده برای انجام واکنش های زیان آور وجود دارند که به ساده گی ممکن است تحت اثرعوامل محیطی مانند حرارت، اکسیجن، نور، مایکرواورگانیزم ها و رطوبت گرفتار تغیرات نا مناسب وواکنش های مخربی شوند. تنوع و تعداد این عوامل زیان آور و هم چنین وجود ویژه گی های متفاوت در میان اقلام مواد غذای باعث گردیده است که روش ها یا تکنیک های مختلفی برای مقابله با آنها ابداع و توسعه یابند و امروزه درامر نگهداری مواد غذای در حد گسترده ای مورد استفاده قرار گیرند. البته بعضی ازروش های مقابله با فساد ماده غذای دارای قدامت تاریخی زیادی هستند اما تبیین علمی یا تکنیکی آنها عمدتا ازاواسط قرن نوزدهم و نیمه اول قرن بیستم صورت گرفته است.یکی ازمشکلات مشخص درامرجلوگیری از فساد موا دغذای این است که در بسیاری موارد، چند عوامل یا شرایط زیان آوربه طورهم زمان بر روی موادغذای اثرمیکنند و مجموعا شرایط شدید مناسبی را برای فساد آن فراهم می نماید . در این میان، برخی از روش های نگهداری می توانند در مجموع یا حداقل در مواردی نقش حفاظتی بهتری ازخود ظاهر سازند. کنسرو کردن مواد غذای در قوطی ها می توانند نقش موثری داشته باشند.

عوامل که باعث  مواد غذای میشود عبارتند از:

1.    مایکرواورگانیزم ها.

2.    حشـرات و جوندگان.

3.    آنـزایم هـای غـــذای.

4.    رـطــــــــوبــــــــت.

5.    اکسیــــــجـــــــــــن.

6.    حـــــــــــــــــرارت.

7.    نـــــــــــــــــــــــور.

8.    مــدت و زمــــــان.

9.    PH.(21-34)

مدیریت و بهداشت انبارهای محصولات زراعتی

 یکی ازمسایل مهم درصحت انبارها رعایت اصول فنی درتحویل محصول وبه کاربستن کلیه مقررات وروش های است که هر کشور ویاسازمانی برای پذیرش محصولاتی داخلی و خارجی خود به انبارها وضع کرده است. اولین اقدام برای تحویل گرفتن محصول تعین مقداررطوبت آن به روش های امتحانی است که درپی آن مقدار ناخالصی ها وآلوده گی محصول وبه آفات های مختلف وبیماریهای آن نیز باید مشخص شود این عملیات درمورد بعضی ازمحصولات انباری مانند غلات، حبوبات و محصولات صنعتی دارای اهمیت خاص است.پس ازآنکه محصول با وسایل مختلف مانند کشتی ها، واگن ها، کامیون و چهارپایان وارد دروازه های انبارشده اولین کاری که برای تحویل گرفتن آن صورت می گیرد نمونه برداری علمی وفنی است که به وسیله کارشناسان وافراد ماهر انجام می شود. درعملیات بررسی علاوه برانجام بررسی های لازم درمورد کیفیت محصول، سالم بودن و یا میزان آلوده گی آن با آفات وعوامل بیماریزائی مختلف نیز باید مشخص شود تا در صورت نیاز قبل از تحویل گرفتن دستور مبارزه داده شود. بطور کلی در انبارها آذوقه و محصولات  به منظورحفظ وسلامتی و صحت مصرف کننده گان و همچنین جلوگیری از زیان های اقتصادی ناشی از عدم مراقبت ویا فعالیت آفات لازم است نکات زیر رعایت گردد.

الف : شرایط ساختمان انبار

ساختمان انبارحد ا قل باید دارای شرایط زیر باشد:

·سقف انبار باید سالم و بدون نقص باشد تا ازنفوذ رطوبت، هم چنین آفات مختلف بویژه پرندگان و

جونده گان به داخل آن جلوگیری شود.

·دیوارها، سقف وکف انبار باید بدون شکاف ودرز باشد، زیرا شکافهای موجود می تواند پناگاه های مناسبی برای تمرکزحشرات وکنه های انباری وموشها باشند.

· کف انبار باید طوری ساخته شود که رطوبت از زمین به درون انبار عبور نکند.

ب : صحت انبارهای غــذای

انبارهای نگهداری محصولا ت غذای ازهرتیپ واز هر نوع که باشند باید هنگام پرکردن وهم چنین درطول نگهداری آنها همه اصول ونقطه های صحی رعایت شود وگرنه محصول مورد حمله آفات ومایکرواورگانیزم ها قرار گرفته وزیانهای را متحمل خواهد شد. بنابر لازم است موارد زیرا هنگام انتقال محصول به انبار مورد توجه قرار داد.

·پیش ازانبار کردن محصول تازه، باید تمام محصولا ت باقی مانده سالهای پیش که ممکن است به آفات مختلف آلوده باشد ازانبارخارج شود وسپس تمام سطوح داخلی انبار بخوبی نظافت وجاروشده در، کلکین، سقف ودیوارهای انبار را به دقت تمیزکرد.

·اگرلازم باشد سطح دیوارهای انبار را سفید کنند دراین صورت از بکاربردن دوغ آب آهک که یک ماده قلیائی است باید خوداری شود زیرا ماده قلیائی خواص آفت کشی برخی از مواد زهری را که در انبار های خالی بکار می برند، پائین می آورد.

·ازپذیرش غلاتی که رطوبت آنها بیش از اندازه زیاد باشد باید پرهیز شود، حد اکثر رطوبت قابل قبول در مورد گندم (% 12-13) است. برای این منظور هر کشور ومنطقه باید نورم مشخص داشته باشد.

·پیش ازانبار کردن محصولا ت لازم است انبار خالی را به وسیله حشره کشهای مناسب دوا پاشی شود.

· غلاتی که مواد ناخالص آنها از حد نصاب پیش بینی شده، تجاوز کند قابل پذیرش انبار نخواهد بود، تخلف ازاین مقررات نه تنها ممکن است بهداشت مصرف کننده را به مخاطره بیندازد بلکه زیانهای اقتصادی زیادی نیز به کشور وارد میکند.

پ : پذیرش محصول

درپذیرش محصول به نکات زیر باید توجه شود.

· توزین نمودن پس از انجام عملیات بررسی ونمونه برداری های لا زم درصورت پذیرفته شدن، محصول را با ترازوهای بزرگ وزن کرده ومقدارآن را دردفترانبارثبت میکنند. مشخصات کامل محصول مانند: نوع، ورایته ، نتایج بررسی ونمونه برداری  وغیره در ستونهای دیگر این دفترنوشته میشود.

·صدور پروانه دریافت محصول- دراین پروانه تاریخ تحویل، نوع وکیفیت محصول، مقدار، مبدآ، نام ونشان تحویل دهنده، مشخصات کشتی، قطار، کامیون وغیره ذکرمیشود. واین پروانه دردونسخه صادرمیشود که یک نسخه آن به صاحب محصول ونسخه دیگرآن دربخش خاص نگهداری میشود.

·بوری های حاوی محصول را میان عرضی وطولی ، درجهت عرض انبار ودرقطارهای موازی ، طوری روی هم میچینند که احتمال ریختن آنها به زمین نباشد. این عمل درانبارهای بزرگ به وسیله موتورهای ویژه بنام لیفت تراک که میتوانند بوری ها را تا ارتفاع ده متری بالا ببرند، صورت میگیرد.

· دربخش انتهای هررج ، فیش انباری الصادق می شود که درآن نوع محصول، تعداد بوری ها، وزن بوری ها،  تاریخ ورود به انبار، تاریخ مبارزه با آفات ودیگر اطلاعات لا زم نوشته میشود. این اطلاعات باید به همین صورت دردفتر مرکزی انبار نیزثبت شوند.

ج : کنترول آفات

 هنگام دریافت محصول، اگرامتحان ونتایج بررسی ها میزان آلوده گی محصول به آفات را بیش ازاندازه زیاد نشان می دهد باید بایکی ازروشهای معمول نسبت به مبارزه آن اقدام شود. این عمل ممکن است براساس روشهای زیر انجام شود.

· یکجا کردن گرد آفت کش مناسب با دوزهای توصیه شده.

· مایع پاشی ( Pulverization ) با آفات کشهای مناسب، روی دانه های غلات به هنگام تخلیه وحرکت روی تسمه های انتقال دهنده.

· مایع پاشی روی غلات وحبوبات که روی زیراندازی به ضخامت کم پخش شده باشد.

· پاشیدن آفت کشهای گازی مایع ، روی غلات به هنگام حرکت روی تسمه های نقاله.

· انداختن قرص های گازی ، به درون  محصول هنگام انتقال محصول به کندوهای سیلو.

· استفاده ازگاز زهری وتدخین آنها درزیرچادرهای نایلونی وبرزنتی غیرقابل نفوذ، درمورد محصولات بسته بندی شده.

· به کاربردن آفت کش های گازی درانبارکشتی ها، واگون ها وکامیون ها درمحل.

· پودرپاشی اطراف به روی بوری های حاوی محصول بعداز روی هم  چیدن درانبار.

· ذکرتاریخ ونوع آفت کش به کاررفته وهمچنین مقدارمصرف مواد زهری دردفاترانبار.

د : تخلیه انبار

·هنگام تخلیه انبارباید دقت شود محصول که زودتروارد انبارشده است پیشترازدیگر محصولا ت خارج شود.

·مقدارمحصول خارج شده باید دردفاترروزانه درسندهای دولتی ذکرشود، بطوریکه درستون محصولات صادرشده ووارد شده دفتر، هم ترازوی برقرار باشد.

·اگرقرارباشد تخلیه به وسیله بوری ها انجام شود، لازم است بوری ها ی خالی را پیش ازپیش تمیزکرده ودراطاق گازخاص ضد عفونی نمایند.

ذ : بررسی و برآورد میزان آلودگی انبار

 بررسی دوامدار انبارها یکی ازاقدامات اساسی درنگهداری غلات ودیگر محصولات انباری است که با بکاربردن روشهای منظم بررسی، میتوان از چگونگی فعالیت های آفات مختلف ومایکرواورگانیزم ها آگاه شده وبه موقع اقدامات لازم را به عمل آورد.برای آگاهی ازکوچکترین فعالیت آفات وقارچها، روشهای مختلف وجود دارند که بابکاربردن آنها میتوان میزان آلودگی محصول را برآورد کرد. این روشها ممکن است براساس مقداررطوبت دانه های غلات ویا تعداد حشرات موجود درواحد وزن محصول نمونه باشد. دربررسی های معمولی انبار، باید توجه شود که تنها مشاهده چند حشره درگوشه وکنار انبار ویا درسطح محصول نمی تواند پایه ای اساسی برای تعین میزان آلوده گی ویا فعالیت حشرات باشد زیرا ازطرفی دیگر میزان فعالیت این جانوران درساحات مختلف انبار برحسب شدت نور، حرارت ورطوبت متفاوت بوده وازطرف دیگر طرز زندگی ومراحل رشدی آنها نیزهمیشه یکسان نمی باشد. به طورکلی حشرات درقسمت های فوقانی توده محصول بیشتر مشاهده می شوند.  ولی برای انجام بررسی های دقیق لازم است ازدانه های موجود درسطوح مختلف محصول، از مواد جارو شده و دانه های شکسته موجود در گوشه های انبار بررسی به عمل آید.برای پی بردن به وجود حشرات درانبار میتوان از مواد کیمیاوی جلب کننده،  مقواهای موج دار به عنوان  پناگاه وغیره استفاده  کرد با این روش های خیلی سریع و بدون ازدست دادن وقت زیاد میتوان از وجود آفات اگاه شد. درست است که با این عملیات میتوان حضور حشرات را درانبارها به اثبات رسانید.بررسی درواقع یکی ازمراحل اصلی کنترول کیفیت است، بااین تفاوت که کنترول کیفیت هدف اصلی عبارت است ازانجام هر کار ممکن است به منظور بهبود کیفیت کالا درطی مراحل مختلف تولید، وحتی پیش ازاقدام به تامین مواد اولیه ، تکنیک ها وعملیات فرایند ، درحالی که دربررسی هدف های مختلفی دنبال میشود، قرارذیل است.

·اطمینان ازتولید با کیفت محصول.

·ایجاد ارتباط با اطلاعاتی بامسوولان وآگاه ساختن تمام سطوح مدیریت از چگونگی عملکرد واحد تولیدی.

·کشف خطاها ومعایب درکالا ها.

·کم کردن ضایعات باجلوگیری ازتولیداجزای مختلف نامرغوب موادغذای وموارد مشابه.( 37-40-)

موضوع های مهم بررسی مواد غـــذای

مهمترین موضوع بررسی عبارتند از:بررسی وتائید مطابقت کیفیت کالا یا خدامات با استندرد ها، قوانین ومقررات وویژه گیهای اولیه، اینکار باانجام آزمایشهای فزیکی، کیمیاوی، میکانیکی، با ابزارهای ساده ودستگاهی صورت می گیرد که برخی ازانها درقسمت کنترول کیفیت حین تولید این مجموعه اشاره گردیده است.

1.     بررسی وتائید مطابقت کمیت مواد غذای، شمارش، توزین، محاسبه وزن حجمی واندازه گیری ابعاد مواد غذای.

2.     بررسی وتائید زمان ساخت وتاریخ انقضا.

3.     بررسی وتائید محل ساخت یاتولید درموارد لازم.

4.     بررسی وتائید تناسب بسته بندی با کالا های مربوطه برای حمل سالم.(198)

مــــــراحـــــل بررســــــی

به طور کلی بررسی های مواد غذای درمراحل زیر انجام میشود.

1.    مرحله تامین مواد اولیه وامکانات لازم برای تولید.

2.    مرحله نصب وراه اندازی ماشین های خط تولید.

3.    مراحل مختلف تولید.

4.    بررسی گواهینامه های مطابقت تولید باسفارش ها.

5.    گذارش های کار آزمایشگاه ها ومراکز ارزیابی کننده.(199)

تاثیر مواد کمیاوی درنگهداری محصولات زراعتی

الف- موادکمیاوی برای کنترول رشد موجودات ذره بینی.

ب- موادکمیاوی برای رساندن میوه ها.

ج- موادکمیاوی مانع جوانه زدن. (25)  

کنترول انبارهای نگهداری مواد غـــذای

 مواد اولیه ازفاصله تولید درمذارع وباغ ها تا کارخانه جات محل تولید فرآورده ها، وازآنجا تارسیدن به خط تولید وفرآورده های صنعتی ازفاصله تولید درکارخانه جات تا محل مصرف دراثر نگهداری درشرایط نا مطلوب دستخوش تغیرات گوناگون وفساد میشوند وبه همین جهت درشرایط نگهداری شوند که تغیرات سو وبه حد اقل ممکن برسد 

مهم ترین عوامل که درطی زمان نگهداری به مواد غذای آسیب می رساند عبارتند از:

1.آفات انباری گوناگون که بخش ازمواد اولیه وفرآورده های صنعتی را به مصرف تغذیه خود می رساند وبخش دیگری به بقایای اندام ها وفضولا ت دستگاه های گوارش خود آلوده می سازند.

2.    مایکرواورگانیزم ها وبه ویژه پوپنک ها که درشرایط مساعدروی موادغذای رشد کرده ومقداری مواد زهری وآنزایم های گوناگون را سنتز می کنند، آلوده گی مواد غذای به مواد زهری موجب مخاطره سلامت مصرف کننده وآلوده گی به آنزایم ها موجب تجزیه ترکیبات مواد غذای وفساد بعدی آنها می گردد.

3.    فعال شدن آنزایم های طبعی موجود درمواد غذای که مانند آنزایم های میکروبی موجب تجزیه ترکیبات مواد غذای شده وتغیرات نا مطلوبی دررنگ، بو، طعم ، مزه، وبافت را به دنبال دارد.

4.    واکنش های میتابولیکی به ویژه عمل تنفس ورسیدن میوه ها وسبزی ها که نتیجه آنها فعال شدن آنزایم ها، تجزیه برخی از ترکیبات مواد غذای، افت کیفی وکمی است.(105-108)

کنترول محصـــولات نهائی

 پس از اتمام مراحل تولید محصول، عملیات کنترول کیفیت عملا به اتمام می رسد واز این پس آزمایشهای که برروی محصول صورت می گیرد درواقع نوعی بررسی است که در جهت پذیرش، پذیرش مشروط، مطابقت محصول با ویژه گی های ازپیش تعین شده، مطابقت با استندردهای ملی وقوانین ومقررات جاری،  ودرمواردی که محصول برای صادرات تولید میشود مطابقت با ویژه گی های مورد نظر مقصد کالا های بین المللی است. دراین مرحله تغیر یا تعدیل ویژگی ها کمتر امکان پذیر است وبه همین جهت این مرحله را بررسی می نامند چون کنترول کیفیت درواقع باید به مراحلی گفته میشود که کم یا زیاد کردن یا حذف ویژه گی ها هنوز امکان پذیر وقابل کنترول است.آزمایشهای که دراین مرحله صورت میگیرد باید درجهت اثبات انطباق ویژگی های محصول با ویژگی های ازپیش تعین شده یا مطابقت با استانداردها باشد وبه ویژه این آزمایشها باید درجهت اثبات سلامت محصول برای مصرف کننده باشد. روش آزمایش هم تا جای که ممکن است باید همان روش های مندرج در استاندارد های باشد،  درغیر این صورت نتایجی غیراز آنچه سازمان های قانونی ازجمله موسسه استاندارد وتحقیقاتی صنعتی اداره نظارت برمواد خوردنی وآشامیدنی ومانند اینها به دست می آورند حاصل خواهد شد که به نوعی گمراه کننده خواهد بود.برای بخش ازاجزای غذای، مانند کنسروها بعداز اتمام مراحل تولید لازم است برای مدتی محصول قرنطینه شود تا آزمایش وارزیابی های لازم انجام گیرد وپس ازآن محصول با اطمینان کامل به بازار عرضه شود.(113)

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 12:57  توسط ايمل " نظري "  | 

اصلاح خاك هاي نمكي

مـــقــدمــــــــــه

با افزایش روز افزون جمعیت و ترقی سطح درآمد، تقاضا برای خرید مواد غذایی روز به روز افزایش می یابد،ازین رو ضروری است که تولید مواد غذایی چندین برابر شود.قسمتی از راه حل این مســله افزایش تولید مواد غذایی با افزایش عملکرد محصول در واحد سطح و تعمیم کشت و کار به اراضی درجه دومی است که به علت های خاصی بایر مانده اند. جهت افزایش تولید موادغذایی وحاصلدهی با کیفیت میتوان با افزایش سطح زیر کشت و هم چنان استفاده از تکنالوژی و تکتیک های جدید مشکل کمبود غذا تا حدودی بر آورده ساخت.به همین قسم که زراعت اساس اقتصاد ملی کشور را تشکیل میدهد،خاک نیز به نوبه خود در زراعت از اهمیت خاص برخوردار است که به اشکال و خواص گوناگون وجود دارد،که در واقع خاک به عنوان عرضه کننده مواد غدایی مطالعه شده میتواند اصلاح خاک های نمکی نیز در حیات انسان ها به پیمانه زیاد مربوط به مفیدیت خاک میباشد زیرا انسان از نباتاتی که در خاک می رویند استفاده می نمایند و هم چنان نباتات قسمت بزرگ غذای حیوانات را تشکیل میدهد که محصولات حیوانی به شکل مستقیم مورد استفاده انسان ها قرار می گیرد، حاصل خیزی خاک این امکان را میسر می سازد تا حاصلات با کیفیت و کمیت مورد نظر بدست آیند تا بواسطه آن اقتصاد ملی کشور را بالا برده شود.ازین رو باید در قسمت اصلاح ساختن خاک های نمکی توجه بیشتر صورت گیرد تا حاصل عالی وبا کیفیت بدست آید.نمکی بودن خاک مشکل عمده در سطح جهانی می باشد ، در کشور عزیز ما به نسبت عدم موجودیت بارندگی زیاد در اکثر نقاط این مشکل به مشاهده می رسد.

خاک های نمکی     

خاک قشر سطحی و حیاتی زمین است که موجودات حیه در آن نمو وبقای بشر به آن متکی است. اصطلاح خاکهای تحت تاثیر املاح شامل بر خاکهای شور،شور-قلوی وقلوی است،اما تشکیل خاکهای شور خالص بدون قلوی بودن و خاک قلوی خالص بدون املاح خنثی بسیار نادر است،بنابرین خاک های تحت تاثیر املاح را میتوان به طور کلی شور یا قلوی ،بسته به اینکه املاح خنثی یا قلوی غالب باشند طبقه بندی کرد(2)بدون استثنا تمام خاکها محتوی مقدار نمک اند منشا این نمک ها سنگ های اولی (مادری) است که در اثر تولید اکساید های عناصر به میان آمده وسپس وارد خاک ودر اثر نفوذ آب شسته شده به اعماق پایین تر انتقال پیدا میکند ممکن در بعضی جاها رسوب نموده و سر انجام با جریان آب زیر زمینی به دریا هاویاگودال ها وارد شوند عمل خارج شدن نمک توسط آب از زمین را leaching گویند، نمکی شدن اراضی دراقلیم گرم وخشک چشم گیرترازاقلیم معتدل یا مرطوب است زیرا درشرایط اخیر میزان بارندگی نسبتآ زیاد بوده ونفوذمقدار زیاد آب باعث شسته شدن نمک leaching ازخاک میگردد.(5)اگر نمک تولید شده در خاک ،از طرق سنگهای مادر ،آبها وغیره باشد در محل باقیمانده ویا توسط عوامل طبیعی چون آب،باد وغیره به نقاط دیگر تغیر مکان می یابند شوری وقلوی مذکور را بنام شوری وقلوی اولیه یاد میکنند واگر اجتماع نمک به اثر دخالت بشر واز راه های زراعتی و آبیاری های نا منظم باشد شوری وقلوی مذکور را بنام شوری وقلوی ثانوی یاد میکنند(1)این خاکها دارای مقدار زیاد املاح محلول هستند که فقط گیاهان نمک دوست درین خاکها قابلیت زیست دارند،در مناطق خشک یا نیمه موطوب بوده وزهکشی در آنها مناسب است. محصول نباتات مزروعی درین مناطق ناچیزو کیفیت وکمیت محصول قابل توجه نیست. این گیاهان در مقابل امراض و آفات نیز مقاومت کمتری دارند.(11)

طبقه بندی خاک های نمکی

از روی نوع ومقدار ترکیب آنها،شکل ظاهری ووضع فزیکی سه نوع خاک های نمکی وجود دارد.

1_ خاکهای نمکی saline : PHاین خاک ها کمتر از 8.5 بوده وفیصدی سودیم قابل تعویض آن کمتر از 15 بوده بنام خاک solon chak یادشده وبنام خاک های شوره زار سفید نیز معروف اند. کتاین های غالب شان مگنیزیم، سودیم و کلسیم بوده هدایت الکتریکی این خاک ها کمتر از 4 ملی موز بر سانتی متر می باشد.  در پروفایل  آنها تا 2 سانتی متر سفید رنگ وhorizon A از 2 تا 10 سانتی خاکستری مایل به قهوه یی و لایه AC (60سانتی متر)رنگ خاکستری روشن و گاهی لکه های سفید  نمک در آن به مشاهده میرسد و لایه c غیر قابل نفوذ است (1).

 شستشوی آن باعث بلند رفتن PH نشده و به علت داشتن لکه های سفید بنام خاکهای قلوی سفید (white alkali)  نیز گویند ، نوع نمکهای آن ها از کاربونیت،سلفیت،کلورین وگاهی نایتریت است.به همین لحاظ شامل کلاس های ذیل میباشد.خاک های نمکی نایتریتی:- دارای املاح  سودیم نایتریت و پتاشیم نایتریت است.

خاک های نمکی کلورینی:- دارای املاح کلورین سودیم،Mg,Ca بوده در نقاط ساحلی قرار دارد. خاک های نمکی سلفیت و کلورین:-دارای فیصدی متفاوت از کلورین و سلفیت بوده کلورین بیشتر از سلفیت است.خاک های نمکی سلفیتی:- دارای سلفیت سودیم,مگنیزیم و کلسیم بوده آبشویی آن خیلی ساده و آسان است.خاک های نمکی کاربونیتی:- دارای کاربونیت و بای کاربونیت سودیم بوده و ph آن از 9-11 متغیر است.خاک های نمکی بوراتی:- در مناطق آتش فشانی دیده شده دارای بورات که معمولآ با کلورین و سلفیت یافت شده و اکثرآ از حاصل خیزی خاک می کاهد(11).

2_ خاک های نمکی Sodic : Phاین خاک بلند بوده حتی در بعضی جاها تا به 10 هم میرسد. فیصدی سودیم قابل تعویض آن بیشتر از 15 و اکثرآ ph بالا تر از 8.5 بوده است. بنام خاکهای Solentz نیز معروف اند. مقدار نمک درین خاکها کم ولی سودیم زیاد است. به علت هایدرولیز شدن سودیم ph آن بلنداست. اضرار این خاکها بر گیاهان از علت موجودیت سودیم و ایون oh زیاد است.قلوی بودن زیاد سبب حل هیومس خاک و حمل آن به سطح خاک و تیره کردن رنگ آن شده از همین سبب بنام قلوی سیاه معروف اند(11).در پروفایل آن لایه A از خاک کلی و لومی به رنگ خاکستری و لایه B ساختمان مکعبی یا منشوری داشته رنگ آن به علت موجودیت هیومس خاکستری تیره است (1).مقدار نمک های محلول درین خاکها کمتر بوده و در نتیحه در عصاره اشباع هدایت الکتریکی (EC) این خاک کمتر از 4mmhos/cm است.

3_ خاک های نمکی Saline-Sodic:  ESP این خاک زیادتراز 15 میباشد, سودیم موجود در سطح کلویید ها باعث انتشار ذرات شده که خاک رادر موقع جذب آب, منبسط کرده و به علت تراکم شدید، از نفوذبعدی آب به طبقات پایین جلوگیری میکند. شستشوی وزهکشی بی رویه آن باعث تشکیل خاک های قلوی میگردد.(1) 

ECاین خاک بیشتر از 4m mhos/cm بوده شستشوی آن باعث بلند رفتن ph گردیده زیرا با شسته شدن نمک های خنثی قسمتی از سودیم قابل تعویض هایدرولیز شده و مقدار ایون oh در محلول بالا میرود وهم در صورت شسته شدن نمک ها ، سودیم سبب انتشار ذرات خاک شده و قابلیت نفوذ آنرا به شدت کاهش میدهد.برعلاوه اثر سمی بر نباتات دارد. میزان نمک محلول درین خاک زیاد بوده با وجود سودیم زیاد، وجود نمکهای خنثی همچنان ph را در حد کمتر از 8.5 ویا 8.5 می باشد. مطالعات زیادی در کشور های مختلف بالای این خاک صورت گرفته و سازمان بین المللی یونسکو نیز از سال 1952 معلومات درین مورد انتشار کرده و به صورت عموم خاکهای نمکی saline-sodicدر نقاط پست مانند دلتا،چقری های رودخانه یی و دریاچه یی وجود داردو Aquifer نیز درین مناطق چندان عمیق نیست.(11)

عوامل نمکی شدن خاک

 الف- آب آبیاری: آب از هر منبع که باشد دارای یک مقدار نمک است که نتنها باعث بیجا شدن نمک شده بلکه به آن اضافه میکند،آبیکه دارای سودیم زیاد ویا املاح زهری مثل بوران داشته باشد خساره زیاد به خاک و گیاه وارد میکند.

ب- آب زهکشی اراضی بالا دست:آبیکه ازسطح مرتفع به مناطق پست عبور می کند به آب زهکشی موسوم بوده که غلظت املاح در آن زیاد است که پس از تبخیرآب نمک خودرا برجا می گذارد وشدت خسارات آن به وضعیت توپوگرافی, نفوذپذیری زمین های مرتفع و پست و ساختمان فزیکی-کیمیاوی اراضی مورد نظر بستگی دارد.

ج-آب تحت الارض: در مناطق که سطح آب زیرزمینی بلند است آب به سطح زمین صعود کرده وپس از تبخیر آب نمک در خاک باقی مانده و شدت خسارات این آب به عمق آب تحت الارض از سطح زمین, ساختمان فزیکی خاک و میزان نمکی آب تحت الارض بستگی دارد.

د- باران وبرف: نمک ها هسته لازم برای تشکیل باران میباشد. نزول برف و باران،بخصوص در مناطق ساحلی,مقدار قابل توجه املاح به خاک اضافه میکند. مقدار املاح در آب باران نواحی ساحلی از 50 الی 200 حصه درملیون می رسد.

ه-مصرف زیادوبی رویه کود: گاهی مقدارکود کیمیاوی مصرف بسیار بیشتر از نیاز گیاه است. این عمل میتواند در بالا بردن نمک موثر بوده وبه گیاه خساره واردکند.(4)

منشا واشکال موجودیت نمک درخاک

منابع مهم نمک درخاک عبارت انداز:بارندگی,نمک فسیلی وفعالیت های انسان(6)

منابع دیگرآنها عبارت از نمکهای حاصله از سنگهای رسوبی وآب های شوروقلوی است(1).

نمک به یکی از اشکال ذیل در خاک موجود می باشد.

1-   به صورت ایون های منحل در آب موجود در خاک(محلول خاک).

2-   به صورت ایون های(کتاین) جذب شده به سطح ذرات خاک (adsorption complex).

3-   به صورت نمک های رسوب شده (1).

شکل ظاهری خاک های نمکی

الف-پودری بودن در سطح خاک و مشاهده کرستل نمک در مزرعه، شیب دیوارها،جوی ها وغیره.

ب-مشاهده حالت مرطوبی وچربی شکل در سطح خاک(به دلیل موجودیت Ca cl).

ج- پیدایش منافذ رشته یی شکل  در داخل خاک،(کلسیم کاربونیت).

ه- پیدایش یک لایه نازک سیاه رنگ در سطح خاک ،بخصوص در موجودیت سودیم کاربونیت.  ( حروف الف تا د خاک نمکی سلین و حالت ه نشان دهنده حالت قلوی است.) (5).

مقاومت گیاهان در مقابل شوری خاک

از نگاه نمکی بودن وشیرینی بودن خاک نباتات به دو گروپ تقسیم میگردند.

گلایکوفایت ها,که در خاک آب شیرین زیست دارندو هلوفایت که محل زیست نمکی دارند. هالوفایت ها به سه گروپ فرعی تقسیم شده اند.اول نباتاتیکه پروتوپلازم شان در مقابل نمک ثبات دارندو در شورترین خاک میرویند. دوم,نباتاتیکه محلول نمک توسط ریشه جذب شده اما در شیره حجروی تجمع ننموده توسط مسامات افراز می گردد. سوم نباتاتیکه سایتوپلازم حجرات ریشه کمتر قابلیت نفوذ برای نمک داشته لهذا نمک داخل نبات شده نمی تواند. (9)معمولا هدایت الکتریکی خاک که نباتات مقاوم در آن میرویند از 8-12mmhos/cm بوده و ازنباتات نیمه مقاوم از 4-8mmhos/cm و از نباتات غیرمقاوم از 2-4mmhos/cm   می باشد. (1)مقاومت تمام نباتات در مقابل شوری یکسان نبوده در جدول نشان داده خواهد شد که دارای سه نوع نباتات یعنی مقاوم,نیمه مقاوم و غیر مقاوم اند. در نباتات مقاوم حد مطلق وجود ندارد حتی اکثرآ نباتات مقاوم در اوایل جوانه زنی و اوایل رشد در مقابل شوری حساس اند اما در مراحل بعدی رشد از خود مقاومت نشان میدهد ممکن ارقام مختلف یک نبات در مقابل شوری حساسیت متفاوتی نسبت غلظت زیاد یک عنصر در خاک نشان دهد. میزان بالاتری از نمک را در خاکهای کلی نسبتآ به خاک های ریگی تحمل میکنند زیرا در یک پتانشیل ثابت، مقدار آب موجود در خاک های کلی بیشتر از خاک های ریگی را باشد و در نتیحه غلظت نمک در خاکهای کلی پایین تر خواهد بود.لازم به یادآوری است که نمک طبیعی در خاک های ریگی کمتر است، زیرا خاک ریگی بهتر شسته شده و نمک آنها زود تر قابل حذف است(4)

جدول مقاومت نسبی بعضی از نباتات درمقابل نمک خاک.

سبزی ها

گیاهان زراعتی

درختان میوه

گیاهان علوفوی

 

 

لبلبوی لبویی

اسپاراگوس

 

 

جو

لبلبوی قندی

پنبه

گلرنگ یا مثور

پالک

لبلبوی علوفوی

 

 

خرما

 

 

 

 

 

مرغ پنجه یی

جودر وحشی

پنجه کلاغی

 

 

 

 

خربوزه

بادرنگ

تره

کدو

بادنجان رومی

اسفناج

کدو حلوایی

 

 

برنج

جواری

باقلا

نیشکر

یولاف

جودر

گندم

گل آفتاب پرست

 

 

 

انار

انجیر

زیتون

انگور

 

 

 

 

رشقه

علف باغی

سودان گراس

چمن معولی

شبدر شیرین

 

 

 

تربچه

کرفس

لوبیا سبز

نخود سبز

جواری شیرین

کاهو

پیاز

زردک

 

 

 

کچالو

بادام زمینی

انواع لوبیا

ماش

سویا

تنباکو

 

 

 

گلابی

سیب

آلوچه

بادام

زردآلو

ناک

آلو

لیمو

 

 

 

شبدرسفید

دم روباه

شبدر قرمز

شبدر لادینو

شبدر السایک

 

در جدول فوق بخش اول مربوط گیاهان مقاوم بخش دوم مربوط گیاهان نیمه مقاوم و بخش سوم آن مربوط به گیاهان غیر مقاوم میباشد.

 

اصلاح خاک های نمکی

 شستشو با آب آبیاری فراوان یکی از طرق اصلاح ومقابله با نمک خاک شور میباشد, که نمکهای محلول را به طرف طبقات پایین زمین یا تحت الارض انتقال میدهد قسمیکه نفوذ پذیری درین خاکها در لایه تحت الارض کم است و یا سطح آبهای زیرزمینی بالاست,که درین نوع خاک زهکشی مصنوعی لازم است.حذف نمک ها کار آسان نبوده درمدت کوتاه وبه یکبارگی قابل تطبیق نیست معمولا پس از شستشوی مقدماتی زمین را زیر کاشت محصولات مقاوم مثل جو میبرند تا محصول بدست آید, بعدآ میتوان آنرا تحت کشت برنح قرار داد تا آبیاری های متواتر نمک را کاهش دهد.برای بهبود ساختمان فزیکی خاک میتوان از کود سبز استفاده کرد، نوع گیاه جو بهترین نوع کود سبز درین نوع خاکها است.مصارف وامکانات زهکشی وعمر موثر شستشوی خاک از مهمترین مسانل اقتصادی دراصلاح خاکهای شوروقلوی می باشد.مســله اساسی در بهبود ساختمان و اصلاح خاک قلوی خرابی ساختمان آن است که خرابی ساختمان خاک به نسبت موجودیت سودیم است,و اولین اقدام درین نوع خاک جاگزینی سودیم توسط کلسیم است که از طریق اضافه کردن مقدار زیاد کلسیم به صورت ذرات خورد(Ca So4) بوده تا این مواد در خاک به صورت یکسان مخلوط گردد. عملیه تعویضی Na توسطCa به سعت انجام یافته و ساختمان خاک بهبود یافته و جریان نفوذپذیری آن زیاد میشود سپس عملیه شستشو اجرأ میگردد بعد از عملیه شستشو کلیه اعمال مشابه خاکهای شور میباشد.(4)

 جهت جلوگیری از اثرات زیان آورخاک های شوروقلوی درمجموع به سه طریقه ذیل رفتار میشود.

1- از بین بردن نمک(دفع نمک) در خاک.

2- تبدیل نمک های مضر به نمک های کم ضرر می باشد.

3- طریق دیگرآن عبارت از کنترول(control) می باشد.(13)

اصلاح خاک های نمکی Saline

تا حال طرق مختلف جهت مبارزه با شوری خاک مورد استفاده قرار گرفته که هر کدام بسته به شرایط بخصوص,کم و بیش موثر بوده اند,این روشهای اصلاح عبارت اند:

1.    زهکشی(Drainage): برای اصلاح خاکی که فیصدی شوری آن خیلی بالا است،ایجاد یک سیستم زهکشی صحیح ضروری است تا سطح آب زیر زمینی پایان رفته و از صعود نمک جلوگیری کند.زهکشی آب از پروفایل خاک یک پروسه مهم هایدرولوژیکی در اکثر خاکهای زراعتی محسوب میشود. مراحل زهکشی طبیعی شامل جریان آب زیرزمینی به طرف قسمت های پایینی و جریانات افقی که ممکن در نقطه دیگر از سطح زمین ظاهرشود, میگردد. دربعضی خاکها پروسه زهکشی طبیعی کافی ودر برخی خاکها زهکشی مصنوعی ضرورت است. زهکشی طبیعی شاید به علت نبودن شیب زیاد,دوربودن راه خروجی آب,دریافت آب از مناطق بالادست یا واقع شدن درگودی ها باشد.ضعف زهکشی طبیعی ممکن به دلیل محدودیت نفوذپذیری یا هدایت الکترولیکی پروفایل خاک باشد اقلیم عامل دیگری است که نیاز زهکشی مصنوعی را وانمود میسازد.سرعت زهکشی آب به طور طبیعی برای امور کشاورزی در منطقه که بارندگی 800ملی متراست کافی باشد, ولی در مناطق که بارندگی سالانه اش از1500 ملی متر بالغ میگردد کفایت نکند این عامل هیچ جا از اراضی بیشتر در مناطق خشک و نیمه خشک مشهود(شاهد) نیست.بطور خلاصه اکثر خاکها برای تولیدات زراعتی سود آور به زهکشی نیاز دارند,بسیاری نیازمند بهیود وضعیت زهکشی طبیعی یا زهکشی مصنوعی هستند. در بسیاری ازمواردمیتوان از زهکشی اصلاح شده برای رفع نیاز های زراعتی استفاده کرد.

نیازهای زهکشی: اساسآ روی سه دلیل عمده سیستم های زهکشی در کشاورزی صورت می گیرد.

1-   فراهم آوردن امکان تردد ادوات کشاورزی تا عملیات زراعتی به وقت معینه انجام گیرند(تردد ادوات).

2-   حفاظت از گیاه در شرایط تجمع بیش از حد آب در خاک.

3-   کنترول شوری, که سطح آب پایان می آید وهم خاک اصلاح میگردد.(10)

انواع زهکشی: از نظر سطح زمین دو نوع زهکشی وجود دارد یکی زهکشی سطحی ودیگری زهکشی زیرزمینی،که به تفصیل هرکدام آن مفصلآمیپردازیم.

A.   زهکشی سطحی: مزارعی که بعد از باران سنگین،آب بر سطح آنها ایستاد میماند،نیاز به زهکشی سطحی دارند که نهر های به منظور گرفتن هرزه آب سطحی اضافی بعد از ذخیره کامل آب در پروفایل خاک در نظرگرفته میشود. نهرهای مزرعه آب را به نهر های خروجی در مسیر آبراه طبیعی ، منتقل می نماید، نهر های مزرعه یی وخروجی باید به نحوی طرح شوند که حد اقل 5cm آب رادرمدت 24 ساعت خارج نماید. نهر های مزرعه معمولآ دارای 45-30cmعمق بوده،به موازات هم ادامه دارند فاصله بین شان 20-60 مترمیباشد.(2).

انواع زهکشی سطحی قرار ذیل اند.

a) سیستم بسترسازی یا پشته بندی یاBedding( پشته ها به عرض<10m).

b) سیستم نهر های کم عمق (نهرهای روبازسطحی).

c) سیستم زهکشی لانه موشی یاMole (حفرتونل کوچک درزیرسطح خاک): تونل هاتوسط قلبه یاتراکتوربه قطر5cm،فاصله3-1.5mازیکدیگروعمق40-60cm ازسطح زمین ساخته می شوند.

d) سیستم زهکشی لوله یی: این سیستم درخاک کلی کمتر مفید اند زیراآبی که باید وارد این زهکشی گردد توسط حرکت آبهای زیر زمینی تامین میشوندواین حرکت در خاک کلی کند است.(5)

B. زهکشی زیر زمینی: سطح واتر تیبل صعود کننده را میتوان با یک سیستم زهکشی افقی زیر زمینی یا سیستم چاه های کم عمق، کنترول نمود در سیستم زهکشی افقی لوله های PVC به قطر 10cm یا لوله های کوتاه متصل به هم با پوشش سنگ ریزه یی در عمق 2-3 متری زیر زمینی، به کار میرود. این لوله منتهی به زهکش های روباز یا زهکش های جمع کننده سوپوشیده با قطر های متغیر 15-20cm میشود. زهکش های جمع کننده یا زهکش های روباز به زهکش های سطحی متصل میشوند واین زهکش های سطحی به نقاط تخلیه در رودخانه ها یا کانال های منتهی میگردند؛ این سیستم عمق وایستابی را به 1.5 متری پایین از ریشه گیاه قرار میدهد.(2)

انواع این سیستم قرار ذیل اند.

a)سیستم زهکشی لوله یی.

b)شبکه های انهار زهکشی( به عمق 1-1.5 مترنسبت به سطح خاک.)

c)احداث شبکه های زهکشی لوله یی: ساختن این نوع زهکشی شامل دومرحله ذیل می باشد.

أ‌- تعین مسیر وحفر محل نصب لوله ها.

ب‌- لوله گذاری.

قابل یاد آوری است که زهکشی لوله باید درمناطقی که خطر رسوب آهن وجود دارد وهم چنان درختان در نزدیک مزرعه ایکه درآن این سیستم فعال است محافظت گردد.(5)

2.شستشویا عمل آبشویی خاک: این عمل به تعقیب زهکشی صورت گرفته این کارتوسط آبیاری مرتب وبه دفعات مختلف انجام میشود (در هرهکتار 12000الی 40000 مکعب آب نیاز دارد). این عمل درفصولی صورت گیرد که آب کافی وجود داشته باشد(اواخرخزان واواسط زمستان).(1)دراصل این طریقه بوسیله انباشتن آب در سطح خاک است. عمق آب نفوذیافته هر اندازه باشد،80% نمک قابل حل درهمان اندازه ازخاک خارج میشود. اگربخواهیم 80% نمک های قابل حل را خارج کنیم بایددرسطح خاک انقدرآب انباشت که به عمق یک متر به داخل خاک نفوذ کند. برای خارج کردن80% باقیمانده نمکها،باردیگربایدتا یک مترعمق خاک آب در زمین نفوذکند. این پروسه گرچه موثر است نسبت به استفاده از آب وقت گیرو غیرکارآمد نیز است جز درمورد برنج که محصول سرپااست این کارانجام شدنی نیست.اغلب خاکهای نواحی خشک مقدارزیادنمک باقیمانده دارند. باشروع آبیاری درین خاکها،نخست خاک به عمق چندسانتی متری شخم خورده سپس بذرپاشی میشود آبیاری های بعدی درصورتیکه نسبتآ به وفرت یعنی زیاد انجام شودممکن است جزآبشویی به بزرگی 0.5 داشته باشند،آبیاریها اگربه دفعات کافی انجام گیرند نمک در جهت عمق پروفایل حرکت میدهند. دروضعیتی که آب بسیار کمی داده شود با مسایل نفوذ سطحی بیش آید تقریبآ همیشه نشانی از آسیب نمک به محصول وجودخواهد داشت. جهت تسریع آبشویی از ملچ کاه  نتیجه خوبتربدست آمده است.آبشویی خاک ریگی نسبت به خاک کلی آسان تر است.(6)

3.کاشت گیاهان مقاوم: بعد ازعمل شستشوزرع رشقه نتیجه خوب دارد. کچالوتا0.1% ،لبلبوی قندی تا0.4-0.6% ،پنبه تا0.5% ،رشقه تا0.7% ،جو تا0.4% ،بعضی ازگندمیان تا2% نمک رادرخاک تحمل کرده میتوانند.فعالیت مایکرواورگانیزم ها تا2-2.5% نمک دوام کرده ودر3% متوقف میگردد.گیاهان نمک دوست(هالوفایت)مخصوصآگروه Salsola تا بیش از3% نمک را درخاک تحمل کرده می توانند.درجه مقاومت گیاهان به نمک ،با نوع خاک بستگی دارد،چنانچه در دو نوع خاک ریگی وکلی غلظت مساوی اثریکسانی روی نموی گیاهی ندارد به عباره دیگرتاثیرنامناسب نمک بر روی رویش گیاهی درخاک ریگی بیشتر از خاک کلی سنگین یارسی میباشد.

4.گردش تناوب کشت:منظورازتناوب کشت پایین آوردن تبخیر سطحی کشت است،کشت رشقه باعلفهای چندساله درگردش های تناوبی،بدلیل داشتن خواص اصلاحی وبهبود وضع فعالیتهای مایکرواورگانیزمی،مناسب است. رشقه به عنوان یک گیاه باریشه عمیق،آب شعریه را جذب وسطح آب زیرزمینی را همه ساله درحدود1-1.5m پایین می آورد.کشت پنبه درتناوب نیزچون مقدارتبخیرسطحی راکم میکند مساعد میباشد،ازطرف دیگرخودپنبه از گیاه مقاوم علیه شوری محسوب میگردد. آزمایشات تجربوی نشان داده که دریک گردش 7ساله با کشت 3سال پنبه و4سال رشقه بهترین نتیجه عاید میگردد کشت مثل سنجد،چارمغز،بادام زمینی وحتی آلو نیز برای پایین آوردن سطح آب های زیر زمینی مناسب است.

5. رعایت نوع ومصرف کود: کود سبز برای بهبود خاکهای شور مورد استفاده قرار میگیرد بهمنظور کشت ورویش مطلوب گیاهان،گاهی تعویض لایه فوقانی خاک ضرورت پیدا میکند. دربعضی نقاط نیز که شوری خاک زیاد نیست،یک لایه نازکی(2cmخاک) از خاکهای مناسب (خاک هیومس داز،خاک های کهنه وقدیمی از تپه های باستانی وامثال آن)در سطح مزرعه پخش ویابا قسمت سطحی لایه Aاولیه،مخلوط گردانده شود.ازکودکیمیاوی که دارای مواد غذایی اصلی موردنیازگیاه،کود های نایتروجنی مساعد اند. نایتروجن هم فعالیت بیولوژیکی را تشدید بخشیده وهم ضعف و کمبود نایتروجن را برطرف میسازد. کودهای کیمیاری که خاک شور داده میشوند،معمولآباید به صورت املاح سلفیت(So4) ویا No3) ) مانند سلفیت امونیم(NH4)2So4))،سلفیت پتاشیم(K2Po4)و نایتریت (امونیم و نایترایت پتاشیم ( KNo3,NH4,No3) باشد. از فاسفیت ها دادن کود سوپر فاسفیت توآم با کود حیوانی تاثیر مساعد می    بخشد. (1)

اصلاح خاکهای نمکی Sodic

 در خاکهای نمکی سلین گیاه فقط به سبب تاثیر فزیولوژیکی املاح موجود آسیب میبیند ولی در خاکهای قلوی(Sodic) این آسیب دیدگی،هم بعلت اثرات فزیولوژیکی نمکهای قلوی وهم به سبب تاثیرفکتورهای نامساعد فزیکی است.

روشهای متعددی برای اصلاح این خاکها روی دست گرفته شده که قرارذیل اند:

1. خنثی کردن سودا توسط گچ(Gypsome):این روش ارزان ترین طریقه است،که درآن Na از کمپلکس جذبی اخراج وسپس خنثی میگرددوانفعالات آن قرار ذیل است

Ca Ca

Na Ca   

  Ca + 2Na2 SO4           Na     کلوئید خاک

Na +2CaSo4                Ca

  Na                                     

Ca                                      

 قابل شستشو  

Na2Co3+CaSo4          CaCo3+Na2So4

سلفیت سودیم پس ازتولید در زمین حتمآ باید شسته شود. که قسمت از شستشو با آب بارندگی صورت گرفته و بطریقه مصنوعی باید به پایین آوردن سطح آبهای زیر زمینی نیز اهمیت قایل شد، تا از صعود نمک جلوگیری شود. در سابق عقیده برین بودکه 95% ازNaباید از بین برده شده وبه جای آن Ca جاگزین گردد که بدین صورت خیلی گچ مورد استفاده قرارمیگرفت(3-4 تن)،ولی امروز ثابت شده که 50%سودیم ،مضربه گیاه بوده بقیه 40-51% در ساختمان خاک و قسمتی در ترکیبات آلی معدنی ضرور است. امروز 500-1000kg گچ درهرهکتار به مصرف میرسد. درمرتبه اول پخش گچ در تزدیک گیاه و همزمان با آن کود طویله یی نیز استعمال ونتیجه خوبی میدهند،زیرا مواد عضوی به خاک از یکطرف به قابلیت انحلال گچ افزوده واز طرف دیگر نفوذپذیری خاکها را نسبت به آب وهوا زیاد میکنند.عده دانشمندان خاک شناسی عقیده دارند که آبیاری خاک قلوی ونمکی نباید بدون گچ صورت گیرد(گچ، بعدآ آبیاری وبعدآ دوباره گچ) زیرا در بعضی شرایط آبیاری ناقص (کمبودآب) خود ایجاد شوری وقلوی مینماید.(1)

گچ (Ca so4, H2o) برای سالیان متمادی با موفقیت های متفاوت به عنوان منبع کلسیم برای جانشینی سودیم در کمپلکس تبادلی خاک ودر نتیجه در اصلاح خاک های سودیمی مورد بهره برداری قرارگرفته است.

پروسه استفاده از گچ گرچه خاک قلوی را اصلاح میکند ولی گاهی این عمل میتواند به کندی صورت گیرد زیرا گچ به آهستگی وارد خاک میشود. افزایش گچ به خاک های عمیقآ مخلوط شده سودمند تراز مخلوط شدن عمیق به تنهایی نیست. در خاکهای که گچ طبیعی وجود دارد موضوع قلوی بودن چندان به نظر نمی رسد.(6)

2. استعمال اسید سلفوریک: استعمال این اسیدمراحل کاهش قلویت وشیرین کردن را تسریع مینماید ولی در عمل این طریقه گران تمام میشود. به علت وجود ترکیبات دیر حل کلسیم مانند گچ در خاک قلوی ، گچ علاوه شده در طریقه قبلی،یک طبقه CaCo3 را به وجود می آوردکه پس از ترکیب با سودا وباوجود هیومس در محیط، تولید عناصر سودیمی میکند که تا اندازه مانع انحلال گچ میگردند. استعمال این اسید با تاثیر سریع،برای رفع این اشکال ارجحیت داردو انفعالات آن قرار ذیل است.

 2CaCo3+H2SO4          CaSo4+Ca( HCo3)2ویا

                        H                                         Na  

   4Na 2So    +      H      کلوئید خاک            Na+ H 2So4کلوئید خاک                                                                                                                                          

استعمال این اسید برعلاوه دفع سودیم بلکه برای ازدیاد غلظت ایون H در درمجاورت آب ومحلول های رقیق، از PHخاک نیزکم میکند.سودیم سلفیت،یک نمک ملایم وخنثی است که قابلیت شستشوی سریع دارد.(1)ثابت شده که درخاکهای سودیمی آهکی استعمال 5-15تن در هکتار خیلی بهتر ازدادن گچ به خاک است سلفوریک اسید مستلزم آن است که به طرزخاص جابجا شود، اما در بسیاری ازنواحی به سهولت در دسترس قرار میگیرد. خاکی که قرار است اصلاح شود یا باید خود دارای منبع Ca باشد یا Ca مورد نیازهمراه با اسید به آن اضافه گردد تا اصلاح موثر واقع شود(6)

3. اصلاح بیولوژیکی: فعالیت گیاهان مخصوصآ مقاوم به قلوی،اثر گچ وسایر مواد اصلاحی را افزایش میدهد. بارویش این نباتات(استعمال همزمان کود حیوانی اگر ممکن باشد) در خاک هیومس زیاد شده وبعداز شخم زدن این خاک وزیر خاک شدن این نباتات،مقدار تولید Co2 زیادمیشود. با فعالیت ریشه یی گیاهان در خاک نیز مقدار Co2 تولید میشود. بدینوسیله کاربونیت های خاک بصورت محلول در آمده وپس ایون Ca در کمپلکس جاگزین وایون سودیم از خاک بیرون رانده میشود.آزمایشات مختلف نشان داده که با ازدیاد حجم ریشه در خاک، وظیفه ضد قلویت آن شدت می یابد، اگر حجم ریشه به 10 برابرافزایش یابد، مقدار سودیم قابل تعویض از 4.6 ملی معادل به 3.80 ملی معادل کاهش میآبد وهم چنان PH آن نیز کاهش می یابد.(1)

4. تعویض لایه سطحی خاکها: در مرحله اول لایه A را قلبه کرده،ازآن طبقه نازکی جمع آوری وبالآخره به جای آن خاک شیرین اضافه میشود(خاک سیاه وهیومس دار). این طبقه جدید،ازتبخیرجلوگیری کرده وحرکت صعودی نمک را تا اندازه متوقف میکند.مخصوصا گیاهان درمراحل اولیه نمو که حساسیت بیشتری نشان میدهند ازین لایه استفاده مینمایند.پس ازجمع آوری خاک قلوی تقریبآ به ضخامت 2cm درخاک،هیومس به مقدار200 تن  درهکتارپخش میشود ودر قلبه کردن خزانی این لایه هیومس دار باقسمت زیرین مخلوط میگردد درین موارد،بادادن کود طویله یی واحیانآ کود کیمیاوی، وضع مواد غذایی خاک اصلاح واز مقدار Na قابل تعویض نیز کاسته میشود. همینطوربا افزایش مواد آلی ، مقدار Ca درخاک در 25cm بالا میشود.(جذب مناسب کلسیم روی کلویید های موادعضوی).به کاربردن این طریقه،اغلب برای زمین های منطقه خاک سیاه وخاکهای مشابه دارای زراعتهای یک ساله مختص است. این طریقه به انرژی زیاد ونیروی انسان وموتوری ضرورت دارد وگاهی اوقات این طریقه غیر اقتصادی نیز می باشد.

4.استعمال گوگرد عنصری ونمک های دیگر: گوگرد بدست آمده ازراه های مختلف برای مبارزه با قلوی به کارمیرود گوگرد در اثر اکسیدیشن مایکرواورگانیزمی و هایدرولیز بعدی، بنابر این فورمول های تبدیل به اسید سلفوریک میشود.

2S+3O2              2So3

SO3+H2O            H2So4

سلفیت آهن موجودر فاضل آبها،بدین صورت به اسید مبدل میگردد:

Fe+So4+H2O                    H2So4+FeO

مقدار گوگرد لازم برای دفع سودیم ،بسته به نوع خاک متفاوت است. مقدار گوگرد لازم برای رسیدن به عکس العمل های حدود خنثی،درخاکهای ریگی، کمتر از خاک های سنگین یا کلی است. طورمثال گوگرد لازم در خاک که PH آن 8 است ، درخاک ریگی 1250kg/hectar وازخاک کلی 1750kg/hectar می باشد.(1)

 

        اصلاح خاک های نمکی Saline-Sodic

  اصلاح این خاکهای مشکل تراست زیرا باید از انهدام ساختمان خاک وکاهش نفوذپذیری جلوگیری کنیم ویدین منظورآبشویی این خاکها باید به دفعات ومکررآ صورت گیرد وبا کاشت گیاهانی از قبیل برنج عملیات آبشویی را تکمیل نموده وضع ساختمانی خاک را تا حدی بهبود بخشیم.

افزودن آب به خاک باعث انتقال املاح میگردد ولی سودیم بجای خود باقی میماند و باید با کتایونی که باعث ایجادساختمان مطلوب در خاک میشود جاگزین گردد. استفاده از گچ( سایراملاح محلول کلسیم) ویا گوگرد(که در خاکهای آهکی تولید سلفیت کلسیم مینماید) این جاگزینی را به خوبی انجام داده میتواند،گچ را میتوان در آبی که برای آبشویی بکار میرود حل کرد ویا برروی خاک پخش نمود.(3)

اکثرآ درین خاکهادرمرحله اول توسط گچ یا Gypsome اصلاح میگردند هایدرولیز سودیم تعویضی درین خاکها منجربه تخریب ساختمان خاک وافزایش ph با حد10-8.5 میگردد. مقدار گچی که به این گونه خاکها اضافه میشود تا میزان سودیم تعویضی را در مقدار مشخص از خاک به حد مطلوب برساند،گچ مورد نیاز نامیده میشود. مقدار گچ مورد نیاز برای یک ملی معادل سودیم تعویضی در100 گرام خاک طبق محاسبات زیر 0.086 گرام گچ یا gypsom می باشد.

                   وزن مالیکولی گچ = 172 گرام گچ = 0.086 گرام گچ

                    ظرفیتX100        2000

درنتیجه برای تبدیل هریک ملی معادل سودیم به سلفیت سودیم که درنهایت شسته شده واز خاک خارج میگردد. مقدار0.086gr گچ درهر 100gr خاک یا 0.086 پوند گچ در هر 100پوندخاک ویا 0.086kg درهر100kg خاک به عمق شخم برابر 2000000kg باشد مقدار گچ لازم برای خارج نمودن هر یک ملی معادل سودیم تعویضی برابراست با:

                                 پوند گچ X      =  0.086  پوند گچ

                        پوند خاک 2000000     100پوند خاک

 

 

X= 1720 پوندگچ برای هرایکر خاک

عینآ مقدار گچ مورد لزوم برای یک هکتار خاک به عمق شخم وبه وزن 2000000kg،1720kg برای هر یک ملی معادل سودیم تعویضی در100gr خاک است.(7)

فعل وانفعالات گچ یا (Ca so4, H2o) قرار ذیل می باشد.

 


 Ca Ca

Na Ca  

   Ca + 2Na2 SO4           Na     کلوئید خاک

Na +2CaSo4                Ca                                                                          

 قابل شستشو  

Na2Co3+CaSo4          CaCo3+Na2So4

سلفیت سودیم باید بعد از تولید در زمین مورد شستشو قرار گیرد که این شستشو قسمتی از این شستشو با آب نزولات آسمانی صورت میگیرد موقع شستشو بطریق مصنوعی باید به پایین آوردن سطح آب های زیر زمینی نیز اهمیت زیادی قایل شد، تاازصعود وجمع شدن نمک های سطحی جلوگیری شود.(1)

کلسیم سلفیت یا گچ،نمکی است که از نظر فزیولوژی صدمه یی به گیاه نمیزند حلالیت آن کم است ودرحدود1.9gr در لیتر است. خاکهای مناطق خشک میزان قابل توجهی گچ دارد،که در اثرتبخیرآبهای زیرزمینی یا دریاچه ها دردل خاک نهفته شده است. در آب وهوای فوق العاده خشک مثلآ کویرهای مرکزی اکثر مناطق متبلور مقداری از آب خود را از دست داده نیمه آبدار میشوند. دربعضی نقاط بسیار خشک کلسیم سلفیت 50-90% خاک را شامل میشود.تبلورگچ در خاک به اشکال مختلف صورت میگیردوخاک ها مستغنی ازکلسیم سلفیت معمولآ افقی سیمانی شده وسخت ازین جسم داشته نفوذ آب وهواوریشه نبات را مانع میشود وقادر به ازبین بردن نخلزار ها است.گچ را برای اصلاح خاکهای Saline-Sodic به کار می برند.(3)

مسـله دوم این نوع خاکها دفع نمک است که بطریقی ازبین برده شودکه املاح محلول رابایدآبشویی کنیم برای رفع علت شوری باید سطح آب زیرزمینی راپایین برده با یک سیستم زهکشی درعمق 1.5-2m تثبیت کنیم. کاشت بعضی درختان جنگلی که با شرایط اقلیمی مناسب باشد توصیه میشود چه با مصرف آب زیرزمینی به میزان 15000 مترمکعب درهکتارودرسال میتوان سطح آب را تا یک متر نزول داد. از طرفی همانطوریکه قبلآ ذکر شد درصورتیکه شوری آب زیرزمینی از سه گرام درلیتر تجاوز نکند میتوان برای آبیاری از آن استفاده نمود. برای آبشویی به مقادیر معتنابهی ازآب نیازمندیم که برای تعیین کمیت آن ازفرمولهایی که دراین فصل بیاید استفاده خواهیم کرد. معمولآخاکهای که رارای 1-2%نمک است به 5000-6000مترمکعب آب درهرهکتارضرورت دارندکه هر ساله آبشویی شود. آبشویی بدون زهکشی،رژیم املاح را درخاک چندان تغیر نمیدهد وممکن است املاح شسته شده مجددآ در سال بعد به سطح خاک انتقال یافته وشوری خاک ازسرگرفته شود وحتی شورتر نیز بشود. آبشویی بدون تعبیه سیستم زهکشی فقط درموردی جایزاست که سطح آب زیرزمینی دراعماق قرارداشته باشد وبالا آمدن آن نیز اشکالی فراهم نسازد. برای آبشویی،تابستان فصل مساعدی نیست زیرا مقادیر قابل توجهی آزآب تبخیرمیگرددمگر این که آبشویی با کاشت برنج توآم باشد. اراضی مورد نظر را باید ابتدا سخم عمیق زد وآگاه به قطعات خد اکثر یک هکتاری تقسیم نمود. آب آبشویی موردنیاز را باید دردفعات مکرروبه میزان تا دو هزارمترمکعب در هکتار ودر هرآبشویی به زمین داد. عملیات آبشویی را باید ازاراضی پست وپایین دست شروع نمود وبه اراضی مرتفع وبالا دست توسعه داد. آبشویی را باید تا زمانی ادامه داد که بتوان گیاهان مقاوم به شوری را درآن عمل آورد وپس از آن کاشت وآبشویی توآمآ انجام میگیرد. بطورکلی برای دفع این نوع املاح سه اصل ذیل را درنظرداشت:

1.   با استفاده از زهکشی سطح آب را درعمق 2-3متری خاک تثبیت کنید.

2.   باآبیاری،آبشویی وزهکشی مقداراملاح را0.3-0.4% نزول دهید.

3. از تجمع مجدد املاح درحوزه ریشه ها با آبیاری ودرصورت لزوم با آبشویی مکرر وزهکشی جلوگیری نمایید.(3)

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 12:40  توسط ايمل " نظري "  | 

اسهال گوساله(Whit Scour)

اسهال گوساله(Whit Scour)

   مقدمه:

 حیوانات سالم نقش عمده و اساسی را در اقتصاد ملی و صحت عامه ایفا مینمایند. حیوانات از یکطرف مواد غذایی با کیفت عالی را تولید میدارند و از جانب دیگر محصولات اضافی آنها در صنایع مورد استفاده قرار میگیرد. حیوانات که از صحت خوب بر خوردار نباشند محصولات آنها پایین آمده و یا این که بکلی توقف میگردد . زیرا بیشتر از صد نوع بیماری میکروبی و پرازیتی وجود دارد که بین حیوان و انسان مشترک بوده و خسارات اقتصادی سنگینی را در حیوانات و انسانها به بار میآورد.پس مرض را چنین تعریف نمود میتوانیم : بصورت ساده مرض عبارت از تغیر حالت  نورمال بدن حیوان به حالت غیر نورمال است. البته ها همه میدانیم که اسهال گوساله یک مرض بسیار مهم و کشنده بوده که اکثر گوساله های 3-5 روزه را مبتلا میسازد و بالاخره باعث از بین رفتن یک تعداد زیاد گوساله ها میگردد . عامل این مرض  مختلف بوده که مهمترین آن میکروبها بوده که باعث التهاب امعا در روده گردیده و باعث پیچش، اسهال، کم خونی وهم ضایع شدن آب وجود حیوان میشود .اسهال گوساله که بنام White Scour نیز یاد میشود یک مرض میکروبی بوده که تمام گوساله های نوزاد به آن مبتلا میگردد. 


تعریف مرض :

اسهال گوساله ها یک مرض بسیار مهم در دوران شیر خوری بوده که سبب تلفات زیاد میگردد. اسهال به علل مختلف رخ میدهد که مهمترین آن میکروب ها هستند که باعث التهاب امعاء( روده ها) گردیده و باعث پیچش و اسهال کم خونی و از اثر ضایع شدن آب وجود حیوان تلف میگردد. عامل این مرض در جاهای مرطوب و نمدار رشد نموده و در طویله هی مزدحم و مرطوب باعث مریضی میگردد. عامل مرض بیشتر از طریق دهن و بند ناف گوساله از راه بستر و جایگاه آلوده به سرگین ،گاو های مریض پستان کثیف  گاو ، محل زایمان کثیف در موقع تولد ، لوازم کثیف مانند سطل و لباس و دست علل دیگر اسهال گوساله ها می باشند که عبارت اند از:

دادن عذایی فاسد و پوپنک زده.

دادن شیر خیلی سرد یا گرم.

تغییر ناگهانی غذا.

تغذیه بیشتر از اندازه لازم.

دادن غذایی مخصوص گاو به گوساله ها مانند آرد آبه.

دادن شیر خشک خیلی غلیظ ، آبگین و یا مخلوط ناشده.

پاک نبودن ظروف شیر.(10)   

  Anterits (اسهال سفید) یک مرض بسیار مهم گوساله ها در دوران شیر خوری بوده که اکثراً گوساله های 3 – 5 روز را مبتلا به این مرض میسازد و بالاخره باعث از بین رفتن زیاد گوساله ها میشود. این مرض به علل مختلف رخ میدهد که مهمترین آن میکروب ها هستند که باعث التهاب امعا (روده ها) گردیده و باعث پیچش ، اسهال و کم خونی و باعث ضایع شدن آب وجود حیوان میگردد. (1) ممکن است بین 12- 18 ساعت پس از زایش و گاهی نیز 3 هفته گی دیده میشود و بدون آن گوساله ها به مواد گاماگلوبولین ضرورت دارند که باید هر چه سریع تر پس از زایش از راه پیله(اولین شیر که پس از تولد از گاو بدست میاید) تأمین شود و گوساله ها در برابر عفونت های روده ای و خونی محافظت کنند.(2) به طور کلی در مورد اسهال گوساله ها توصیه میشود که باید شیر قطع شود ، زیرا به علت اختلال سلول پوششی  روده، عملاً شیر نمیتواند به طور کلی هضم و جذب شود و نتنها به مصرف بدن گوساله نمیرسد ، بلکه موجب رشد باکتریها ها نیر میشود. بنابراین جایگزینی شیر با سایر مایعات کاملاً ضروری است تا مایعات از دست رفته از طریق روده جبران شود . در چنین مواقع آب به تنهایی کافی نبوده و باید از محلولهای الکترلینی خوراکی مخصوص اسهال استفاده شود . که به صورت پودر قابل حل در آب در بازار موجود اند . و بعضی از محلولهای علاوه برداشتن الکترلیت های لازم ، محتوی گلوکز ، امینواسید ها بای کاربونیت های کافی نیز هستند. و این محلولهای الـــــکترولیتی  باید روزانه6- 4 بار و یا بطور آزاد در اختیار گوساله قرار گیرد. و اگر گوساله رغبتی به آشامیدن این محلولهای نشان ندهد ممکن است تجویز انتی بیوتیک های مناسب خوراکی یا تزریق به منظور کنترول عوامل باکتریایی اولیه یا ثانوی توسط وترنر توصیه شود.(3)

 عامل مرض:

 عامل این مرض در جاهای مرطوب و نمدار خوبتر رشد و نمو نموده و در طویله های مزدهم و مرطوب باعث مریضی میشود. عامل مرض بیشتر از طریق دهن و بند ناف گوساله از راه بستر و جایگاه آلوده به سرگین ،گاو های مریض ، پستان کثیف گاو ، محل زایمان کثیف در موقع تولد، لوازم کثیف مانند سطل، لباس، دست های مالدار در موقع شیر دوشی و بستن ناف گوساله انتقال میکند.(2)عامل این مرض  باکتریای است که بنام استریشیا کلی یاد میشود  که بسیار کوچک و میله شکل بوده و اندازه آن در شرایط مختلف متغیر است. این میکروب گرام منفی ،هوازی و فاقد هاگ، کپسول، و حرکت در برابر حرارت، خشکی و حرارت پاستوریزاسیون مقاومتی نداشته و از بین میرود و دارای خاصیت زهرا زایی بوده و کشنده میباشند. عامل این مرض از خانواده آنتروباکتریاسه میباشد.(5)همچنان بعضی از دانشمندان و محققین دیگر عامل این بیماری به اشکال مختلفی ارئه نموده اند که عبارت اند از:

1-عوامل عفونی:

 مهمترین عوامل این مرض میکروبهای کلی باسیل و بعضی ویروس ها بیماری زا هستند. اسهال کلی باسیل بیشتر در حیوانات کمتر از 4 روزه دیده میشود و اسهال ویروسی  بعد از روز چهارم دیده میشود.

    

  2- رژیم غذایی نا مناسب و تغذیه غلط:

 خوراندن مقدار زیاد پیله به حیوان نوزاد در ابتدای زنده گی باعث عدم هضم آن و تحریک دستگاه هضمی نوزاد گردیده و نهایتاً اسهال ایجاد میشود. در این هنگام میکروبهای موجود در کولون (روده بزرگ) به سرعت رشد و نمود کرده سبب بروز اسهال میشوند و به سرعت  نوزاد را از پا در میاورد و حتی ممکن است در مدت 10- 12 ساعت نوزاد تلف شود.

   3- بلع اجسام خارجی:

  حیوانات نوزاد به بلعیدن مواد مختلف علاقه دارند و مرتب همدیگر را پس می زنند و متأسفانه اکثر مالداران اهمیتی  به این موضوع نمیدهند . در چنین مواردی قرار جلد خارجی در دستگاه هضمی باعث ایجاد اسهال میشود چنین اسهال های به درمانهای عملی جواب نداده و بتدریج به اسهال عفونی تبدیل میشود و وسیله های دیگر را نیز آلوده میکند.

  4- عوامل مستعد کننده حیوان برای ابتلا به اسهال :

    از عوامل که باعث مستعد شدن حیوانات نوزاد به اسهال میشود ( بخصوص در روزهای اول زنده گی ) کمبود ویتامین A و ویتامین C در بدن ، تغیرات آب و هوا و باد را میتوان ذکر کرد. سرد بودن هوای زایشگاه نیز باعث ابتلای گوساله به اسهال میشود(6)

علایم کلینیکی:

v  اولین علامه تغییر حالت مدفوع است که ممکن آبگین ، کفدار و یا خمیری باشد.

v   رنگ مدفوع ممکن است سفید ، زرد، قهویی ، خاکستری، تیره  یا سرخ با خون باشد.

v   مدفوع بوی دار است.

v  در مدفوع تکه های شفاف مانند سفیدی تخم مرغ دیده میشود.

v  از درد شدید بطن فریاد زدن و لگد زدن به شکم خود.

v  در مرحله اول گوساله تب داشته بعداً تب نداشته بالاخره دست و پای گوساله سرد می شود.

v  در بعضی حالت اسهال گوساله علایم عصبی را نشان میدهد و بهوش می شود.

v  از اثر دادن آب وجود چشم های گوساله گود می افتد و موی های آن ژولیده می باشد.

v  لاغری، بی اشتهایی و توقف خوراک و بالاخره مردن گوساله.

v  در بعضی حالات اسهال در مرحله اول حیوانات جوان ممکن مرده دریافت شوند.(10)

 در اسهال تغذیه ای تعداد دفعات دفع مدفوع زیاد شده و مدفوع آبکی میشود و گاهی بوی ترشیدگی میدهد. در مورد اسهال عفونی ، ابتدا حیوان به اسهال خفیف با بوی بد مبتلا میشود. حیوان بی اشتها و کسل به نظر میرسد. گاهی نیز چشم و بینی دچار آبریزش میشود. سپس ریزش شدت یافته و آبکی میشود و حیوان علایم کم آبی را نشان میدهد به این صورت که موها خشک و خشن و فرورفتگی چشم در حیوان هویدا شده و قسمت پوزه ، گوشها، دستها،پاها و دم سرد میشود، پوست بدن نیز خشک میشود. در صورت که پوست گردن یا پای را با دو انگشت جمع کنیم به کندی به حالت اولیه بر میگردد.پس از این مقدار زیادی آب بدن از طریق مدفوع دفع شده نوزاد کاملاً سست و بی حال شده و توان ایستادن را ندارد. هم چنان ناحیه شکمی نوزاد مبتلا به اسهال ، جمع و کوچک شده و رنگ مدفوع تغییر میکند و ممکن است به رنگهای سفید ، زرد، قهویی ، خاکستری تیره یا قرمزی و گاهی نیز به رنگ سبز ظاهر میشود و بالاخره درجه حرارت بدن گوساله به 40- 41 درجه سانتی گرید میرسد. (6) اگر حیوانات دقیقاً نظارت نشوند علامه ابتدایی شاید در یافت حیوانات جوان مرده باشد. سایر حیوانات مصاب شده خوردن را توقف را داده و شاید علایم در بطنی از قبیل فریاد زدن و لگد زدن به شکم را از خود نشان دهند. اسهال یک علامه برجسته بوده و شاید خونی باشد. تلفات خون شدید بوده که حیوانات عشا های مخاطی خاسف داشته و به ساده گی خسته میشوندحیوانات که اسهال شدید و تلفات خون دارند خمیده گی پیدا کرده و از اثر اسهال و کم خونی میمیرند. معمولاً تب وجود نداشته و در نهایت امر شاید درجه حرارت تحت عادی قرار گیرد. حیوانات که شدت مرض شان کمتر است صحت خواهند یافت اما اکثراً لاغر و نشو نموی ضعیف دارند. زیرا سو جذب مزمن مواد غذایی ناشی از تخریب دایمی مخاط امعایی را دارا میباشند. (8)

      

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

        پتالوژی:

      کاو ها و حیوانات بالغ معمولاً در برابر عامل این مرض مقاوم شده اند ولی عواملی که در بیماریزایی  این میکروب برای نوزادان دخالت موثر دارند عبارت اند از شدت تکثیر باکتریایی ، کثرت و تجموع گوساله ها در محوطه های سر بسته  ، دارا بودن زمینه های حساسیت به میکروب ، زهر زایی برخی از سیروتیپ های استریشیاکلی ، کمبود ویتامین A ، مدیریت معیوب، فقر غذایی مادر و گوساله ها ،نخوردن و یا پر خوری پیله ، قطع شیر مادر، عوامل ویروسی و میکروبی به عنوان بیماری ثانوی و فقر صحی . در بین عوامل نامبرده ، شدت تکثیر و قدرت زهرآگینی میکروب ،در ایجاد بیماری از همه مهمتر اند.

      فراموش نکنید که حد اکثر در 12 ساعت اول زنده گی ، گاماگلوبولین های پیله می توانند جذب شده و مفید واقع شوند. این مواد که قسمتی از پروتین های سیرم خون را تشکیل میدهند، از کیفت دفاعی مهمی بر خوردار اند. تمام انتی بادی های مادری که در مقابل بیماری های خطرناک ماه های اولیه زنده گی گوساله را حفظ میکنند با پیله همرا میباشند. محروم نمودن گوساله از خوردن پیله و یا تأخیر در خوراندن آن به دفاع بدن حیوان در برابر امراض عفونی را به شدت کاهش میدهد. مانند انتی جن ، ایمونوگلوبین، انتی بادی، انتی سیرم همگی دارای معنی و مفهوم مشترک و مشابه میباشند.(5)

   

       تشخیص:   

      در صورت مواجع شدن با چنین بیماری فوراً به داکتر وترنر مراجعه شود.

  اساس تشخیص مبنی بر مشاهدات از جنبه اپیدمیولوژی ، میکروبیولوژی و آسیب شناسی(پتالوژی) است . تشخیص بیماری این گوساله ها مشکل است، زیرا که به انواع مختلفی ممکن است باعث بروز اسهال در گوساله ها گردند به علاوه اسهال ناشی از تغذیه که معمول ترین شکل اسهال در گوساله های شیرخوار میباشد. در این شکل اسهال مدفوع زیاد ، چسبناک و ژلاتینی است و هم از شیر خوردن امتناع نمیکند.(7)

        در بعضی حالت اسهال گوساله علایم عصبی را نشان میدهد و بیهوش میگردد. برای تشخیص این مرض چند نکات ذیل مراعات گردد.

1- رنگ مدفوع ممکن است سفید ، زرد ،قوه یی ، خاکستری یا سرخ با خون میباشد.

2- مدفوع بوی دار است.

3- لاغری، بی اشتهایی و توقف خوراک و بالاخره مردن گوساله ها.

4- در مرحله اول گوساله تب داشته بعداً تب نداشته بالاخره دست و پاهای گوساله سرد میشود.

5- از درد شدید بطن، فریاد زدن و لگد زدن به شکم خود.

6- از اثر دادن آب وجود چشم های گوساله گود می افتد و موی های آن ژولیده میشود.(1)

    اسهال خونی در حیوانات جوان بدون داشتن تب با داشتن آفات مشخص در امعا که در نکروپسی دیده میشود و ما را به تشخیص اسهال متقاعد میسازد.

      تداوی:

      در تداوی این مرض بعضی انتی بیوتیک ها بخصوص مانند تتراسیکلین ها ، استرپتومایسین و کلرام  فنیکل موثر میباشد. ولی برای پرهیز از مقاوم شدن عوامل بیماری بهتر است از طریق انتی بیوگرام در انتخاب انتی بیوتیک اقدام شود . تجویز الکترولیت ها مانند گلوکوز و سیرم فیزیولوژی و هم چنان خوراندن شیر گرم و آب به نسبت مساوی با هم به عنوان غذا ضروریست .(4) در تداوی این امراض ما باید چند نکته زیرا ارائه نمائیم.

1-                     جدا سازی گوساله های اسهالی:

        ما باید گوساله های مریض را از دیگر گوساله های جدا بکنیم و کوشش نمائیم که این گوساله های مریض را به جایگاهای دور انتقال بدهیم که به دیگر گوساله ها سرایت نکند. در وقت تغذیه و مراقبت های روزانه باید کارگران در قدم اول به گوساله های سالم و سپس به گوساله های مریض مراقبت و تغذیه نمایم. پس از مراقبت کارگران لباس ها و وسایل کار خود را تعویض و ضد عفونی کنیم.


      2- تغییر دادن جیره:

           توان هضمی و جذب روده کم میشود . از این رو منطقی است که به هنگام اسهال حاد، شیر قطع شده و به جای آن محلول الکترولنی همراه با گلوکوز تغذیه شود . پس از بهبودی این مرض مصرف شیر روزانه بتدریج افزایش یاد . شیر این گوساله را بناید رقیق بکنیم ، زیرا این کار ممکن است لخته شدن شیر در شیردان دچار اختلال شود . و هنگامیکه کم آلی واسیدوز شدید باشد خوراندن محلولهای بیکربنات مفید است . این محلول به فراوانی در بازار عرضه میشود. و اگر این محلول فروشی در دسترس نباشد ، میتوان محلولی را  روش زیر آماده کرد. برای تهیه این محلول 4 لیتر محلول الکترلیتی 4 قاشق گلوکوز در 4 لیتر آب نیمه گرم حل شود . شکر معمولی را نباید به جای گلوکوز بکار برد چرا که گوساله نمیتواند آنرا مصرف کند.

     3-استفاده از ترکیبات ضد میکروبی و ایمونوگلوبولینها:

           انتی بیوتیکها ، سولفونامیده ها و ترکیبات دیگر برای تداوی اسهال گوساله ها بکار گرفته شده اند ، زیرا پنداشته میشود که عفونتهای باکتریایی در روده وجد دارد که میتواند موجب سپتیسمی شود. تشخیص گوساله های مبتلا به عفونت باکتریایی از دیگر گوساله ها امکان پذیر نیست، از انتی بیوتیک های خوراکی نیز میتوان استفاده کرد.  مصرف هر نوع انتی بیوتیک باید پس از 4 – 5 روز پی در پی قطع شود تا از ایجاد میکروبهای مقاوم در روده جلوگیری شود . اگر گوساله پس از 24- 48 ساعت تداوی با انتی بیوتیک خوراکی پاسخ مناسب ندهد . احتمال نمیرود که تداوی برای زمان بیشتری موثر باشد . در این حالت ، اسهال یا باکتری ایی نیست و یا بوسیله باکتریایی مقاوم به انتی بیوتیک ایجاد شده است . ایمونوگلوبولینها به دلیل هزینه زیاد و موثر بودن در پیشگیری جایگاهی در تداوی  اسهال گوساله نیافته اند تزریق ایمونوگلوبولینها ممکن است در گوساله های موثر بشد که سطح ایمویونوگلوبین خون آنها پاین است و بهتر آن است که به تغذیه پیله در آغاز تولد توجه کافی شود تا سطح ایمونوگلوبولینها ی خون به اندازه کافی باشد  .(2)

      وقتیکه اسهال گوساله در حیوان منفرد پیدا میشود تمام حیوانات که به تماس یابد فرض شوند که در دوره مخفی ( Incubation period) قرار دارند.

تمام شان باید از محل ملوث دور ساخته شده و تداوی گردند. تعداد زیاد میکروبهای تولید شده اند اما شاید در افغانستان موجود  نباشند. (بخش فارمکولوژی کلینیکی دیده شود). (8)

    کنترول و وقایه :

   در کنترول باید نکات ذیل مراعات گردد.

v  مراعات حفظ الصحه در طویله ( خشک نگهداری شود).

v  جریان شعاع آفتاب در طویله مد نظر گرفته شود.

v  از ازدحام زیاد در طویله جلوگیری شود.

v  تعویض مواد غذایی به تدریج صورت گیرد.

v  مراعات کردن حفظ الصحه پستان های گاو.

     ریشه کنی اسهال گوساله به دلیل پیچیده گی ماهیت آن ، منطقی به نظر نمیرسد. بنابر این باید تلاش کرد تا پیشگیری در سطح اقتصادی انجام شود.

      به دلیل تفاوت در اندازه گله ها ، امکانات موجود ، زمین ، نیروی کارگری و مدیریت عمومی نمیتوان برنامه مدیریتی پیشنهاد  کرد که برای تمام گله استفاده شدنی باشد.(2) اساس پیشگیری و وقایه اسهال گوساله ها را به شرح ذیل پیشنهاد نموده اند.

1-  خوراندن پیله مادر به گوساله در اولین روز زنده گی به مقدار کافی.

2-  نظارت و ضد عفونی کامل پستان مادر.

3-  ضد عفونی کامل زایشگاه،محل نگهداری گوساله نوزاد و دست کارگر مسؤول.

4-  جدا سازی گوساله های بیمار و انتقال آنان به کلینیک حیوانی یا محل مخصوص درمان نوزادان.

5-  انتقال حیوان حامله قبل از زایمان به زایشگاه پاک و مناسب.

6-  ضد عفونی کردن بند ناف بعد از تولد با محلول تنطورید.

7-  جلوگیری از خوردن شیر برای 24 ساعت بعد از خوردن پیله.

8-  رعایت کامل اصول صحی در نگهداری حیوانات.(6)

    طویله های حیوانات اهلی جوان باید خشک نگهداری شده و نباید مواد فضله در طویله ها انبار گردد. طویله یا خانه های که حیوانات در آن نگهداری میگردند طوری ترتیب شوند که به آسانی پاک شده و برای شعاع افتاب مجرا یا سوراخ موجود باشد . از ازدحام زیاد جلوگیری شود.

      با وجود موجودیت حفظ الحصه و طرز نگهداری خوب وقتی که اسهال گوساله واقع میشود علاوه نمودن انتی بیوتیک ها به غذا و آب آشامیدنی جهت کنترول مرض کلینیکی در سال اول حیات  شاید ضروری باشد.(8)

   واکسن ضد اسهال گوساله ها:

     اين واکسن از ويروس های غیرفعال شده Corona virusو Rotavirus و نيز از  سويه E. Coli بيماري زاي غير فعال (SEROTYPES 08:K35/09:K99-0101:K35/K99)   تهيه گرديده که با تزريق به گاوهاي حامله دارانتی بادی لازم در پیله آنها بوجود آمده و اين پیله، گوساله هاي شيرخوار را در برابر اسهال کشنده روزهاي اول تولد محافظت مي نمايد.
قابل ذکر است که نتايج بدست امده از تحقيقات انجام شده در موسسه تحقيقات حیوانی در Compton در انگلستان نشان مي دهد که از ميان عوامل بيماريزاي فوق (Rotavirus و Corona virus, E Coli) نقش عمده بر عهده روتاويروس بوده و کروناويروس در مرحله دوم اهميت و عامل اسهال هاي آبکي چند روز اول تولد گوساله ها عمدتا E. Coli مي باشد.    
        طرزالعمل  مصرف:

        مقدار 5cc از اين واکسن به صورت زير جلدي در فاصله زماني 28 ال 60 روز مانده به زايمان به گاوهاي حامله تزريق مي شود(البته بهتر است که به کليه گاوهاي حامله واجد شرايط زماني فوق که در گله موجود است تزريق شود). در گله هايي که آلودگي خيلي شديد است توصيه گرديده است تا دو تزريق به فاصله 28 روز (يکي در فاصله 5-6 هفته مانده به زايمان و ديگري 2-3هفته مانده به زايمان) تزريق شود.   
       

         طرق اثر واکسین:

        پس از تزريق، بالا ترين سطح آنتي بادي در خون و شير گاوهاي واکسين شده 28 تا دو ماه بعد از تزريق بوجود مي آيد و اين آنتي بادي که از طريق پیله به گوساله هاي نوزاد خورانده مي شود آنها را در روزهاي اول زندگي به خصوص يک هفته اول در مقابل عوامل بيماري زا مهلک فوق محافظت مي نمايد. بر اساس يک تحقيق علمي توصيه شده است به منظور حفظ کامل گوساله ها در مقابل اسهال ترتيبي داده شود تا گوساله ها به مدت دو هفته اول زندگي از پیله گاوهاي واکسين شده استفاده کنند؛ مگر اينکه  مالدار متوجه شود که تغذيه پیله در هفته اول کافي مي باشد.
     شرايط نگهداري:

     واکسین را باید در محيط خشک و خنک و در درجه حرارت 2-8 درجه سانتي گراد نگهداري نمایم.(9)

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 11:8  توسط ايمل " نظري "  | 

احداث چمن

مـقـدمــه

چمن به عنوان یکی ازارگان اصلی پوشش سطح سبزدارای جلوه ای بارز واشناست این گیاه ظریف با تلطیف وپالایش هوا توامآ چشم وجان انسان رانیز به آرامش فرا میخواند لیکن این لطف سبزدرازادی موهبتی که برما عرضه می دارد نیازمندی رعایت اصول نگهداری دقیق ودرعین حال کاربردی است اصول ونکاتیکه تحت عنوان اصول کاشت .نگهداری گونه های مناسب با اقلیم منطقه ازانها دراین کتاب به عنوان فناوری کاشت ونگهداری چمن سخن بمیان امده است انچه دراین کتاب مدنظربوده است درنظرگرفتن وذکرنکات ودستورالعملهای نوین متناسب با فناوری روزبه ویژه جنبه های کاربردی ان با فراگیری سطح دانش متخصصین ودانشجویان وهمچنین سطح دانش عمومی است .

این اصول به ویژه درکشورایران وشرایط اقلیمی ان که با خشکی اب وهوا مواجه میباشد ازاهمیت بیشتری برخوردارخواهند بود جدای ازانکه دراکثر کشورهای قاره امریکا واروپا افزایش روزافزون تکنیک های کاشت وتولید ونگهداری انواع گونه های چمن .متناسب با افزایش تقاضا وکاربریهای گوناگون سبب تولید ان به یک بخش اقتصادی وسیع وفعال شده است درکشورمانند ایران نیز به انچه اخیرآ دربرخی محافل مبنی برحزف چمن ازسطوح سبز عنوان می گردد میتوان با رعایت نکات فنی نگهداری گونه های مناسب ونها یتآ کاهش نوع وسطح کاربرای چمن وابیاری صحیح ومناسب ازنقش وتاثیرگزاری این گیاه سودمند درتلطیف هوا وطراحی های فضای سبز کمان بهره برد ضمن انکه مجهز شدن به تحصص احداث ونگهدا ری چمن ذرزمین های ورزشی امروزازاهمیت ویژه برخوردارشده است

احداث چمن

احداث چمن به دوروش جنسی ورویشی تقسیم شده .

1ــ جنسی : دراین روش به طورمعمول کاشت بذربه احداث چمن می نمایند

2ــ رویشی : روشهای تولیدچمن به طریقه های رویشی عبارت اند از استولون. ریزوم. وچمن تیل وپهروکاری که درمورد هریک متعا قبـآ توضیح داده شده میشود

بطورکلی احداث چمنزارمناسب به تهیه بیستربذرمناسب بستگی دارد که اساس چمنکاری محسوب می شود واین امرایجاد وضعیت مناسب رشد درلایه سطحی خاک میشود .

مراحل مختلف احداث چمن :

1ـ درمرحله اول ازمایش خاک برای تعین امتخان نیازهای خاک بسترچمن کاری است

2ـ پس اقدام به زدودن اشعال زوائد وخرده چوبهای احتمالی وقلوه سنگها می نمایم قلوه سنگها درفصول گرم سبب افزایش گرمی تحتانی وزیرین بسترچمن کاری واحتمالآ سوختگی برگهای چمن می شوند خورده چوبهای پوسیده باعث بروزموریانه ومورچه وکاهش منافذ خاک دراثرتجذیه چوب خواهند شد لزا نسبت به پاکسازی بستر چمن کاری ازقلوه سنگهاوخرده چوبهادرعمق 15ـ 7.5سانتیمتراقدام نمود.

3ـ امتحان کردن سطح چمنکاری به منظورتآمین نهاده های بذرمیباشد

4ـ بهسازی خاک به خاک اولیه بسترکاشت چه ازنوع رسی وچه ازنوع شنی باشد به عمق 20ـ 15 سانتیمتری ماده الی افزوده شود بطوریکه درنهایت 30% خاک دارای ماده الی باشد

5ـ درصورتیکه لایه سطحی خاک الوده به ریزوم استولون یابذرعلفهای هرزه باشد ونتواند اقدامات ازقبیل تعویض خاک

 یاپاکسازی رااعمال کرد بهترین روش کاشت چمن استفاده ازروش پودپی می باشد

6ـ باید توجه داشت که عملیات بهسازی خاک درصورتیکه خاک بیش ازحد سبک یاسنگین باشد وپیش ازکاشت انجام گیرد

7ـ نصب سیستم های ابیاری زیرزمینی نیزنیزهمزمان بابند 7 میباشد

8ـ پرکردن گودالهاوتسطیح بلندیهااست

اماده سازی کیمیاوی ومیخانیکی بستروکنترول علفهای هرزه  :

بطورکلی کنترول کلیه افات پیش ازاحداث چمن معمولآارزانتربوده وبه عبارتی پیشگیری عاقلانه ترین شیوه مبارزه بحساب می ایدهمچنین بهترین روش مبارزه پیش ازانکه استفاده ازعلفکش ها مطرح گرددمبارزه میخانیکی است .

اگرمشکل کمبودزمان نداشته باشیم میتوان ابتدابه علفهای هرزه اجازه جوانه زدن ورشد داد بسترکاشت متداوم مرطوب نگهداشته میشود وپس باعلفکش تماس اقدام به مبارزه نمودپس اجازه داد که خاک پس ازهرابیاری خشک شود اگراین عمل را4 ـ 3 مرتبه تکرارنماییم بیشتر علفهای هرزه ازبین می روند

همچنین می توان خاک راخشک نگاهداشت وباشن کش بوته های تازه هرزه راریشه کن نمود بطورکلی درالودگی های محدود که توسط علفهای هرزه چند ساله بروزمیکند میتوان بابریدتن گیاه هرزه ازناهیه زیرتاج اقدام به مبارزه نمود این روش این روش مبارزه میخانیکی حتی درزمان الودگی چمن کاشته شده می توان با عمل واکاری توامآانجام گیرد

درکنترول کیمیاوی علفهای هرزه باید متوجه به این نکته بود که علفکش ضمن توانایی نابودی علفهای هرزه فاقد اثر ماند گاری درخاک باشد

درالودگی توسط علفهای هرزه یکساله می توان ازسمهای بنسولاید DCPA بصورت قبل ازسبزشدن استفاده نمود (البته این امر باید پس ازاستقرارچمن انجام گیرد ) همچنین می توان از DSMA بصورت درست پس ازسبزشد ن استفاده نمود

برای مبارزه باعلفهای هرزه پهن برگ درچمن مستقر شده از 2,4D یا 2,4DP استفاده میشود درصورتیکه لوازم مبارزه باعلفهای هرزه درچمن های تازه احداث ضرورت یابد ازسم دایکامبا استفاده می شود برای کنترول علفهای هرزه درمکانهای مثل کناره جاده ها وبه منظورکنترول بلند مدت علفهای هرزه می توان ازاسم های مانند اترازین . گلایفوساید . ودالاپین استفاده نمود.

کاشت بذر:

کاشت بذرعالی ترین روش احداث چمن محسوب می شود که هزینه کمتران نسبت به سایرروشها مزیت ان به شمارمیرود دراستعمال چون استقراردوره طولانی وحساس نگهداری ورویش همزمان علفهای هرزه درصورت الودگی خاک یاعدم خلص بذرازنکات منفی استفاده ازاین روش است .

کیفیت بذردرارتباط باسلامتی بذر درصدجوانه زنی زیاد وعری بودن ازعلفهای هرزه وعوامیل بیماریزاع سنجیده میشود درامریکا اولترین چمن های که توسط بذرکاشته می شوند عبارت اند از فتان بلند . فتان نرمه وچمن چبردرامریکابذر تنها 5% هزینه احداث چمن رادربرمی گیرد درحالیکه درایران 20ـ 10 حتی 40 درصد هزینه احداث رادربر میگیرد

به عنوان یک توصیه کلی برای بدست اوردن یک چمن یکد ست وبارشد مناسب درموردانواعیکه دارای بذرریزهستند 20ـ 15 گرام بذردریک مترمربع وبرای انواعیکه دارای بذردرشت هستند 50ـ 30 گرم بذردریک مترمربع مصرف می شود بذرچمن نباید بصورت انبوه ومتراکم پخش کرد وگونه چمن ضعیف وپژمرده می شود علت این امر نیازبیشتر گیاهان جوان به فضای بیشتر برای گسترش ریشه وبرگ است .

باید متذکرشد انواع چمن های که مخلوط میشوند باید ازلحاظ بافت .رنگ وسرعت رشد یکسان باشند مثلا چمن چبر+فتان نرمه +چمن چچم چندساله عملی ترین راه برای چمن مناسب هرمنطقه .مقایسه چمن های منطقه بومی وازموده شده درمناطق مختلف همان ناهیه ونهایتآتبعیت ازان نمونه هااست.

زمان کاشت:

باتوجه به اینکه پس ازآعازجوانه زنی این عمل بایدبدون وقفه ومزاحمت ادامه یابد لازم است کمی جلوترازبهترین فصل کاشت توصیه شده اقدام به بذرپاشی نمودتاچمن قادربه رشد ورقابت باعلفهای هرزه باشد ازطرف دیگرگرمی پایین اول بهارواخیرپاییزمی تواند باعث کاهش قابل توجه درمیزان سرعت جوانه زنی شود لذا بادرنظرگرفتن تمام عوامل ذکرشده بهترین فصل برای کاشت چمن های سردسیری اواخیرتابستان یااوایل خزان 6 ـ 3 هفته پیش ازنخستین یخبندان توصیه میشود درنتیجه میتوان چنین بیان داشت که چمن های مناسب اب وهوای سرد درابتدای بهاروخزان دارای بهترین میزان وکیفیت رشد هستند احداث چمن دراواخرخزان نادرست می باشد زیراگیاهچه ها تازمستان نموکافی نکرده وازبین می روند این تخریب دراثرگرمای پایین وتکرارعمل ذوب یخ ویخبندان مجدد وبروز پدیده جداشدگی ریشه بوجودمی اید بهترین دوره کشت ازابتدای بهارشروع تااوایل خردادماه میباشد .

درموردچمن های گرمسیرهرچند بیشتربه روشهای رویشی تولید میشوند امابهترین زمان برای بذرپاشی انهادرصورتیکه اب کافی دردسترس باشد اواخربهاریااوایل تابستان است ودرعیراین صورت درابتدای بهار نیزمیتوان به کشت بذر انها اقدام نموداصولآدرکشت بهار به محض امادگی خاک باید اقدام به کشت نمودزیرادرابتدای بهار چمن ازسرماه اولیه بهارو بارندگی بهاربهره مندمی شود

اماکارشناسان معتقد اند که به علت زیادبودن گرمی وطولانی بودن این دوره گرما وهمچنین جوانه زنی شدید علفهای هرزه ورقابت انها با چمن کاشته شده امکان زیادبرای تخریب چمن وجوددارد .

ابیاری وضرورت های اب :

مهمترین نقش وضرورتهای اب رادرعوامل ذیل میباشد

1) جوانه زدن (2)نموی سلولی (3) رشد بافت (4) فتوسنتز ومنبع هایدروجنی برای تولید هایدریت های کاربن (5) کنترول گرمی (6) حلال وناقل مواد غذایی .

اعتقادبراین است که میزان اب دراین سلولهای برگ دارای نقش مهم درتحمل وبی اثرسازی تجمع موادداشته ودرنتیجه اب زیاد برای رشد چمن لازم است معمولآ 2718 ـ 2265 گرام اب برای تولید 453 گرام ماده خشک مصرف می شود و80% بافت چمن رانیز اب تشکیل می دهد علاوه براین دردوره خشکی جذب موادغذایی کاهش یافته رشدونموی طبیعی درچاررکو د وخلل خواهدشد

جذب اب وتعرق:

راه های جذ ب اب عبارت اند از ریشه های فعال .برگها به ویژه برگهای جوان .تاحدی ریشه های پیر وصدمه دیده وشبنم دراین راستا فعالترین بخش جذب اب گیاه ریشه های فرعی هستند .

چمن ها بطورکلی وبه میزان متوسط 0.5 سانتی متر اب درهرروزدرواحد سطح 1 مصرف می کنند .

تاثیرنوع خاک درتعیین دفعات آبیاری :

دراثرتجربه وازمایش مشخص شده که خاکهای مختلف به شرح ذیل قادر به نگهداری مقادیر متفاوت اب می باشد .

الف: 30 سانتیمتر خاک لومی قادراست 3.7 سانتیمتراب رادرخودنگهدارد .

ب: 30 سانتیمتر خاک شنی قادراست نصف میزان فوق درخوداب ذخیره کند .

ج: 30 سانتیمترخاک رس قادراست 2 برابرخاک لومی آب ذخیره نماید

درنتیجه خاک شنی به اب بیشتر ضرورت دارد

بیشترچمن ها باتوجه به نوع خاک ونوع اب وهواضرورت به 5ـ 2.5 سانتی متراب درطول هفته دارند برای اطمینان ازرسیدن اب به عمق 20ـ 15 سانتیمترخاک باید مدتی صبرنمود وپس اقدام به تهیه پروپیل ازخاک کرد خاک سبک شنی راباید به میزان 1.25 سانتیمترودوباردرهفته ابیاری نمود درخالیکه خاک سنگین به میزان 2.5 سانتیمتردرهردوره 10ـ 8 روز ابیاری می گردد درخاکهای بابافت متوسط برای مرطوب کردن عمق تا 30 سانتیمترضرورت به 5ـ 2.5 سانتی متراب است زمان مناسب ابیاری درطول روز:

خصوصیات ونتایج ابیاری بعد ازظهربه شرح ذیل است .

الف: تبخیرتوسط باد وخورشید زیاد است

ب: توزیع اب به روش بارانی توسط باد بهم میخورد

ج: اب قابل دسترس کم است

د: علا ئم خشکی درگرمای بالا

 معرفی گونه ها ارقام مشهورچمن:

چمن ها ازلحاظ شرایط اب وهواو اقلیم به دوگروپ چمن های فصل گرم وفصل سرد تقسیم می شوند

1ـ چمن های فصل گرم : این چمن ها دوران فعالیت ورشد خودرا درماه های گرم سپری کرده وهنگام مواجه شدن باهوای سرد به خواب (رکود) خواهند رفت ازانواع متداول چمن ها ی فصل گرم میتوان به چایر .بهیا . سنتی پدوسن اگوستین اشاره کرد دونوع بوفالوگراس وبلوگراما ازانواع چمن های فصل گرم هستند که نسبت به سایرانواع مقاومت بیشتربه سردی دارند .

2ـ چمن های فصل سرد :

این چمن ها دوران رشد وفعالیت خودرادرهوای سرد بهاروپاییزسپری کرده ودرماه های گرم تابستان رشد انها کاهش می یابد البته درشرایط گرم با بکاربردن اب فراوان می توان انهاراهمچنان سبزرنگه داشت ازانواع چمن های فصل سرد می توان به چمن چبری .فتان .اروا(بنت گراس) وچمن چچم (رای گراس) اشاره نمود .شناسایی وکاربرد:

چمن یکی ازاجزای اصلی وضروری اغلب پارکها وباغهابه شمارمیرود ودرطراحی وایجاد فضای سبزبه عنوان زمینه طراحی کاربرددارد .

مهمترین مواردکاربردچمن عبارت انداز .

1ـ ایجاد زمین های ورزشی وبازی .

2ـ فضای سبز پارکها ومناطق مسکونی .

3ـ فضای سبزکارخانجات .مناطق تجارتی واداری .

4 ـ کاشت دربزرگراه ها به منظوردفع موادسمی حاصل ازسوخت وسایل نقلیه .

5ـ به منظورافزایش تولید اکسیجن وتهویه هوا.

6ـ  جلوگیری ازپرسایش خاک وتبخیرشدید اب ازسطح زمین .

چمن هابطورکلی تحت دوعنوان چمن زارهای طبیعی وخودرو(TURE ) وچمن های زینتی وکاشتنی (LAWN)دسته بندی می شوند .

چمن های خودرو:ـ شامل چمن زارهای طبیعی که توسط انواع گیاهان پوششی خودروازقبیل علفزارها.چمن ها.گیاهان کوچک.یاسایرگیاهان پوششی طبیعی پوشیده شده اند میباشد.

چمن های زینتی :ـ شامل چمن های ظریف واصلاح شده که تحت مراقبت ونگهداری کاشته شده ودارای جنبه زینتی هستند میباشد.

عوامل موً ثردرکیفیت چمن :

1ـ تراکم  (DENSITY) : عبارت است ازتعداد شاخساره یا پنجه ها (اندامهای هوایًی)درواحدسطحی که متناسب باخصوصیات جنتیکی ومحیط تعیرمی کند مانند چمن فرز(برموداگوس) که پرتراکم است .

2ـ بافت (TEXTURE) : این چمن به دودسته باریک برگ وپهن برگ تقسیم می شود .

3ـ رنگ : رنگ چمن ها به زیادرقم آنهادارد تفاوت رنگ ها دراوایل واواخیرفصل رشد مشخص می شود این ویژگی همچنان تحت تاثیرکود

عوامل محیطی .بیماری و....می باشد

4ـ یکنواختی (uniformity) : ظاهرآچمن هادراین خصوصیت تابع عوامل چون بافت . تراکم گونه قابلیت پاخوری چمن است .

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 8:56  توسط ايمل " نظري "  | 

اثری خشکی بالای رشد نمو نبات

مقدمــــــــــه :

  از آغاز تمدن بشر انسان ها در تلاش بوده تا اختیار منابع آب طبیعت را بدست گیرد اما به برسر کمیت و کیفیت یا زمان تأمین آب که با نیازهایش هما هنگی ندارد در کشمکش بوده است . آب برای آن یک جزئ ضروری و غالباً محدود کنند ه بشمار میرود .

   اما آب مصارف بسیار دیگری نیز در تمدن بشر ی دارد از آن جمله میتوان به مصارف شهری ، صنعتی ، دریا نوردی ،تولید برق ، تفریحی ، دفع  مواد اضافی و جنبه های زیبای اشاره کرد . نیازبه آب برای این مصارف رقیب غالباً به تأمین آب برای زراعت در تعارض قرار میگیرد.

   خشکی خطری برای تولید محصولات زرا عتی در سر تاسر جهان است خشکی مو قعی اتفاق  می افتد که تبخیر از سطح زمین زیاد درجه حرارت بلند باشد باعث از بین رفتن نباتات در سطح زمین میشود و یا با عث کاهش تولید محصو لات زراعتی میشوند این کاهش در نتیجه تأخیر ویا عدم استقرار نبات ضعیف و یا از بین رفتن نباتات استقرار یافته مستعد شدن نبات نسبت به جمله بیماری ها و آفات نباتی تغیرات فزیو لوژیکی و بیو کمیا وی در سوخت ساز نباتات تغیرات در کیفیت دانه ، علوفه ، الیاف روغنی و سایر محصولات اقتصادی نبات به وجود میا ید .

    خشکی غالباً یک عامل کاهش دهند ه محصولات زراعتی میباشد بخش عمده از غذای جهان تو سط محصولات زراعتی تأمین میشود در مناطق مورد کشت آنها بارند گی در فصل رویشی وجو د داشته و یا اینکه محصولات کشت شده از رطوبت ذخیره در خاک استفاده میکند خسارات وارده ناشی از گر ما وخشکی به گندم ، یو لاف ، جواری ، ارزن و غیره و سایر نباتات زرا عتی در منا طق پر حرارت  کمبا ران امر عادی است .

 

تاریخچـــــــــه:

خشکی سبب از بین رفتن پوشش  نباتی و زیاد شدن فرسایش  خاک پیدا یش قشر سخت کم شدن مواد منرالی و تخریب ساختمان خاک میگردد حتا اگر این پدیده از نظر وسعت د ر سطح جهان زیاد باشد عوا مل موثر انسانی به طو ر محلی اثر گذاشته اند .

   بنا بر نظر ( unep )  یعنی بر نامه سا زمان ملل برای محیط  . تمام زمین های بیابانی ، صحرایی قابل کشت در سال  1980 میلادی حدود 9500 ملیون هکتار بوده که 4500 ملیون هکتار آن در معرض خطربیا بانی شدن بود .

    به اساس همین گذا رش   61  درصد از6 10*3275 هکتار زمین حاصل خیزدر معرض بیا بانی شدن هستند ، یعنی 62 درصد از 106       

. 2566 چرا گاه ها 60 در صد از 106 .570 هکتار کشت للمی و 30 در صد 131.10 هکتار کشت آبی و در کل زمین حدود 35 درصد یعنی 45 ملیون کیلو متر مربع را   شامل میشود .

   احمد وکا ساس در سال 1987 میلادی معتقد اند که سالانه 60 هزار کیلو متر مربع از زمین ( 6.106) سالانه از دست میرود .

یعنی حدود 106*3.2 هکتار چرا گاها و 106*2.5  هکتار زمین های کشت للمی و (125000 ) هکتار زمین آبیاری که باید به آن زمین های با محصول کم از دست رفته حاصل از شوری و فر سایش و غیره را افزود در طو ل 50 سال گذشته 650000 کیلو متر مربع از زمین ها در هاشیه جنو بی صحرا به خشکی گرایدند .

بازهم بر حسب ارزیابی (unep  ) یعنی برنامه سازمان ملل برای محیط .تعداد افرادیکه در اثر خشکسا لی متضرر شده اند حدود  5/1 تا 6/1  جمعیت جهان است بنا به بر آورد احد وکا ساس در سال 1987 (850 ) ملیون نفر که  108 ملیون نفر آن یعنی حدو د 61 در صد از جمعیت افریقا از این قاره متحمل  ضرر شده اند در پنجمین نشست کمیته حل و فصل بین المللی بیابانی شدن (  cnid ) در سال 1994 مشخص شد که 900 ملیو ن نفر از خشکسالی در  جهان رنج میبرند که حدود 200 ملیون نفر آن  دهاقین افریقا ئی هستند .

به گفته( unep) یا بر نامه سازمان ملل برای محیط 106*3.7 هکتار در سال جنگلها در جهان از بین میروند ودر افریقا 20 تا 50 ملیون تن خاک فر سایش میا بد ( سالانه به وسیله آب و باد ) حدود 4/1 خشکه های افریقا 106*740 هکتار در حال از دست دادن حاصل خیزی خو د هستند که معادل به 1.5 ملیارد دالر خسارا ت در سال است .

به موجب نقشه جهانی خشکی شدن که توسط بر نامه سازمان ملل برای محیط در سال 1970 عرض شد حدود 38 کشو ر بیشترین ضرر را داده اند  درهمه قاره ها پراگنده است . بخش آشیه صحرای افریقا با بیشترین ضرر و در آسیا مسئله آرال حادثه تأ سف بار دیگر است .«7»

 ساحل از آغاز قرن بیستم چهار خشک سالی داشت (1900-1903)  (1911-1920) (1939-1944) (1964-1985)  با بیشترین کمبود با ران در سالهای 1972-1973 (1982-1984)  یعنی مجمو عأ 47 سال کمبود باران در عرض 90 سال بو ده است . «8»

 

خشکی چیست :

خشکی عبارت از دوره طولانی و بی بارانی بوده که در جریان آن رطوبت نسبتی هو ا بصورت متداوم کم شد ه ودر جه حرارت بلند میرود که این خشکی به خشکی اتمو سفیر و خشکی خاکی تقسیم شده است .

 

خشکی اتموسفیر :

عبارت از پائی بودن رطوبت نسبتی هوا بو ده است .

  

خشکی خاکی  :

عبارت از عدم مو جودیت آب قابل دست رس نباتات در خاک میباشد اکثر این انواع خشکی تو ام رخ مید  هد هوای گرد آلو د وخشکی بادها نیز عواقب وخیمی در قبال دارند هوای گردالود شکلی از خشکی اتمو سفیر به باد قوی که با پیدایش زرات جامد در هوا همراه میباشد .

 

خشکی باد :

عبارت از خشکی اتموسفیر با باد قوی که کتله  های عظیمی هوای گرم را انتقال میدهد همراه میباشد عدم رطوبت باعث میشو د برگها بالای بته های جوان به سمت رو پیچیده ظاهر کثیف میداشته باشد  در بته های که جوان بو ده و به مقدار کافی نایتروجن دارند در اثر خشکی روی بته های مسن بر علایم کمبود نایتروجن رانشان میدهد و حتا اگر نایتروجن به اندازه کا فی مصرف شده با شد.«6»                                                                                      کاهش رشد شدید و لکه های قهوه ای نا منظم ممکن است در روی برگها رخ دهند امکان دارد نباتات خشک  شوند  نباتات و جانو ران بیابان های خشک اتلاف آب را از طریق یک یا چند راه کا هش میدهد تلف شده آب ازطریق تنظیم حرکات سوراخ ها و همچنین از طریق سا زشهای خشکی پسند مانند کیوتیکل زخیم روزانه فرو رفته و کرتهای سطحی کنترول میشود .«1»

اکثر نباتات دارای مقاومت به خشکی گوشتی هستند به عنوان مثال کاکتوس های مقاوم به گرما در طول روز بسته و باقی میماند ودر شب وقتی باز میشود کاربن دای اکساید را برای فوتوسنتیز جذب و به صورت اسید های عالی ذخیر ه میکند ودر روز آنرا آزاد کرده و فراینده های فوتو سنتیزی را تامل میکند .

   همین طور خیلی از جانوران در بدن خویش سطوحی دارند برخی از نباتات و خیلی از بند پایان مقاوم به خشکی هستند  آنها میتوان ادامه حیات داد   و از خشک شدن بیش از اندازه با فت شان جلوگیری کند .

گزروفیت های واقعی میتواند هم در برابر خشکی و هم در درجه حرارت تقریباً کشند ه مقاو مت کند بر خی از نبات شنا سان بین گزروفیت های غیر ساکن و گزروفیت های ساکن تما یز قایل شده  است .

گزروفیت های غیر ساکن :       برگها و شاخه های ریز دارند ویا در ضمن فصل خشک برگها و شاخه های کو چک به وجود میاو رند مانند گل سنگها و اکاسیأ .

گزروفیت های ساکن : بیو مس ثابت دارند احتمالاً یکی از بارز ترین نوع آنها است که میتوان بیش از یک سال با وجو د فقدان بارندگی ادامه حیات دهد .

و دی هاید ریشن را تحمل کند طوریکه فشار آز موسی شیره سلولی اش بیش از 55 اتمو سفیر میشود جذ ب سریع آب در دست رس  ویژه گی مو جود است .

که مقدار آب بدن آنها ثابت نیست به ویژه از این بیشتر میتوان آب را از خاک دانه ریز بیرون کشند .

   برخی از نباتها به اولین باران به سر عت ریشه های جدید به وجود میا ورند برخی از کاکتوس ها ریشه های کم عمق و جانبی زیاد دارند .«2»

 

                  خشکسالی در ایکو سیستم های خشک : 

     اکنون که دید گا ه های فضایی پدیده های بیابانی معلوم شده و برای هر یک از بیا بانهای خشک عوامل و میکانیزم را روشن کر دیم به مسئله اقلیم فقط از نظر خشکی محیطی و  خشکی آب و هو ا می پر دازیم .

    قبلاًدیدیم که در تمام قاره ها حتی دراروپا ه ( در کنار مدیترانه ) گسترده های خشک و جو د  دارند که در آن خشکی محیط و آب وهو ا در دوره اقلیمی  نزدیک  به هم است خشکی محیطی معرف کمبود بارنده گی دایمی است اما این نوع خشکی خود به عوامل دیگری اقلیمی ویژ ه آن محیط از قبیل شدت  تابش خورشید ، حرارت بالا ، رطوبت کم هوا و تبخیر زیاد وا بسته است ولی خشکی اقلیمی محدو د یا خشکسالی  به علت کمبود بارنده گی موقتئی نسبت بارندگی عا دی مربوط است .

در ایکو سیستم های ساحلی (افریقای شمالی ) و سو دان مسئله تعادل وسیستمهای محصول آنها بیش از بیش تحت تأ ثیر خشکسا لی هستند  در اینجا درجه خشکی محیطی نو ع خشک سالی ، مفاهم خشک شده گی فراینده و پیش رفته بیا بانها به خصوص برای افریقا مو رد بحث قرار گرفته میشود .«5»

الف :   مفهوم درجات خشکی محیطی :

    با توجه به دامنه ایکو سیستم های خشک ، نیمه خشک ، و زیر مرطوب خشک  در یک برسی سالهای     1981--1984                      برای افریقا (  شمال منطقه استوائی ) با توجه به مقدار بارندگی تقسیم بندی زیر را عنوان کرده است  .

p- مقدار بارندگی :

منطقه صحرایی                                          p < 100mm

منطقه صحرایی نیمه سا حلی            

منطقه صحرایی ساحلی                   200

منطقه ساحل سو دان                      600

منطقه صحرایی ، منطقه صحرای نیمه ساحلی ، منطقه صحرای ساحلی خشکی محیطی را نشان مید هد و منطقه ساحلی سودان ممکن است که به مناطق خشک ناشی از تغیرات کمبود بارندگی و بهران اقلیمی  برخو رد نماید جز منا طق خشک محسو ب میشو د این تقسیم بندی را میتوان تقسیم بندی خشکی بر حسب عرض جغرافیایی دانیست در آسیا چین موقعیت ارتفاعی دیگری میتوان یافت چون کوها در آنجا خیلی مرتفع تر است از مفهوم خشکی محیطی این مطلب استنباط میشو د که در این محیط ها کمبو د آب در جوی وزمین حالت خاصی را ایجاد میکند در آن کمبود بارنده گی زیاد بودن تبخیر نقش اساسی  دارند ولی عوامل دیگری نیز در آن  موئثر هستند در تر سیم نقشه جهانی خاک توسط  فایو یو نتکو از یک واحد کمی برای تما یز منا طق خشک  استفاده شده است که بنام شاخص خشکی یا بیوکلیما تیک موسوم است.«5»

ب : پوشش نباتی در ایکوسیستم های خشک :

     مناطق بیابانی برخلاف آنچه که درافوا منتشرشده است سطوح برهنه نیستند.

    بنا برنظر ابراهام پارسون حدود 55 درصد سطح این مناطق را نباتا ت پوشانیده است ودر هر عرضی هاره یا معتدله ایکوسیستم های خشک دارای پوشش نباتی باز هستند .

    عدم پیوستگی این پوشش های نباتی بیمارقرار ذیل است .

1- ازکمی آب وخاک در نتیجه ضعف شدن بارندگی کلی و انتشار ریزش فصلی و نامنظم بودن آن است ونتیجه انتشار نفوذآب در خاک است این انتشار نا همگین خود به ساختمان وسع انتشار باران در بخش دامنه ای ارتباط دارد .

2- مربوط به سرما است که مانع از جذب آب وخاک به وسیله نباتا ت میشود لذا خشکی و سر ما با همدیگر تداخل میکند نموی نامنظم نباتات خواص کمیاوی وفزیکی  خاکها را عوض کرده و تنوع فضای آنها را قویتر میکند .

خاکهای پوشیده از نبات نسبت به سطوح عر یان غنیتر میباشد با توجه به اختلاف دینامیک آن در سطح و در داخل خاک که سبب تغیر فضائی و قابلیت در دسترس  بودن آب برای نبات میشود. پوشش نباتی متغیر شده و عمل مجموعی حیات نبات را عوض میکند و در نتیجه بصورت مجمو عی نبات ایکو سستم های خشک نقطه های پو شیده از نبات ویا سطوح مختلف نباتات با مراحل مختلف تکاملی بوده و یک حالت تعادل ضعیف نا پایدار میباشد. «5

                   

  انواع مختلف خشک سالی :

    خشک  سالیها پدیده های اقلیمی اتفاقی هستند اثر آن در محیط  طبعی و نقش آن از نظر اقتصاد ی سیاسی و جامعه شناسی عبارت از بر هم خوردن تعادل ایجاد مشکل در سیستم محصول دهی وپائن آمدن محصو ل آبی میباشد .

    خشک سالی در اکوسیستم های خشک را به طو رنا منظم تحت تأ ثیر قرار میدهد از نیمه دوم قرن 20 این اثر به تد ریج زیاد تر شد ه  است  و در نتیجه  افزایش دایمی جمعیت است که مشکلات برای حکو متها برای پیش  بینی سانحه به خصوص از نظر غذایی اجتماعی ، اقتصادی در کو تاه مدت ایجاد میکند  اما به هر صورت خشک سالی وخشکی محیطی با هم ارتباط نزدیک دارند  کافی نیست که خشک سالی را به اندازه های کمی کل بارندگی سالانه  یا به حجم آب جریان یافته  باید ضرایب دیگر ی نیز مو رد نظر قرار گیرند  از جمله .

1- مدت زمان فصل مرطوب .

2 – مدت زمان کمبود آب .

3- شدت کمبود آب .

4- کمبود آب چند هفته ای یا چند ماحه در موقع رشد نباتات اثرات منفی آنها بروی کشت های آبیاری شده .

5-  کمبود آب جریان یافته سالانه که روی انرژ ی الکتریکی آب آبیاری در مخزن بزرگ اثر  میگذارد .

6- کم شدن آب زمین و پایین  آمدن سطح آن .

بارانیکه خاک را تا عمق مرطوب کند برای رشد نباتات که در حالت خو اب هستند کافی است .

     غلات دایمی وقتی به حد  بلوغ میرسد که چند بارا ن پیا پی و نزدیک امکان عبور از یک چرخه کامل را که طولانی تر از رشد نباتات یک ساله هستند فراهم کند .

    در حال خشکی اقلیمی با فقدان بارندگی کافی سبب  عدم رشد چراگاه میشود غیر از کمبود بارندگی انتشار باران متعاقب بارندگی ها و نفوذ آن در خاک نیز از عوامل افزایش خشکی محسو ب میشود خشکی بر حسب طبیعت خو د متنو ع است .

از جمله خشکی اقلیمی ، خشکی آبی سطحی ، خشکی زراعتی ، خشکی ناشی از بستر خاک خشکی ها مربوط به بارندگی کم از جمله دیگر انواع خشکی ها جدا است .«5»

از جمله سه نوع خشکی را یاد آور میشویم .

1-خشکی اقلیمی

2- خشکی آب سطحی

3- خشکی ادافیک ( خشکی ناشی از بستر و خاک )

1-خشکی اقلیمی :

    خشکی یک پدیده اقلیمی است که دراین نو ع خشکی وقتیکه مقدار بارندگی سالانه  متوسط یا چندین پشت سر هم کمتر از حد متوسط معین باشد

تعین کمبود بارندگی مشکل است . حد اوسط اشتباه ایجاد میکند بخصوص در نواحی بیابانها ی نیم کره شمالی اوسط بارندگی درهر سال تغیر میکند  انتشار بارندگی در فضا نقش عمده  را بازی میکند اگر این شرایط کافی باشد بارندگی کمتر از متوسط هم محصول کافی بدست مید هند .

     خشکی در سه مقیاس ظاهر میشود محلی ، منطقهء ، میان قاره ئ یا نزدیک قاره ئ مثلاً در اروپا خشکی بصورت محلی ظاهر میشود در افریقا بیشتر بصورت منطقه است .

   خشکی ساحلی افریقا از سال   -1985- 1965میلادی بخصوص در بین سالهای –1973- 1972م  ، 1984- 1983کشور های ساحلی موریتانی  تا ایتو پی را در بر گرفته است خشکی  اقلیمی در افریقا از دومین ویژه گی های آن است .

   مقدار بارندگی در برازیل حدود 400 ملی متر تا 600 ملی متر است  تغیرات سالانه  آن در حدود 35-40 فیصد است مناطق خیلی حساس در نقاط قرار میگرند . که در زیر خط بارندگ 400  ملی متری هستند .

خشکی واقعی در سالهای  1983-1981   یک رشد جمعیت غی عادی سریع اتفاق ر                            افتاد که بسیار مخرب بود از سال 1984 بارندگی زیا د تر معمول شد ودر سال 1985 طغیانهای سیل آسیا سبب از بین رفتن زراعت شد . مراحل گرما با افزایش فعالیت موسومی در مناطق نیمه خشک ، نیمه مرطوب خشک ، نواحی سواحل افریقا ، هند شمالی ، چین شمالی و گرمای سالهای 1920 سبب بارندگی فراوان شده است بر عکس سرمای سالهای 1960 باخشکی و ساحل شبه جزیره عربستان و هند شمالی و چین شمالی همراه بو ده است .«5»

خشکی آبی سطحی :

    خشکی آب سطحی با تقلیل جریان سطحی در مجاری آبی و پاین آمدن طبعی سطح سفره های زیر زمینی نظر به شرایط عآدی شناخته میشود .          تغیرات سطح دریاچه ها در اثر تغیر شرایط جریان نفوذ و تبخیر آب را نیز به عنوان شاخص های جانبی افزود در اثر همین شرایط بوده که در هلوسن تحتانی  10000 سال  قبل از میلاد غالب دریاچه های افریقا در عرض های بین 13 درجه شمالی و دو درجه جنوبی بالا بوده است 2500 سال قبل از از میلاد این سطح به تد ریج پایین آمده نشانه از کمبو د بارندگی است دریا چه های افریقای شرقی با سطح بالای خودپس از بارندگی فراوان سالهای و1952-1951 را به تد ریج فرو کش کرده اند . در جاپان دریای نای و آشیای آب شرین دارد در اثربهره برداری زیاد آن قطع جنگلهای سطح آن پایین آمده است .«5»

 

 

خشکی آدافیک ( خشکی ناشی از سنگ بسترو خاک )

     این نوع خشکی با کمی قابلیت نفوذ خاکها به شرایط خشکی محیط بستگی دارد . البرژه و دیگران در سال 1992 به این نو ع انحطاط زمین توجه کرد این  تحقیق را با همکاران خود روی 8 قطعه زمین یک متر مربع میباشد شرایط مشابه بارانی از نظر شدت در محل ایجاد کرده اند با اندازه گیری دایم رطوبت خاک ، شدت جریان نفوذ پزیری نسبت به زمان و مقدار آب حفظ شده در خاک اندازه گیری کرده اند که در منطقه ساحلی افریقا از موریتانی تاسو دان قابلیت نفوذ پزیری تحت تاثیر حالت  سطحی خاک است.«5»                                                                                   ریشه های علفی ودرختچه ای تحت تأ ثیر فشار خشکی کم میشود فعالیت جانوری محدود ویا فر سایش یافته ودر اثر جریان آن و مناظره دره افزایش میابد . این افزایش فعالیت میکانیکی سبب انحطاط شدید محیطی وگاهی بصورت غیر قابل بر گشت در مقیاس زندگی انسان میشود این نوع خشکی ممکن است  نتیجه خشکی اقلیمی نیز باشد  اما بیشتر تحت تأثیری نوع بهره برداری از خاک است در سال 1950 تمام سطوح ریگزار افریقا بارندگی 150 ملی متر درسال از پوشش ((Gramina کوتاه بهره مندشوند این نباتات.تپه ها را تثبیت کرده از حرکت زرات وجابجای مواد جلو گیری     میگردند .

وقا بلیت نگهداری رابا لا برده ودرنتیجه سبب حاصلخیزی خاک شدند .

واین سطوح را درمعرض بادی قرارداده اند ازبین برده وخاکرادر معرض فرسایش شدید گذاشت  وبه این ترتیب نباتات قدرت رویشی خودرا از دست داده اند تمام اثرباد منجر به خشکی مزرعه درزمین میشود .«3»

      

 

 

    عکس العمل نبات نسبت به خشکی :

       مقاومت به خشکی مجموع ای ازتعداد میکا نیزم  وعکس العمل ها ی پیچیده میباشد عده ای پیشنهاد کرده اند که تنها میکانیزم اساسی مقاومت به خشکی وجوددارد عبارت از میکانیزم اجتناب وتحمل خشکی البته نبات در صورت امکان  میتواند .

   باتمام  دوره زندگی خود قبل از شروع شرایط محیطی مولد مشکل ازایجاد خشکی دربافتهایش خودداری نماید. به این نوع نبات به جای اجتناب فرارکنند ه از خشکی نامیده میشود.

   نباتات ممکن است بانگهداری یک مقدار آب در داخل خود به خشکی مقاومت نماید این عمل توسُُُُُُُُُُُُُُُُط ریشه های عمیق توسعه یافته ویا کاهش شدت تعرق انجام میگرد .

    وجود یک کیو تیکل ضخیم و غیر قابل نفوذ وبیشتر شدن سوراخهای برگ در ساعات گرم وخشک روز تعرق را میتوان کاهش دهد .

   بستن سوراخها ممکن است که ازخشکی شدید جلو گیری نما ید چون مقاومت سوراخها به عبور گاز کار بونیک افزایش فوتوسنتیز کاهش میا بد چنین نبات ممکن است با وجود رطوبت داخلی کم زنده بماند این مقاومت به خشکی را تحمل سختی مینامند نباتیکه دارای این میکانیزم باشد قادر است که با تأمین رطوبت بهبود یا فته ورشد کند .

میکانیزم تحمل خشکی :

   طریقه اساسی بقایای نباتات پست علفی و همچنین بذر دانه های  گرده و سایر قسمت های نبا تات عا لی در حالت رکود میباشد .

    مکانیزم اجتناب از خشکی : میکانیزم عمده بقا در نباتات علفی میباشد به نظر میرسد .

 

 

میکانیزم تحمل خشکی :

ابتدایتر از میکانیزم اجتناب از خشکی است تنها میکانیزم است که در نباتات پست وجو د دارد .«4»

    خاکهای استپی علف کوتاه بیا بانی و نیمه بیا بانی در آب و هوای خشک به و جود میا ید نزولات جوی کمتر از تبخیر است و در چنین آب و هوا ارقام نزولات جوی ارزش واقعی خودرا نمی تواند مقیاس برای مرطوب کردن ونیروی محرکه خاک باشد در مناطق معتد یله خشک باران بیشتر فصلی بوده و به طو ر متناوب میبارد ریزش باران در مناطق خشک بیشتر حاد ثه ای است امکان دارد چند سال متمادی باران نبار د تبخیر شدید و بالا آمدن آب در جمع شدن آن درخاک کمک میکند دیگر از علایم مشخصه منا طق خشک خشکی شدید هوا و کمی جمعیت را میتوان نام برد اختلاف درجه حرارت در این مناطق سبب تخریب فزیکی شد ید سنگها میشود .«3»

                            

  خشکی و فراینده های فزیولوژیکی :

       اثرات زیان آور خشکی به طور کلی در سلو لها و بافت هایکه در مراحل رشد و توسعه سریع هستند بیشتر مشخص است  و از نقطه نظر مقدار کیفیت محصول قابل کشت بعضی از دوره های رشد نباتات بیشترین خسارات را نسبت به آب دارد .

    شدت آب در زمان گرده افشانی جواری یا zeo mays باعث القاه تعداد کمی از تخمک ها شده ویا هیچ یک از تخمک القاح نشده و در نتیجه خوشه جواری بدون دانه با قی میماند شدت خشکی از زمان خروج سنبلچه از غلاف برگ ، پرچم جو hardeam vulgare   موجب کاهش و عمل کرد دانه در % 100 پروتین میشود آب نقش مهمی را در نبا تات دارد بنا بر این شگفت آور نیست که

نقصان آب و کاهش جذب آن اثر زیان آور ی بر اغلب فراینده های فزیولوژیکی دارد تقسیم و افزایش اندازه سلول به شدت خشکی بسیار حساس است که تعداد سلولهای  برگ نبا تا ت مشکل دیده احتما لاً مشابه به تعداد سلولهای نبا تا ت آبیاری شده است در خلال شدت تقسیم سلولی ممکن است با شدت کمتر ادامه یا فته و لی پس از رفع شدت خشکی افزایش رشد سلول با شدت بیشتر ادامه میا بد در هر صورت افزایش اندا زه سلول تحت تأ ثیر مشکل خشکی قرار میگرد و این شدت خشکی عامل اصلی کو تاه ماندن نبات معمو لاً در مزرعه دیده میشود کمبود جزئ آب روزانه حتا در نباتات تازه آبیاری شده در روزهای که تشعشع زیاد است اتفاق می افتد و این میتواند مانع رشد طولانی ساقه و یا افزایش اندازه برگ گردد .

   در اثر توقف رشد برگ سطح فوتو سنتیز نیز کاهش میا بد این موجب کم شدن رشد نبات میگر د د .

    اثر خشکی بر جذب مواد غذایی سوخت و ساز کاربو هاید ریت و پروتین انتقال آیونها و مواد سوخت و ساز شده را میتوان نشان داد . اثرا ت خشکی بر توسعه ریشه چندان روشن نیست ، رشد ریشه نسبت به سا قه پس از شدت خشکی افز ایش میا بد .

کمبود فشار پخش شده گی :

   روشی است که برای تعین پوتنسیل آب در نبات بکار میبرند میزان فوتو سنتیزی نباتا تیکه حد اکثرظرفیت نگهداری آب در خاک در مزرعه رشد میکند جذب  منرالها در نباتات که در معرض شدت خشکی قرار گرفته اند کاهش میا بد .

اسلچر درسال 1969 یکی از علایم خشکی انتقال فسفر از برگهای محسن به ساقه  ها و بافت های مرستیمی میباشد . در اثر شدت خشکی پروتین سازی در نبا تات متوقف میشود پروتین های مو جود تجزیه میگردند . رابطه نزدیک بین پروتین سازی ( R N A) وجود دارد ثابت شده است شدت خشکی سیستم نوکلیک اسید های را که رابطه نزدیک با پروتین سازی دارند از بین میبرد .

 عده ای هم به این عقیده بوده اند یا به این نتیجه رسید ند که کا هش پروتین سازی در برگها شدت دیده کمبود سیتوکنین ها می باشد . و جود زیادی امینو اسید های آزاد در نبا تات با شدت خشکی ار تباط دارد .

و پرولین مخصو صاًدر نباتات شدت دیده و به مقدار ی زیادی و جود دارد البته دلیل این عکس العمل  شناخته نشده است که پرولین آزاد در خلال خشکی  که نشا یسته و پروتین سازی متوقف میشود .

در اثر شدت خشکی نشا یسته تبدیل به قند میگردد تبدیل  نشایسته به قند در اکثر اوقات با همد یگر مر بوط هستند گرچه گزا رش های در مورد عدم رابطه نزدیک کا هش مقدار پولی سکراید ها با افزایش مقدار قند ها وجود دارد کم شدن مقدار نشا یسته به کا هش  photosentese  و نشا یسته سازی و همچنین افزایش تجزیه نشا یسته نیز نسبت داده شده است .

مقدار نشایسته د ر برگهای قطع شده و پژمر دگی نبات نوع لو بیا با سر عت بیشتر در مقایسه با بر گها ی شاداب قطع شده واین نبات  کاهش یافت به عنوان ترکیب ذخیره ئ برای کاربن و نا یترو جن عمل میکند . درهالیکه افزایش مشا به قند ها در بر گهای شاداب دیده نشده است مقدار کاربو ها ید ریت به یک نسبت در برگهای پژ مرده وشاداب که در محیط رشد تاریک قرار گرفته بودند کا هش یافت پژمردگی شدت تنفس را به میزان %10 کاهش مید هد که در برگهای فوق از بر گهای  قطع شده پس از پژ مردگی سریع در تاریکی نگهداشته شده بودند استتفاده گردیده است زیرا کمبود آب باعث ریزش برگ های میوه و بذور میگردد برای مثال عملکرد پنبه تا %70 عملکرد با القوه به علت ریزش دانه جوانه گل  و غوزه های جوان کاهش میابد زیرا کمبود مقدار آب در نبات و خاک زیاد شدن ریزش اعضای نبات میگردد در نتیجه خشکی اثرات زیادی  در ظرفیت تنفس مایتو کاندریا دارد تحقیق قبلی نشان داده است که با افزایش شدت آب تغیرات در غشای مایتو کاند ریا اتفاق می افتد .«4»     

                    شدت خشکی و عملکرد غلات :

       در رابط به شدت خشکی که سه مرحله مهم از رشد را در نظر گرفت .  این مراحل عبارت از پیدایش و تشکیل گل ، گرده افشانی و القاح پر شدن دانه .

اسلچر در سال 1969 گفت دلایل خوبی وجود دارد که شدت جزئی خشکی از میزان سلولهای بنیا دی گل جلو گیری مینما ید ثا بت شده است  که با رفع یک شدت جزئی در نبات جو سلولهای بنیادی در مقایسه با نباتا ت آبیاری شده با سرعت بیشتر تشکیل میگر دد .

نیکو لذ ومی در سال 1963 میلادی و قتیکه نبات جو در معرض شدت خشکی شدید قرار گرفت  بهبود نبات پس از رفع شدت مطلوب نبوده تعداد گل سنبلچه ها به مقدار زیاد  کاهش یافت تأثیر خشکی بر تشکیل سلولهای بنیادی بیشتر از تشکیل سنبلچه بوده و در نتیجه شدت در مرحله تشکیل سلول های بنیادی میتواند تعداد دانه هارا بیشتر از شدت در مرحله رشد سنبلچه تحت تأثیر قرار بدهد .

شدت  خشکی در مرحله گرده افشا نی و القاح تعداد دانه  هارا به علت پسابیده گی دانه های  گرده کاهش مید هد بر علاوه شدت خشکی ، جوانه زدن ، دانه گرده ، ورشد لوله  گرده در کلاله و داخل تخمدان را تحت تأثیر قرار میدهد پژمرده گی کلاله مانع رشد لوله گرده میشود . نبا تات که مدت گرده افشا نی طولانی دارند در مقایسه با نبا تا ت که دوره گرده افشانی کوتاه دارند احتما لاً در اثر شدت خشکی سدمه کمتری میبیند .

اثر شدت خشکی در مرحله پر شدن دانه ها بسیار بارز است چوت عمل کرد با القوه بسته به وزن هر دانه دارد که این مستلزم تجمع مواد فوتو سنتیز ی در دانه  ها میباشد .مواد جمع شده در دانه ها از دو منبع تأمین میگرد د که عبارت از فوتوسنتیز درخود دانه وهمچنین انتقال مواد غذایی از سایر قسمت های نبات به دانه قسمت از مواد فو توسنتیزی قبل از گرده افشانی ساخته شده و در ساقه یا سایر اعضای نبات ذخیره شده و بعداً به دانه ها در حال تشکیل منتقیل میگردند و لی قسمت اعظم مواد سا خته شده در دانه ها بعد از گرده افشانی ساخته میشوند ثابت شده است  که شدت خشکی انتقال مواد غذایی را از برگها به دانه ها کاهش میدهند با توجه به اینکه خشکی رسیدن دانه هارا تسریح میکند این عکس العمل علاوه بر کاهش فوتوسنتیز به نقصان عمل کرد  غلات هم کمک مینماید .«4»

              اساسات فزیو لوژیکی ثبات نباتات در مقا بل خشکی :

    مسأ له ثبات نبا ت در مقابل خشکی نه تنها اهمیت بزرگ تیوریکی بلکه اهمیت عملی نیز دارد در اتحاد شوروی مناطق با رطوبت اضافی یعنی با مقدار سالانه بارندگی اضافه از 500 ملی متر و مناطق رطوبت بی ثبات با مقدار بارندگی سالانه از 250-500 ملی متر و مناطق با مقدار غیر کافی رطوبت ( مناطق خشک ) با مقدار بارندگی سا لانه کمتر از 250 ملی متر و جود دارند .همچنان باید در نظر گرفته شود که برای نباتات تنها مقدار مجموعی بارند گی سالانه آنقدر مهم نبوده بلکه تقسیم این بارند گی به ما های سال نیز اهمیت زیاد دارد .

   بارانهای که در نیمه اول تابستان ( ماه ثور ، جوزا ، سرطان ) اند برای اکثریت نباتات زراعتی مخصو صاً مهم نبو ده اما اکثر او قات در این ایام هیچ باران نمی بارد در مفهوم خشکی مجموع مکمل شرایط میتود و لوژیکی شامل است .

   خشکی : عبارت از دو ره طولانی بی بارانی بوده که در جریان آن رطوبت نسبتی هوا بصو رت متداوم کم شده و در جه حرارت بلند میرود این نوع خشکی به خشکی خاکی و خشکی اتمو سفیر تقسیم میشود .

خشکی اتموسفیر عبارت از پائین بودن رطوبت نسبتی هوا بوده است .

خشکی خاکی عبارت از عدم موجودیت آب قا بل دست رس نباتات در خاک است اکثر این انواع خشکی تو ام رخ مید هد . هوای گرد آلود و خشک بادها نیز عواقب وخیمی در قبال دارند هوای گرد آلود شکل از خشکی اتموسفیر بوده که با پیدایش زرات جامد معلق در هوا همراه میباشد .

خشکی باد : عبارت از خشکی اتمو سفیر با باد قوی که کتله های عظیم هوای گرم را انتقال مید هد همراه میباشد .«6»

   تأثیر کمبود آب بالای نباتات :

   در شرایط طبعی اکثراً حتا در روز های هادی صا ف دخو ل آب به نبات نمیتو اند از مصرف آن تو سط نبات تلافی کند که در نتیجه کمبود آب به میان میا ید و به آسانی از طر یق تعین مقدار آب در برگها در سا حا ت مختلیف شبانه روزی میتوان آنر ا آشکا ر ساخت . مشاهدات نشان داده اند در اوقات ظهر مقدار آب در برگها نسبت به او قات صبح به اندازه 25 -28  فیصد میبا شد زیادی یا کمبود آب با رشد قوه مکنده برگها همراه میباشد و به همین اساس در او قات روز قوه مکنده برگها قاعد تاً اعظمی میبا شد .

  کمبود آب در نیمه روز پدیده های عادی بوده و برای اورگانیزم نباتی کدام خطری ندارد . بلند رفتن قابل ملا حظ کمبود آب را در صورت مقدار کافی آن در خاک و کمبود تبخیر در اوقات شب مانع میشود . در شرایط عآدی تأمین آب پیش از طلوع آفتاب برگهای نباتات از آب مشبوع میباشد و لی در شرایط معین خارجی کمبود آب تا اندازه شدت میا بد که نبات در طول شب نمیتواند آنرا تلافی کند در او قات صبح برگهای نباتات مشبوع  از آب نبوده ودر نتیجه کمبود متبا قی آب به میان میا ید .

اگر در روزهای بعدی تأمین آب بهبود حاصل نه نماید کمبود آب زیاد تر رشد خواهند کرد و در بعضی حالات امکان دارد که پژمردگی نباتات به مشاهده رسیده و حجرات شادا بیت خود را از دست بد هند فاز های اول پژمردگی به فاز های اول پلازمولیز مشابه اند زیرا باکم شدن مقدار آب حجم حجره تقلیل میا بد .

در پدیده های پلاز مولیز محصول خارجی از طریق غشای حجره وی نفوذ نمو ده و با عث جدا شدن پروتو پلازم میگردد در پدیده های پژمردگی پروتو پلازم انقباز یافته غشا را به عقب خود میکشاند ودر غشا چین خوردگی رونما گردیده شکل  اولی خود را از دست میدهد در نتیجه شکل عمودی انساج و تمام اورگانیزم تغیر میکند پژمردگی این معنی را نمی دهد که نبات مرده است  اگر به نبا ت به موقع آب داده شود شادابیت حجرات احیا شده و فعالیت های حیاتی اورگانیزم ادامه پیدا میکند بنا ً دو نوع پژمردگی و جود دارد .«6»

1- پژمردگی مؤقتی:

2- پژمردگی دایمی :

1- پژمردگی مؤقتی : علت اساسی پژمردگی مؤقتی خشکی اتموسفیر میباشد و قتیکه آب قابل دست رس در خاک موجود است ولی رطو بت پاین هوا، بلندی درجه حرارت به اندازه تبخیر را بلند میبرد که دخول آب مصرف آنرا عوض کرده نمی تواند . در پژمردگی مؤقتی اکثر حجرات برگها شادابیت خود را از دست میدهد . این حادثه در ساحات ظهر صورت میگرد در ساهات شب میگرند البته پژمردگی نبات را بدون اثر سونمیگذارد و در نتیج از دست داده  شادا بیت روزها بسته شده فوتو سنتیز شدیدا ً بطی میگرد د نبات ماده خشک را ذخیره نکرده بلکه آنرا به مصرف میرساند ولی به این هم پژمردگی مؤقتی با لای نبات نسبتا ً به آسانی اثر میگذارد .

2- پژ مردگی دایمی :

    آن وقت آغاز میگردد که در خاک آب قابل دست رس تقریبا ً باقی نمانده باشد  در این شرا یط حتا تبخیر کم نیز بلند رفتن کمبود آب پژمردگی دایمی میگرد د که در نتیجه آن خشک شدن عمومی تمام اور گانیزم های نباتی صورت میگرد برگهای جوان در حال نمو آب را از ساقه وسیستم ریشه ای به  خود جذب مینما ید عوا قب این پژمر دگی میتواند بر گشت نا پزیر و تباه کننده با شد این نوع پژ مردگی میتواند مرگبار باشد .«6»

 

       خصوصیات فزیو لو ژیکی نباتا ت با ثبات در مقا بل خشکی :

       تمام نباتات در رابطه به آب به سه گروب ایکو لوژیکی تقسیم میشوند.

1 – هایدروفایت ها .

2 – میزو فایت ها .

3 – زیرو فایت ها .

1 -هاید رو فایت ها : نباتات آبی که به طور مکمل ویا به طور قسمی در آب غوطه ور اند و هم چنان نباتا ت که در محیط مرطوب زندگی میکند بنام هاید رو فایت ها یاد میشود .

2- میزو فایت ها : عبارت از نباتات هستند که در محیط با سطح متو سط تأمینات آبی زندگی مینما ید ودارای و سایل واضع ساز گار با کمبو د آب و یا زیاد بو دن آب ندارد .

3 – زیرو فایت ها : نباتات که د رمحیط کمبود شدید آب زند گی مینما ید زیرو فایت گفته میشود .«6»

حا ل به مط العه فزیو لوژیکی زیر و فایت ها میپر دازیم .

   زیرو فایت ها نباتات هستند که در محیط خشک زندگی مینما یند و به در جه بسیار بلند تو افق زا در پروسه (anthogenis ) با قطع تأمین آب دارا است .

زیرو فایت ها گروپ متجانس و جود دارد که برای  آنها ترانسپریشن شدید معمول میباشد امکان تحمل شرایط خشکی شدید با وسا یل مختلف فزیولژیکی حصول شده است به این ارتباط زیرو فایت ها را میتوان به یک سلسله گروپ های فرعی تقسیم نمود .

1- نباتات که از خشکی دوری میجویند ( افیمیر ها ) این نباتات دارای دوره       کوتاه و ویجیتا تیف بو ده وتمام دوران حیات خود را با دوره بارانی منطبق مسازد .

2- نباتات که رطوبت را ذخیره میکند ( به گفته ن مالی موف ، زیرو فایت های کاذب ) به این گروپ نباتات سکیو لینت ها و قبل از همه کاکتوس ها یعنی نباتات با ساقه های ضخیم و گوشتدار  ( برگهای ضخیم ) ارتبا ط دارند که سطح تبخیر آن ها شدیدا ً تقلیل یافته است برگها اکثرا ً ناقص بوده و تمام سطح آنها با طبقه  ضخیم کوتیکو لم پوشیده شده است .

    با سپاس از این کاکتوس ها در جمله نبا تا ت با ترانس پیریشن محدود شامل میگرد د. کاکتوس ها دارای سیستم ریشه ای زیاد منشعب وچندان عمیق میباشد حجرات ریشه آنها با داشتن غلظت نسبتا ً کم شیره حجره وی مشخص گردیده لذا فشار تداخل یک جانبه پایین دارند  کاکتوس ها در نواحی میرویند که دوره های شدیدا ً خشک با دوره های بارانی تناوب داشته و سیستم ریشه آنها قادر به جذب این آب باران میباشد در متباقی اوقات کاکتوس ها به حساب  آب زندگی مینما ید که در اعضای گوشت دار آنها ذخیره شده است و ضمنا ً این آب را فوق العاده آهسته به مصرف میرساند با تقلیل مقدار آب در حجرات شدت ترا نسپیریشن تنزل مینما ید .

   سکیولینت ها منجمله کاکتوس ها دارای تبادله مواد مخصوص بخود میباشد در طول روز سوراخهای آنها بسته بوده لاکن شبانه باز میشوند تا دخول کاربن دای اکساید که تو سط تیزابهای عضوی اخذ میشود در برگ تأمین میگردد درحجرا ت کاکتوس ها با سپاس از احتراق نا مکمل کاربو هاید رایت ها در پروسه تنفس مقدار زیاد  تیزابهای عضوی تراکم مینا ید مقدار اساسی کاربن دای اکساید در او قات شبانه از طریق سو راخ های باز در انساج کاکتوس داخل شده توسط این تیزا بهای عضوی اخذ میگرد د در سا عات روز کاربن دای اکساید اخذ شده دوباره آزاد گردیده و در پروسه فوتوسنتیز مورد استفاده قرار میگرد خصو صیات ذکر شده امکان آنرا برای این نباتات میسر ساخته تا پروسه فوتوسنتیز را در صورت بسته بودن سوراخ در روزتحقیق بخشند با آنهم فو تو سنتیز در کاکتوس ها فوق العاده بطی جریان میابد کاکتوس ها در برا بر خشکی با ثبات نمی باشد کاکتوس ها بی آبی را متحمل نشده دچار رنج گردیده و میمیرند .

3- نبا تات که در آنها وسایل بدست آو ردن آب بسیار انکشاف یافته اند در آنها سیستم ریشه ای عمیق وسعا ً منشعب میباشد حجرات ریشه قاعد تا ً دارای فشار بلند تداخل یک جانبه و قوه مکنده بلند میباشد این نباتات جهت جمع آوری آب میتواند از حجم بسیار زیاد خاک استفاده نماید سیستم ریشه آنها حتا به آب زیر زمینی میرسد در صورت که سطح آب آنقد ر عمیق قرار نداشته باشد این نوع نباتات دارای سیستم انتقال دهنده خوب انکشاف یافته اند برگهای آنها نازک بوده ودارای شبکه خیلی زیاد رگها میباشد این موضوع ممانعت از انتقال آب را به حجرات زنده برگ به حد اصغری تقلیل میدهد این ناتات دار ا ی  شدت بلند ترانسپیریشن بوده و حتا در روزهی گرم سوراخهای خودرا باز نگهمیدارند باسپاس از شدت بلند ترانسپیریشن حرارت برگها به طور قابل ملاحظه کاهش یافته که این امر پروسه فوتوسنتیز را درحرارت های بلند سوراخها میسر میسازد چنین زیرو فایتها دارای برگ نازک با تبخیر بلند مثل رشقه دشتی ، تربوزوحشی شامل میباشد برگهای بعضی شان از مو یک ها پوشیده شده که یک نوع پرده را ساخته و برگ را از سوختن مها فظت میکند یکی از خصوصیات مهم این زیرو فیت ها این است که آنها بی آبی عمیق رامتحمل شده پژمردگی تولانی را بدون ضرر تحمل مینماید .

4 – نباتات که خشکی را به حالت انا بیوز  سپری مینما ید این نباتات با برگهای سخت خود ( سیکلروفایت ها ) در حالت شادابیت نیز با داشتن مقدار نسبتا ً کم آب مشخص میگردند در صورت پژمردگی مقدار آب در این نباتات ممکن است تا %25 پاین آید در حالت بی آبی سکلروفایت ها به انا بیوز ( حالت رکود ) درمیایند این نباتات با انساج میخانیکی انکشاف خود شخص میگردد برگهای آنها سخت بوده و امر در صورت ضیاع شادابیت از صدمات میخانیکی محا فظت مینمایند آنها با لزجیت عالی پروتو پلازم خو دمشخص میگردند در صورت موجودیت مقدار کافی آب شدت ترانسپیریشن در آنها بلند میباشد با آنهم در صورت کمبود آب در این نباتات یک سلسله وسایل جهت کا هش ترانسپیریشن موجود بوده مثلا ً بسیاری از آنها دارای قابلیت قات شدن برگها را به شکل لوله مانند دارامیباشد طوریکه سوراخها به طرف دا خل لوله قرار میگرند . در بعضی از نباتات سوراخها در فرورفتگی های مخصوص قرار داشته که از بالا توسط سر پوش های  صمغی  بسته میشوند .

   بعضی برگها ناقص اند انواع اساسی زیرو فایت ها چنین است حقیقتاً در طبعت دقیق مو جود نبوده و بسیاری از انواع انتقالی موجود اند تنها دونوع

آخری در مقابل خشکی با ثبات محسوب گردیده که قابلیت تحمل آبی را دارا اند ثبات در مقابل خشکی یکی از علامت جامع است که با یک خصوصیت فزیو لوژیکی در ارتباط میباشت علامت اساسی و تعین کننده عبارت از قابلیت تحمل نبا تات در مقابل بی آبی بدون کاهش شدید پروسه های محدود و حاصل دهی میبا شد .«6»

             

                               مقاوم شدن به خشکی :

     نبا تا ت که در معرض خشکی جزئی قرار گرفته باشند پس از تأمین آب برای آنها مقاوم بیشتری به شدت های خشکی آتی خواهند داشت نبا تا ت مقاوم شده دارای پروتو پلازم یا لزجیت زیاد شدت فوتو سنتیز بیشتر ، شدت تنفس کمتر ،نسبت به ریشه به ساقه و برگ بیشتر و کاهش عمل کرد کمتر در مقایسه با نبا تات غیر مقا و م در هنگام بروز خشکی خواهند بود برخی از تغیرات دیگر در نبا تات که در معرض خشکی قرار گرفته اند و به مقاوم شدن آنها کمک نموده است عبارت اند از .

1- کاهش آماس نسبی و مقدار رطوبت سلولی .

2- کاهش فعالیت انزایم احیا کننده یا نایتراید .

3- تجمع نایتراید .

4 افزایش مقدار کل نایتروجن در نبات .

5- کاهش مقدار مولبدن در نبات .«

 

    کنترول مؤ ثر خشکی  :

    تولید مؤفقیت آمیز نبا تات زراعتی در منا طق که دارای خشکی های مکرر هستند احتیاج به روش ها و اعمال در جهت تهیه و یا ذخیره رطوبت کافی مورد نیاز رشد نبات تعداد از این روش ها عبارت اند از انتخاب نبا تات زود رس یا متحمل به کم آبی استفاده از روش های زرا عتی و کار برد تکتیک ها ی که مقدار آب ذخیره شده در خاک را افزایش یا میزان مصرف آب را با توجه به مقدار محدود آب  مو جود کا هش میدهند و هم چنین کاربرد یا روش ها ی که تبخیر و تعرق را تقلیل میدهند .

انتخاب نبا تا ت بستگی به کل آب مورد نیاز زمانی احتیاج به آب در رابطه با میزان آب مو جود وهمچنین  قد رت تحمل به خشکی ( بدون انکه صدمه به نبات وارد شود ) دارد حتا ارقام یک نوع نباتی از نظر قدرت تحمل به خشکی متفاوت هستند .

مدرسکی و جغرز در سال 1973 گذارش داده اند که تحت شرایط تنش شدید عملکرد مقاوم ترین ورایتی های سو ژا به خشکی به میزان 20 در صد در حالیکه عملکرد غیرمقاوم ترین آنها در حدود 40 درصد کاهش یافته مقدار عمل کرد در ار قام خیلی حساس و به طور مطلق حدود یک تن در هکتار و در ار قام مقاوم حدود 200-400 کیلو گرام تقلیل یافت مقدار آب مورد نیاز نبا تات به علت طول و موقع رشد در  رابطه به میزان تبخیر متفاوت است  . نبا تات مثل جواری که دوره رشد طولانی دارند در منا طق با بارندگی کم عمل کرد خو بی ندارد کاهش رطوبت خا ک در زمان حد اکثر مصرف آب قبل از تولید بخش قابل مصرف با عث نابودی محلول میگردد

بیشتر نبا تا ت زرا عتی دارای مرحله بهران حد اکثر مصرف آب هستند و آن زمانی است نبات نتواند شدت خشکی را بدو ن صدمه و کاهش عملکرد بطور قابل ملا حظه تحمل نما ید به عنوان مثال هنگامیکه جواری در مرحله گرده افشانی ( تولید گل نر و ماده ) در معرض شدید خشکی قرار گیرد عمل کرد آن به مقدار زیاد کاهش میا بد .

شاولنگ در سال 1966 مرحله بهران گندم زمانی به سنبله رفته و پرشدن دانه میباشد .

   اسلچر درسال 1969 در جو نیز مرحله ظور سنبله از غلاف برگ پرچم بحران است شدت در این مرحله تعداد و کیفیت دانه ها  به مقدار زیاد کاهش میدهد موجب افزایش پروتین دانه شده که برای مصرف در صنعت مطلوب نیست .

رید گفت در سال 1966 شدت خشکی در مرحله رشد میوه و یا دانه با عث کو چک شدن اندا زه میو ه یا دانه  میو ه میگردد عملکرد غلات در مراحل آخر رشد به اندا زه مرا حل اولیه رشد در اثر خشکی کاهش نمیا بند بیشتر سلو لهای نباتی مو قع که 50  تا 75 درصد آب خودرا از دست بدهند از بین میرود سلولهای نباتات گلدار میتواند آب کشیده گی  را بیشتر از سلولهای رشد یا فته تحمل نماید  علاوه بر انتخاب نباتات متحمل به خشکی و نباتات که دوره رشد خودرا با زمانی قابل مصرف بودن رطوبت تطبیق مید هند .روشهای زراعتی متعدددیگری جهت کاهش خطرخشکی وجوددارد .کشت نبات باتراکم کمتر ازمعمول به طور ی که تبخیر وتعرق ا ز خاک وگیا ه کمتر ازتبخیر وتعرق مطلق باشد یکی از این روشها میباشد .فاصله ردیف را میتوان زیاد کرد ویاجمعیت نباتات راکاهش داد تاآب به مقدار کمتر ی مصرف شده وبه اندازه کافی در زمانکه شرایط جوی برای بروز مساعد است دراختیار گیاه قرارگیرد –میزان بذردرزراعت للمی گندم حدود44.8 کیلوگرام درهکتار درزراعت آبی گندم 134.4 کیلوگرام درهکتار میباشد درموردز راعت للمی جواری فاصله ردیفها 91.4 تا106.7 سانتی متر تعداد بته ها19750-29630 بته درهکتار درزراعت آبی فاصله ردیفها معمولا 61-76 سانتی متر وتعدادبته ها 49380-61370 نبات درهکتار انتخاب میشود البته باید با علفهای هرزه ،حشرات ،امراض ونماتودها مبارزه شوند درصورت کنترول آفات نباتی تعداددانه  درهرنبات درکشت تنگ نسبت به کشت متراکم بیشتر میباشد.این افزایش درسال های خشک بمراتب بیشتر است .«4»

حاصلخیزی خاک به عنوان یک روش زراعتی جهت کاهش صدمه خشکی به حداقل ممکن در نظرگرفته شودرفع کمبودمواد غذای خاک شادابیت مصرف آبرابالا میبرد قابلیت رشد یک نبات باآب محدود باعث کمبودمواد غذای اصلی کاهش یافته ورشدجدیدصورت نمیگیرد استعمال کودهای کیمیاوی وبه مقدارمعین توجه شده طریق ارزان وبامنفعت جهت افزایش شادابیت آب می باشد.

   روشهای افزایش ذخیره آب درخاک وجمع آوری آبروان سطحی درتولید نباتات زراعتی موفق بوده است ،مقداررطوبت ذخیره شده درخاک درزمان کشت یکی از عوامل مهم درتصمیم گیری درموردکشت بهترین میزان بذرومصرف کودکیمیاوی میباشد «2»    .                                       

 

مطابقت نباتات باخشکی محیطی وخشکی آب وهوا:

     درکتاب فلورل وپونتانیه بااوانری ودیگران نباتات رااز نظر مطابقت باخشکی درگروپ رده بندی می کند-

1-   انواع فعال درخشکی :

2-   انواع غیرفعال خشکی پسند:

1-انواع فعال درخشکی :-که دارای ذخیره آب بوده وبه نبات امکان میدهد که زندگی خودرادرطول زمانهای خشک ادامه دهد وبیوماس سبز خودراکه درتمام سال حفظ کند . این انواع شامل نباتات مقاوم است که استوماتا آنهاکم وبرگهاکوچک وبصورت درخت، درختچه ونباتات یکساله ظاهرمیشوند.

نباتات مناطق خشک برای رویش واستفاده از آب انطباق کامل یافته اند نباتات یکساله به مقدارزیاد دانه تولیدمیکند دوره خواب این دانه هاطولانی است وغالبأ قبل ازفعل باران میوه میدهند.

   نباتات چندساله باسیستم ریشه های خودمحیط راحفظ میکند ریشه این نباتات ازنظر نوع نبات وضخامت قشرناپیوسته خاک باهمدیگر اختلاف دارند ریشه های سطحی که از آب سطحی وریشه عمیق که از آبهای صفره زیرزمینی استفاده میکند.یکی ازراهای مطابقت نباتات باخشکی طول سیستم ریشه های آن است یک سطح معین تعدادی محدود از افراد رامیتواند دربر گیرد تکثیر نباتات دایمی ازراه دانه ویااز راه ریشه ویا ازهردو راه انجام میشود.

2- انواع غیر فعال خشکی پسند : بافت فوتوسنتیزی این نباتات در مرا حل خشک غیر فعال است .

   نباتات یکساله : وقتیکه چرخه حیاتی آنها به دوره های بارانی محدود میشود دانه های  نبات مقاومت میکند و در طول فصل خشک باقنباتات دایمی : این نباتابرگهای خودرا در فصل خشک از دست مید هند و  باشروع فصل مرطوب فعالیت خودرا از سر میگرند .«5»

 

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 8:47  توسط ايمل " نظري "  | 

اثرات محیط بالای صحت وسلامتی انسانها

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه

    انسان ازبدو پیدایش خویش تا حال از زمین ومنابع طبیعی آن جهت بقاء وتداوم حیات خویش استفاده نموده ودر نتیجه تغیرات را در محیط طبیعی باعث شده اند . استفاده ازمنابع طبیعی درابتدا به دلیل کم بودن نفوس ونداشتن تکنالوژی موجوده جهت مهارکردن این منابع ازیک نوع توازن نسبی برخوردار بوده ولی با گسترش جوامع بشری وظهور تمدن های متعدد فشار بالای منابع طبیعی روبه فزونی گذاشت . انقلاب صنعتی باعث گردید تا انسان بربروبحروحتی فضاء حکمروائ نموده ، بی مهابا ازمنابع طبیعی آن برای رفاه خویش استفاده نماید.

     متاسفانه این استفاده بی حد وحصرپیامدههای درقبال دارد که گاهی برای انسان ومحیطوماحول آن مطلوب نمیباشد. هرگاه ازمنابع طبیعی وداشته های که خداوند (ج) به مقدارمعین دراختیار انسان گذاشته واورا مالک وفرمانروای آن قرارداده به نوع آگاهانه وبادرنظرداشت اصل صرفع جوئ واحتیاط استفاده نماید، این منابع نه تنها نیازمندی های نسل های امروزی را پوره خواهد کرد، بلکه نسل های آینده نیز ازآن به صورت مطلوب بهره مند خواهد بود. باشندگان سرزمین باستانی افغانستان نیزازمنابع وسیع طبیعی برخوردارخواهند بوده ودرطی قانون متمادی ازین منابع استفاده مینمایند. ازبرخی ازین منابع طوری استفاده صورت گرفته است که با اصل تحفظ وتداوم درتضاد بوده است.

 

اثرات محیط بررفتاروسلامتی انسان

   درهربررسی جدول های مرگ ومیردرجوامع صنعتی جدید یک واقعیت گوینده آشکارمیشود. درطی دودهه گذشته موارد بروزهریک ازبیماری های مرگ ومیرزابه استثنای سه بیماری، یا کاهش جدید یافته ویا ثابت باقی مانده است.این استثناء عبارتند ازسرطان دستگاه تنفسی، نفس تنگی وبیماری قلب میباشند. بروزاین سه ابیماری دردودهه افزایش قابل ملاحظه یافته است. این حوادث ازعواملیکه درمحیط اتفاق میافتدوموقعیت انسان درمحیط، مطالب بسیاری را حکایت میکنند. اکنون درجوامع صنعتی جدید بیماری های عفونی یعنی طاعون، آنفلوآنزا، ملاریا، تب زرد که پشه ناقل آن بوده همگی درجوامع پیشرفته تاجای کنترول شده اند.ولی به تدریج معلوم میشود که این مرض توسط گروه ازبیماری ها جایگزین شده اند که ظهورشان گواه مشکلات تازه درمحیط زیست بشراست. این ها عبارت اند ازنفس تنگی ، سرطان ومرض قلب که بوسیله دودوآلوده گی های هواایجاد میشوند وبیماری های عروق قلب که خود به تنهایئی باعث میزان بلندترین مرگ ومیراست. وقتیکه این بیماری هاازحد اوسط یابد، مرگ ومیر افزایش مییابد. درحالیکه این امراض فوق الذکرسه گانه درحال افزایش است، ولی مرگ ومیردرین امراض مهم ومهلک که تقریبآ دنیا ازمداوای آن عاجز مانده است ، خیلی بیشترشده میرودواگرجلوگیری ازدود فابریکات، ماشین آلات، مراکزهستوی صورت نگیرد،ممکن ازین هم بشریت به امراض دیگرروبروشود.

استفاده ازمنابع طبیعی

 جوامع صنعتی جدید پلانهای متعدد دراختیاردارند که به کمک آنها میتوان کاربرمصرف انرژی راکاهش داد.حمل ونقل کلی مربوط به همه انسانها می بایست به حد اقل کاهش یابد. درحال حاضر سهم بسیاری زیادی ازانرژی خورشید وانرژی ذخیره شده سوختهای         درجابجای غذا وجابجای انسان درفصل طولانی تلف میشود. همگی ما به عملیات نظیرحمل مرکبات فلوریدابه کالیفرنیا، یا حمل بسته بندی شده کالیفرنیا به سایرجهان که هزاران میل ازآنجا دوراند، وخود بوسیله منابع احاطه شده اند، آشنا هستیم. حمل بسته بندی شده کالیفرنیا به ترینداد درفاصله 4600 میل خود مثال این مطلب است. اینکه مردم دررفت وبازگشت به سرک خود روزانه 160 کیلومترراه را طی میکنند وقوی ترین نیازبه رفع این مشکل است. شهرباید طوری جورشود وبه جای پهن شدن به اطراف بالارشد نمایند. درواقع می بایست با کوشش درخود کفائ محل ، ناحیه ای ، وصلی درمورد مواد خام وکالا ها،حمل ونقل کلی را به حد اقل برسانیم. زیرا به زودی چاره ای جزآن نخواهیم داشت. دلیل میسربودن تبادلات فاصله دارکنونی که کشورهای توسعه نیافته به پول ومحصولات صنعتی بیش ازمواد خام خود احتیاج دارند. ولی آنها وقتی ضایع خودشان توسعه یابد، به مواد خام خودنیازخواهند داشت ودیگرآنراصادرنخواهند کرد. بطورکلی دریکنواخت کردن تمام گروه ها برای تمام گروه ها ، نژادی، اجتماعی وملی مختلف سعی شود، مسلمآ جنگلهای داخلی به حد اقل خواهند رسید. ومنابع به همگان یکسان خواهد رسید.

اثرزیادی نفوس در وضع فزیکی وکیمیاوی کره زمین

   راجع به اثرانسان برخصوصیات فزیکی وکیمیاوی کره زمین وقابلیت آن درتآمین حیات مطالب نوشته شده است. درحال حاضرتمامی فصل بعضی کتاب ها به بررسی روشهای اختصاص داده میشود که انسان ازطریق آنها شروع به مداخله درتعادل گاززمین وسایرعوامل تشکل دهنده کره زمین کرده است.

به نظرمیرسد که برای بلندبردن آگاهی محصلان نسبت به ماهیت وضع کنونی خودبهترباشد که به جای مرورهمه مراجع فراوان که درین زمینه وجود دارد، به بررسی مفصل یکی ازمیکانیزم های شناخته شده بپردازیم، ماهیت اساسی بحث درمورد میکانیزم های دیگربه همین منوال است. پدیده انتخابی ما درجه حرارت جهان است. این پدیده مدت های طولانی مورد مطالعه بوده ونشانه ارزشمند وفراوان درباره آن ها وجود دارد. خود نظریه نیز به خوبی شناخته شده است، روشن گردیده که درتعین درجه حرارت جهان سه عامل مهمترازدیگران میباشد.

تغیرات شدت  تابش آفتاب ، به صورت که باشمارش لکه های خورشید اندازه گیری شده ، تراکم وافزایش گاز کاربن دای اکساید واثرات معلق کوچک درهوا برشفافیت هوا درعبورآفتاب ، گازکاربن دای اکساید ازطریق خاصیت های گلخانه ای یعنی ممانعت ازتابش مجدد انرژی خورشید به فضای خارج ، باعث بالا رفتن درجه حرارت میشود. غباروذرات خورد درجه حرارت را پائین میآورد وانرژی ورودی راقبل ازبرخورد با سطح کره زمین به طرف فضاء منعکس میسازند. ولی دربین سالهای (1950-1970) تراکم گازکاربن دای اکساید هوا فقط 7% اضافه شد. احتمالآ امروزبه 10% میرسد.

احیای محیط برای سلامتی انسان

شواهد وجود دارد که فعالیت موثر زراعتی در مناطق که حاصل کم امکان پذیر بوده و منابع طبیعی تخریب شده نیز باید احیای دوباره صورت بگیرد البته برای رسیدن به این هدف باید گام های ضروری گذاشته شود  .

-        سرمایه گذاری در  جهت تحقیق و بدست آوردن تکنالوجی زراعتی .

-        بهبود روستاها .

-        تنظیم خانواده ها .

-        تعلیم و تربیه .

-        مواظب های الیه صحی.

-        پالسی مناسب برای امحای فقر و عدم تأمین غذایی .

 

تحقیقات زراعتی که بهبود و تکنالوجی لازمه را نیز با خود ضمیمه دارد ،در عین حال که تولید غذا را ازدیاد می بخشد و مالداری را تقویت می نماید در حفاظت محیط زیست هم کمک می کند . از این رو اساس انکشاف معقول منابع طبیعی می باشد دهاقین در عرصه های مختلف ضرورت به دست آوردهای مدرن دارند عبارتند از نوعیت های بهتر نباتات ،کود رزاعتی ،تدابیر مجادلوی ضد آفات ،وسایل زراعتی آب و غیره ،همه این ها از طریق کمک های تخنیکی و اعطای کریدیت های میسر شده میتواند .

در پهلوی آن تعلیم و تربیه ،کسب معلومات توسعوی و تطبق اداره درست نیزموثر واقع می شود به این ترتیت عایدات دهاقین بهتر شده تأمین غذا در روستاها صورت گرفته و فشار از منابع طبیعی کاسته می شود که محیط زیست هم از تخریب حافظت می گردد.البته کمک های لازمه در زمینه موثر واقع شده ولی در پهلوی آن وضع مقرارت و کنترول آن از طرف یک مرجع مسؤل نیز ضروری میباشد .

کاهش ذخایر طبیعی

در دوران نیم قرن گذشته اندازه تخریب زمین در جهان بشریت به دوصد ملیون بالغ شده که از جمله سی ملیون هکتار آن صدمه شدید تر بر داشته طوریکه فعالیت های حیاتی اصلی آن بکلی از بین رفته است . در مجموع 2\3  حصه زمین ها تخریب شده در آسیا و افریقا واقع بوده ولی تخریب بیشتریکه مداخله انسان در آن سهم زیاد تر داشته در امریکای مرکزی و مکسیکو بوده که یک ربع قابل زرع آن جا را در بر می گیرد . به همین ترتیب سالانه در حدود 5 ملیون هکتار جنگل قطع می شود  که بیشتر آن در آسیا بوده و به تعقب آن افریقا و امریکای لاتین قرار دارد .

استفاده از چراگاه ها نیز وضع بهتر ندارد . چریدن از حد زیاد و قطع جنگل در حدود 2\3 حصه  فرسایش خاک را در جهان بار آورده است بنابر آن تخریب زمین زراعتی ، جنگل و چراگاه بالای منابع طبیعی اثر غیر مطلوب گذاشته و از ذخایر آن می کاهد . ووضع بشریت مظلوم این گیتی را روز به روز وخیم تر و خراب تر می سازد .

باید اقدامات جدی بخاطر بهره برداری بهتر از این منابع صورت بگیرد .

تأثیر نبود غذایی کافی بر محیط زیست

تلاش در جستجوی غذا اثر خود را بالای محیط زیست می گذارد زیرا خود گرسنگی باعث می شود که انسان برای بقای خود به هر وسیله ممکنه دست بزند. فقر که همرای تکاثف نفوس است . عامل عمده استفاده از حد زیاد منابع طبیعی میباشد . مردم نادار شدیداً به منابع طبیعی وابسته اند ، تا اینکه ضرورت های اساسی خود را از قبیل غذا ،انرژی ،آب و مسکن از آن تهیه کنند . بنابرآن آنها نباید اساس زندگی خود را تخریب نمایند . ولی احتیاج آنهارا بحدی وادار می سازد که موضوع حفاظت طبیعت را هم برای خود و هم برای اولاد خود بهای کم داده و در مورد توجه نمی کنند . علت عمده اغماض آن این است که مردم نادار پول کافی ندارند تا توسط آن وسایل لازمه و تکنالوجی مناسب را تهیه کرده و آنرا برای استفاده معقول از ذخایر طبیعی بکار باندازند ، بنابر آن زمانیکه از یک منطقه استفاده بیشتر صورت گرفته نتواند ساکنین آن منطقه مذکور را ترک نموده به منطقه جدیدی پناه می برند که به عین ترتیب ساحه جدید را نیز بعد از مدت تخریب می نمایند . ملکیت های عامه که ادارۀ ضعیف داشته و کنترول دولتی در آن موجود نباشد بطور خاص در معرض تخریب قرار داشته ولی اندک توجه زمینه بهبود آن نیز میسر می گردد .

اثر انسان بر دنیای طبیعی

ماده ،انرژی ،فضا ،زمان همه تنوع از منابع گفته می شود . درین جا این بحث صورت می گیرد بسیاری از مشکلات بشری از آن جا سرچشمه گرفته یا می گیرند که فضا و زمان همچون ماده و انرژی به عنوان ماده در نظر گرفته نشده اند در حالیکه مشکلات از طریق آنها برای ما وارد می شود نمی توان چشم پوشی نمود . یکی از نکات ضمنی این اصل آن است که چون ماده در داخل اکوسیستم درحال چرخش است . باید وسایل باشد که این مواد را پس از عبور از اکوسیستم تجزیه نموده و برای مصرف مجدد آماده نماید .

مسله آلودگی و از بین بردن زباله های ما تا اندازه ای به علت عدم توجه به علت چرش حدود سی عنصری است که بوسیله موجودات تجزیه کننده  در جوامع طبیعی صورت می گیرد . به زبان ساده آلودگی معادل فن زباله های تجزیه نشده دنیای طبیعی است .

یکی دیگر از مفاهیم ضمنی که مهیای کردن یک منبع می تواند تعین کننده ظرفیت قابل تحمل محیط برای یک جمعیت می باشد .

وابستگی جدی ما به سوختهای فسیلی و هسته ای ،که منابع ذخیره ای هستند ،برخلاف آفتاب که منبع جاری است ،به این معنی خواهد بود که ما ظرفیت قابل تحمل محیط را برای انسان افزایش می دهیم . به این مطلب توجه کافی مبذول نشده است اگر به هر دلیل نتوانیم این ظرفیت قابل تحمل را برای انسان حفظ کنیم وضعیت خطر ناکی پیش می آید . صحت این عقیده عمومی که ما میتوانیم چنین ظرفیت حفظ کنیم بخوبی مدلل نشده است .

بنابرین اگر منابع ذخیره ای به اتمام برسند ظرفیت قابل تحمل سریعاً به حد کاهش خواهد یافت که فقد برای ظرفیت قابل تحمل منابع جاری باشد .

اثر محیط بر جنگلها

مدت های است که رابطه بین نظام اقلیمی یک منطقه و پوشش گیاهی آن شناخته شده است نظر مثبت و خوبی بوجود آمده که جنگلها و گیاهان مختلف را به اساس عوامل فزیکی ،آب و هوا مشخص نماید . در نتجه آن شناخت درست از زیست شناسی زندگی میخوانند اهمیت این بحث بر آن است که میتوان از آن به عنوان نمونه در برنامه ریزی زمین ها استفاده کرد .

بهترین و خوبترین اجتماع گیاهی موجود میگردد که بهره برداری دراز مدت از آن محل صورت بگیرد . در غیر آن مردم برای گذراندن زندگی خود در خاک ،آب ،هوای خوب و بهتر ،وجه مناسب پرورش جنگل است به کشاورزی خواهند پرداخت که تنها عاقبت ممکنه آن فقد یک فاجعه مشخص می باشد . شاهد هولدریج در سال 1967 رابطه بین زیست شناسی حوزه حیات و برنامه ریزی ملی بهره برداری از زمین ها را استادانه تر از هر کس بیان نموده باشد او یاد آور می شود برای هر کشور دو نقطه مهم امکان پذیر است . نقطه بهتر آن است که ظرفیت قابل تحمل هر خاک و اقلیم را معین کنیم . و پس با توجه به معیار مناسب زندگی ،جمعیت انسانی هر منطقه را بر اساس آن تنظیم نمایم . این استراتیژی کیفیت مطلوبی را برای زندگی جمعیت انسانی فراهم می آورد زیرا الگوی زندگی هر فرد بهترین استفاده از منابع را برایش میسر میسازد .

 

وهیچ کس مجبور نیست برای ادامه زندگی ازی زمین به زراعت مشعول شود که برای کار مناسب نبوده وفقط او را به یک زندگی بخورنمیر وامیدارد استراتیژی دیگر ایناست که بگذاریم جمعیت انسان خارج از حدکنترول افزایش یابد وآنگاه حتی زمین های بی استعداد رانیز به زیر کشت ببریم این نقط بخش از جمعیت را به کار مشقت بار زندگی بخور نمیر درهمه عمر مجبور میکند. روشی نه عقلانی بلکه بی رحمی است.

این سؤ استفاده از زمین براساس نفع اعتبار اثرات ناشباع ، تهی سازی است . که در ارتباط با اصل بهتر مورد بحث قرار گرفت. کوشش های بسیار صرف یافتن بهترین فن طبقه بندی نقاط ومواضع مختلف گردیده است.

تااینکه گیاهان انتخاب شده بتواند به بهترین وجهی از منابع محیطی هر نقطه بهره برداری کنند. مناطق که برای پرورش جنگلها مناسب باشد تهیه کنند وسپس این نقشه هارا با توزیع واقعی آن گیاهان در طبیعت مقائسه میکنند.

وضعیت چهارمنبع برای عرضه وتقاضا

این منبع عبارت اند از بحرها، زمین، معادن وسوختها. این منابع میتواند درتعین حد اکثر حدود ممکن جمعیت جهانی مورد استفاده قرار گیرد.

بسیاری از نوسنده گان از منابع پایان ناپذیرغذا، که از بحرها میتواند بدست آید، سخن میگویند برای بر رسی این نظر خوب است که ابتدا ببینیم آنچه که فعلاٌ از بحر ها شکار می شوند، در مقایسه با غذائی که از خشکه بدست می آید، چقدر اندک است. ثانیاً وضع منابع عمده چگونه است ودرقدم سوم باز دهی (مثل زمین خشکه ) بحرها اشاره نمایم.

محصول کل غلات جهان درسال( 1966) حدود1088 ملیون تن ومحصول شکار ماهی بحرهای جهان 57 ملیون تن بود ، درسال 1966 تولید گوشت جهان حدود 70 ملیون تن بود.

برای درک بهترین اعداد لازم است بدانیم که گرچه غذائی دریای سرشار از پروتین حیوانی است، ولی از نظر کاربوهایدریت ها منبع فقیر محسوب میشوند. گرچه محتوای کالری ماهی ها و صدفها بایکدیگر خیلی فرق میکند  ولی 1200 کالوری درهر کیلو گرام ازقسمت های قابل خوردن رقم متداولی برای آنها محسوب میشود، درحالیکه این رقم مربوطه در مورد محتوای انرژی غلات حدود 3600 کیلوکالوری درهر کیلوگرام از قسمت های قابل خوردن، یعنی سه براری اولی است. از آنچه تولید غذائی دریائی در حدود 5% تولید جهانی غلات است، سهم جهانی غذاهای دریای درتأمین انرژی مورد نیاز انسان حدود معادل 2% سهم غلات میباشد.

درارتباط بامسُِِله تولید غذاهای دریایی وامکان افزایش آن از سه استدلال مختلف میتوان استفاده نمود، واضح است که آمار جداگانه های که از قبل شدیداً برداشت میشدند اطلاعات درمورد وضع ذخایر آنها واینکه آیا به چه میزان ممکن است قدرت تحمل بهره برداری های بیشتر داشته باشند، به مامیدهد.

همچنین امکان دارد که با قضاوت از روی آنچه درمورد شدت تابش آفتاب برسطح بحرها و ردشدن تبدیل انرژی درتمام پله های مختلف هرم غذای آن میدانیم، حد اکثر برداشت ممکن را محاسبه نمایم باالاخره امکان دارد با توسل به نظریه ثباط بوم شناختی درک کنیم که بهره برداری از ذخایر برداشت نشده ماهی دریاهای استوایی تاچه حد میتواند شدید باشد ولازم به یاد آوری است که تمام برنفع وسلامتی انسانها آفریده شده تا از آن بصورت معقول ودرست استفاده صورت بگیرد.

+ نوشته شده در  90/08/29ساعت 8:39  توسط ايمل " نظري "  |